| YouTube Channel

मधु (madhu)

 
शब्दसागरः
English
मधु
mfn.
 (-धुः-ध्वी-धु) Sweet, literally or figuratively.
n.
 (-धु)
1. Spirituous
liquor, distilled from the blossoms of the Bassia latifolia, or accor-
ding to some explanations wine, or spirit distilled from grapes.
2.
Honey.
3. The nectar, or honey of flowers.
4. Water.
5. Milk.
6. Sugar.
7. Sweetness, in flavour, sound, or disposition.
m.
 (-धुः)
1. The month Chaitra, (March-April.)
2. The season of spring.
3. A tree, (Bassia latifoliā.)
4. The name of Daitya or demon,
slain by VISHṆU.
5. The Asoka tree, (Jonesia asoca.)
6. Liquo-
rice.
7. The name of a RĀKSHASA killed by SATRUGHNA.
8. An
epithet of king Kārtavirya.
f.
 (-धुः) A plant, (Celtis orientalis.)
E.
 मन् to mind or respect, Unādi
aff.
 उ, and ध substituted for
the final.
Capeller Eng
English
म॑धु (f. म॑धु, मधू॑ & म॑ध्वी) sweet, pleasant,
agreeable.
m.
N.
 of the first month of the year, the spring,
N.
 of two
Asuras &
sev.
 princes
n.
 sweet food or drink,
esp.
 milk, honey, Soma,
mead, wine, etc.
Yates
English
मधु (धु) 2.
n.
 Spirituous liquor
honey
milk
water
sugar
sweetness
Chaitra, the month
of spring
name of a tree
of a
demon.
f.
 A plant (Celtis orien-
talis).
a. Sweet, agreeable.
Spoken Sanskrit
English
मधु - madhu -
adj.
 - sweet
माधुर्य - mAdhurya -
n.
 - sweetness
मधुरं नाम - madhuraMnAma - phrase - sweetname
मधुकर्कटी - madhukarkaTI -
f.
 - sweetcucumber
बहु मधुरम् - bahumadhuram -
sent.
 - Itistoosweet.
इदम् फलं मधुरम् - idamphalaMmadhuram -
sent.
 - Thisfruitissweet.
नारङ्गम् आम्रफलात् मधुरतरम् - nAraGgamAmraphalAtmadhurataram -
sent.
 - Anorangeissweeterthanamango.
अद्य मधुरभक्ष्यं किम्? - adyamadhurabhakSyaMkim? -
sent.
 - Whatsweetshaveyoupreparedtoday?
मञ्जु - maJju -
adj.
 - sweet
मधुर - madhura -
adj.
 - sweet
स्वादु - svAdu -
adj.
 - sweet
मिष्ट - miSTa -
adj.
 - sweet
चटुल - caTula -
adj.
 - sweet
सुरस - surasa -
adj.
 - sweet
कोमल - komala -
adj.
 - sweet
मधुल - madhula -
adj.
 - sweet
मधूलक - madhUlaka -
adj.
 - sweet
मधुमत् - madhumat -
adj.
 - sweet
मधुरक - madhuraka -
adj.
 - sweet
मधुरस - madhurasa -
adj.
 - sweet
मधु - madhu -
adj.
 - agreeable
अनुकूल - anukUla -
adj.
 - agreeable
सुख - sukha -
adj.
 - agreeable
कोमल - komala -
adj.
 - agreeable
मञ्जु - maJju -
adj.
 - agreeable
यथेष्ट - yatheSTa -
adj.
 - agreeable
रुचिर - rucira -
adj.
 - agreeable
सूनृत - sUnRta -
adj.
 - agreeable
अभिराम - abhirAma -
adj.
 - agreeable
अनुमत - anumata -
adj.
 - agreeable
शुभ - zubha -
adj.
 - agreeable
सौम्य - saumya -
adj.
 - agreeable
उचित - ucita -
adj.
 - agreeable
प्रिय - priya -
adj.
 - agreeable
प्रियात्मन् - priyAtman -
adj.
 - agreeable
इष्ट - iSTa -
adj.
 - agreeable
चरु - caru -
adj.
 - agreeable
अनुमोदित - anumodita -
adj.
 - agreeable
काम्य - kAmya -
adj.
 - agreeable
रुचिष्य - ruciSya -
adj.
 - agreeable
मधु - madhu -
adj.
 - pleasant
सुखकार - sukhakAra -
adj.
 - pleasant
सुख - sukha -
adj.
 - pleasant
सुखकारी - sukhakArI -
adj.
f.
 - pleasant
प्रियम् - priyam - adverb - pleasantly
मधुरम् - madhuram - adverb - pleasantly
रम्यम् - ramyam - adverb - pleasantly
रम्य - ramya -
adj.
 - pleasant
रुचिर - rucira -
adj.
 - pleasant
सुखावह - sukhAvaha -
adj.
 - pleasant
मञ्जु - maJju -
adj.
 - pleasant
सूनृत - sUnRta -
adj.
 - pleasant
अनुमत - anumata -
adj.
 - pleasant
चारु - cAru -
adj.
 - pleasant
रमणीय - ramaNIya -
adj.
 - pleasant
शुभ - zubha -
adj.
 - pleasant
अभिराम - abhirAma -
adj.
 - pleasant
मनोरम - manorama -
adj.
 - pleasant
प्रिय - priya -
adj.
 - pleasant
प्रियात्मन् - priyAtman -
adj.
 - pleasant
मधु - madhu -
adj.
 - agreeable
सन्धि - sandhi -
m.
 - agreement
भवान् अपि अङ्गीकरोति वा? - bhavAnapiaGgIkarotivA? -
sent.
 - Doyouagree?
अविवृतिसंविद् - avivRtisaMvid -
f.
 - nondisclosureagreement [ computer ]
अविवृतिसमय - avivRtisamaya -
m.
 - nondisclosureagreement [ computer ]
भवदुक्तं सर्वमपि अङ्गीकर्तुं न शक्यम् - bhavaduktaMsarvamapiaGgIkartuMnazakyam -
sent.
 - Icannotagreewithallyousay.
सः स्वपत्न्याः वचनं सर्वदा आङ्गीकृतवान् - saHsvapatnyAHvacanaMsarvadAAGgIkRtavAn -
sent.
 - Healwaysagreedwithwhateverhiswifesaid.
प्रतिशृणोति { प्रति- श्रु } - pratizRNoti { prati- zru } - verb - agree
प्रतिपद्यते { प्रतिपद् } - pratipadyate { pratipad } - verb - agree
प्रसरति { प्रसृ } - prasarati { prasR } - verb - agree
अभिमन्यते { अभिमन् } - abhimanyate { abhiman } - verb - agree
अभिसञ्जानाति { अभिसंज्ञा } - abhisaJjAnAti { abhisaMjJA } - verb - agree
अभिसञ्जानीते { अभिसंज्ञा } - abhisaJjAnIte { abhisaMjJA } - verb - agree
उररी करोति { उररीकृ } - urarI karoti { urarIkR } - verb - agree
उरी करोति { उरीकृ } - urI karoti { urIkR } - verb - agree
प्रसिसरति { प्रसृ } - prasisarati { prasR } - verb - agree
प्रसिसर्ति { प्रसृ } - prasisarti { prasR } - verb - agree
सम्भाषते { सम्भाष् } - sambhASate { sambhAS } - verb - agree
सम्ब्रवीति { सम्ब्रू } - sambravIti { sambrU } - verb - agree
सम्ब्रूते { सम्ब्रू } - sambrUte { sambrU } - verb - agree
मधु - madhu -
adj.
