| YouTube Channel

माधवी (mAdhavI)

 
Apte
English
माधवी [mādhavī], 1 Candied sugar.
A kind of drink made from honey.
The spring-creeper (वारसन्ती), with white fragrant flowers
पत्राणामिव शोषणेन मरुता स्पृष्टा लता माधवी
Ś.*
 3.9
Me.*
 8.
The sacred basil.
The earth (also with देवी)
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति
Rām.*
 7.97.14-16.
A procuress, bawd.
Affluence in cattle.
(In music) A particular Rāginī
Comp.
 -मण़्डपः, -पम् a bower formed of spring flowers. -लता the spring creeper. -वनम् a grove of Mādhavī creepers.
Apte 1890
English
माधवी 1 Candied sugar.
2 A kind of drink made from honey.
3 The spring-creeper (वासंती), with white fragrant flowers: पत्राणामिव शोषणेन मरुता स्पृष्टा लता माधवी Ś. 3. 10
Me. 78.
4 The sacred basil.
5 A procuress, bawd.
6 Affluence in cattle
Comp.
लता the spring creeper.
वनं a grove of Mādhavī creepers.
Monier Williams Cologne
English
मा॑धवी a (ई),
f.
 See below
माधवी b
f.
 the earth (also with देवी),
R.
‘spring-flower’, Gaertnera Racemosa,
Kālid.
BhP.
honey-sugar,
L.
an intoxicating drink,
L.
a kind of grass,
L.
sacred basil,
L.
Anethum Sowa,
L.
a procuress,
L.
affluence in cattle or herds,
L.
(in music) a partic. Rāgiṇī,
Saṃgīt.
a woman of the race of Madhu or Yadu (e.g. An-antā, wife of Janam-ejaya
Sampriyā, w° of Vidūratha
Kuntī, w° of Paṇḍu),
MBh.
N.
 of Dākṣāyaṇī in Śri-śaila,
Cat.
of Durgā,
L.
of one of the Mātṛs attending on Skanda,
MBh.
of a daughter of Yayāti, ib.
(with शान्ति)
N.
 of wk.
Apte Hindi
Hindi
माधवी
स्त्री*
 - मधु + अण् + ङीप्
कन्दयुक्त खांड
माधवी
स्त्री*
 - -
शहद से बना हुआ एक प्रकार का पेय
माधवी
स्त्री*
 - -
बासंती लता जिसके सुगंधित फूल आते हैं
माधवी
स्त्री*
 - -
तुलसी
माधवी
स्त्री*
 - -
"कुट्टिनी, दूती"
माधवी
स्त्री*
 - -
पशुओं की बहुतायत
Shabdartha Kaustubha
Kannada
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಮಿ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಡಿರುವಂತಿಗೆ ಗಿಡ
प्रयोगाः - > "पत्राणामिव शोषणेन मरुता स्पृष्ट लता माधवी"
उल्लेखाः - > शाकु० ३-१०
विस्तारः - > "वासन्ती मधवीलता । रमायामपि शोभायां मधुसम्बन्धिनि त्रिषु" - नानार्थर०
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆಹಿಡಕಿ /ಕುಟ್ಟಿನಿ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದ್ಯ /ಹೆಂಡ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಗಿಡ
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸು ಎಮ್ಮೆ ಇವುಗಳ ಸಂಪತ್ತು
विस्तारः - > "माधवोऽजे मधौ राधे यादवे ना स्त्रियां मिसौ । मधुसर्करावासन्तीकुट्टिनीमदिरासु च" - मेदि०
माधवी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
L R Vaidya
English
mADava {% (I) a. (f. वी) %} 1. Made of honey
2. vernal
3. belonging to the descendants of Madhu.
mADavI {% f. %} 1. A sacred basil
2. a kind of creeper with fragrant flowers, प्रत्यासन्नो कुरबकवृतेर्माधवीमंडपस्य Megh.ii.15
3. a kind of spirituous liquor
4. a procuress, a bawd.
