अम्बु (ambu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अम्बु n.
  (-म्बु) Water.
 E.
  अबि to sound,  and उ aff.
  

Capeller Eng

English

 अम्बु n.
  water. 

Yates

English

 अम्बु (म्बु) 2.
n.
  Water.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अम्बु 	-	 ambu 	-	 n.
  	-	  four
अम्बु 	-	 ambu 	-	 n.
  	-	  kind of grass   [ Andropogon - Bot. ]
अम्बु 	-	 ambu 	-	 n.
  	-	  number
अम्बु 	-	 ambu 	-	 n.
  m.
  	-	  water

Wilson

English

 अम्बु
n.
  (-म्बु) Water.
E.
  अबि to sound,  and उ aff.
  

Apte

English

अम्बु [ambu],  n.
  [अम्ब्-शब्दे उण्]

Water
 गाङ्गमम्बु सितमम्बु यामुनम् K. P.*
   1.

The watery element of the blood (cf.   imber).

N.
  of a metre.

A term in astrology (लग्नावधिकं चतुर्थस्थानम्). Comp.
   -कणः a drop of water. -कण्टकः (short-nosed),  alligator. -कन्दः An acquatic plant Trapa bispinosa (Mar.  शिंगाडा).-किरातः alligator. -कीशः,  कूर्मः a tortoise (शिशुमार)
 particularly Gangetic. -केशरः lemon-tree (छालङ्गवृक्ष).-क्रिया libation of water
 Bk.
 presentation of water to the Manes of the deceased. -कुक्कुटी An acquatic hen.  -ग,  -चर,  -चारिन् a.
  moving or living in water,  aquatic (as fish &c.
 )
 अद्रिं दधाराम्बुचरात्मना Bhāg.*
  8.5. 11
 Ms.*
  12.57. -घनः hail. -चत्वरम् a lake. -चामरम् an aquatic plant (शैवाल). -ज a.
  produced in water,  aquatic (opp.  स्थलज)
 सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बु- जानि च Rām. 

(जः) the moon. 

camphor.

the Sārasa bird.

the conch
 दध्मौ तारेण चाम्बुजम् Mb.
 *  7.173.9.

N.
  of a tree (हिज्जल). (-जम्)

a lotus
 इन्दीवरेण नयनं मुखमम्बुजेन Ś. Til.3
 A.
  Rām.*
  4.1.2.

the thunderbolt of Indra.  ˚भूः,  ˚आसनः 'the lotus-born god' Brahmā
 A.
  Rām.  ˚आसना the goddess Lakṣmī. -जन्मन् n.
  a lotus
 m.
  

the moon. 

the conch.

Sārasa.  -तस्करः 'waterthief',  the sun (whose heat drinks up water). -तालः =
  ˚चामर.-द a.
  giving or yielding water. (-दः)

a cloud
 नवाम्बुदानीकमुहूर्तलाञ्छने R.*
  3.53
 -देवम्,  -दैवम् The astronomical mansion पूर्वाषाढा. -धर [धरतीति धरः,  अम्बूनां धरः
 धृ-अच्]

a cloud
 वशिनश्चाम्बुधराश्च योनयः Ku.*
  4.43
 शरत्प्रमृष्टाम्बुधरोपरोधः R.*
  6.44.

the plant मुस्तक.

talc.-धिः [अम्बूनि धीयन्ते अत्र
 धा-कि]

any receptacle of waters
 such as a jar
 अम्बुधिर्घटः Sk. ˚-स्रवा Aloe perfoliata (Mar.  कोरफड).

the ocean
 क्षार˚ Bh.*
  2.6.

the number four (in Math.
 ). ˚प्रसवा N.
  of a plant (घृतकुमारी). -नाथः The ocean.  -नामन् Andropogon muricatum (Mar.  वाळा). -निधिः 'treasure of waters',  the ocean
 देवासुरैरमृतम्बुनिधिर्ममन्थे Ki.*
  5.3.-प a.
  drinking water.

(पः) the ocean. 

Varuṇa,  the regent of waters
 रक्षो$म्बुपानिलशशीशपुराणि चाष्टौ Śid. Śir
 शक्राम्बुपयमानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि Rām.*
  7.4.17.

N.
  of a plant (चक्रमर्दक
 Mar.
 टाकळा). -पतिः Varuṇa
 यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम् (अधावताम्) Mb.
 *  7.155.36. -पत्रा N.
  of a plant (उच्चटावृक्ष
 Mar.
  फुरडी). -पद्धतिः f.
  -पातः current,  flow or stream of water,  cascade
 गङ्गाम्बुपातप्रतिमा गृहेभ्यः Bk.*
  1.8. -प्रसादः -प्रसादनम् [अम्बूनि प्रसादयति] the clearing nut tree (कतक Mar.
  निवळी). Strychnos Potatorum (the nuts of this tree are used for purifying water
 when rubbed on the inner surface of the vessel,  they precipitate the impurities which the water contains
 (फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकम् । न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति) Ms.*
  6.67.-भवम् a lotus. -भृत् m.
 

water-bearer,  a cloud.

the ocean. 

=
  ˚पत्रा q. v. 

N.
  of a plant मुस्तक.

talc. -मात्रज a.
  produced only in water. (-जः) a conchshell. -मुच् m.
  a cloud
 ध्वनितसूचितमम्बुमुचां चयम् Ki.*
  5.12.

राजः the ocean. 

Varuṇa.  -राशिः receptacle or store of water,  the ocean
 त्वयि ज्वलत्यौर्वं इवाम्बुराशौ Ś.*
  3.3
 चन्द्रोदयारम्भ इवाम्बुराशिः Ku.*
  3.67,  R.*
  6.57
9.82.-रुह् n.
 

a lotus.