 - sweet
माधुर्य - mAdhurya -
n.
 - sweetness
मधुरं नाम - madhuraMnAma - phrase - sweetname
मधुकर्कटी - madhukarkaTI -
f.
 - sweetcucumber
बहु मधुरम् - bahumadhuram -
sent.
 - Itistoosweet.
इदम् फलं मधुरम् - idamphalaMmadhuram -
sent.
 - Thisfruitissweet.
नारङ्गम् आम्रफलात् मधुरतरम् - nAraGgamAmraphalAtmadhurataram -
sent.
 - Anorangeissweeterthanamango.
अद्य मधुरभक्ष्यं किम्? - adyamadhurabhakSyaMkim? -
sent.
 - Whatsweetshaveyoupreparedtoday?
मञ्जु - maJju -
adj.
 - sweet
मधुर - madhura -
adj.
 - sweet
स्वादु - svAdu -
adj.
 - sweet
मिष्ट - miSTa -
adj.
 - sweet
चटुल - caTula -
adj.
 - sweet
सुरस - surasa -
adj.
 - sweet
कोमल - komala -
adj.
 - sweet
मधुल - madhula -
adj.
 - sweet
मधूलक - madhUlaka -
adj.
 - sweet
मधुमत् - madhumat -
adj.
 - sweet
मधुरक - madhuraka -
adj.
 - sweet
मधुरस - madhurasa -
adj.
 - sweet
मधु - madhu -
adj.
 - pleasant
मधु - madhu -
adj.
 - sweet
मधु - madhu -
adj.
 - agreeable
मधु - madhu -
n.
 - honey
Wilson
English
मधु
mfn.
 (-धुः-ध्वी-धु) Sweet, literally or figuratively.
n.
(-धु)
1 Spirituous liquor, distilled from the blossoms of the Bassia latifolia, or
according to some explanations wine, or spirit distilled from grapes.
2 Honey.
3 The nectar, or honey of flowers.
4 Water.
5 Milk.
6 Sugar.
7 Sweetness, in flavour, sound, or disposition.
m.
 (-धुः)
1 The month Chaitra, (March-April.)
2 The season of spring.
3 A tree, (Bassia latifolia.)
4 The name of a Daitya or demon, slain by VIṢṆU.
5 The Aśoka tree, (Jonesia asoca.)
6 Liquorice.
7 The name of a RĀKṢASA killed by ŚATRUGHNA.
f.
 (-धुः) A plant,
(Celtis orientalis.)
E.
 मन to mind or respect, Uṇādi
aff.
 उ, and ध substituted for
the final.
Apte
English
मधु [madhu],
a.
 (-धु or -ध्वी
f.
 ) [मन्यत इति मधु, मन्-उ नस्य धः
Uṇ.*
 1.18) Sweet, pleasant, agreeable, delightful
आपापयति गोविन्दपादपद्मासवं मधु
Bhāg.*
 1.18.12
त्वया सह निवत्स्यामि वनेषु मधुगन्धिषु
U.*
 2.18.
f.
N.
 of a plant (जीवा, जीवन्ती).
n.
(धु) Honey
एतास्ता मधुनो धाराश्च्योतन्ति सविषास्त्वयि
U.*
 3.34
मधु तिष्ठति जिह्वाग्रे हृदये तु हलाहलम्.
The juice or nectar of flowers
मधु द्विरेफः कुसुमैकपात्रे पपौ प्रियां स्वामनुवर्तमानः
Ku.*
 3.36
देहि मुखकमलमधुपानम्
Gīt.*
 1.
A sweet intoxicating drink, wine, spirituous liquor
विनयन्ते स्म तद्योधा मधुभिर्विजयश्रमम्
R.*
 4.65
Ṛs.*
 1.3.
Water.
Sugar.
Sweetness.
Anything sweet.
Ved.
 Soma juice.
Milk or anything produced from milk (Ved. ).
A bee-hive
केचित्- पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः
Rām.*
 5.62.1.
Bee-wax
Ms.*
 1.88.
m.
(धुः) The spring or vernal season
मधुरया मधुबोधितमाधवी
Śi.*
 6.2
क्व नु ते हृदयंगमः सखा कुसुमायोजितकार्मुको मधुः
Ku.*
 4.24, 25
3.1, 3.
The month of Chaitra
भास्करस्य मधुमाधवाविव
R.*
 11.7
मासे मधौ मधुरकोकिलभृङ्गनादै रामा हरन्ति हृदयं प्रसभं नराणाम्
Ṛs.*
 6. 25.
N.
 of a demon killed by Viṣṇu.
N.
 of another demon, father of Rāvaṇa and killed by Śatrughna.
The Aśoka tree.
N.
 of king Kārtavīrya.
Comp.
 -अष्ठीला a lump of honey, clotted honey.-आधारः wax. -आपात
a.
 having honey at the first taste
शक्तः परजने दाता स्वजने दुःखजीविनि । मध्वापातो विषास्वादः स धर्मप्रतिरूपकः ॥
Ms.*
 11.9. -आम्रः a kind of mango tree. -आलु
n.
 , -आलुकम् sweet potato. -आवासः the mango tree. -आसवः sweet spirituous liquor (made from honey). -आसवनिकः distiller, vintner. -आस्वादa. having the taste of honey. -आहुतिः
f.
 a sacrificial offering of sweet things.
उच्छिष्टम्, उत्थभ्, उत्थितभ् bees'-wax
शस्त्रासवमधूच्छिष्टं मधु लाक्षा च बर्हिषः
Y.*
 3.37
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जध्नुरन्योन्यमुत्कटाः
Rām.*
 5.62.11.
the casting of an image in wax
Mānasāra
the name of 68th chapter. -उत्सवः the spring or vernal festival celebrated on the full-moon day of Chaitra. -उदकम् 'honey-water', water mixed with honey, hydromel.-उद्यानम् a spring-garden. -उपघ्नम् 'the abode of Madhu', an epithet of Mathurā
स च प्राप मधूपघ्नं कुम्भीन- स्याश्च कुक्षिजः
R.*
 15.15. -उषितम् wax. -कण्ठः the cuckoo.
करः a large black bee
कुटजे खलु तेनेहा तेने हा मधुकरेण कथम्
Bv.*
 1.1
R.*
 9.3
Me.*
 37, 49
सर्वतः सारमादत्ते यथा मधुकरो बुधः Bhāg.
a lover, libertine.
sweet lime. (-री) a female bee
न च मधुकरीवदन्नरस- भोजिन्यो देवता इति प्रमाणमस्ति ŚB. on MS.* 9.1.9. ˚गणः, ˚श्रेणिः
f.
 a swarm of bees.
कर्कटी sweet lime, a kind of citron.
A kind of date. -काननम्, -वनम् the forest of the demon Madhu. -कारः, -कारिन्
m.
 a bee. -कुक्कुटिका, -कुक्कुटी a sort of citron tree.-कुल्या a stream of honey. -कृत्
m.
 a bee
Bhāg.*
 11.7.33. -केशटः a bee.
