| YouTube Channel

पयस् (payas)

 
शब्दसागरः
English
पयस्
n.
 (-यः)
1. Water.
2. Milk.
3. Semen virile.
4. Boiled-rice.
5.
Night.
E.
 पय् to go, असुन् Unādi
aff.
Capeller Eng
English
प॑यस्
n.
 juice, fluid,
esp.
 water or milk
semen virile,
strength, vital power
pl.
 drops, floods, streams.
Yates
English
पयस् (यः) 5.
n.
 Water
milk.
Spoken Sanskrit
English
पयस् - payas -
n.
 - species of grass [ Andropogon - Bot. ]
पयस् - payas -
n.
 - semen virile
पयस् - payas -
n.
 - night
पयस् - payas -
n.
 - rain
पयस् - payas -
n.
 - power
पयस् - payas -
n.
 - water
पयस् - payas -
n.
 - strength
पयस् - payas -
n.
 - milk
पयस् - payas -
n.
 - juice
पयस् - payas -
n.
 - vital spirit
पयस् - payas -
n.
 - fluid
पयस् - payas -
n.
 - any fluid or juice
Wilson
English
पयस्
n.
 (-यः)
1 Water.
2 Milk.
E.
 पय to go, असुन् Uṇādi
aff.
Apte
English
पयस् [payas],
n.
Water
Bhāg.*
 8.2.4
पयसा कमलं कमलेन पयः पयसा कमलेन विभाति सरः.
Milk
पयःपानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम्
H.*
 3.4
R.*
 2.36, 63
14, 78 (where both senses are intended).
Semen virile.
Food.
Ved.
 Night.
Vital spirit, power, strength (Ved). (पयस् is changed to पयो before soft consonants).
Comp.
 गलः, डः hail.
an island. -घनम् hail.-चयः (पयश्चयः) a reservoir or lake. -जम् a lotus
पातामेतौ पयोजोदरललिततलौ पङ्कजाक्षस्य पादौ । विष्णुपादादि स्तोत्रम् 12. ˚योनिः (same as पद्मयोनि
=
 Brahmadeva)
पयोजयोनिः प्रणिधाय मानसं व्यधत्त यस्यामरविन्दलोचनः Śāhendra 3.37.-जन्मन्
m.
 a cloud. -दः a cloud
Me.*
 7
मत्तः सदाचारशुचे कलङ्कः पयोदवातादिव दर्पणस्य
R.*
 14.37. ˚सुहृद्
m.
 a peacock.
धरः a cloud
पयोधरघनीभावस्तावदम्बरमध्यगः । आश्लेषोप- गमस्तत्र यावन्नेव प्रवर्तते ॥ Subh. Ratn. (this refers both to a cloud and a woman's breast).
a woman's breast
पद्मापयोधरतटी
Gīt.*
 1
विपाण्डुभिर्म्लानतया पयोधरैः
Ki.*
 4.24. (where the word means 'a cloud' also)
R.*
 14.22.
an udder
पयोधरीभूतचतुःसमुद्रां जुगोप गोरूप- धरामिवोर्वीम्
R.*
 2.3.
the cocoa-nut tree.
the backbone or spine (कशेरुक). -धस्
m.
the ocean.
a pond, lake, a piece of water.
a rain-cloud. -धारागृहम् a bath-room with flowing water. -धिः, -निधिः the ocean
प्रयान्ति नद्यस्त्वरितं पयोनिधिम्
Ṛs.*
 2.7
N.*
 4.5. -पूरः a pool, lake. -भृत्
m.
 , -मुच्
m.
 a cloud
यदि नासारभृतः पयोभृतः
Śi.*
 16.61
करीव सिक्तं पृषतैः पयोमुचाम्
R.*
 3.3
6.5. -मानुषी a water-nymph. -रयः the current of a river. -राशिः the ocean. -वाहः a cloud
प्रावृषेण्यं पयोवाहं विद्युदैरावताविव
R.*
 1.36. -व्रतः, -व्रतम् subsisting on mere milk (as a vow)
दिनमेकं पयोव्रतः
Ms.*
 11.144.
cf.
 अदितिपयोव्रतम्
Bhāg.*
 8.16.
Apte 1890
English
पयस् n. 1 Water.
2 Milk
पयःपानं भुजंगानां केवलं विषवर्धनं H. 3. 4
R. 2. 36, 63
14. 78 (where both senses are intended).
