| YouTube Channel

हेम (hema)

 
शब्दसागरः
English
हेम
m.
 (-मः)
1. A horse of a dark colour.
2. The planet MERCURY.
3.
A weight of gold, equal to a MĀSHĀ.
n.
 (-मं)
1. Gold.
2. The
Nāgakeśara flower.
3. The Dhattūra.
f.
 (-मा)
1. An Apsarasas or
courtezan of heaven.
2. A handsome woman.
E.
 हि to go, मन्
aff.
Yates
English
हेम (मः) 1.
m.
 A horse of a dark
colour. 1.
f.
 A celestial courte-
zan
fine woman.
n.
 Gold.
Spoken Sanskrit
English
हेम - hema -
m.
 - particular weight of gold
हेम - hema -
m.
 - horse of a dark or brownish colour
हेम - hema -
n.
 - gold
Wilson
English
हेम
m.
 (-मः) A horse of a dark colour.
n.
 (-मं) Gold.
f.
(-मा)
1 An Apsaras or courtesan of INDRA'S heaven.
2 A handsome woman.
E.
 हि to go, मक्
aff.
Apte
English
हेमम् [hēmam], [हि-मन्]
Gold.
The thorn-apple.
मः A dark or brown-coloured horse.
A particular weight of gold.
The planet Mercury.
मा The earth.
A handsome woman.
Apte 1890
English
हेमं [हि-मन्] 1 Gold.
2 The thorn-apple.
मः 1 A dark or brown-coloured horse.
2 A particular weight of gold.
3 The planet Mercury.
Monier Williams Cologne
English
1. हेम in comp. for 3. हेमन्.
2. हेम
m.
 a partic. weight of gold (= माषक),
L.
a horse of a dark or brownish colour,
L.
N.
 of Buddha,
L.
of a son of Ruśad-ratha,
Pur.
of the father of Su-tapas, ib.
=
 हेम-चन्द्र,
Cat.
हेम (अम्),
n.
 gold,
L.
Monier Williams 1872
English
हेम, अम्, n. (abbreviated fr. 2. हेमन्, col. 1),
gold
(अस्), m. a horse of a dark or brownish colour
[cf. हरिय, p. 1167]
a particular weight of gold
(= माषक)
N. of the father of Su-tapas
of a
king
= हेम-चन्द्र, q. v.
(आ), f. a handsome
woman
an Apsaras of Indra's heaven
N. of a
river.
Benfey
English
हेम हेम,
I.
m.
 A horse of dark
colour.
II.
n.
 Gold (cf. हेमन्).
Apte Hindi
Hindi
हेमम्
नपुं*
 - हि + मन्
सोना
L R Vaidya
English
hema {% (I) n. %} Gold.
hema {% (II) m. %} 1. A black horse
2. the planet Mercury
3. a particular weight of gold.
Bopp
Latin
हेम n. aurum.
Indian Epigraphical Glossary
English
hema (IE 8-1), abbreviation of hemanta. See also hema-
dhānyaka.
hema, same as māṣa
cf. hema-dhānyaka.
Lanman
English
hema or heman, n. gold.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सुवर्णम्, स्वर्णम्, कनकम्, हिरण्यम्, हेम, हाटकम्, काञ्चनम्, तपनीयम्, शातकुम्भम्, गाङ्गेयम्, भर्मम्, कर्वरम्, चामीकरम्, जातरूपम्, महारजतम्, रुक्मम्, कार्तस्वरम्, जाम्बुनदम्, अष्टापदम्, शातकौम्भम्, कर्चुरम्, रुग्मम्, भद्रम्, भूरि, पिञ्जरम्, द्रविणम्, गैरिकम्, चाम्पेयम्, भरुः, चन्द्रः, कलधौतम्, अभ्रकम्, अग्निबीजम्, लोहवरम्, उद्धसारुकम्, स्पर्शमणिप्रभवम्, मुख्यधातु, उज्ज्वलम्, कल्याणम्, मनोहरम्, अग्निवीर्यम्, अग्नि, भास्करम्, पिञजानम्, अपिञ्जरम्, तेजः, दीप्तम्, अग्निभम्, दीप्तकम्, मङ्गल्यम्, सौमञ्जकम्, भृङ्गारम्, जाम्बवम्, आग्नेयम्, निष्कम्, अग्निशिखम्
noun
धातुविशेषः-पीतवर्णीयः धातुः यः अलङ्कारनिर्माणे उपयुज्यते।
"सुवर्णस्य मूल्यं वर्धितम्।"
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकं
खर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।
स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनं
कल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥
कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।
तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥
जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
-wordlist-
रूप्य (क्ली), कलधौत (क्ली), तार (क्ली), रजत (क्ली), श्वेत (क्ली), दुर्वर्णक (क्ली), खर्जूर (क्ली), हिमांश्वाह्वय (क्ली), हंसाह्वय (क्ली), कुमुदाह्वय (क्ली), सुवर्ण (पुंक्ली), स्वर्ण (पुंक्ली), हेमन् (क्ली), हेम (पुंक्ली), हिरण्य (पुंक्ली), हाटक (पुंक्ली), वसु (क्ली), अष्टापद (पुंक्ली), काञ्चन (क्ली), कल्याण (क्ली), कनक (क्ली), महारजन (क्ली), रै (पुंस्त्री), गाङ्गेय (क्ली), रुक्मन् (क्ली), कलधौत (क्ली), लोहोत्तम (क्ली), वह्निबीज (क्ली), गारुड (क्ली), गैरिक (क्ली), जातरूप (क्ली), तपनीय (क्ली), चामीकर (क्ली), चन्द्र (पुंक्ली), भर्मन् (क्ली), अर्जुन (क्ली), निष्क (क्ली), कार्तस्वर (क्ली), कर्बुर (क्ली), जाम्बूनद (क्ली), शातकुम्भ (क्ली), रजत (क्ली), भूरि (क्ली), भूत्तम (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कर्क
कर्क, श्वेत, शोण, रक्त, हेम, कृष्ण
गुणदेशकृतास्तेषां संज्ञाः स्युरनेकधा लोके ।
कर्कः श्वेतः शोणो रक्तो हेमश्च कृष्णवर्णोऽश्वः ॥ ४३७ ॥
verse 2.1.1.437
page 0050
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हेम, [न्]
क्ली,
 (हिनोति वर्द्धते स्फुटति वेति ।हि + मनिन् ।) स्वर्णम् । यथा, रघौ । १ । १० ।“हेम्नः संलक्ष्यते ह्यग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि-वा ॥
”)धुस्तूरम् । इत्यमरः । १ । ९ । ९४
३ । ५ । २३ ॥
केशरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
हिमः । इतिहेमन्तशब्दटीकायां भरतधृतमाधवी ॥
हेमं,
क्ली,
 (हि + मन् ।) सुवर्णम् । इति केचित् ॥
हेमः,
पुं,
 (हि + मन् ।) माषकपरिमाणम् । इतिवैद्यकपरिभाषा ॥
कृष्णवर्णाश्वः । बुधः । इतिकेचित् ॥
(ययातिवंशजरुषद्रथपुत्त्रः । यथा, विष्णुपुराणे । ४ । १८ । १ । “तितिक्षोरुषद्रथःपुत्त्रोऽभूत ततो हेमः हेमात् सुतपाः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
हेम
न०
 हि--मन् । १ स्वर्णे २ धुस्तूरे अमरः ३ नागकेशरेराजनि० । ४ माषकपरिमाणे च
पु०
 विश्वः ५ कृष्णवर्णाश्वे ।६ बुधग्रहे च
पु०
 ज्यो० ।
Burnouf
French
हेम हेम
n.
 (हि
sfx. म) or [métal]. -- M. cheval
jaunâtre. -- F. belle femme.
Une Apsaras.
हेमकन्दल
m.
 corail.
हेमकार
m.
 (कृ) orfèvre. हेमकूट
m.
 le
Pic-d'or, chaîne qui, avec l'Himālaya, forme la frontière du
Kiṃnaravarṣa.
हेमकेलि
m.
 le feu.
हेमकेश
m.
 Śiva, aux cheveux d'or.
हेमक्षीरी
f.
 esp. d'asclepias, bot.
हेमगन्धिणी
f.
 le parfum रेणुका।
हेमज्वाल
m.
 le feu.
हेमतार
n.
 (तॄ) vitriol bleu.
हेमदुग्ध
m.
 ficus glomerata. -- F. [इ] esp. d'asclepias,
bot.
हेमन्
n.
 or. -- M. la planète de Mercure [qui est jaune].
(हिम) l'hiver.
हेमन्त
m.
n.
 l'hiver [nov. déc.].
हेमन्तनाथ
m.
 feronia elephantium.
हेमपर्वत
m.
 le Mont-d'or, le Meru.
हेमपुष्प
m.
 le champaca
le lôdhra. -- F. [ई] garance
manjith. -- N. l'aśoka
l'hibiscus rosa sinensis, bot.
हेममाला
f.
 l'épouse de Yama.
हेमरागिनी
f.
 (रञ्ज्) curcuma.
हेमल
m.
 (sfx. ल) orfèvre
pierre de touche.
Esp.
de lézard.
हेमवल
n.
 perle [enchassée dans de l'or].
हेमशङ्ख
m.
 Viṣṇu, à la conque d'or
हेमशिखा
f.
 esp. d'asclepias, bot.
हेमाङ्ग
m.
 (अङ्ग) lion.
Le champaca, bot.
Le
Sumeru.
Brahmā
Garuḍa.
हेमाद्रि
m.
 (अद्रि) le Meru.
Stchoupak
French
हेम-
m.
 fils de Ruśadratha
(et v. -हेमन्-).