इरा (irA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishइरा - irA - - sarasvatI
इरा - irA - - food
इरा - irA - - ardent spirits
इरा - irA - - refreshment
इरा - irA - - earth
इरा - irA - - comfort
इरा - irA - - speech
इरा - irA - - any drinkable fluid
इरा - irA - - enjoyment
इरा - irA - - goddess of speech
इरा - irA - - draught
इरा - irA - - water
इरा - irA - - sarasvatI
गीर्देवी - gIrdevI - - sarasvatI
जगद्धात्री - jagaddhAtrI - - sarasvatI
वाग्देवता - vAgdevatA - - sarasvatI
वाग्देवी - vAgdevI - - sarasvatI
वाङ्मयी - vAGmayI - - sarasvatI
वाङ्मूर्ति - vAGmUrti - - sarasvatI
वाणी - vANI - - sarasvatI
विधिवधू - vidhivadhU - - sarasvatI
विद्याधिदेवता - vidyAdhidevatA - - sarasvatI
शाब्दी - zAbdI - - sarasvatI
गो - go - - sarasvatI
अजरा - ajarA - - river sarasvatI
महासरस्वती - mahAsarasvatI - - great sarasvatI
सरस्वतिकृत - sarasvatikRta - - made by sarasvatI
प्रत्यक्सरस्वती - pratyaksarasvatI - - western sarasvatI
मेधा - medhA - - form of sarasvatI
कुञ्ज - kuJja - - bower of sarasvatI
वाग्दैवत्य - vAgdaivatya - - sacred to sarasvatI
वाग्देवताक - vAgdevatAka - - sacred to sarasvatI
Wilson
EnglishApte
Englishइरा [irā], [इ-रन् 2.28
इं कामं राति रा-क वा Tv.] ('इरा तु मदिरावारिभारत्यशनभूमिषु' इति विश्वलोचनः)
The earth.
Speech.
The goddess of speech, Sarasvatī,
Water.
food
इरावतीं धारिणीं भूधराणाम् * 13. 26.95.
Spirituous liquor.
Any drinkable fluid
a draught (especially of milk).
Refreshment, comfort (Ved. in the last three senses).
of one of the wives of Kaśyapa.
ईशः of Varuṇa, of Viṣṇu, of Gaṇeśa and of Brahman
इतीरेशे$तर्क्ये निजमहिमनि स्वप्रमितिके 1.13.57.
a king, sovereign. -क्षीर whose milk is a refreshment or enjoyment
यज्ञपदीराक्षीरा स्वधाप्राणा महीलुका 1.1.6. (-रः) the milk ocean. -चर earth-born, terrestrial.
aquatic. (-रम्) hail
so इरावरम्. -जः of Kāma or Cupid. -वेल्लिका pimples on the head or, pimples on the face produced at the time of puberty (Mar. मुरुमाची पुटकुळी).
Apte 1890
Englishइरा [इ-रन् Uṇ. 2. 28
इं कामं राति रा-क वा Tv.] 1 The earth.
2 Speech.
3 The goddess of speech, Sarasvatī.
4 Water.
5 Food.
6 Spirituous liquor.
7 Any drinkable fluid
a draught (especially of milk).
8 Refreshment, comfort (Ved. in the last three senses).
Comp.
ईशः {1} N. of Varuṇa, of Viṣṇu and of Gaṇeśa. {2} a king, sovereign.
क्षीर a. Ved. whose milk is a refreshment or enjoyment. (
रः) the milk ocean.
चर a. earth-born, terrestrial. {2} aquatic. (
रं) hail
so इरावरं.
जः N. of Kāma or Cupid.
वेल्लिका pimples on the head.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishइरा इरा, f. (closely allied to इडा and इऌआ),
Ved. any drinkable fluid
a draught (especially of
milk)
refreshment, comfort, enjoyment
N. of an
Apsaras, a daughter of Dakṣa and wife of Kaśyapa
water
ardent spirits
the earth
speech
the god-
dess of speech, Sarasvatī
[cf. इडा।]
—इरा-क्षीर, अस्,
आ, अम्, Ved. whose milk is a refreshment or enjoy-
ment.
—इरा-चर, अम्, n. hail
(अस्, आ or ई, अम्),
earth-born, terrestrial, aquatic.
—इरा-ज, अस्, m. a
N. of Kāma, god of love, ‘born from water.’
—इरा-
मुख, अम्, n., N. of an Asura-town near Meru.
—इरा-वत्, आन्, अती, अत्, Ved. granting drink or re-
freshment, satiating, giving enjoyment
endowed with
provisions
comfortable
(आन्), m., N. of a son of
Arjuna
the ocean, a cloud
a king
(ई), f., N. of
a plant
N. of Durgā, the wife of Rudra, daughter of
the Nāga Suśravas
N. of a river in the Pañjāb, now
called Rāvī.
—इरा-वेल्लिका, f. pimples or pustules on
the head.
—इरेश (°रा-ईश्°), अस्, m. a N. of Viṣṇu
a king, a sovereign
Varuṇa.