3 Semen virile.
4 Food.
5 Ved. Night.
6 Vital spirit, power, strength (Ved.). (पयस् is changed to पंयो before soft con-sonants).
Comp.
गलः,
डः {1} hail. {2} an island.
घनं hail.
चयः (पयश्चयः) a reservoir or lake.
जन्मन् m. a cloud.
दः a cloud
Me. 7
R. 14. 37. °सुहृद् m. a peacock.
धरः {1} a cloud. {2} a woman's breast
पद्मापयोधरतटी Gīt. 1
विपांडुभिर्म्लानतया पयोधरैः Ki. 4. 24 (where the word means ‘a cloud’ also)
R. 14. 22. {3} an udder
R. 2. 3. {4} the cocoa-nut tree. {5} the backbone or spin (कशेरुक).
धस् m. {1} the ocean. {2} a pond, lake, a piece of water. {3} a rain-cloud.
धारागृहं a bath-room with flowing water.
धिः,
निधिः the ocean
Rs. 2. 7
N. 4. 50.
पूरः a pool, lake.
मुच् m. a cloud
R. 3. 3
6. 5.
राशिः the ocean.
वाहः a cloud
R. 1. 36.
व्रतं subsisting on mere milk (as a vow).
Monier Williams Cologne
English
प॑यस्
n.
 (√ 1. पी) any fluid or juice, (esp. ) milk, water, rain
semen virile, (met.) vital spirit, power, strength,
RV.
&c.
&c.
a species of Andropogon,
Bhpr.
N.
 of a Sāman,
ŚrS.
of a Virāj,
RPrāt.
night,
Naigh.
 i, 7.
Monier Williams 1872
English
पयस् पयस्, अस्, n. (fr. rt. 1. पी or rt. पिन्व्
but said to be fr. rt. 1. पा, to drink), juice, fluid,
vital spirit, power, strength (Ved.)
water, rain
milk
semen virile
N. of a Sāman
N. of a Virāj
night (Ved.).
—पयः-कन्दा, f. Batatas Paniculata
(= क्षीर-विदारी).
—पयः-पयोष्णी, f. = प-
योष्णी, q. v.
—पयः-पान, अम्, n. drinking milk,
a draught of milk.
—पयः-पूर, अस्, m. a pool,
lake.
—पयः-फेनी, f. a species of small shrub
(= दुग्ध-फेनी).
—पयश्-चय, अस्, m. a reser-
voir, piece of water, lake.
—पयस्-प, अस्, m.
‘milk-drinker, ’ a cat
night.
—पयस्-पा, आस्, आस्,
अम्, Ved. milk-drinking, drinking milk.
—पयस्-
वत्, आन्, अती, अत्, Ved. full of sap or juice, succulent,
juicy, liquid
full of strength or of milk, milky,
containing water or milk or semen
(वत्यस्), f. pl.
rivers (Ved.).
—पयस्-वल, अस्, आ, अम्, rich in
milk, yielding milk abundantly
(अस्), m. a goat.
—पयस्-विन्, ई, इनी, इ, abounding in sap or milk,
juicy, succulent, milky
(इनी), f. a milch cow
a
she-goat
a river
N. of a river
the night
N. of
various plants containing milky juice (= काकोली,
क्षीर-काकोली, दुग्ध-फेनी, क्षीर-विदारी)
N. of a deity.
—पयो-गड, अस्, m. ‘water-drop (?), ’
hail
(अस् or अम्), m. n. an island.
—पयो-ग्रह,
अस्, m., Ved. an oblation of milk.
—पयो-घन,
अस्, m. ‘water-lump, ’ hail.
—पयो-जन्मन्, आ, m.
‘birthplace of water, ’ a cloud.
—पयो-द, अस्, आ,
अम्, yielding milk
(अस्), m. ‘water-giver, ’ a cloud
N. of a son of Yadu
(आ), f., N. of one of the
Mātṛs attending on Skanda.
—पयोद-सुहृद्, त्,
m. ‘friend of the clouds, ’ the peacock.
—पयो-
दुह्, धुक्, क्, क्, Ved. milking
giving semen (?).
—पयो-धर, अस्, m. ‘water-holder, ’ a cloud
‘containing milk, ’ a woman's breast
an udder
the
root of Scirpus Kysoor
a species of sugar-cane (=
कोष-कार)
the cocoa-nut
a species of Cyperus
(in prosody) an amphibrach.
—पयो-धस्, आस्, m. a
rain-cloud
a piece of water, pond, lake
the ocean.