कोशः, षः a bee-hive.
a honey comb.
क्रमः a bee-hive.
a honey comb. (pl. ) drinking-bout, carousals. -क्षीरः, -क्षीरकः a Kharjūra tree. -गन्धः the Bakula tree. -गन्धि, -गन्धिकa. scented with honey, sweet-smelling
वनेषु मधुगन्धिषु
U.*
 2.18. -गायनः the cuckoo. -गुञ्जनः the drum-stick plant (Mar. शेवगा). -ग्रहः a libation of honey.-घोषः the cuckoo. -च्युत्, -त, -श्च्युत्
a.
dropping or distilling honey
ददतु तरवः पुष्पैरर्घ्यं फलैश्च मधुश्च्युतः
U.*
 3.24.
mellifluous, overflowing with sweets.-जम् bees'-wax.
जा sugar-candy.
the earth.-जम्बीरः a kind of citron. -जित्, -द्विष्, -निषूदन, -निहन्तृ
m.
 , -मथः, -मथनः, -रिपुः, -शत्रुः, -सूदनः epithets or Viṣṇu
इति मधुरिपुणा सखी नियुक्ता
Gīt.*
 5
R.*
 9.48
Śi.*
 15.1. -जीवनः
N.
 of plant (Mar. बेहडा).-तृणः, -णम् sugar cane. -त्रयम् the three sweet things
i. e. sugar, honey, and clarified butter. -दीपः the god of love. -दूतः the mango tree. -दोहः the extracting of sweetness or honey.
द्रः a bee.
a libertine. -द्रवः
N.
 of a tree having red blossoms (Mar. तांबडा शेवगा). -द्रुमः the mango tree. -धातुः a kind of yellow pyrites (सुवर्णमाक्षिक). -धारा a stream of honey. -धूलिःf. molasses. -धेनुः honey offered to Brāhmaṇas in the form of a cow. -नाडी a cell in a honey-comb.-नारिकेलः, -नारिकेरकः a kind of cocoanut (Mar. मोहाचा नारळ). -नेतृ
m.
 bee. -पः a bee or a drunkard
राजप्रियाः कैरविण्यो रमन्ते मधुपैः सह
Bv.*
 1.126
1.63 (where both meanings are intended). -पटलम् a bee-hive. -पतिः an epithet of Kṛiṣṇa.
पर्कः 'a mixture of honey', a respectful offering made to a guest or to the bridegroom on his arrival at the door of the father of the bride
(its usual ingredients are five: दधि सर्पिर्जलं क्षौद्रं सिता चैतैश्च पञ्चभिः । प्रोच्यते मधुपर्कः)
समांसो मधुपर्कः
U.*
 4
असिस्वदद्यन्मधु- पर्कमर्पितं स तद् व्यधात्तर्कमुदर्कदर्शिनाम् । यदैष पास्यन्मधु भीमजाधरं मिषेण पुण्याहविधिं तदा कृतम्
N.*
 16.13
Ms.*
 3.119 et seq.
the ceremony of receiving a guest. -पर्किकः one who praises at the time of मधुपर्क
पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किकाः
Mb.
 * 7.82.2. (com. मधुपर्किकाः माङ्गल्योपस्थापकाः).-पर्क्य
a.
 worthy of madhuparka q. v. -पर्णिका, -पर्णी the Indigo plant. -पाका sweet melon. -पात्रम् a wine-jug. -पानम् drinking wine
धनलवमधुपानभ्रान्त- सर्वेन्द्रियाणाम् Bh. -पायिन्
m.
 a bee. -पालः a honeykeeper. -पुरम्, -री an epithet of Mathurā
संप्रत्युज्झित- वासनं मधुपुरीमध्ये हरिः सेव्यते
Bv.*
 4.44.
पुष्पः the Aśoka tree.
the Bakula tree.
the Dantī tree.
the Śirīṣa tree. -प्रणयः addiction to wine. -प्रमेहः diabetes, sacharine urine. -प्राशनम् one of the sixteen purificatory Samskāras (which consists in putting a little honey into the mouth of a new-born male child).-प्रियः an epithet of Balarāma. -फलः a kind of cocoanut. -फलिका a kind of date. -बहुला the Mādhavī creeper. -बा(वी)जः a pomegranate tree. -बी(वी)- जपूरः a kind of citron. -भूमिकः an epithet of Yogin in the second order. -मक्षः, -क्षा, -मक्षिका a bee.-मज्जनः the tree called आखोट. -मत्त
a.
drunk with wine.
excited by the spring. -मदः the intoxication of liquor. -मन्थः a kind of drink mixed with honey.-मल्लिः, -ल्ली
f.
 the Mālatī creeper. -मस्तकम् a kind of sweetmeat made of honey, flour, oil, and ghee
मधुतैलघृतैर्मध्ये वेष्टिताः समिताश्च याः । मधुमस्तकमुद्दिष्टम् ..... Śabda-chandrikā. -माक्षिकम्
=
 मधुधातु q. v. -माधवम्, -वौ the two spring months (चैत्र and वैशाख).
माधवी a kind of intoxicating drink
क्रीडन्त्यो$भिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीम्
Mb.
 * 1.81.3.
any springflower.-माध्वीकम् a kind of intoxicating liquor. -मारकः a bee. -मांसम् honey and meat
Ms.*
 11.158. -मूलम्
N.
 of an edible root (like
Mar.
 रताळें, सुरण). -मेहः मधुप्रमेह q. v. -यष्टिः, -ष्टी
f.
sugar-cane.
liquorice.-यष्टिका, -वल्ली liquorice. -रस
a.
 sweet-flavoured, sweet.
(सः) the wine-palm.
sugarcane.
sweetness.
(सा) a bunch of grapes.
vine. -लग्नः
N.
 of a tree. -लिह्, -लेह्, -लेहिन्
m.
 -लोलुपः a bee
so मधुनोलेहः
मधुलिहां मधुदानविशारदा
R.*
 9.29
मधुलेहिगीतौ Bk.
मधुलिह इव मधुबिन्दून् विरलानपि भजत गुणलेशान्
Ve.*
 1.5.
वनम्
N.
 of the forest inhabited by the demon Madhu where Śatrughna founded Mathurā.
N.
 of the forest of Sugrīva. (-नः) the cuckoo.
वल्ली liquorice.
a kind of grape
Sweet citron. -वाच् the Indian cuckoo. -वाराः (m.
pl.
 ) drinking
oft
 en and
oft
 en, tippling, carousing
जज्ञिरे बहुमताः प्रमदानामोष्ठयावक- नुदा मधुवाराः
Ki.*
 9.59
क्षालितं नु शमितं नु वधूनां द्रावितं नु हृदयं मधुवारैः
Śi.*
 1.14
sometimes in the sing, also
see: अङ्गनास्यचषकैर्मधुवारः
Ki.*
 9.57. -विद्या
N.
 of a mystical doctrine. -व्रतः a bee
मार्मिकः को मरन्दानामन्तरेण मधुव्रतम्
Bv.*
 1.117
तस्मिन्नद्य मधुव्रते विधिवशान्माध्वीकमाकाङ्क्षति 46
मालां मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टाम् Bhāg. -शर्करा honey-sugar.-शाखः a kind of tree. -शिला
=
 मधुधातु q. v. -शिष्टम्, -शेषम् wax. -श्री beauty of spring. -सखः, -सहायः, -सारथिः, -सुहृद्
m.
 the god of love. -संधानम् brandy.-सिक्थकः a kind of poison.