Apte Hindi
Hindiइरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा०"
पृथ्वी
इरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा१"
वक्तृता
इरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा२"
वाणी के देवता सरस्वती
इरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा३"
जल
इरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा४"
आहार
इरा
- "इ-रन्, इं कामं राति, रा-क वा तारा५"
मदिरा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaइरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
इरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಕು /ಮಾತು
इरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುರೆ /ಮದ್ಯ
इरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ
इरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-२-३) । इण् (गतौ) - "रन्" वा (उ० २-२९)
व्युत्पत्तिः - > इं कामं राति
विस्तारः - > "इरा भूवाक्सुराम्बुषु । अन्ने च स्यात्" - वैज० ।
L R Vaidya
EnglishE Bharati Sampat
Sanskrit(स्त्री) इं कामं राति । इ+रा(दाने)+कः। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ ३.२.३। इण्(गतौ)+रन् । वा ‘ऋज्रेन्द्राग्रवज्र०’ ३.२.२९। १.भूमिः। २.वाक् । ३.सुरा । ४.अन्नम् । ५.जलम् । ‘इरा भूवाक्सुराम्बुषु । अन्ने च स्यात्’ वैज०। ‘श्री राजीवाक्षवक्षःस्थलनिलयरमाहस्तवास्तव्य’ विश्वगु०।
Bopp
LatinSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanWordnet
Sanskrit इरा
बृहस्पतेः माता।
"इरायाः वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
पृथिवी, भूः, भूमिः, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणी, क्षौणी, ज्या, काश्यपी, क्षितिः, सर्वसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कुः, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनिः, मेदिनी, मही, धरणी, क्षोणिः, क्षौणिः, क्षमा, अवनी, महिः, रत्नगर्भा, सागराम्बरा, अब्धिमेखला, भूतधात्री, रत्नावती, देहिनी, पारा, विपुला, मध्यमलोकवर्त्मा, धारणी, गन्धवती, महाकान्ता, खण्डनी, गिरिकर्णिका, धारयित्री, धात्री, अचलकीला, गौः, अब्धिद्वीपा, इडा, इडिका, इला, इलिका, इरा, आदिमा, ईला, वरा, आद्या, जगती, पृथुः, भुवनमाता, निश्चला, श्यामा
मर्त्याद्यधिष्ठानभूता।
"पृथिवी पञ्चमम् भूतम्"
मद्यम्, सुरा, मदिरा, वारुणी, हलिप्रिया, हाला, परिश्रुत्, वरुणात्मजा, गन्धोत्तमा, प्रसन्ना, इरा, कादम्बरी, परिश्रुता, कश्यम्, मानिका, कपिशी, गन्धमादनी, माधवी, कत्तोयम्, मदः, कापिशायनम्, मत्ता, सीता, चपला, कामिनी, प्रिया, मदगन्धा, माध्वीकम्, मधु, सन्धानम्, आसवः, अमृता, वीरा, मेधावी, मदनी, सुप्रतिभा, मनोज्ञा, विधाता, मोदिनी, हली, गुणारिष्टम्, सरकः, मधूलिका, मदोत्कटा, महानन्दा, सीधुः, मैरेयम्, बलवल्लभा, कारणम्, तत्वम्, मदिष्ठा, परिप्लुता, कल्पम्, स्वादुरसा, शूण्डा, हारहूरम्, मार्द्दीकम्, मदना, देवसृष्टा, कापिशम्, अब्धिजा
मादकद्रवपदार्थः - यस्य सेवनं पापं तथा च निन्दनीयम् इति मन्यन्ते।
"सः प्रतिदिनं सायङ्काले मद्यं पीत्वा गृहम् आगच्छति।"
पेयम्, इरा
यद् पीयते।
"पानीयम् इति एकं पेयम् अस्ति।"
सरस्वती, प्रज्ञा, भारती, वागीश्वरी, वाग्देवी, वीणावादिनी, शारदा, हंसवाहिनी, गिरा, इला, ब्राह्मी, इरा, ज्ञानदा, गीर्देवी, ईश्वरी, वाचा, वचसामीशा, वर्णमातृका, गौः, श्रीः, वाक्येश्वरी, अन्त्यसन्ध्येश्वरी, सायंसन्ध्यादेवता, गौरी
विद्यायाः वाण्यः च अधिष्ठात्री देवता।
"सरस्वत्याः वाहनं हंसः अस्ति।"
जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanngag
१) इरा २) उपदेश ३) गो ४) प्रलाप ५) भारती ६) वचन ७) वचस् ८) वाक् ९) वाक्य १०) वाच् ११) वाणी १२) वाक्
sa
१) अवनि २) इरा ३) क्षिति ४) क्ष्मा ५) गो ६) ज्ञानभूमि ७) ° त्व ८) धरणी ९) पांशु १०) पृथिवी ११) भू १२) भूरधात्री १३) भूमि १४) मही १५) मृत्तिका १६) मृद् १७) मेदिनी १८) वसुन्धरा १९) वसुमती २०) शाला २१)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritमद्यं मदिष्ठा मदिरा परिस्रुता कश्यं परिस्रुन्मधु कापिशायनम् ।