—पयो-धा, आस्, आस्, अम्, Ved. sucking milk (as a
calf).
—पयो-धारा, f. a stream of water
N. of a
river.
—पयोधारा-गृह, अम्, n. = धारा-गृह,
a bath-room with flowing water, shower-bath.
—प-
यो-धि, इस्, m. ‘receptacle of waters, ’ the ocean.
—पयोधिक, अम्, n. ‘sea-foam, ’ cuttle-fish bone.
—पयो-निधन, अम्, n., N. of a Sāman.
—पयो-
निधि, इस्, m. ‘receptacle of waters, ’ the ocean.
—पयो-मुख, अस्, आ, अम्, having milk on the
surface, milk-faced.
—पयो-मुच्, क्, क्, क्, yielding
or giving milk
(क्), m. ‘water-discharging, ’ a cloud.
—पयो-ऽमृत-तीर्थ, अम्, n., N. of a Tīrtha.
—पयो-राशि, इस्, f. a piece of water, the ocean.
—पयो-लता, f. the plant Batatas Paniculata.
—प-
यो-वाह, अस्, m. ‘water-bearer, ’ a cloud.
—पयो-
वृध्, त्, त्, त्, Ved. full of sap, superabounding with
water, overflowing.
—पयो-व्रत, अम्, n. the act of
subsisting on mere milk in consequence of a vow,
(regarded as an expiation for receiving an unsuitable
present, if continued for a month with prayer and
residence in a cow-house)
offering milk to Viṣṇu
and subsisting upon it for twelve days
also for one
or for three days as a religious act
(अस्, आ, अम्),
one who subsists upon mere milk in consequence of
a vow.
—पयोष्णि-जाता, f. an epithet of the river
Sarasvatī.
—पयोष्णी, f. (fr. पयस् and उष्ण),
‘warm as milk, ’ N. of a river that rises in the
Vindhya mountain.
Macdonell
English
पयस् páy-as,
n.
 [√ 2. pī] juice, fluid
vital 🞄sap, strength
milk
water
rain.
Benfey
English
पयस् पयस् (akin to 1. पा, cf. also
पी),
n.
1. Juice.
2. Water, Bhartṛ.
2, 29.
3. Milk, Man. 2, 107.
--
Comp.
अप-,
adj.
 without water, Kirāt. 5, 12.
घर्म-,
n.
 sweat, Śiś. 9, 35.
Hindi
Hindi
पानी
Apte Hindi
Hindi
पयस्
नपुं*
 - "पय् + असुन्, पा + असुन्, इकारादेश्च"
पानी
पयस्
नपुं*
 - "पय् + असुन्, पा + असुन्, इकारादेश्च"
दूध
पयस्
नपुं*
 - "पय् + असुन्, पा + असुन्, इकारादेश्च"
वीर्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पयस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷೀರ/ಹಾಲು
निष्पत्तिः - > पीङ्(पाने) "असुन्" (उ० ४-१८९)
व्युत्पत्तिः - > पीयते
प्रयोगाः - > "दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश"
उल्लेखाः - > रघु० २-३५
पयस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ/ನೀರು
प्रयोगाः - > "नेदीयो जितमिति लज्जयेव तासामालोले पयसि महोत्पलं ममज्ज"
उल्लेखाः - > माघ० ८-४८
पयस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ/ಆಹಾರ
L R Vaidya
English
payas {% n. %} 1. Water, Megh.i.13, 24, 40, R.i.67
2. milk, R.ii.36 (where the word is used in senses 1 and 2), 63
3. semen virile.
Bopp
Latin
पयस् n. (r. पी bibere s. अस्)
1) aqua. MEGH. 23. 25. 41.