सूदनः a bee
गायन् कलं क्रीडति पद्मिनीषु मधूनि पीत्वा मधुसूदनो$सौ Chanḍ. M.
an epithet of Viṣṇu
भक्तानां कर्मणां चैव सूदनान्मधुसूदनः
N.
 of a writer of works like अद्वैतसिद्धि. -स्थानम् a bee-hive.-स्रवः
a.
 dropping honey or sweetness.
(वा) liquorice.
N.
 of the third day in the bright half of Śrāvaṇa. -स्वरः the cuckoo. -हन्
m.
a destroyer or collector of honey
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि । अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ॥
Mb.
 * 3.33.7
Bhāg.*
 11.7.34.
a kind of bird of prey.
a sooth-sayer.
an epithet of Viṣṇu.
Apte 1890
English
मधु a. (धु or ध्वी f.) [मन्यत इति मधु, मन्-उ नस्य धः Uṇ. 1. 18] Sweet, pleasant, agreeable, delightful.
n. (धु) 1 Honey
एतास्ता मधुनो धाराश्च्यातति सविषास्त्वयि U. 3. 34
मधु तिष्ठति जिह्वाग्रे हृदये तु हलाहलम्.
2 The juice or nectar of flowers
Ku. 3. 36
देहि मुखकमलमधुपानं Gīt. 10.
3 A sweet intoxicating drink, wine, spirituous liquor
विनयंते स्म तद्योधा मधुभिर्विजयश्रमं R. 4. 65
Rs. 1. 3.
4 Water.
5 Sugar.
6 Sweetness.
7 Anything sweet.
8 Ved. Soma juice.
9 Milk or anything produced from milk (Ved.).
m. (धुः) 1 The spring or vernal season
मधुरया मधुबोधितमाधवी Śi. 6. 20
क्व नु ते हृदयंगमः सखा कुसुमायोजितकार्मुको मधुः Ku. 4. 24, 25
3. 10, 30.
2 The month of Chaitra
भास्करस्य मधुमाधवाविव R. 11. 7
मासे मधौ मधुरकोकिलभृंगनादै रामा हरंति हृदयं प्रसभं नराणां Rs. 6. 25.
3 N. of a demon killed by Viṣṇu.
4 N. of another demon, father of Rāvaṇa and killed by Śatrughna.
5 The Aśoka tree.
6 N. of king Kārtavīrya.
Comp.
अष्ठीला a lump of honey, clotted honey.
आधारः wax.
आपात a. having honey at the first taste
Ms. 11. 9.
आम्रः a kind of mango tree.
आलु n.,
अलुकं sweet potato.
आवासः the mango tree.
आसवः sweet spirituous liquor (made from honey).
आस्वाद a. having the taste of honey.
आहुतिः f. a sacrificial offering of sweet things.
उच्छिष्टं,
उत्थं,
उत्थितं bees'-wax.
उत्सवः the spring or vernal festival.
उदकं ‘honey-water’, water mixed with honey, hydromel.
उद्यानं a spring garden.
उपघ्नं ‘the abode of Madhu’, an epithet of Mathurā
R. 15. 15.
कंठः the cuckoo.
करः {1} a large black bee
कुटजे खलु तेनेहा तेने हा मधुकरेण कथं Bv. 1. 10
R. 9. 30
Me. 35, 47. {2} a lover, libertine. {3} sweet lime. (
री) a female bee. °गणः, °श्रणिः f. a swarm of bees.
कर्कटी {1} sweet lime, a kind of citron. {2} a kind of date.
काननं,
वनं the forest of the demon Madhu.
कारः,
कारिन् m. a bee.
कुक्कुटिका,
कुक्कुटी a sort of citron tree.
कुल्या a stream of honey.
कृत् m. a bee.
केशटः a bee.
कोशः,
षः {1} a bee-hive. {2} a honey-comb.
क्रमः {1} a bee-hive. {2} a honey-comb. (pl.) drinkingbout, carousals.
क्षीरः,
क्षीरकः a Kharjūra tree.
गंधि,
गंधिक a. scented with honey, sweet-smelling, वनेषु मधुगंधिषु U. 2. 18.
गायनः the cuckoo.
ग्रहः a libation of honey.
घेषः the cuckoo.
च्युत्.
त,
श्च्युत् a. {1} dropping or distilling honey
U. 3. 24. {2} mellifluous, overflowing with sweets.
जं bees’-wax.
जा {1} sugar-candy. {2} the earth.
जंबीरः a kind of citron.
जित्,
द्विष्,
निषूदन,
निहंतृ m.,
मथः,
मथनः,
रिपुः,
शत्रुः,
सुदनः epithets of Viṣṇu
इति मधुरिपुणा सखीनियुक्ता Gīt. 5
R. 9. 48
Śi. 15. 1.
तृणः
णं sugar-cane.
त्रयं the three sweet things
i. e. sugar, honey, and clarified butter.
दीपः the god of love.
दूतः the mango tree.
दोहः the extracting of sweetness or honey.
द्रः {1} a bee. {2} a libertine.
द्रवः N. of a tree having red blossoms.
द्रुमः the mango tree.
धातुः a kind of yellow pyrites.
धारा a stream of honey.
धूलिः f. molasses.
नाडी a cell in a honeycomb.
नालिकेरकः a kind of cocoanut
नेतृ m. a bee.
पः a bee or a drunkard
राजप्रियाः कैरविण्यो रमंते मधुपैः सह Bv. 1. 126, 1. 63 (where both meanings are intended).
पटलं a bee hive.
पतिः an epithet of Kṛṣṇa.
पर्कः {1} ‘a mixture of honey’, a respectful offering made to a guest or to the bridegroom on his arrival at the door of the father of the bride
its usual ingredients are five:
दधि सर्पिर्जलं क्षौद्रं सिता चैतैश्च पंचभिः । प्रोच्यते मधुपर्कः)
समांसो मधुपर्कः U. 4
असिस्वदद्यन्मधुपर्कमर्पितं स तद् व्यधात्तर्कमुदर्कदर्शिताम् । यदंष पास्यन्मधु भीमजाधरं मिषेण पुण्याहविधिं तदा कृतं N. 16. 13
Ms. 3. 119 et seq. {2} the ceremony of receiving a guest.
पर्क्य a. worthy of madhuparka q. v.
पर्णिका,
पर्णी the Indigo plant.
पायिन् m. a bee.
पुरं
री an epithet of Mathurā: संप्रत्युज्झितवासनं मधुपुरीमध्ये हरिः सेव्यते Bv. 4. 44.
पुष्पः {1} the Aśoka tree. {2} the Bakula tree. {3} the Dantī tree. {4} the Śirīṣa tree.
प्रणयः addiction to wine.
प्रमेहः diabetes, saccharine urine.
प्राशनं one of the sixteen purificatory Saṃskāras (which consists in putting a little honey into the mouth of a new-born male child).