Sārasa.  -रुहः,  हम्,  a lotus
 विपुलिनाम्बुरुहा न सरिद्वधूः Ki.*
  5.1. (-हा) N.
  of the land-lotus plant (स्थलपद्मिनी). -रोहिणी a lotus. -वाची [अम्बु तद्वर्षणं वाचयति सूचयति] an epithet applied to the earth during four days from the 1th to the 13th in the dark half of the month of Āṣāḍha when it is supposed to be unclean (रजस्वला इव) and agriculture is prohibited
 Brav. P.*
  2.77. ˚प्रदः the 1th day
 ˚त्यागः 13th day. -वासिनी,  -वासी N.
  of a plant (पाटला),  the trumpet flower. -वाहः [अम्बु वहतीति]

a cloud
 तडित्वन्त- मिवाम्बुवाहम् Ki.*
  3.1
 भर्तुर्मित्रं प्रियमविधवे विद्धि मामम्बुवाहम् Me.*
  11.

a lake.

water-bearer.

the number 17.

a sort of grass. -वाहिन् a.
  carrying or conveying water. m.
  

a cloud.

=
  मुस्तक.

(नी) a wooden vessel,  a sort of bucket.

a woman fetching water.

N.
  of a stream.  -विहारः sporting in water.-विस्रवा =
  घृतकुमारी. -वेग a.
  flowing quickly
 यथानदीनां बहवो$म्बुवेगाः Bg.*
  11.28. -वेतसः a kind of cane or reed growing in water. (Mar.  लव्हाळा). -शिरीषिका N.
  of plant. -सरणम् flow or current of water. -सर्पिणी a leech (अम्बुनि सर्पति). -सेचनी a wooden baling vessel.

Apte 1890

English

 अंबु n. [अंब्-शब्दे उण्] 1 Water
 गांगमंबु सितमंबु यामुनं K. P. 10. 
2 The watery element of the blood (cf. imber). 
3 N. of a metre. 
4 A term in astrology (लग्नावधिकं चतुर्थस्थानं). 
Comp. 
कणः a drop of water. 
कंटकः (short-nosed),  alligator. 
किरातः alligator. 
कीशः,  
कूर्मः a tortoise (शिशुमार)
 particularly Gangetic. 
केशरः lemon-tree (छालंगवृक्ष). 
क्रिया libation of water
 presentation of water to the Manes of the deceased. 
ग,  
चर,  
चारिन् a. moving or living in water,  aquatic (as fish &c.) 
घनः hail. 
चत्वरं a lake. 
चामरं an aquatic plant (शैवाल). 
ज a. produced in water,  aquatic (opp. स्थलज)
 सुगंधीनि च माल्यानि स्थलजान्यंबुजानि च Rām. (
जः) {1} the moon. {2} camphor. {3} the Sārasa bird. {4} the conch {5} N. of a tree (हिज्जल). (
जं) {1} a lotus
 इंदीवरेण नयनं मुखमंबुजेन Ś. Til. 3. {2} the thunderbolt of Indra. °भूः,  °आसनः ‘the lotus-born god, ’ Brahmā
 °आसना the goddess Lakṣmī. 
जन्मन् n. a lotus. (
m.) {1} the moon. {2} the conch. {3} Sārasa. 
तस्करः ‘water-thief’,  the sun (whose heat drinks up water). 
तालः = °चामर. 
द a. giving or yielding water. (
दः) {1} a cloud
 नवांबुदानीकमुहूर्तलांछने R. 3. 53. 
धर [धरतीति धरः,  अंबूनां धरः
 धृअच्] {1} a cloud
 वशिनश्चांबुधराश्च योनयः Ku. 4. 43
 शरत्प्रमृष्टांबुधरोपरोधः R. 6. 44. {2} the plant मुस्तक. {3} talc. 
धिः [अंबूनि धीयंते अत्र
 धा-कि] {1} any receptacle of waters
 such as a jar
 अंबुधिर्घटः Sk. {2} the ocean
 क्षार° Bh. 2. 6. {3} the number four (in Math.). °प्रसवा N. of a plant ( घृतकुमारी). 
निधिः ‘treasure of waters’,  the ocean
 देवासुरैरमृतमंबुनिधिर्ममंथे Ki. 5. 30. 
प a. drinking water. (
पः) {1} the ocean. {2} Varuṇa,  the regent of waters
 रक्षोंबुपानिलशशीशपुराणि चाष्टौ Sid. Śir. {3} N. of a plant ( चक्रमर्दक). 
पत्रा N. of a plant ( उच्चटावृक्ष). 
पद्धतिः f.,  
पातः current,  flow or stream of water,  cascade
 गंगांबुपातप्रतिमा गृहेभ्यः Bk. 1. 8. 
प्रसादः,  
प्रसादनं [अंबूनि प्रसादयति] the clearing nut tree (कतक) Strychnos Potatorum (the nuts of this tree are used for purifying water
 when rubbed on the inner surface of the vessel,  they precipitate the impurities which the water contains
 फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यंबुप्रसादकं । न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति). 
भवं a lotus. 
भृत् m. {1} water-bearer,  a cloud. {2} the ocean. {3} = °पत्रा q. v. {4} N. of a plant मुस्तक. {5} talc. 
मात्रज a. produced only in water. (
जः) a conch-shell. 
मुच् m. a cloud
 ध्वनितसूचितमंबुमुचां चयं Ki. 5. 12. 
राजः {1} the ocean. {2} Varuṇa. 
राशिः receptacle or store of water,  the ocean
 त्वयि ज्वलत्यौर्व इवांबुराशौ Ś. 3. 3
 चंद्रोदयारंभ इवांबुराशिः Ku. 3. 67,  R. 6. 57
 9. 82. 
रुह् n. {1} a lotus. {2} Sārasa. 
रुहः,  
हं,  a lotus
 विपुलिनांबुरुहा न सरिद्वधूः Ki. 5. 10. (
हा) N. of the land-lotus plant (स्थलपद्मिनी). 
रोहिणी a lotus. 
वाची [अंबु तद्वषर्णं वाचयति सूचयति] an epithet applied to the earth during four days from the 10th to the 13th in the dark half of the month of Āṣāḍha when it is supposed to be unclean (रजस्वला इव) and agriculture is prohibited
 °प्रदः the 10th day
 °त्यागः 13th day. 
वासिनी,  
वासी N. of a plant ( पाटला),  the trumpet flower. 
वाहः [ अंबु वहतीति] {1} a cloud
 तडित्वंतमिवांबुवाहं Ki. 3. 1
 भर्तुर्मित्रं प्रियमविधवे विद्धि मामंबुवाहं Me. 99. {2} a lake. {3} water-bearer. {4} the number 17. {5} a sort of grass. 
वाहिन् a. carrying or conveying water. (m.) {1} a cloud. {2} = मुस्तक. (
नी) {1} a wooden vessel,  a sort of bucket. {2} a woman fetching water. {3} N. of a stream. 
विहारः sporting in water. 
विस्रवा = घृतकुमारी. 
वेतसः a kind of cane or reed growing in water. 
शिरीषिका N. of a plant. 
सरणं flow or current of water. 
सर्पिणी a leech ( अंबुनि सर्पति) 
सेचनी a wooden baling vessel. 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑म्बु n.
  water,  Naigh.
 
