| YouTube Channel

रसा (rasA)

 
Spoken Sanskrit
English
रसा - rasA -
f.
 - humidity
परिक्लेद - parikleda -
m.
 - humidity
प्रक्लेद - prakleda -
m.
 - humidity
प्रकेवल आक्लेद - prakevala Akleda -
m.
 - absolute humidity
वापीड-ताप-आक्लेद-उल्लेखक - vApIDa-tApa-Akleda-ullekhaka -
m.
 - barometric pressure, temperature and humidity recorder
Apte
English
रसा [rasā], 1 The lower or infernal regions, hell.
The earth, ground, soil
यद् ग्रावेव रसातलं पुनरसौ यातो गजग्रामणीः
Bv.*
 1.59
रसादिपञ्चीकृतभूतसंभवम्
A.
Rām.*
 7.5.28
स्मरस्य युद्धरङ्गतां रसा$$र सारसारसा
Nalod.*
 2.1.
the tongue.
A vine or grapes.
Ved.
 Moisture.
Comp.
 -ओकस्m. an inhabitant of the lower world. -खनः a cock.
तलम्
N.
 of one of the seven (अतल, वितल, सुतल, रसा- तल, तलातल, महातल and पाताल) regions below the earth
see पाताल.
the lower world or hell in general
राज्यं यातु रसातलं पुनरिदं न प्राणितुं कामये
Bv.*
 2.63
or जातिर्यातु रसातलम्
Bh.*
 2.39.
=
 रसा (2).
the fourth astrological mansion. -पायिन्
m.
 a dog. -पुष्पः a bee.
Apte 1890
English
रसा 1 The lower or infernal regions, hell.
2 The earth, ground, soil
Bv. 1. 59
स्मरस्य युद्धरंगतां रसारसार सारसा Nalod. 2. 10.
3 The tongue.
4 A vine or grapes.
5 Ved. Moisture.
Comp.
ओकस् m. an inhabitant of the lower world.
खतः a cock.
तलं {1} N. of one of the seven regions below the earth
see पाताल. {2} the lower world or hell in general
राज्यं यातु रसातलं पुनरिदं न प्राणितुं कामये Bv. 2. 63
or जातिर्यातु रसातलं Bh. 2. 39.
पायिन् m. a dog.
Monier Williams Cologne
English
र॑सा a (आ),
f.
 , see
s.v.
रसा॑ b
f.
 moisture, humidity,
RV.
N.
 of a river, ib.
a mythical stream supposed to flow round the earth and the atmosphere, ib. (Nir. xi, 23)
the lower world, hell,
MBh.
Pur.
 (cf. -तल)
the earth, ground, soil,
Kāv.
the tongue,
L.
N.
 of various plants (Clypea Hernandifolia
Boswellia Thurifera
Panicum Italicum
a vine or grape
=
 काकोली),
L.
Macdonell
English
रसा ras-ā́,
f.
 moisture (RV.)
a mythical 🞄river flowing round the earth and atmosphere 🞄(RV.)
N. of a river (RV.)
infernal 🞄regions (C.)
earth, land (C.): -tala,
n.
 (C.) 🞄infernal regions, hell
also N. of the fourth 🞄or the seventh of the seven hells
surface of 🞄the earth.
Apte Hindi
Hindi
रसा
स्त्री*
 - रस् + अच् = टाप्
"निम्नतर नारकीय प्रदेश, नरक"
रसा
स्त्री*
 - -
"पृथ्वी, भूमि, मिट्टी"
रसा
स्त्री*
 - -
जिह्वा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೃಥ್ವಿ /ಭೂಮಿ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > रसोऽस्यास्ति
प्रयोगाः - > "फणावतस्त्रासयितुं रसायास्तलं विवक्षन्निव पन्नगारिः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-२३
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ರಾಕ್ಷಿ
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗುರು ಶುಂಠಿ
विस्तारः - > "पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना श्रेयसी रसा" - अम०
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಹ್ವೆ /ನಾಲಗೆ
निष्पत्तिः - > रस (आस्वादने) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > रस्यते अनया
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಲ್ಲಕೀ ವೃಕ್ಷ /ಆನೆಬೇಲ
विस्तारः - > "रसा तु रसना पाठासल्लकीक्षितिकङ्गुषु" - हेम०
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನವಣೆ
रसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾತಾಳ ಲೋಕ /ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕ
विस्तारः - > "रसातलं तलं नागलोको दैत्यक्षयो रसा" - वैज०
L R Vaidya
English
rasA {% f. %} 1. The hell, the lower world
2. the earth, ground, soil, रसासाररसा साररायताक्षक्षताय सा K.Pr.ix.