प्रियः an epithet of Balarāma.
फलः a kind of cocoa-nut.
फलिका a kind of date.
बहुला the Mādhavī creeper.
बी (वी) जः a pomegranate tree.
बी(वी) जपूरः a kind of citron.
भूमिकः an epithet of a Yogin in the second order.
मक्षः,
क्षा,
मक्षिका a bee.
मज्जनः the tree called आखेट.
मत्त a. {1} drunk with wine. {2} excited by the spring.
मदः the intoxication of liquor.
मंथः a kind of drink mixed with honey.
मल्लिः
ल्ली f. the Mālatī creeper.
मस्तकं a kind of sweetmeat made of honey, flour, oil, and ghee.
माधवं
वौ the two spring months (चैत्र and वैशाख).
माधवी {1} a kind of intoxicating drink. {2} any spring-flower
माध्वीकं a kind of intoxicating liquor.
मारकः a bee.
मेहः = मधुप्रमेह q. v.
यष्टिः
ष्टी f. sugar-cane.
यष्टिका,
वल्ली liquorice.
रस a. sweet-flavoured, sweet. (सः) {1} the wine-palm. {2} sugar-cane. {3} sweetness. (
सा) {1} a bunch of grapes. {2} vine.
लग्नः N. of a tree
लिह्,
लेह्,
लेहिन् m.
लोलुपः a bee
so मधुतोलेहः.
वनं {1} N. of the forest inhabited by the demon Madhu where Śatrughna founded Mathurā. {2} N. of the forest of Sugrīva. (
नः) the cuckoo.
वाराः (m. pl.) drinking often and often, tippling, carousing
जज्ञिरे बहुमताः प्रमदानामोष्ठ्यावकनुदो मधुवाराः Ki. 9. 59
क्षालितं नु शामतं नु वधूनां द्रावितं नु हृदयं मधुवारैः Śi. 10. 14
sometimes in the sing. also
see Ki. 9. 57.
व्रतः a bee
मर्मिकः को मरंदाना मंतरेण मधुव्रतं Bv. 1. 117
तस्मिन्नद्य मधुव्रते विधिवशान्म ध्वीकमाकांक्षति 46.
शर्करा honey-sugar.
शाखः a kind of tree.
शिष्ट,
शेषं wax.
सखः,
सहायः
सारथिः
सुहृद् m. the god of love.
सिक्थकः a kind of poison.
सूदतः {1} a bee. {2} an epithet of Viṣṇu.
स्थानं a bee-hive
स्रव a. dropping honey or sweetness. (
वा) {1} liquorice. {2} N. of the third day in the bright half of Śrāvaṇa.
स्वरः the cuckoo.
हन् m. {1} a destroyer or collector of honey. {2} a kind of bird of prey. {3} a sooth-sayer. {4} an epithet of Viṣṇu.
Monier Williams Cologne
English
म॑धु mf(ऊ or वी)n. (gen.
n.
Ved.
 म॑ध्वस्, म॑धोस्, or म॑धुनस्
instr. म॑ध्वा
dat.
 म॑धुने
loc.
 म॑धौ) sweet, delicious, pleasant, charming, delightful,
RV.
TS.
bitter or pungent,
L.
म॑धु
m.
N.
 of the first month of the year (= Caitra, March-April),
ŚBr.
&c.
&c.
the season of spring,
Var.
Kālid.
Bassia Latifolia,
L.
Jonesia Asoka,
L.
liquorice,
L.
N.
 of Śiva,
MBh.
of two Asuras (the one killed by Viṣṇu, the other by Śatru-ghna),
MBh.
Hariv.
Pur.
of one of the 7 sages under Manu Cākṣuṣa,
MārkP.
of a son of the third Manu,
Hariv.
of various princes (of a son of Vṛṣa, of Deva-kṣatra, of Bindu-mat, of Arjuna Kārtavīrya),
Hariv.
Pur.
of a son of Bhaṭṭa-nārāyaṇa, Kṣitīś.
of a teacher (= मध्व or अनन्द-तीर्थ),
Col.
of a mountain,
MārkP.
(pl. ) the race of Madhu (= the Yādavas or Māthuras),
MBh.
Hariv.
BhP.
म॑धु (उ)
f.
 a partic. plant (= जीवा or जीवन्ती),
L.
म॑धु
n.
 anything sweet (esp. if liquid), mead
&c.
 ,
RV.
AV.
TBr.
Soma (also सोम्यम् मधु),
RV.
honey (said to possess intoxicating qualities and to be of 8 kinds
मधुनो लेह
m.
 licker of honey a bee,
W.
 ),
RV.
&c.
&c.
milk or anything produced from milk (as butter, ghee
&c.
 ),
RV.
VS.
GṛŚrS.
the juice or nectar of flowers, any sweet intoxicating drink, wine or spirituous liquor,
Kāv.
Var.
Sāh.
sugar,
L.
water,
L.
pyrites,
Bhpr.
N.
 of a Brāhmaṇa,
ŚBr.
a kind of metre,
Col.
मधु [cf. Gk., μέθυ, μέθη,
Slav.
 medǔ
Lith.
 midùs, medùs
Germ.
 Meth
Eng.
 mead.]
Monier Williams 1872
English
मधु मधु, उस्, उस् or ऊस् or वी, उ (connected
with rt. 2. मद्, but in Uṇādi-s. 1. 19. said to be fr.
rt. मन्
for declension of neut. see Gram. 115
in
Ved. the gen. of the neut. may be मधोस्, inst.
मध्वा, loc. मधौ, fem. nom. pl. मध्वीस्),
sweet, of a pleasant taste or flavour, pleasant, agree-
able
(उ), n. anything sweet (especially if liquid),
mead
Soma (सोम्यम् मधु, Ṛg-veda 1. 19, 9)
honey (said to possess intoxicating qualities and to be
of eight kinds)
milk or anything produced from
milk (as butter, melted butter, ghee, Ved.)
the juice
or nectar of flowers, any sweet intoxicating drink,
wine, spirituous liquor
sugar
sweetness
water
N. of one of the Brāhmaṇas
a particular metre,
four times ˘˘
(उस्), m., N. of the first month of
the year, = Caitra (March-April)
the spring
Bassia
Latifolia
Jonesia Asoka
liquorice (= मधूक,
मधु-द्रुम)
N. of an Asura or Daitya (gene-
rally associated with Kaiṭabha and along with him
slain by Viṣṇu)
N. of another Asura (father of the
Rākṣasa Lavaṇa and killed in Madhu-vana by
Śatru-ghna, who founded there the city of Mathurā
or Madhurā
this Asura is sometimes identified with
the previous one)
N. of a son of the third Manu
of one of the seven sages under Manu Cākṣuṣa
of various princes, of a son of Vṛṣa, of Deva-
kṣatra, of Bindumat, of Arjuna Kārtavīrya
N. of
a teacher [cf. मध्व]
N. of a mountain
(अवस्),
m. pl. the race of Madhu, = the Yādavas or Mā-
thuras
(उस्), f. a particular plant, = Jīvā or Jīvantī
[cf. Zend madhu, ‘honey
’ Gr. μέθ-υ, μεθ-ύ-ω,
μεθ-ύ-σκ-ω, μέλι in which θ or δ is changed into λ
Lat. mel, mellis for melvis = meduis (?)