 MBh.
   &c.
  

 a kind of Andropogon,  VarBṛS.
 
 Bhpr.

 N.
  of a metre (consisting of ninety syllables),  RPrāt.
  

 the number,  ‘four’,  VarBṛ.
 

Monier Williams 1872

English

 अम्बु अम्बु,  n. (fr. rt. अम्ब्?),  water
 the
watery element of the blood [cf. ὄμβρος imber]
the plant Andropogon Schœnanthus
 N. of a metre
a term in astrology = अम्बा.
—अम्बु-कण,  अस्,  m. a
drop of water.
—अम्बु-कण्टक,  अस्,  m. the short-
nosed alligator.
—अम्बु-किरात,  अस्,  m. an alligator.
—अम्बु-कीश or अम्बु-कूर्म,  अस्,  m. a porpoise, 
especially the Gangetic,  Delphinus Gangeticus.
—अम्-
बु-केशर,  अस्,  m. lemon tree.
—अम्बु-क्रिया,  f. a
funeral rite = जल-क्रिया.
—अम्बु-ग,  अस्,  आ,  अम्, 
water-goer,  living in water.
—अम्बु-घन,  अस्,  m.
hail,  frozen rain.
—अम्बु-चर,  अस्,  ई,  अम्,  moving in
the water,  aquatic.
—अम्बु-चामर,  अम्,  n. water-
chowrī,  an aquatic plant,  Valisneria.
—अम्बु-चारिन्, 
ई,  इणी,  इ,  moving in water,  as a fish,  &c.
—अम्-
बु-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced in water,  water-born, 
aquatic
 (अस्),  m.,  N. of a plant,  Barringtonia
Acutangula Gærtn.
 a lotus,  Nymphæa Nelumbo
 the
thunderbolt of Indra.
—अम्बु-जन्मन्,  अ,  n. a lotus, 
Nymphæa Nelumbo.
—अम्बुज-भू,  ऊस्,  m. the god
Brahmā.
—अम्बुज-स्थ,  अस्,  आ,  अम्,  sitting on a
lotus.
—अम्बु-तस्कर,  अस्,  m. water-thief,  the sun.
—अम्बु-ताल,  अस्,  m. the plant Valisneria.
—अम्बु-
द,  अस्,  आ,  अम्,  shedding or giving water
 (अस्),  m. a
cloud
 the plant Cyperus Hexastychius Communis.
—अम्बु-धर,  अस्,  m. a cloud.
—अम्बु-धि,  इस्, 
m. (receptacle of waters),  the ocean
 the number
‘four.’
—अम्बुधि-स्रवा,  f.,  N. of a plant,  Aloes
Perfoliata.
—अम्बु-निधि,  इस्,  m. (treasury of waters), 
the ocean.
—अम्बु-प,  अस्,  आ,  अम्,  drinking or im-
bibing water
 (अस्),  m. a plant,  Cassia Tora or Alata.
—अम्बु-पत्त्रा,  f.,  N. of a plant,  Cyperus Hexasty-
chius Communis Nees.
—अम्बु-पद्धति,  इस्,  f. or
अम्बु-पात,  अस्,  m. current,  stream,  flow of water.
—अम्बु-प्रसाद,  अस्,  m. or अम्बु-प्रसादन, 
अम्,  n. the clearing nut tree,  Strychnos Potatorum:
the nuts of this plant are generally used in India for
purifying water
 they are rubbed upon the inner
surface of a vessel,  and so precipitate the impurities
of the fluid it contains.
—अम्बु-भृत्,  त्,  m. a cloud
the ocean (?)
 a grass,  Cyperus Pertenuis
 talc.
—अम्बु-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  watery,  having or con-
taining water
 (ती),  f.,  N. of a river.
—अम्बु-मात्र-
ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced only in water
 (अस्),  m. a
bivalve shell.
—अम्बु-मुच्,  क्,  m. a cloud.
—अम्बु-
राज,  अस्,  m. the ocean
 N. of Varuṇa.
—अम्बु-
राशि,  इस्,  m. (heap of waters),  the ocean.
—अम्बु-
रुह,  अम्,  n. the lotus
 (आ),  f. Hibiscus Mutabilis.
—अम्बु-रोहिणी,  f. the lotus.
—अम्बु-वाची,  f. four
days in Āṣāḍha,  the tenth to the thirteenth of the
dark half of the month,  when the earth is supposed
to be unclean,  and agriculture is prohibited.
—अम्बु-
वाची-त्याग,  the thirteenth of the same.
—अम्बु-
वाची-प्रद,  अम्,  n. the tenth in the second half of
the month Āṣāḍha.
—अम्बु-वासिनी or अम्बु-वासी, 
f. the trumpet flower,  Bignonia Suaveolens.
—अम्बु-
वाह,  अस्,  m. a cloud
 the grass Cyperus Pertenuis
 a
water-carrier
 talc
 the number ‘seventeen.’
—अम्बु-
वाहिन्,  ई,  इनी,  इ,  carrying or conveying water
 (इनी), 
f. a wooden baling vessel
 N. of a river.
—अम्बु-
वेतस,  अस्,  m. a kind of cane or reed growing in
water.
—अम्बु-शिरीषिका,  f.,  N. of a plant.
—अम्बु-
सीता,  f.,  N. of a river.
—अम्बु-सर्पिणी,  f. a leech.
—अम्बु-सेचनी,  f. a wooden baling vessel.