3. the tongue.
Lanman
English
rasā́, f.
—1. moisture
—2. Rasā, a
mythical stream supposed to flow round
the earth and atmosphere. [cf. rása.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पृथिवी, भूः, भूमिः, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणी, क्षौणी, ज्या, काश्यपी, क्षितिः, सर्वसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कुः, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनिः, मेदिनी, मही, धरणी, क्षोणिः, क्षौणिः, क्षमा, अवनी, महिः, रत्नगर्भा, सागराम्बरा, अब्धिमेखला, भूतधात्री, रत्नावती, देहिनी, पारा, विपुला, मध्यमलोकवर्त्मा, धारणी, गन्धवती, महाकान्ता, खण्डनी, गिरिकर्णिका, धारयित्री, धात्री, अचलकीला, गौः, अब्धिद्वीपा, इडा, इडिका, इला, इलिका, इरा, आदिमा, ईला, वरा, आद्या, जगती, पृथुः, भुवनमाता, निश्चला, श्यामा
noun
मर्त्याद्यधिष्ठानभूता।
"पृथिवी पञ्चमम् भूतम्"
Synonyms:
 रासना, नाकुली, सुरसा, सुगन्धा, गन्धनाकुली, नकुलेष्टा, भुजङ्गाक्षी, छत्राही, सुवहा, रस्या, श्रेयसी, रसना, रसा, सुगन्धिमूला, रसाढ्या, अतिरसा, द्रोणगन्धिका, सर्पगन्धा, पलङ्कषा
noun
लताविशेषः।
"रासना औषधरूपेण उपयुज्यते।"
Synonyms:
 द्राक्षा, मृद्वीका, मृद्वी, स्वाद्वी, स्वादुरसा, मधुरसा, गोस्तनी, रसा, रसाला, चारुफला, कापिशायनी, साब्दी, हरहूरा, चारुफला, कृष्णा, प्रियाला, तापसप्रिया, गुच्छफला, अमृतफला
noun
फलविशेषः-अस्य गुणाः अतिमधुरत्व-अमलत्व-शीतपित्तार्तिदाहमूत्रदोषनाशित्वादयः।
"द्राक्षात् मद्यं जायते।"
Synonyms:
 द्राक्षा, मृद्वीका, मृद्वी, स्वाद्वी, स्वादुरसा, मधुरसा, गोस्तनी, गोस्तना, रसा, रसाला, चारुफला, कापिशायिनी, साब्दी, हरहूरा
noun
लताविशेषः यस्य फलं मधुरं तथा च बहुरसम् अस्ति।
"नाशिकनगरे द्राक्षाणां कृषिः दृश्यते।"
Synonyms:
 रसा
noun
क्षुपनामविशेषः ।
"नैकेषां क्षुपाणां नाम रसा इति अस्ति"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
भूर्भूमिः पृथिवी पृथ्वी वसुधोर्वी वसुंधरा ।
धात्री धरित्री धरणी विश्वा विश्वंभरा धरा ॥ ९३५ ॥
क्षितिः क्षोणी क्षमानन्ता ज्या कुर्वसुमती मही ।
गौर्गोत्रा भूतधात्री क्ष्मा गन्धमाताचलावनिः ॥ ९३६ ॥
सर्वंसहा रत्नगर्भा जगती मेदिनी रसा ।
काश्यपी पर्वताधारा स्थिरेला रत्नबीजसूः ॥ ९३७ ॥
विपुला सागराच्चाग्रे स्युर्नेमीमेखलाम्बराः ।
-wordlist-
भू (स्त्री), भूमि (स्त्री), पृथिवी (स्त्री), पृथ्वी (स्त्री), वसुधा (स्त्री), उर्वी (स्त्री), वसुन्धरा (स्त्री), धात्री (स्त्री), धरित्री (स्त्री), धरणी (स्त्री), विश्वा (स्त्री), विश्वम्भरा (स्त्री), धरा (स्त्री), क्षिति (स्त्री), क्षोणी (स्त्री), क्षमा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), ज्या (स्त्री), कु (स्त्री), वसुमती (स्त्री), मही (स्त्री), गो (स्त्री), गोत्रा (स्त्री), भूतधात्री (स्त्री), क्ष्मा (स्त्री), गन्धमाता (स्त्री), अचला (स्त्री), अवनि (स्त्री), सर्वंसहा (स्त्री), रत्नगर्भा (स्त्री), जगती (स्त्री), मेदिनी (स्त्री), रसा (स्त्री), काश्यपी (स्त्री), पर्वताधारा (स्त्री), स्थिरा (स्त्री), इला (स्त्री), रत्नसू (स्त्री), बीजसू (स्त्री), विपुला (स्त्री), सागरनेमी (स्त्री), सागरमेखला (स्त्री), सागराम्बरा (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
श्मश्रुणि व्यञ्जनं कोटो दन्ते मुखखुरः खरुः ।
दालुर्जिह्वा तु रसिका रस्ना च रसमातृका ॥ १२१ ॥
रसा काकुर्ललना च वक्त्रदलं तु तालुनि ।
-wordlist-
व्यञ्जन (क्ली), कोट (पुं), मुखखुर (पुं), खरु (पुं), दालु (पुं), रसिका (स्त्री), रस्ना (स्त्री), रसमातृका (स्त्री), रसा (स्त्री), काकु (स्त्री), ललना (स्त्री), वक्त्रदल (क्ली)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
नारकास्तु नैरयिकाः पाताले तु तलं रसा ॥ १२२ ॥
इति पञ्चमकाण्डस्य शिलोच्छोऽयं समर्थितः ।
-wordlist-
नैरयिक (पुं), तल (क्ली), रसा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
भू
भू, भूमि, वसुधा, अवनि, वसुमती, धात्री, धरित्री, धरा, गो, गोत्रा, जगती, रसा, क्षिति, इला, क्षोणी, क्षमा, क्ष्मा, अचला, कु, पृथ्वी, पृथिवी, स्थिरा, धरणी, विश्वम्भरा, मेदिनी, ज्या, अनन्ता, विपुला, समुद्रवसना, सर्वंसहा, ऊर्वी, मही, काश्यपी, भूतधात्री, रत्नगर्भा, वसुन्धरा, धराधारा
भूर्भूमिर्वसुधावनिर्वसुमती धात्री धरित्री धरा,
गौर्गोत्रा जगती रसा क्षितिरिला क्षोणी क्षमा क्ष्माचला ।
कुः पृथ्वी पृथिवी स्थिरा च धरणी विश्वम्भरा मेदिनी,
ज्यानन्ता विपुला समुद्रवसना सर्वंसहोर्वी मही ॥ १५६ ॥
काश्यपी भूतधात्री च रत्नगर्भा वसुन्धरा ।
धराधारा च विज्ञेया तद्विशेषान्निबोधत ॥ १५७ ॥
verse 2.1.1.156
page 0020
Mahabharata
English
Rasā = Rasātala: XII, 13479, 13503, 13504, 13511 (ºnāmālayāt, or Rasānām ālayāt?).
Vedic Reference
English
Rasā is found in three passages of the Rigveda, ^1 clearly as the
name of a real stream in the extreme north-west of the Vedic
territory. Elsewhere^2 it is the name of a mythic stream at
the ends of the earth, which as well as the atmosphere it
encompasses. It is reasonable to assume that, as in the case of
the Sarasvatī, the literal is the older sense, and to see in the
river a genuine stream, perhaps originally the Araxes or
Jaxartes, because the Vendidad mentions the Raṅhā, the
Avestan form of Rasā. But the word seems originally to allude
merely to the ‘sap’ or ‘flavour’ of the waters, ^3 and so could be
applied to every river, like Sarasvatī.
1) i. 112, 12
v. 53, 9
x. 75, 6. In
v. 53, 9, the phrase rasānitabhā is found.