Angl. Sax.
med-u, med-o
Old Germ. met-o, medu
Slav.
med-ŭ
Lith. mid-u-s, ‘honey
’ Hib. mil, gen.
meala, ‘honey.’]
—मधु-कण्ठ, अस्, m. the
Indian cuckoo, koïl (= कोकिल).
—मधु-कर, अस्,
m. ‘honey-maker, ’ a bee
a lover, libertine
Eclipta
Prostrata (= भृङ्ग-राज-वृक्ष)
Asparagus
Racemosus
Achyranthes Aspera
sweet lime
(ई),
f. a female bee.
—मधुकर-गण, अस्, m. a
swarm of bees.
—मधुकर-राजन्, आ, m. the
king of bees, i. e. the queen bee.
—मधुकर-
श्रेणि, इस्, f. a line of bees.
—मधुकर-साह, अस्,
or मधुकर-साहि, इस्, m., N. of a king, son of
Pratāpa-rudra.
—मधुकराय, Nom. A. मधु-
करायते, &c., to act the part of a bee, represent a
bee.
—मधुकरिका, f., N. of a woman.
—म-
धु-कर्कटिका, f. a species of Madhura-jambīra (=
मधुरा or मधु-खर्जूरिका).
—मधु-कर्-
कटी, f. a kind of citron, sweet lime
a kind of date
(= मधु-बीज-पूर).
—मधु-कर्ण, see Gaṇa
Kumud-ādi to Pāṇ. IV. 2, 80.
—मधु-कशा, f.
(= मधुमती कशा, ) Ṛg-veda I. 22, 3), Ved. the
whip belonging to the Aśivins with which they are said
to mix up the Soma juice (described in Atharva-veda
IX. 1, 1, &c. as produced from the heaven, earth, air,
ocean, fire, or as a daughter of the Wind)
an imple-
ment furnished with thongs for whipping up milk &c.
—मधु-काण्ड, अम्, n., N. of the first Kāṇḍa of the
Bṛhad-āraṇyakopaniṣad.
—मधु-कानन, अम्,
n. = मधु-वन, the forest of the Daitya Madhu.
—मधु-कार, अस्, m. ‘honey-maker, ’ a bee
(ई),
f. a female bee.
—मधु-कारिन्, ई, m. a bee.
—म-
धु-कुक्कुटिका or मधु-कुक्कुटी, f. a kind of
citron tree with ill-smelling blossoms [cf. पूति-
पुष्पिका]
(इका), f. a kind of plant (= मधुरा)।
—मधु-कुम्भा, f., N. of one of the Mātṛs
attending on Skanda.
—मधु-कुल्या, f. a stream
of honey, honey in streams (sometimes used to
express an overflowing abundance of good things)
N. of a river in Kuśa-dvīpa.
—मधु-कूल, अस्, आ,
अम्, whose banks consist of Madhu.
—मधु-कृत्,
त्, त्, त्, making honey or sweetness
(त्), m. ‘honey-
maker, ’ a bee.
—मधु-केशट, अस्, m. ‘honey-
insect, ’ a bee.
—मधु-कोश or मधु-कोष, अस्,
m. ‘honey-receptacle, ’ a bee-hive
a honey-comb.
—मधु-क्रम, अस्, m. a bee-hive
a honey-
comb
(आस्), m. pl. a drinking bout, drunkenness.
—मधु-क्षीर, अस्, m. Phœnix Silvestris.
—म-
धु-खर्जूरिका or मधु-खर्जूरी, f. a kind of
date.
—मधु-गन्धिक, अस्, आ, अम्, sweet-smell-
ing.
—मधु-गायन, अस्, m. the Indian cuckoo.
—मधु-गुञ्जन, अस्, m. Hyperanthera Moringa.
—मधु-ग्रह, अस्, m. a libation of honey (in
the Vāja-peya).
—मधु-घोष, अस्, m. ‘sweetly-
sounding, ’ the Indian cuckoo.
—मधु-च्छदा, f.
a particular shrub (= मयूर-शिखा).
—मधु-
च्छन्द, अस्, m. (a later form of मधु-च्छन्दस्),
N. of one of the seven sages (in Hari-vaṃśa 1462).
—मधु-च्छन्दस्, आस्, m., N. of the middlemost
(51st) of Viśvāmitra's 101 sons
(असस्), m. pl., N.
of all the sons of Viśvāmitra.
—मधु-च्युत्, त्, त्, त्,
or मधु-च्युत, अस्, आ, अम्, dropping honey, dis-
tilling honey, overflowing with sweets.
—मधु-ज,
अस्, आ, अम्, obtained from honey
(आ), f. sugar made
from honey, sugar-candy
the earth
(अम्), n. bees-
wax.
—मधु-जम्बीर, मधु-जम्भ, or म-
धु-जम्भल, अस्, m. a kind of citron.
—मधु-
जात, अस्, आ, अम्, ‘honey-born, ’ sprung or produced from
honey.
—मधु-जित्, त्, m. ‘conqueror of the Daitya
Madhu, ’ an epithet of Viṣṇu.
—मधु-जिह्व, अस्,
आ, अम्, Ved. ‘honey-tongued, sweet-tongued’ (said of
fire, because of the butter melted upon it)
sweetly-
speaking, (Sāy. = मधुर-भाषि-जिह्वोपेत।)
—मधु-तृन, अम्, n. sugar-cane.
—मधु-
त्रय, अम्, n. the three sweet things (सिता, माक्-
षिका, ) and सर्पिस्, q. q. v. v.).
—मधु-त्व, अम्, n.
sweetness.
—मधु-दीप, अस्, m. ‘lamp of spring, ’
the god of love.
—मधु-दुघ, अस्, आ, अम्, Ved.
milking (i. e. yielding) sweetness
(Sāy.) water-
yielding.
—मधु-दूत, अस्, m. ‘the messenger of
spring, ’ the mango tree
(ई), f. Bignonia Suaveolens.
—मधु-दोघ, अस्, m., Ved. the milking of
sweetness
(Sāy.) water-yielding (as adj. = उदकस्य
दोहक or वृष्ट्य्-उदकस्य कर्त्रि).
—मधु-
दोह, अस्, m. the milking out or extracting of honey,
the extracting of sweetness.
—मधु-द्र, अस्, m.
‘hastening after honey or sweets’ [cf. rt. 2. द्रा], a
bee
a libertine.
—मधु-द्रव, अस्, m. a red-blos-
somed Hyperanthera Moringa.
—मधु-द्रुम, अस्,
m. Bassia Latifolia (see मधूक), the mango tree.
—मधु-द्विष्, ट्, m. ‘the foe of the Daitya Madhu, ’
an epithet of Viṣṇu.
—मधु-धा, आस्, आस्, अम्, Ved.
dispensing or holding sweetness
(Sāy. मधु =
मधुराणि स्तुति-लक्षणानि वाक्यानि or आदित्य
or स्तोम।)
—मधु-धातु, उस्, m. a kind of yellow
pyrites (see माक्षिक).
—मधु-धार, अस्, आ,
अम्, Ved. pouring out sweetness
pouring down
water, (Sāy. = उदक-धारा यस्य।)
—मधु-
धारा, f. a stream of honey
N. of a mythical
river.