2) lac.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
पयस्
क्ली
पयस्, क्षीर, जल
राजा चन्द्रो नृपे राजा पयः क्षीरं पयो जलम् ।
verse 3.1.1.87
page 0013
Lanman
English
páyas, n. milk. [√pī.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पयस्
मूलधातुः:
धात्वर्थः:
 प्रसृतौ
गणः:
 कण्ड्वादिः
कर्मकत्वं:
इट्त्वं:
उपग्रहः:
रूपम्:
 पयस्यति
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गुड इक्षुरसक्वाथः शर्करा तु सितोपला ॥ ४०२ ॥
सिता च मधुधूलिस्तु खण्डस्तद्विकृतिः पुनः ।
मत्स्यण्डी फाणितं चापि रसालायां तु भार्जिता ॥ ४०३ ॥
शिखरिण्यथ यूर्यूषो रसो दुग्धं तु सोमजम् ।
गोरसः क्षीरमूधस्यं स्तन्यं पुंसवनं पयः ॥ ४०४ ॥
-wordlist-
गुड (पुं), ईक्षुरसक्वाथ (पुं), शर्करा (स्त्री), सितोपला (स्त्री), सिता (स्त्री), मधुधूलि (स्त्री), खण्ड (पुंक्ली), मत्स्यण्डी (स्त्री), फाणित (क्ली), रसाला (स्त्री), मार्जिता (स्त्री), शिखरिणी (स्त्री), यू (पुं), यूष (पुंक्ली), रस (पुं), दुग्ध (क्ली), सोमज (क्ली), गोरस (पुं), क्षीर (पुंक्ली), ऊधस्य (क्ली), स्तन्य (क्ली), पुंसवन (क्ली), पयस् (क्ली)
--source--
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
नीर (क्ली), वारि (क्ली), जल (क्ली), दक (क्ली), क (क्ली), उदक (क्ली), पानीय (क्ली), अम्भस् (क्ली), कुश (क्ली), तोय (क्ली), जीवन (क्ली), जीवनीय (क्ली), सलिल (क्ली), अर्णस् (क्ली), अम्बु (क्ली), वार् (स्त्री), संवर (क्ली), क्षीर (क्ली), पुष्कर (क्ली), मेघपुष्प (क्ली), कमल (क्ली), आपः (स्त्रीब), पयस् (क्ली), पाथस् (क्ली), कीलाल (क्ली), भुवन (क्ली), वन (क्ली), घनरस (पुं), यादोनिवास (पुं), अमृत (क्ली), कुलीनस (क्ली), कबन्ध (क्ली), प्राणद (क्ली), सर्वतोमुख (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
दुग्धे योग्यं बालसात्म्यं जीवनीयं रसोत्तमम् ।
सरं गव्यं मधुज्येष्ठं धारोष्णं तु पयोऽमृतम् ॥ ९८ ॥
-wordlist-
योग्य (क्ली), बालसात्म्य (क्ली), जीवनीय (क्ली), रसोत्तम (क्ली), सर (क्ली), गव्य (क्ली), मधुज्येष्ठ (क्ली), धारोष्ण (क्ली), पयस् (क्ली), अमृत (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ऊधस्य
ऊधस्य, क्षीर, दुग्ध, स्तन्य, पयस्, पीयूष
ऊधस्यं क्षीरं स्याद्दुग्धं स्तन्यं पयश्च पीयूषम् ।
verse 2.1.1.274
page 0033
आप्
आप्, तोय, घन, रस, पयस्, पुष्कर, मेघपुष्प, क, पानीय, सलिल, उदक, वारि, वार्, शम्बर, अर्णस्, पाथस्, कुश, जल, वन, क्षीर, अम्भस्, अम्बु, नीर, भुवन, अमृत, जीवनीय, दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074
नाममाला
Sanskrit
वार्, वारि, क, पयस्, अम्भस्, अम्बु, पाथस्, अर्णस्, सलिल, जल, सर, वन, कुश, नीर, तोय, जीवन, अप्, विष
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।
सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
verse 0.1.1.15
page 0008
दुग्ध, क्षीर, अमृत, पयस्
सर्पिर्हैयङ्गवीनाज्यं दुग्धं क्षीराऽमृतं पयः ॥ १२२ ॥
verse 0.1.1.122
page 0062
Tamil
Tamil
பயஸ் : தண்ணீர், பால்.
Vedic Reference
English
Payas denotes the ‘milk’ of the cow in the Rigveda^1 and
later.^2 More generally it has also the sense of ‘sap’ or ‘fluid’
found in plants, ^3 and giving them life and strength. In other
passages it denotes the ‘water’ of heaven.^4 A vow to live for
a time on milk alone occurs in the Śatapatha Brāhmaṇa.^5
1) i. 164, 28
ii. 14, 10
iv. 3, 9
v. 85, 2
x. 30, 13
63, 3, etc.
2) Av. iv. 11, 4
xii. 1, 10
Vājasaneyi
Saṃhitā, iv. 3. Cf. Go and Kṣīra.
3) Av. iii. 5, 1
x. 1, 12
xiii. 1, 9
Vājasaneyi Saṃhitā, xvii. 1
xviii. 36,
etc. So of Soma, Rv. ix. 97, 14.