Bopp
Latin
माधवी f. (a praec. signo fem. ई) planta repens (Gaert-
nera racemosa). MEGH. 76.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
माधवी f. Pārijātam. II, 40c nach Lakṣmaṇasūri ° = वसन्तोत्सव.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 माधविका, माधवी
noun
लतायाः सुगन्धितः पुष्पविशेषः।
"माली माधविकायाः मालां करोति।"
Synonyms:
 माधवी
noun
औडवजातेः एका रागिणी।
"सङ्गीतकारः माधवीं गायति।"
Synonyms:
 मद्यम्, सुरा, मदिरा, वारुणी, हलिप्रिया, हाला, परिश्रुत्, वरुणात्मजा, गन्धोत्तमा, प्रसन्ना, इरा, कादम्बरी, परिश्रुता, कश्यम्, मानिका, कपिशी, गन्धमादनी, माधवी, कत्तोयम्, मदः, कापिशायनम्, मत्ता, सीता, चपला, कामिनी, प्रिया, मदगन्धा, माध्वीकम्, मधु, सन्धानम्, आसवः, अमृता, वीरा, मेधावी, मदनी, सुप्रतिभा, मनोज्ञा, विधाता, मोदिनी, हली, गुणारिष्टम्, सरकः, मधूलिका, मदोत्कटा, महानन्दा, सीधुः, मैरेयम्, बलवल्लभा, कारणम्, तत्वम्, मदिष्ठा, परिप्लुता, कल्पम्, स्वादुरसा, शूण्डा, हारहूरम्, मार्द्दीकम्, मदना, देवसृष्टा, कापिशम्, अब्धिजा
noun
मादकद्रवपदार्थः - यस्य सेवनं पापं तथा च निन्दनीयम् इति मन्यन्ते।
"सः प्रतिदिनं सायङ्काले मद्यं पीत्वा गृहम् आगच्छति।"
Synonyms:
 अर्जुनी, अर्वती, इज्या, भोज्या, मसूरिका, दूती, मासोपवासिनी, रतताली, विभावरी, वृद्धयुवतिः, माधवी, शम्फली, शम्बली, शम्भली, सङ्घाटिका, सञ्चारिका, सनाली, सम्भली, अक्का, कराला
noun
कलहं कारयित्री।
"अर्जुन्याः वचनानि विश्वस्य सीता च गीता च कलहं कृतवत्यौ।"
Synonyms:
 वासन्ती, माधविका, माधवीलता, माधवी, चन्द्रवल्ली, पुण्ड्रकः, अतिमुक्तः, अतिमुक्तकः, सुगन्धा, भ्रमरोत्सवः, भृङ्गप्रिया, भद्रलता, वसन्तीदूती, लतामाधवी, भूमीमण्डपभूषणा।
noun
सुगन्धितपुष्पैः युक्ता एका लता।
"तस्य पुष्पवाटिकायां वासन्तीम् वर्धते।"
Synonyms:
 तुलसी, सुभगा, तीव्रा, पावनी, विष्णुवल्लभा, सुरेज्या, सुरसा, कायस्था, सुरदुन्दुभिः, सुरभिः, बहुपत्री, मञ्जरी, हरिप्रिया, अपेतराक्षसी, श्यामा, गौरी, त्रिदशमञ्जरी, भूतघ्नी, भूतपत्री, वैष्णवी, पुण्या, माधवी, अमृता, पत्रपुष्पा, वृन्दा, मरुवकः, समीरणः, प्रस्थपुष्पः, फणिझकः, पर्णासः, जम्भीरः, कठिञ्जरः, कुठेरकः, अर्ज्जकः, कुलसौरभम्, लक्ष्मी
noun
वृक्षविशेषः यः पवित्रः अस्ति तथा च यस्य पर्णानि गन्धयुक्तानि सन्ति।
"तुलस्याः पर्णानि ओषधिरूपेण उपयुज्यन्ते।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chang
१) आभोद २) आसव ३) गन्धमादनी ४) दैत्या ५) मद ६) मद्य ७) मधु ८) माधवी ९) मोढ १०) सुरा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
निर्गुण्डी सिन्दुवारेऽतिमुक्तके माधवीलता ।
वासन्ती चौड्रपुष्पं तु जपा जातिस्तु मालती ॥ ११४७ ॥
-wordlist-
निर्गुण्डी (स्त्री), सिन्दुवार (पुं), अतिमुक्तक (पुं), माधवी (स्त्री), लता (स्त्री), वासन्ती (स्त्री), औड्रपुष्प (क्ली), जपा (स्त्री), जाति (स्त्री), मालती (स्त्री)
--source--
सा कृष्णा मधुका रक्ता शौधिका मुशटी सिता ।
पीता माधव्यथोद्दालः कोद्रवः कोरदूषकः ॥ ११७७ ॥
-wordlist-
मधुका (स्त्री), शौधिका (स्त्री), मुसटी (स्त्री), माधवी (स्त्री), उद्दाल (पुं), कोद्रव (पुं), कोरदूषक (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
महातमःप्रभा माधव्येवं नरकभूमयः ॥ १९६ ॥
-wordlist-
माधवी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अतिमुक्त
अतिमुक्त, वासन्ती, माधवी, लता
अतिमुक्तकमिच्छन्ति वासन्तीं माधवीं लताम् ॥ २०८ ॥
verse 2.1.1.208
page 0026
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: माधवी
Root: माधवी
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ माधवीलता
Meaning(s):
⇒ Jasmine Gaertnera racemosa or Banisteria bengalensis
Tamil Kurukkatti
Shloka(s):
3|3|187|1 ► सितायां श्वेतसुरसा वासन्त्यां माधवी लता। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|187|1 ⇢ वासन्ती (वासन्ती) (स्त्री) ⇒ Jasmine Gaertnera racemosa or Banisteria bengalensis
Tamil Kurukkatti ⇒ माधवीलता
➠ 3|3|187|1 ⇢ माधवी (माधवी) (स्त्री) ⇒ Jasmine Gaertnera racemosa or Banisteria bengalensis
Tamil Kurukkatti ⇒ माधवीलता
Related word(s):
Mahabharata
English
Mādhavī^1 (“belonging to the tribe of the Madhus”) = Subhadrā: I, 449.