Macdonell

English

 अम्बु ambu,  n.
  water
 -cārin,  a.
  living in 🞄the water
 m.
  aquatic animal.

Benfey

English

 अम्बु अम्बु (akin to अम्भस्,  cf. 
अम्बर),  n.
  Water,  Pañc. iii. d. 33.
 -- Comp.
 
घर्म-,  n.
  sweat,  Suśr. 2, 
343,  10.
तिल-,  n.
  water with sesame, 
Bhāg. P. 7,  8,  44.
निस्-,  adj.
  abstain-
ing from water,  Bhāg. P. 7,  3,  19.

Hindi

पानी

Apte Hindi

Hindi

अम्बु
नपुं*
   - अम्ब्+उण्
जल

अम्बु
नपुं*
   - अम्ब्+उण्
रुधिर के अन्तर्गत जलीय तत्त्व

अम्बु
नपुं*
   - अम्ब्+उण्
"जल,  पानी"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अम्बु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
निष्पत्तिः - > अबि (शब्दे) - "उण्" बाहु० ।
प्रयोगाः - > "स्वेदाम्बुस्नपितमजायतेतरस्याः" । "विततशीकरराशिभिरुच्छ्रितैरुपलरोधविवर्तिभिरम्बुभिः" ।
उल्लेखाः - > माघ० ८-३६,  किरा० ५-१५
अम्बु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಗ್ನದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ

L R Vaidya

English

 ambu {% n. %} Water,  गंगामम्बु सितमम्बु यामुनं कज्जलाभम् K.Pr.x.,  छातेतराम्बुच्छटा K.Pr.i.,  R.i.51,  xi.11.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४,  अपस्,  अब्धि,  अम्बु,  अम्बुधि,  अम्बुनिधि,  अम्भोधि,  अम्भोनिधि,  अय,  अर्णव,  आप,  आम्नाय,  आय,  आश्रम,  उदधि,  उदन्वान्,  उपाय,  कषाय,  कृत,  केन्द्र,  कोष्ठ,  गति,  जल,  जलधि,  जलनिधि,  तुरीय,  तुर्य,  तोय,  दिक्,  दिश्,  दिशा,  ध्यान,  नदी,  निगम,  निम्नगेश,  नीरधि,  नीरनिधि,  पयोधि,  पयोनिधि,  पाथ,  पाथोधि,  पितामहास्य,  प्रणिम्नगेश,  बन्ध,  बन्धु,  ब्रह्मोद्भव,  महोर्मि,  महोर्मिक,  माल,  युग,  लवणोद,  लोकपाल,  वर्ण,  वारिधि,  वारिनिधि,  वार्धि,  विषधि,  विषनिधि,  वेद,  श्रुति,  सञ्ज्ञा,  समुद्र,  सलिलाकर,  सागर,  सुख

E Bharati Sampat

Sanskrit

(न) अम्बते । अबि(शब्दे)+उः। बाहु०। १.जलम्, नीरम् । ‘नीरक्षीराम्बुशम्बरम्’ अमरः। ‘उच्छ्रितैरुपलरोधविवर्तिभिरम्बुभिः’ किरा०५.१५। २.लग्नात् चतुर्थस्थानम् । ३.बालानामकौषधिः(वाला) ।

Bopp

Latin

 अम्बु n. (r. अम्ब् s. उ) aqua. BH. 11. 28.