4) Rv. i. 64, 5
166, 3
iii. 33, 1. 4
iv. 57, 8, etc.
5) Payo-vrata, ‘one who undergoes a
vow (to subsist) on (nothing but) milk, ’
ix. 5, 1, 1 et seq.
Kauṣītaki Brāhmaṇa,
viii. 9. The Dīkṣita subsists on it
alone.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पयस्
न०
 पा--पाने कर्मणि असुन् इकारश्चान्तादेशः । १ दुग्धे२ जले च मेदि० ३ अन्ने ४ रात्रौ च निघण्टुः ।
Capeller
German
प॑यस्
n.
 Feuchtigkeit, bes. Wasser o. Milch
Saft, Kraft
der männliche Same
Pl.
Tropfen, Ströme.
प॑यस्
n.
 penis.
Grassman
German
páyas, n. [von pī]. Milch, pl. Milch, Milchtränke, Milchströme
sehr häufig, namentlich in Verbindung mit duh (s. d.) oder pī, pinv in bildlichem Sinne gebraucht. Eine andere Bedeutung hat das Wort im RV. überhaupt nicht. Die scheinbaren Bedeutungen: „Saft, Wasser, männlicher Samen, Opfertrank“ beruhen auf bildlicher Darstellung. So wird der Somasaft als des Somakrautes Milch (aṃśós [Page774] páyas {819, 12}) bezeichnet, wie er auch des Somakrautes Biestmilch (aṃśós pīyū́ṣam {204, 1}) heisst
daher heisst es vom Soma, dass er von Milch strotze (páyasā pínvamānas {809, 14}) oder die Welten von seiner Milch strotzend mache (pinvat {780, 3})
häufig erscheint dann das Bild mehr oder minder vollständig durchgeführt (am vollständigsten {798, 2}), namentlich in Verbindung mit duh ({754, 4}
{837, 1}
{746, 3}
{774, 20}) oder wenn vom Soma gesagt wird, dass er seine Milch (páyas) mit der Milch der Kühe (páyasā gónām) vermische {809, 43}. So wird der Regen als des Himmels Milch ({417, 5}
{353, 5}) dargestellt, mit der die Marutʼs die Erde befruchten ({64, 5}) oder die Lufträume benetzen ({166, 3})
so wird die befruchtende Kraft der Gewässer als ihre Milch (apā́m páyasvat íd páyas {843, 14}) aufgefasst, welche sie herbeiführen (ā́pas ghṛtám páyāṃsi bíbhratīs mádhūni {856, 13}) und den Menschen verehren [ghṛtávat páyas mádhumat nas arcata (āpas) {890, 9}]
so erscheint Wohlstand und Nahrung als des Himmels und der Erde butterreiche (ghṛtávat) Milch, welche die Sänger lecken ({22, 14}), oder welche dem Varuna reichlich strömt ({891, 8}) oder als Milch, welche Aditi ({958, 6}, vgl. {889, 3}) oder die grosse tausendströmige Kuh (sahásradhārā mahī́ gaús {337, 5}
{927, 9}
{959, 7}) strömen lässt. So werden die befruchtenden Ströme als schwellend von Milch (páyasā pínvamānās {267, 4}
{566, 4}
páyasā pī́piānās {552, 6}), als Milchkühe, die mit ihrer Milch herbeieilen ({267, 1}) aufgefasst, und gebeten, mit ihrer Milch nicht zu geizen ({502, 14})
in allen diesen Stellen tritt das Bildliche deutlich hervor (vgl. noch sudúghās in {552, 6}
und mā́ ápa spharīs in {502, 14}), weniger in {934, 1}. _{934, 2} wo rasā́yās páyāṃsi als der Fluth (des Luftmeeres) Milchströme erscheinen, welche die Kühe suchende Sarama durchschreitet. So erscheint ferner der männliche Same als Milch (páyas, vṛ́ṣṇiam páyas {105, 2}
śukrám páyas {160, 3}
{731, 5}
{766, 1}), welche die Gattin herausmelkt (duhe {105, 2}, vgl. {731, 5}), welche die Priester aus dem Stiere Agni ({160, 3}) oder Soma ({766, 1}
{746, 3}) herausziehen (dukṣata, duduhre, duhanti), oder die sieben Sänger strömen lassen (páyas pratnásya rétasas dúghānās)
nur in {617, 3} (pitúr páyas práti gṛbhṇāti mātā́) tritt das Bildliche zurück. So werden endlich die Opfertränke als des Himmels (divás {940, 1}), oder des Opfers (ṛtásya {79, 3}
{289, 13}) Milch oder die ins Feuer gegossene Schmelzbutter als die Milch aufgefasst, welche die Götter sich aneignen {827, 3}
durchgeführt ist das Bild in {289, 13}.