Ludwig, Translation of the Rigveda, 3,
202, is inclined to regard anitabhā as an
epithet of Rasā, perhaps for amitabhā,
‘of unmeasured splendour, ’ but this is
hardly probable. It seems better to
take Anitabhā as the name of an other-
wise unknown river. Cf. Max Müller,
India, 166, 173, n.
2) Rv. v. 41, 15
ix. 41, 6
x. 100,
1, 2 (cf. Jaiminīya Brāhmaṇa, ii. 348
Journal of the American Oriental Society,
19, 100 et seq.)
121, 4.
3) Rv. iv. 43, 6
viii. 72, 13.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 15,
16
Max Müller, Sacred Books of the
East, 32, 323
Brunnhofer, Iran und
Turan, 86
Weber, Proceedings of the
Berlin Academy, 1898, 567-569.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रसा,
स्त्री,
 (माधुर्य्यादिरूपो विविधो रसोऽस्त्यस्या-मिति । “अर्शआदिभ्योऽच् ।” ५ । २ । १२७ ।इति अच् । रसति शब्दायते इति वा । रस +अच् । टाप् च ।) पृथिवी । इत्यमरः ॥
रसना । (तत्पर्य्यायो यथा, भावप्रकाशे । १ । १ ।“रास्ना युक्तरसा रस्या सुवहा रसना रसा ।एलापर्णी च सुरसा सुगन्धा श्रेयंसी तथा ॥
”)पाठा । (अस्याः पर्य्यायो यथा, भावप्रकाशे । १ । १ ।“पाठाम्बष्ठाम्बष्ठकी च प्राचीना पापचेलिका ।एकाष्ठीला रसा प्रोक्ता पाठिका वरतिक्तिका ॥
”शल्लकी । (अस्याः पर्य्यायो यथा, --“शल्लकी गजभक्ष्या च सुवहा सुरभां रसा ।महेरुणा कुन्दुरुकी वल्लकी च बहुस्रवा ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)कङ्गुः । इति मेदिनी ॥
द्राक्षा । काकोली ।इति शब्दरत्नावली ॥
(रसातलम् । यथा, भागवते । १० । ६ । १२ ।“रसा दिशश्च प्रतिनेदिरे जनाःपेतुः क्षितौ वज्रनिपातशङ्कया ॥
”यथा च तत्रैव । ३ । १३ । १६ ।“सृजतो मे क्षितिर्वार्भिः प्लाव्यमाना रसांगता ॥
”“रसां रसातलं गता ।” इति तट्टीकायां स्वामि-पादाः ॥
नदी । यथा, ऋग्वेदे । १ । ११२ । १२ ।“याभी रसां क्षोदसोद्नः पिपिण्वथुः ॥
”“रसां नदीम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रसा स्त्री पाकजः रसो माधुर्य्यादिरूपोऽस्त्यस्याः अच् ।पृथिव्याम् अमरः ।
Grassman
German
rasā́, f. [Abstammung wie bei rása], 1〉 das Nass, die Flüssigkeit, die Fluth
2〉 die Fluth als ein mythischer, auch persönlich gedachter Strom, der die Erde und die Luft umfliesst
3〉 Eigenname eines Flusses.
-ā́ 1〉 vom Soma {681, 13}. — 2〉 {395, 15} (mātā́ mahī́)
{753, 6} (sárā 〰 ‿iva viṣṭápam). — 3〉 neben ánitabhā, kúbhā, krúmus, síndhus {407, 9}.
-ā́m 3〉 yā́bhis 〰 pipinváthus {112, 12}.
-áyā 1〉 síndhus ha vām 〰 siñcat áśvān {339, 6}. — 2〉 {947, 4}. — 3〉 {901, 6} neben tṛṣṭā́mayā.
-ā́yās 2〉 páyāṃsi {934, 1}. _{934, 2}.
Stchoupak
French
रसा-
f.
 enfer
terre
sol.
°तल- nt.
n.
 d'un enfer
enfer en général, monde inférieur.
रसाधिपत्य- nt. gouvernement de l'enfer.
रसौकस्- nt.
pl.
 demeures infernales
m.
 habitant des enfers.