Lanman

English

 ambu,  n. water. [see abhrá.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  जलम्,  वारि,  अम्बु,  अम्भः,  पयः,  सलिलम्,  सरिलम्,  उदकम्,  उदम्,  जडम्,  पयस्,  तोयम्,  पानीयम्,  आपः,  नीरम्,  वाः,  पाथस्,  कीलालम्,  अन्नम्,  अपः,  पुष्करम्,  अर्णः,  पेयम्,  सलम्,  संवरम्,  शंवरम्,  संम्बम्,  संवत्सरम्,  संववरः,  क्षीरम्,  पायम्,  क्षरम्,  कमलम्,  कोमलम्,  पीवा,  अमृतम्,  जीवनम्,  जीवनीयम्,  भुवनम्,  वनम्,  कबन्धम्,  कपन्धम्,  नारम्,  अभ्रपुष्पम्,  घृतम्,  कं,  पीप्पलम्,  कुशम्,  विषम्,  काण्डम्,  सवरम्,  सरम्,  कृपीटम्,  चन्द्रोरसम्,  सदनम्,  कर्वुरम्,  व्योम,  सम्बः,  सरः,  इरा,  वाजम्,  तामरस,  कम्बलम्,  स्यन्दनम्,  सम्बलम्,  जलपीथम्,  ऋतम्,  ऊर्जम्,  कोमलम्,  सोमम्,  अन्धम्,  सर्वतोमुखम्,  मेघपुष्पम्,  घनरसः,  वह्निमारकः,  दहनारातिः,  नीचगम्,  कुलीनसम्,  कृत्स्नम्,  कृपीटम्,  पावनम्,  शरलकम्,  तृषाहम्,  क्षोदः,  क्षद्मः,  नभः,  मधुः,  पुरीषम्,  अक्षरम्,  अक्षितम्,  अम्ब,  अरविन्दानि,  सर्णीकम्,  सर्पिः,  अहिः,  सहः,  सुक्षेम,  सुखम्,  सुरा,  आयुधानि,  आवयाः,  इन्दुः,  ईम्,  ऋतस्ययोनिः,  ओजः,  कशः,  कोमलम्,  कोमलम्,  क्षत्रम्,  क्षपः,  गभीरम्,  गम्भनम्,  गहनम्,  जन्म,  जलाषम्,  जामि,  तुग्र्या,  तूयम्,  तृप्तिः,  तेजः,  सद्म,  स्रोतः,  स्वः,  स्वधा,  स्वर्गाः,  स्वृतिकम्,  हविः,  हेम,  धरुणम्,  ध्वस्मन्वतु,  नाम,  पवित्रम्,  पाथः,  अक्षरम्,  पूर्णम्,  सतीनम्,  सत्,  सत्यम्,  शवः,  शुक्रम्,  शुभम्,  शम्बरम्,  वूसम्,  वृवूकम्,  व्योमः,  भविष्यत्,  वपुः,  वर्वुरम्,  वर्हिः,  भूतम्,  भेषजम्,  महः,  महत्,  महः,  महत्,  यशः,  यहः,  यादुः,  योनिः,  रयिः,  रसः,  रहसः,  रेतम्
noun
 
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
 "जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chu
१) अप् २) अब्धातु ३) अम्बु ४) अम्भस् ५) उदक ६) चन्द्र ७) जल ८) तोय ९) नदी १०) पयः ११) पानीय १२) प्रवाह १३) मूत्र १४) वारि १५) सरित् १६) सलिल १७) सलिलोदक १८)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
 
नीर (क्ली),  वारि (क्ली),  जल (क्ली),  दक (क्ली),  क (क्ली),  उदक (क्ली),  पानीय (क्ली),  अम्भस् (क्ली),  कुश (क्ली),  तोय (क्ली),  जीवन (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  सलिल (क्ली),  अर्णस् (क्ली),  अम्बु (क्ली),  वार् (स्त्री),  संवर (क्ली),  क्षीर (क्ली),  पुष्कर (क्ली),  मेघपुष्प (क्ली),  कमल (क्ली),  आपः (स्त्रीब),  पयस् (क्ली),  पाथस् (क्ली),  कीलाल (क्ली),  भुवन (क्ली),  वन (क्ली),  घनरस (पुं),  यादोनिवास (पुं),  अमृत (क्ली),  कुलीनस (क्ली),  कबन्ध (क्ली),  प्राणद (क्ली),  सर्वतोमुख (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आप्
आप्,  तोय,  घन,  रस,  पयस्,  पुष्कर,  मेघपुष्प,  क,  पानीय,  सलिल,  उदक,  वारि,  वार्,  शम्बर,  अर्णस्,  पाथस्,  कुश,  जल,  वन,  क्षीर,  अम्भस्,  अम्बु,  नीर,  भुवन,  अमृत,  जीवनीय,  दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं, 
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं, 
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074

क
क,  सुख,  वायु,  अम्बु,  ब्रह्म,  मस्तक
कशब्दः सुखवाय्वम्बुब्रह्ममस्तकवाचकः ॥ ८४७ ॥
verse 5.1.1.847
page 0097

नाममाला

Sanskrit

वार्,  वारि,  क,  पयस्,  अम्भस्,  अम्बु,  पाथस्,  अर्णस्,  सलिल,  जल,  सर,  वन,  कुश,  नीर,  तोय,  जीवन,  अप्,  विष
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।
सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
verse 0.1.1.15
page 0008