—मधु-धूलि, इस्, f. molasses, unrefined
brown sugar.
—मधु-धेनु, उस्, f. honey offered
to Brāhmans in the form of a milch cow.
—मधु-
नाडी, f. a cell in a honey-comb
an epithet of the
hymns Ṛg-veda III. 54, 55.
—मधु-नालिकेरक,
अस्, m. a kind of cocoa-nut.
—मधु-निर्गम, अस्,
m. the departure of spring.
—मधु-निसूदन, अस्,
and मधु-निहन्तृ, ता, m. ‘destroyer of Madhu, ’
an epithet of Viṣṇu.
—मधु-नेतृ, ता, m. a bee.
—मधुनो-लेह (?), अस्, m. ‘licker of honey, ’ a bee.
—मधुन्-तम, अस्, आ, अम् (a superlative of मधु
formed analogously to मदिन्-तिम), very intoxi-
cating, sweetest.
—मधु-प, अस्, आ, अम्, honey-
drinking, drinking sweetness, (मधुपः खगः,
a bee)
(अस्), m. a bee.
—मधु-पटल, अस्, m. a
bee-hive.
—मधु-पति, इस्, m. ‘chief of the race
of Madhu, ’ an epithet of Kṛṣṇa.
—मधु-पर्क,
अस्, m. a mixture of honey, an offering of honey
and milk, a respectful offering to a guest or to the
bridegroom on his arrival at the door of the father
of the bride (sometimes consisting of equal parts of
curds, honey, and clarified butter, see Manu III. 119,
V. 41)
the ceremony of receiving a guest
N. of a
son of Garuḍa.
—मधुपर्क-दान, अम्, n. the
offering of the Madhu-parka.
—मधुपर्क-पाणी,
इस्, इस्, इ, having the Madhu-parka oblation in the
hand, offering the Madhu-parka.
—मधु-पर्का-
चमन (°क-आच्°), अम्, n. the tasting of the Madhu-
parka.
—मधु-पर्किक, अस्, आ, अम्, presenting
the offering of honey, &c.
—मधु-पर्क्य, अस्, आ,
अम्, worthy of the honey offering (Pāṇ. V. 1, 66).
—मधु-पर्णिका, f. Gmelina Arborea
the indigo
plant, Indigofera Tinctoria
a species of creeper,
Lycopodium Imbricatum
Cocculus Cordifolius
=
सुदर्शना.
—मधु-पर्णी, f. Cocculus Cordi-
folius
Gmelina Arborea
Indigofera Tinctoria
the
pomegranate tree
Lycopodium
Menispermum
sweet lime.
—मधु-पा, आस्, आस्, अम्, Ved. honey-
drinking, drinking sweetness.
—मधु-पाणि, इस्, इस्,
इ, Ved. having honey or sweetness in the hand.
—मधुपा-तम, अस्, आ, अम्, excessively drink-
ing sweetness or Soma, (Sāy. = अतिशयेन मधोः
सोमस्य पातृ।)
—मधु-पान, अम्, n. sipping
the nectar of flowers.
—मधुपान-कल, अस्, आ,
अम्, indistinct through the sipping of the nectar of
flowers (as the humming of bees).
—मधु-पायिन्,
ई, m. ‘honey-drinker, ’ a bee.
—मधु-पाल, अस्, m.
a honey-keeper (Rāmāyaṇa V. 60, 10).
—मधु-
पालिका, f. Gmelina Arborea.
—मधु-पिङ्गाक्ष
(°ग-अक्°), अस्, ई, अम्, having eyes as yellow as honey
(अस्), m., N. of a Muni.
—मधु-पीलु, उस्, m. a
species of tree, a kind of Pīlu tree.
—मधु-पुर,
अम्, n. the city of the Daitya Madhu
N. of a city in
Northern India
(ई), f. the city of the Madhus, i. e.
Mathurā.
—मधु-पुष्प, अस्, m. Bassia Latifolia
Acacia Sirissa (= शिरीष)
Jonesia Asoka
Mimu-
sops Elengi
(आ), f. Croton Polyandrum, or Croton
Tilglium
Tiaridium Indicum.
—मधु-पू, ऊस्, ऊस्,
उ, Ved. becoming clear in sweetness.
—मधु-
पृच्, क्, क्, क्, Ved. dispensing sweetness
(Sāy.)
granting the sweet fruit of the sacrifice.
—मधु-
पृष्ठ, अस्, आ, अम्, Ved. whose back or surface
consists of sweetness (said of Soma).
—मधु-पेय,
अस्, आ, अम्, Ved. sweet to drink
(अम्), n., Ved. the
drinking of sweetness (of Soma &c.).
—मधु-
प्रणय, अस्, m. fondness for wine, addiction to
wine.
—मधुप्रणय-वत्, आन्, अती, अत्, fond of
or addicted to wine.
—मधु-प्रतीक, अस्, आ, अम्,
Ved. having a sweet mouth or face, having sweetness
in the mouth
(Sāy.) having sweetness in every part
(= घृत-प्रयुक्तावयवः)
epithet of certain
supernatural powers and properties belonging to a
Yogin.
—मधु-प्रमेह, अस्, m. honey-like or
saccharine urine, diabetes.
—मधु-प्रासन, अम्,
n. putting a little honey into the mouth of a new-
born male infant, one of the Saṃskāras or purificatory
ceremonies of the Hindūs.
—मधु-प्रिय, अस्, आ,
अम्, fond of honey or the juice of flowers
(अस्), m.
a kind of shrub, = भूमि-जम्बु, Ardisia Solanacea
an epithet of Bala-bhadra.
—मधु-प्लुत, अस्, आ,
अम्, swimming with honey, mixed with honey.
—मधु-प्सरस्, आस्, आस्, अस्, Ved. longing for
sweetness
(Sāy.) feeding on the sweet Soma juice,
or of sweet form (= मधुरस्य सोम-रसस्य
भक्षयितृ or मनोहर-रूप).
—मधु-फ-
ल, अस्, m. a kind of cocoa-nut
Flacourtia Sapida
or Cataphracta.
—मधु-फलिका, f. a kind of
date (= मधु-खर्जूरिका).
—मधु-बहुला, f.
Gærtnera Racemosa.
—मधु-बीज, अस्, m. a pome-
granate tree.
—मधु-बीजपूर, अस्, m. a kind of
citron.
—मधु-ब्राह्मण, अम्, n., N. of a Brāh-
maṇa.
—मधु-भक्षण, अम्, n., N. of a chapter
of the Bāla-kāṇḍa of the Rāmāyaṇa.
—मधु-
भद्र, अस्, m. a proper N.
—मधु-भाग, अस्,
आ, अम्, Ved. whose lot or portion is sweetness.
—मधु-भाव, अस्, m. a particular Prākṛt metre.
—मधु-भिद्, त्, m. ‘the slayer of the Daitya
Madhu, ’ an epithet of Viṣṇu.
—मधु-भुज्, क्,
क्, क्, enjoying sweetness or gladness.
—मधु-भू-
मिक, अस्, m. an epithet of a Yogin or ascetic in the
second order or degree.
—मधु-मक्ष, अस्, आ, m.
f. or मधु-मक्षिका, f. ‘honey-fly, ’ a bee.