Mādhavī^2 (do.) = Anantā, the wife of Janamejaya^3: I, ††3765 (Aº).
Mādhavī^3 (do.) = Sampriyā, the wife of Vidūratha: I, ††3793 (Sº).
Mādhavī^4 (do.) = Kuntī: I, 5824.
Mādhavī^5, daughter of Yayāti. § 565 (Gālavacarita): V, 115, 3930 (Yayāti gave M. to Gālava)
116, 3957, 3958 (mother of Vasumanas)
117, 3977 (mother of Pratardana)
118, 3981 (mother of Śibi)
119, 4019 (mother of Ashṭaka)
120, 4027.--§ 566 (Yayāti): V, 121, 4068, 4070, 4072 (her penances). Cf. Yayātijā.
Mādhavī^6, a mātṛ. § 615u (Skanda): IX, 46, 2625.
पुराणम्
English
माधवी १ / MĀDHAVĪ I. Daughter of King yayāti. A lady recluse she always wore deer-hide as her garment and went on observing a vrata called Mṛgavrata: yayāti gave this daughter in marriage to gālava. (Śloka 12, Chapter 145, Udyoga Parva). mādhavī bore a son named vasumān alias vasumanas to haryaśva, King of ayodhyā. She got of divodāsa, King of kāśī, another son named pratardana
of the King of uśīnara she got a son named śibi. Besides these she got a son named aṣṭaka of viśvāmitra. (See under gālava). When the accrued merit of yayāti was exhausted and he fell down from heaven mādhavī consented to part with half of her stock of merit to yayāti. (See under yayāti).
माधवी २ / MĀDHAVĪ II. A follower of subrahmaṇya. (Śloka 7, Chapter 46, śalya Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
माधवी,
स्त्री,
 (मधौ साधुपुष्प्यति । मधु + “कालात्साधुपुष्प्यत्पच्यमानेषु ।” ४ । ३ । ४३ । इत्यण् ।ङीप् ।) स्वनामख्यातपुष्पलता । तत्पर्य्यायः ।अतिमुक्तः २ पुण्ड्रकः ३ वासन्ती ४ लता ५ ।इत्यमरः । २ । ४ । ७२ ॥
अतिमुक्तकः ६माधविका ७ माधवीलता ८ । इति तट्टीकायांभरतः ॥
चन्द्रवल्ली ९ सुगन्धा १० भ्रमरोत्सवा११ भृङ्गप्रिया १२ भद्रलता १३ भूमिमण्डप-भूषणा १४ वसन्तीदूती १५ । इति जटाधरः ॥
लतामाधवी १६ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, देवीभागवते । १ । १२ । ७ ।“आम्रैनींपैर्मधूकैञ्च माधवीमण्डपावृताम् ।”)अस्या गुणाः । कटुत्वम् । तिक्तत्वम् । कषाय-त्वम् । मदगन्धित्वम् । पित्तकासव्रणदाहशोष-नाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“माधवी स्यात्तु वासन्ती पुण्ड्रको मण्डकोऽपिच ।अतिमुक्तो विमुक्तञ्च कामुको भ्रमरोत्सवः ॥
माधवी मधुरा शीता लघ्वी दोषत्रयापहा ।”इति भावप्रकाशः ॥
मिसिः । मधुशर्करा । कुट्टनी । (मधुनो विकारइत्यण् ङीप् ।) मदिरा । इति मेदिनी । वे, ४६ -- ४७ ॥
(यथा, महाभारते । ४ । १५ । ३ ।“अस्ति मे शयनं दिव्यं त्वदर्थमुपकल्पितम् ।एहि तत्र मया सार्द्धं पिबस्व मधुमाधवीम् ॥
”माधवस्येयमित्यण् ङोप् । तत्प्रियत्वात्तथा-त्वम् ।) तुलसी । इति शब्दमाला ॥
(मधौ वसन्तेसेव्यार्च्चनीयेति अण् ।) दुर्गा । इति शब्दरत्ना-वली ॥
माधवस्य पत्नी च ॥
(मधुवंशजा कन्या ।यथा, महाभारते । १ । ९५ । १२ । ‘जनमेजयःखल्वनन्तां नामोपयेमे माधवीं तस्यामस्य जज्ञेप्राचिन्वान् ॥
’)