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अम्बु,  क्ली,
   (अबिशब्दे उण् ।) बालानामौषधिः ।इत्यमरः ॥
 बाला इति भाषा । जलं (“भुक्त्वा मृ-णालपटली भवता निपीतान्यम्बुनि यत्र नलिनानिनिषेवितानि” । इति भाभिनीविलासे । “अम्बुज-मम्बुनि जातं क्वचिदपि न जायतेऽम्बुजादम्बु” ।इत्युद्भटः । “गाङ्गमम्बु सितमम्बु यामुनं” । इतिकाव्यप्रकाशे ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अम्बु न०
  अबि शब्दे--उण् । १ लग्नावधिके चतुर्थस्थाने २ (बाला)इति ख्यातायामोषधौ ३ जले “गाङ्गमम्बु सितमम्बुयामुनं कज्जलाभमुभयत्र मज्जतः का० प्र० । “छातेतराम्बु-च्छटा” का० प्र० “विश्वासाय विहङ्गानामालबालाम्बु-पायिनाम् । “तौ सरांसि रसवद्भिरम्बुमिः” इति च रघुः ।“फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादनम्” मनुः । तच्च जलम्रसतन्मात्रादुत्पन्नो भूतविशेष इति सांख्याः पञ्चीकृतेभ्यएव पञ्चभ्यो भूतेभ्यः स्थूलतया उत्पन्नमिति वेदान्तिनःजलभूतांशबाहुल्यात् जलत्वव्यवहारः “वैशेष्यात्तद्वादः”शा० सूत्रात् । तस्य च रूपरसस्पर्शशब्दा विशेषगुणाः“योयोयावतिथश्चैषां स स तावद्गुणः स्मृत” इति मनुनाभूतमध्ये चतुर्थस्य जलस्य चतुर्गुणत्वाभिधानात् “शब्दस्पर्शौरूपरसौ सलिलस्य गुणा अमी” भा० शा० प० उक्तेश्च“जले चुलचूलध्वनिः । शीतस्पर्शः शुक्लरूपं रसो माघुर्य्य-मीरितम्” पञ्चद० । “अग्नेराप” इति श्रुतेस्तस्याग्निप्रभव-त्वम् यथोक्तं “तत्तेज ऐक्षत बहु स्यां प्रजायेयेतितदपोऽसृजत तस्माद्यत्र क्व च शोचति स्वेदते पुरुषस्तेजसएव तदध्यापो जायन्ते” छा० उ० । “तेज इति प्रसिद्धंलोके दग्धृपक्तृप्रकाशकं रोहितञ्चेति तत्सृष्टं तेज ऐक्षत ।तेजोरूपत्वेन स्थितं सदैक्षतेत्यर्थः । बहु स्यां प्रजायेयेतिपूर्व्ववत्तदपोऽसृजत । आपो द्रवाः स्निग्धाः स्यन्दित्यःशुक्लाश्चेति प्रसिद्धं लोके ॥
 यस्मात्तेजसः कार्य्यभृता आप-स्तस्माद्यत्र क्व च देशे काले वा शोचति सन्तप्यते स्वेदतेप्रस्विद्यते वा पुरुषस्तेजस एव तदापोऽघिजायन्ते । ताआप ऐक्षन्तेति पूर्व्ववदेव आकारसंस्थितं सदैक्षतेत्यर्थःभा० । “तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां करवाणीति “सेयंदेवतेमास्तिस्रो देवता अनेनैव जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपेव्याकरोत्” छा० उ० ॥
 “सेयं तिस्रो देवता अनुप्रविश्य स्वा-त्मावस्थे वीजभूते अव्याकृते नामरूपे व्याकरवाणीतितासाञ्च तिसॄणां देवतानामामेकैकां त्रिवृतं करवाणि एकै-कस्याः त्रिवृत्करणे एकैकस्याः प्राधान्यं द्वयोर्द्वयोर्गुणभा-वोऽन्यथा हि रज्ज्वा इवैकमेव त्रिवृत्करणं स्यात् नतु तिसृणां पृथक् त्रिवृत्करणमिति । एवं हि तेजोऽबन्नानांपृथङ्गामप्रत्ययलाभः स्यात्तेज इदम्” इमा आपः,  अऽन्नमिद-मिति च पृथङ्नामप्रत्ययलाभे देवतानां सम्यग्व्यावहारस्यप्रसिद्धिः प्रयोजनं स्यात् । एवमीक्षित्वा सेयं देवतेमा-स्तिस्रो देवता अनेनैव यथोक्तेनैव जीवेन सूर्यबिम्बवदन्तःप्रविश्य वैराजं पिण्डं प्रथमं देवतादीनां च पिण्डमनु-प्रविश्य यथासङ्कल्पमेव नामरूपे व्याकरोदसौनामायमिदं-रूप इति तासाञ्च देवतानां गुणप्रथानभावेन त्रिवृतं त्रिवृ-तमेकैकामंकरोत्कृतवती देवता” भा० । “अद्भिः सोम्य! श्रुङ्गेनतेजो मूलमन्विच्छ” छा० उ० “अद्भिः शुङ्गेन तेजो मूलंकार्येण कारणम् अन्विच्छ “तेजो वा अद्भ्यो भूयस्तद्वा एत-द्वायुमुपगृह्याकाशमभितपति तदाहुर्निशोचति नितपतिवर्षिष्यति वा इति तेज एव तत्पूर्व्वं दर्शयित्वाऽथापःसृजते तदेतदूर्द्ध्वाभिश्च तिरश्चीभिश्च विद्युद्भिर्महाह्रादाश्च-रन्ति तस्मादाहुर्विद्योतते स्तनयति वर्षिष्यति वा इतितेज एव तत्पूर्व्वं दर्शयित्वाऽथापः सृजते तेज उपास्वेति”छा० उ० ॥
 “तेजो वाऽद्भ्यो भूयः,  तेजसोऽप्कारण-त्वात् । कथमप्कारणत्वमित्याह । यस्मादब्योनिस्तेजस्तस्मा-त्तद्वा एतत्तेजोवायुमागृह्यावष्टभ्य स्वात्मना निश्चलीकृत्यवायुमाकाशमभिव्याप्नुवत्तपति यदा,  तदाहुर्लौकिकाः अभि-शोचति सन्तपति सामान्येन जगन्ति तपति देहानती वर्षि-ष्यति वै इति । प्रसिद्धं हि लोके कारणमभ्युद्यतं दृष्टवतःकार्यं भविष्यतीति विज्ञानम् ॥