गन्धोत्तमा कल्यमिरा परिप्लुता कादम्बरी स्वादुरसा हलिप्रिया ॥ ९०२ ॥
शुण्डा हाला हारहूरं प्रसन्ना वारुणी सुरा ।
माध्वीकं मदना देवसृष्टा कापिशमब्धिजा ॥ ९०३ ॥
मद्य (क्ली), मदिष्ठा (स्त्री), मदिरा (स्त्री), परिस्रुता (स्त्री), कश्य (क्ली), परिस्रुत् (स्त्री), मधु (क्ली), कापिशायन (क्ली), गन्धोत्तमा (स्त्री), कल्य (क्ली), इरा (स्त्री), परिप्लुता (स्त्री), कादम्बरी (स्त्री), स्वादुरसा (स्त्री), हलिप्रिया (स्त्री), शुण्डा (पुंस्त्री), हाला (स्त्री), हारहूर (क्ली), प्रसन्ना (स्त्री), वारुणी (स्त्री), सुरा (स्त्री), माध्वीक (क्ली), मदना (स्त्री), देवसृष्टा (स्त्री), कापिश (क्ली), अब्धिजा (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritजले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।
विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥
पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।
किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥
अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
दिव्य (क्ली), इरा (स्त्री), सेव्य (क्ली), कृपीट (क्ली), घृत (क्ली), अङ्कुर (क्ली), विष (क्ली), पिप्पल (क्ली), पाताल (क्ली), मलिन (क्ली), कम्बल (क्ली), पावन (क्ली), षड्रस (क्ली), पल्लूर (क्ली), किट्टिम (क्ली), शालूक (क्ली), पङ्कगन्धिक (क्ली), अन्ध (क्ली), काचिम (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritइरा
इरा, भू, वाक्, अशन, अम्भस्
इराशब्दो बुधैर्ज्ञेयो भुवि वाच्यशनेऽम्भसि ।
verse 5.1.1.869
page 0099
नाममाला
Sanskritमदिरा, मद्य, ऐरेय, शीधु, कादम्बरी, इरा, प्रसन्ना, वारुणी, हाला, मधुवारा, सुरा
मदिरां मद्यमैरेयं शीधु कादम्बरीमिराम् ॥ १२० ॥
प्रसन्नां वारुणीं हालां मधुवारां सुरां विदुः ।
verse 0.1.1.120
page 0061
Mahabharata
EnglishIrā, an Apsaras. § 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 393 (among the Apsarases in the palace of Kubera).
Irā, a goddess. § 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 456 (in the palace of Brahman). Cf. Ilā.
पुराणम्
Englishइरा १ / IRĀ I. One of the wives of kaśyapa. aditi, diti, danu, ariṣṭā, surasā, khaśā, surabhi, vinatā, tāmrā, krodhavaśā, irā, kadrū and muni were the wives of kaśyapa. Grass on earth originated from irā. (agni purāṇa, Chapter 19).
इरा २ / IRĀ II. There was a devī called irā among the attendants of kubera. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 10, Verse 11).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritइरा, (इं कामं राति ददाति इति । इ + रा+ क । यद्वा एतीति इ + रन् + टाप् निपातनात्गुणाभावः ।) भूमिः । वाक्यम् । मद्यम् । जलम् ।इत्यमरः ॥
(यथा, आश्वलायनगृह्यसूत्रे । २ । ९ ।“इरां वहन्तो घृतमुक्षमाणामित्रेण साकं सह संविशन्तु” ।)सरस्वती । इति शब्दरत्नावली ॥
(अन्नम् ।)कश्यपपत्नीविशेषः ।यथा, गारुडे ६ अध्यायः ॥
“धर्म्मपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्य वदाम्यहम् ।अदितिर्दितिर्दनुः काला अमायुः सिंहिका मुनिः ।कद्रुः प्राधा इरा क्रोधा विनता सुरभिः खशा” ।तस्याः सृष्टिर्यथा ।“इरा वृक्षलता वल्ली तृणजातिश्च सर्व्वशः ।खशा च यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा” ।(दैत्यविशेषः । यथा, हरिवंशे । ३ । ८२ ।“मरीचिर्मघवांश्चैव इरा शङ्कुशिरा वृकः” ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritइरा स्त्री इण्--रक् इं कामं राति रा--क वा । १ भूमौ, २ वाचि, ३ सुरायाम्, ४ जले, ५ अन्ने च । “इरा विश्वस्मै भुवनायजायते यत्पर्जन्यः पृथिवी रेतसावतिः” ऋ० ५, ८ त, १ । “इरामस्मा ओदनं पिन्वमानाः” शत० व्रा० ६, ६, ३३ ।६ कश्यपस्य पत्नीभेदे । “घर्मपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्यवदाम्यहम् । अदितिर्दितिर्दनुःकाला अमायुः सिंहिकामुनिः । कद्रुः प्राधा इरा क्रोधा विनता सुरभिःखशा”इत्युपक्रम्य “इरा वृक्षलतावल्लीतृणजातीश्च सर्वशः” ।असूतेति शेषः । गरुडपु० ।
Grassman
GermanBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