-as {22, 14}
{23, 16}
{62, 9}
{64, 6}
{66, 2}
{104, 4}
{105, 2}
{121, 5}
{160, 3}
{164, 27}
{180, 3}
{204, 1}. _{204, 2}
{265, 10}
{353, 2}. _{353, 5}
{398, 13}
{439, 2}
{489, 22}
{493, 10}
{508, 7}
{590, 3}
{611, 2}
{617, 3}
{702, 13}
{718, 7}
{723, 2}
{731, 5}
{743, 5}
{746, 3}
{754, 4}
{766, 1}
{774, 9}. _{774, 20}
{778, 30}
{783, 1}
{786, 4}
{798, 37}
{803, 3}
{808, 15}
{809, 43}
{822, 3}
[Page775] {827, 3}
{843, 14}
{887, 11}
{889, 3}
{890, 9}
{891, 6}. _{891, 8}
{899, 9}
{913, 17}
{940, 1}.
-asā {64, 5}
{79, 3}
{166, 3}
{205, 10}
{267, 1}. _{267, 4}
{289, 13}
{299, 9}. _{299, 10}
{337, 5}
{397, 1}
{417, 5}
{502, 14}
{552, 6}
{566, 4}
{780, 3}
{789, 1}
{796, 5}
{798, 2}. _{798, 4}. _{798, 17}
{805, 3}
{809, 14}. _{809, 43}
{819, 12}
{845, 7}
{890, 12}
{901, 4}
{927, 9}
{958, 6}
{959, 7}
{995, 3}.
-asas [Ab.] {887, 26}.
-asas [G.] {153, 4} (pātám)
{926, 2} (pītím).
-asi {186, 4}.
-āṃsi {91, 18}
{709, 10}
{837, 1}
{856, 13}
{934, 1}. _{934, 2}.
-obhis {164, 28}
{317, 8}
{353, 8}
{584, 9}
{774, 5}.
Burnouf
French
पयस् पयस्
n.
 (पी) eau
lait.
Une des 21
विराट्स् de la gāyatrī.
पयश्चय
m.
 (चि) pièce d'eau, amas d'eau.
पयस
n.
 eau
lait.
पयस्प
m.
 (पा) chat [buveur de lait].
पयस्य a. (sfx. य) de lait, laiteux. -- S.
f.
 sorte de
drogue.
Toute plante produisant un suc laiteux.
पयस्यामि (dén. ) être ou devenir liquide, s'étendre comme
de l'eau.
पयस्विनी
f.
 (sfx. विन्) rivière
nuit.
Vache à
lait.
Chèvre.
पयोगड
m.
 goutte d'eau
grêle. -- N. île.
पयोघन
m.
 grêle.
पयेजन्मन्
m.
 nuage.
पयोद
m.
 (दा) nuage.
पयोधर
m.
 (धृ) nuage.
Sein, mamelle
canne à
sucre
diverses plantes laiteuses.
पयोधस् et पयोधि
m.
 (धा) pièce d'eau
mer.
Nuage.
पयोमुच्
m.
 nuage pluvieux.
पयोर
m.
 mimosa catechu, bot.
पयोव्रत
n.
 pénitence oû l'on s'impose de vivre de lait
pendant un mois.
पयोष्णी
f.
 (स्ना) np. d'une rivière qui descend du
mont Vindhya.
Stchoupak
French
पयस्-
nt. liquide, lait, eau, pluie, semence virile
force vitale
पयोमय- -ई- a. qui consiste en eau.
पयः-पयोष्णी-
f.
 = पयोष्णी-।
पयो-द-
m.
 nuage.
°धर-
m.
 nuage
mamelle, sein, pis
-ई-भू- devenir une mamelle.
°धारा-गृह- nt. salle de bain avec eau courante.
°धि- °निधि-
m.
 océan.
°भृत्-
m.
 nuage.
°मुख- a. qui a du lait à la surface.
°मुच्- ag. qui verse de l'eau (ou du lait)
m.
 nuage.
°राशि-
m.
 océan.
°वाह-
m.
 nuage.
°व्रत-
m.
 vœu de ne vivre que de lait
a. qui ne vit que de lait.