 तेज एव तत्पूर्व्वमात्मान-मुद्भूतं दर्शयित्वाऽथानन्तरमपः सृजतेऽतोऽप्स्रष्टृत्वाद्भूयो-ऽद्भ्यस्तेजः । किञ्चान्यत्तदेतत्तेज एव स्तनयित्नुरूपेणवर्षहेतुर्भवति । कथं ऊर्द्धािश्चोर्द्ध्वगाभिर्विद्युद्भिस्तिरश्चीभिश्चतिर्यग्गताभिश्च महाह्रादाः स्तनयनशब्दाश्चरन्ति । तस्मा-त्तद्दर्शनादाहुर्लौकिका विद्योतते स्तनयति वर्षिष्यति वाइत्याद्युक्तार्थमतस्तेज उपास्वेति भा० ।नैयायिकादयस्तु परमाणुविशेषेभ्य एव तस्योत्पत्तिः ।तच्च द्विविधं नित्यमनित्यञ्च नित्यं परमाणुरूपमनित्यं द्व्यणु-कादि । प्रकारान्तरेण अनित्यमपि त्रिविधं देहेन्द्रिय-विषयभेदात् । देहः अयोनिजः वरुणचन्द्रलोकयोःश्रुत्यादिप्रसिद्धः इन्द्रियं रसनं शब्दादिषु मध्ये रसमात्र-व्यञ्जकत्वात् तस्य जलीयत्वम् । द्वणुकादिकमारभ्य हिमकरकसिन्धुपर्य्यन्तं विषयः उपभोग्यत्वात् । स्पर्शसंख्या-परिमितिसंयोगविभागपरत्वापरत्वानीत्यष्टौ वेगः गुरु-त्वं रूपं रसःस्नेहश्च जलस्येते चतुर्द्दशसमान्यविशेषगुणाःयथोक्त “स्पर्शादयोऽष्टौ वेगश्च गुरुत्वञ्च द्रवत्वकम् । रूपं रस-स्तथास्नेहो वारिण्येते चतुर्द्दश । वर्ण्णःशुल्कोरसस्पर्शौ । जलेमधुरशीतलौ । स्नेहस्तत्रद्रवत्वं तु सांसिद्धिकमुदाहृतम्” ।नित्यतादि प्रथमवत् किन्तु देहमयोनिजम् इन्द्रियं रसनंसिन्धुहिमादिविषयो मतः” भाषा० । एवं स्थूलभूतजलस्यउपाधिभेदेन सुश्रुते गुणदोषादिविवेकाय भेदा दर्शिता यथा“पानीयमान्तरीक्षमनिर्देश्यरसममृतं जीवनं तर्पणं धारण-माश्वासजननं श्रमघ्नं क्लमपिपासामदमूर्च्छातन्द्रानिद्रा-दाहप्रशमनमेकान्ततः पथ्यतमञ्च तदेवावनौ पतितमन्यतमंरसमुपलभते स्थानविशेषान्नदीनदसरस्तडागवापीकूपचुण्टीप्रस्रवणोद्भिद्विकिरकेदारपल्वलादिषु स्थानेष्ववस्थितमिति ।तत्र लोहितकपिलपाण्डुपीतनीलशुक्लेष्ववनिप्रदेशेषुमधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाणि यथासङ्ल्यमुदकानि सम्भ-वन्तीत्येके भाषन्ते तत्तु न सम्यक् तत्र पृथिव्यादीनामन्यो-न्यानुप्रवेशकृतः सलिलरसो भवत्युत्कर्षापकर्षेण तत्र स्वगुणभूयिष्ठायां भूमावम्लं लवणञ्च । अम्बुगुणभूयिष्ठायांमधुरम् । तेजोगुणभूयिष्ठायां कटुकं तिक्तञ्च । वायुगुण-भूयिष्ठायां कषायञ्च । आकाशगुणभूयिष्ठायामव्यक्तरस-मव्यक्तं ह्याकाशमित्यतस्तत्प्रधानमव्यक्तरसत्वात् तत्पेय-मान्तरीक्षालाभे । तत्रान्तरीक्षं चतुर्व्विधम् । तद्यथा ।धारं कारं तौषारं हैममिति । तेषां धारं प्रधानं लघु-त्वात्तत्पुनर्द्विविधं गाङ्गं सामुद्रं चेति । तत्र गाङ्गमाश्व-युजे मासि प्रायशो वर्षति तयोर्द्वयोरपि परीक्षणं कुर्व्वीतशाल्योदनपिण्डमकुथितमविदग्धं रजतभाजनोपहितंवर्षति देवे वहिष्कुर्व्वीत स यदि मुहूर्त्तं स्थितस्तादृश एवभवति तदा गाङ्गं पततीत्यवगन्तव्यं वर्ण्णान्यत्वे सिक्थक्लेदेच सामुद्रमिति विद्यान्नतु तदुपादेयम् । सामुद्रमप्याश्वयुजे मासि गृहीतं गाङ्गं पुनः प्रधानं तदुपाददीताश्वयुजेमासि,  शुचिशुक्लविततपटैकदेशच्युतमथ वा हर्म्यतलपरिभ्रष्टमन्यैर्व्वा शुचिभिर्भाजनैर्गृहीतं सौवर्णे राजते मृण्मये वापात्रे निदध्यात्तत्सर्व्वकालमुपयुञ्जीत तस्यालाभे भौमम् ।तच्चाकाशगुणबहुलं तत्पुनः सप्तविधम् । तद्यथा । कौपंनादेयं सारसं ताडागं प्रास्रवणमौद्भिदं चौण्टमिति तत्रवर्षास्वान्तरीक्षमौद्भिदं वा सेवेत महागुणत्वात् शरदि सर्व्वंप्रसन्नत्वात् हेमन्ते सारसं ताडागं वा,  वसन्ते कौपं प्रास्र-वणं वा ग्रीष्मेष्वेवं प्रावृषि चौण्टमनवमनभिवृष्टं सर्व्व-ञ्चेति ॥
 कीटमूत्रपुरीषाण्डशवकोधप्रदूषितम् । तृणपर्णोत्-करयुतं कलुषं विषसंयुतम् ॥
 योऽवगाहेत वर्षासु पिबेद्वापिनवं जलम् । स वाह्याभ्यन्तरान् रोगान् प्राप्नुयात्क्षिप्र-मेव तु ॥
 तत्र यत् शैवालपङ्कहटतृणपद्मपत्रप्रभृतिभिरव-च्छन्नं शशिसूर्य्यकिरणानिलैर्नाभिजुष्टं गन्धवर्णरसोपसृष्टञ्चतद्व्यापन्नमिति विद्यात् ॥
 तस्य स्पर्शरूपरसगन्धवीर्य्यविपाक-दोषाः षट् सम्भवन्ति । तत्र खरता पैच्छिल्यमौष्ण्यंदन्तग्राहिता च स्पर्शदोषाः । पङ्कसिकताशेवालबहु-वर्णता रूपदोषाः । व्यक्तरसता रसदोषः । अनिष्टगन्धतागन्धदोषः । यदुपयुक्तं तृष्णागौरवशूलकफप्रसेकानापा-दयति स वीर्य्यदोषः । यदुपयुक्तं चिराद्विपच्यते विष्टभ्रातिवा स विपाकदोष इति । त एते आन्तरीक्षे न सन्ति ॥
व्यापन्नानामग्निक्वथनं सूर्य्यातपप्रतापनं तप्तायःपिण्ड-सिकतालोष्ट्राणां वा निर्व्वापणं प्रसादनञ्च कर्त्तव्यं नाग-चम्पकोत्पलपाटलापुष्पप्रभृतिभिश्चाधिवासनमिति ॥
 सौवर्णेराजते ताम्रे कांस्ये मणिमये तथा । पुष्पावतंसं भौमे वासुगन्धि सलिलं पिबेत् ॥
 व्यापन्नं वर्जयेन्नित्यं तोयं यद्वाप्य-नार्त्तवम् । दोषसञ्जननं ह्येतन्नाददीताहितन्तुतत् ॥
 व्यापन्नंसलिलं यस्तु पिबतीहाप्रसादितम् । श्वयथुं पाण्डुरोगञ्चत्वग्दोषमविपाकताम् ॥
 श्वासकासप्रतिश्यायशूलगुल्मोद-राणि च । अन्यान्वा विषमान् रोगान् प्राप्नुयात् क्षिप्रमेवच ॥
 तत्र सप्त कलुषस्य प्रसादनानि भवन्ति । तद्यथा ।कतकगोमेदकविषग्रन्थिशैवालमूलवस्त्राणि मुक्तामणिश्चेति ।पञ्च निक्षेपणानि भवन्ति । तद्यथा । फलकं त्र्यष्टकंमुञ्चकलय उदकमञ्जिका शिक्यञ्चेति ॥
 सप्त शीतीकर-णानि भवन्ति प्रवातस्थापनमुदकप्रक्षेपणं यष्टिकाभ्रामणंव्यजनं वस्त्रोद्धरणं वालुकाप्रक्षेपणं शिक्यावलम्बनञ्चेति

Capeller

German

 अम्बु n.
  Wasser.

Grassman

German

 (ámbu),  n.,  Wasser [für ambhu,  s. das folg.],  enthalten in kiyā́mbu.

Burnouf

French

 अम्बु अम्बु n.
  (अप् nasalisé
 sfx. उ) eau.
		 Une des 21
विराट् de la gāyatrī.
अम्बुकण्टक m.
  crocodile.
अम्बुकिरात m.
  mms.
अम्कुकीश m.
  marseuin du Gange,  delphinus gangeticus.
अम्बुकूर्म m.
  tortue aquatique.
अम्बुचामर n.
  vallisneria,  bot.
अम्बुज m.
  (जन्) eugenia acutangula,  bot. -- N. lotus
nelumbo,  bot.
		 La foudre d'Indra.
अम्बुताल m.
  vallisneria,  bot.
अम्बुद m.
  (दा) nuage.
अम्बुदाभ a. (आ
 भा) qui a l'aspect d'un nuage.
अम्बुधि m.
  (धा) le dépôt des eaux,  la mer.
अम्बुप m.
  (पा) m à m.
  le buveur d'eau,  cassia tora ou
alata,  bot.
अम्बुपत्रा f.
  (पत्र) esp. de cyperus,  bot.
अम्बुप्रसादन n.
  (प्र,  सद्) strychnos potatorum,  bot.
plante dont la noix sert à clarifier l'eau.
अम्बुभृत् m.
  (भृ) nuage
 mer.
अम्बुर m.
  seuil de porte,  revers-d'eau d'une fenêtre.
अम्बुवासिनी f.
  (वस्) bignonia suaveolens,  bot.
अम्बुवाह m.
  (वह्) nuage.
अम्बुवाहिनी f.
  (वह्) baquet,  seau
 vase pour porter de
l'eau.
अम्बुवेग m.
  torrent.
अम्बुवेतस m.
  (वेतस) roseau aquatique.
अम्बुसर्पिणी f.
  (सृप्) sangsue.
अम्बुसेचनी f.
  (सिच्) arrosoir.
अम्बूकृत pp. (कृ) liquéfié.
		 Bredouillé.

Stchoupak

French

 अम्बु-
 nt. eau.
°गर्भ- m.
  nuage.
°चारिन्- m.
  animal aquatique.
°ज- a. né dans l'eau 
 m.
  lotus (Nelumbium) 
 coquillage 
°ज-बान्धव- m.
  soleil 
 °जासना- f.
  Lakṣmī.
°द- m.
  nuage 
 °धर- °मुच्- id.
°धि- m.
  océan 
 °निधि- °पति- °राशि- id.
°निवह- m.
  flot,  averse.
°प- m.
  Varuṇa.
°पक्षिन्- m.
  oiseau d'eau.
°पद्धति- m.
  courant 
 °रय- id.
°रुह्- m.
  °रुह- nt. lotus de jour 
 -इणी- f.
  lotus (plante).
°लीला-गेह- nt. pavillon de plaisance sur l'eau.
°वाह- m.
  nuage.
°शीता- f.
  n.
  d'une rivière.
°संप्लव- m.
  déluge.
अम्बू-क्र्त- nt. hurlement de bêtes (avec décharge de salive),  not. de
l'ours.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.