—म-
धु-मज्जन्, a kind of tree (= आखोट).
—मधु-
मत्, आन्, अती, अत्, possessing or containing sweetness,
sweet
pleasant, agreeable
mixed with honey, honied
rich in honey, richly provided with the juice of flowers
containing the word मधु
(आन्), m., N. of a
country
of a city?
(अन्तस्), m. pl., N. of a people
(अती), f. Gmelina Arborea
N. of a particular step or
degree in the Yoga [cf. भूमिका]
of a particular
supernatural faculty belonging to a Yogin
of a kind
of metre, four times ˘˘˘˘˘˘¯
of a river
of a
city in Saurāṣṭra
of a daughter of the Daitya Madhu
(wife of Hary-aśva).
—मधु-मत्त, अस्, आ, अम्,
drunk with wine or mead
intoxicated or excited by
the spring
(अस्), m., N. of a man
(आस्), m. pl.,
N. of a people.
—मधु-मथ्, त्, or मधु-म-
थन, अस्, m., Ved. ‘the destroyer of the Daitya
Madhu, ’ an epithet of Viṣṇu.
—मधु-मद, अस्,
m. the intoxication of wine.
—मधु-मन्त, अम्,
n., N. of a town.
—मधु-मन्थ, अस्, m. a kind
of drink mixed with honey.
—मधु-मय, अस्,
ई, अम्, made of honey, honied, sweet as honey,
sweet, luscious.
—मधु-मल्ली, f. Jasminum Gran-
diflorum.
—मधु-मस्तक, अम्, n. a kind of
sweetmeat (made of honey, flour, oil, and ghee).
—मधु-माधव, औ, m. du. or अम्, n. the two
spring months, (मधु-माधवे, in the spring.)
—मधु-माधवी, f. any spring flower abounding
in honey or a particular species of flower
a kind of
intoxicating drink
a kind of metre, four times
¯¯˘¯˘˘˘¯˘˘¯˘¯¯
a particular Rāgiṇī or
musical mode (?)
N. of a commentary on the
Amara-kośa.
—मधु-माध्वीक, अम्, n. any in-
toxicating drink
a particular spirit or intoxicating
drink distilled from the flowers of the Bassia Lati-
folia
[cf. मधु-माधवी।]
—मधु-मारक,
अस्, m. ‘destroyer of honey, ’ a bee
[cf. मधु-
सूदन।]
—मधु-मालपत्त्रिका, f. a species of
small shrub (= चिविल्लिका).
—मधु-मिश्र, अस्, आ,
अम्, mixed with honey or sweet milk
(अस्), m., N.
of a man (the son of Bhava-candra).
—मधु-
मुर-नरक-विनाशन, अस्, m. ‘the destroyer of
(the Daityas) Madhu, Mura, and Naraka, ’ an epithet
of Viṣṇu (Kṛṣṇa).
—मधु-मूल, अम्, n. the
edible root of Amorphophallus Campanulatus, a sort
of yam, the Indian potato.
—मधु-मेह, अस्, m.
honey-like or saccharine urine, diabetes.
—मधु-
मेह-त्व, अम्, n. the state of passing saccharine
urine.
—मधु-मेहिन्, ई, इनी, इ, suffering from
saccharine urine or diabetes.
—मधु-यष्टि, इस्,
or मधु-यष्टी, f. sugar-cane (= तिक्त-पर्वन्)।
—मधु-यष्टिका, f. liquorice, liquorice-stick (=
यष्टि-मधुका
the root of Abrus Precatorius is
said to be similarly used).
—मधु-रस, अस्, m.
juice of honey, sweetness
sugar-cane
the wine
palm
(आ), f. Sanseviera Roxburginana
a vine, a
bunch of grapes
a kind of Asclepias, Gmelina
Arborea
(अस्, आ, अम्), sweet-flavoured, sweet.
—म-
धु-रिपु, उस्, m. ‘the enemy of the Daitya Madhu, ’
an epithet of Viṣṇu or Kṛṣṇa.
—मधु-रुह, अस्,
m., N. of a son of Ghṛta-pṛṣṭha.
—मधु-रेणु,
उस्, m. a species of tree (= कट-भी).
—मधु-
लग्न, अस्, m. a red-blossomed Moringa.
—मधु-
लता, f. a kind of grass (= शूली).
—मधु-लिह्, ट्,
or मधु-लेह, अस्, or मधु-लेहिन्, ई, m. ‘honey-
sucking, ’ a bee.
—मधु-लोलुप, अस्, m. ‘longing
after honey, ’ a bee.
—मधु-वचस्, आस्, आस्, अस्,
Ved. sweet-voiced, sweetly speaking.
—मधु-वटी,
f., N. of a district.
—मधु-वन, अस्, m. the Indian
cuckoo
N. of the forest of the ape Sugrīva (which
abounded in honey)
of the forest of the Daitya Madhu
on the Yamunā (where Śatru-ghna, after slaying
Lavaṇa, son of Madhu, founded the city of Mathurā
or Madhurā
it was sacred to Sarasvatī).
—मधु-
वर्ण, अस्, आ, अम्, Ved. honey-coloured, having an
agreeable aspect
sweet
N. of a being attending on
Skanda.
—मधु-वल्ली, f. liquorice (= यष्टी-म-
धु, क्लीतनक).
—मधु-वातीय, अस्, आ, अम्, be-
ginning with the words मधु वाताः.
—मधु-
वार, आस्, m. pl. drinking repeatedly, tippling, ca-
rousing.
—मधु-वाहन, अस्, आ, अम्, Ved. bearing
or carrying sweet things (as honey, milk, &c.
said
of the chariots of ther Aśvins).
—मधु-वाहिन्, ई,
इनी, इ, bearing or carrying sweet things
(इनी), f.,
N. of a river.
—मधु-विद्या, f. ‘the science of
sweetness, ’ epithet of a particular mystical doctrine.
—मधु-विद्विष्, ट्, m. ‘the enemy of (the Daitya)
Madhu, ’ epithet of Viṣṇu.
—मधु-वीज, अस्, m.
the pomegranate.
—मधु-वृध्, त्, त्, त्, Ved. in-
creasing sweetness, abounding in sweetness.
—म-
धु-वृष, अस्, आ, अम्, dropping or raining sweet-
ness.
—मधु-व्रत, अस्, आ, अम्, Ved. occupied
with sweetness
(Sāy.) discharging the functions of
water, = उदकार्थ-कर्मन्
(अस्), m. a bee.
—मधुव्रत-पति, इस्, m. ‘king of bees, ’ i. e.
the queen bee.
—मधुव्रत-वरूथ (?), a swarm
of bees.
—मधु-शर्करा, f. honey-sugar.
—म-
धु-शाख, अस्, आ, अम्, having sweet branches
(अस्), m. Bassia Latifolia.
—मधु-शिग्रु, उस्, m.
Moringa Pterygosperma.
—मधु-शिष्ट or म-
धु-शेष, अम्, n. bees-wax, wax.
—मधु-श्चुत् or
मधु-श्च्युत्, त्, त्, त्, or मधु-श्च्युत, अस्, आ, अम्,
distilling sweetness, overflowing with sweets, (Sāy.
= मधु-स्राविन्।)
—मधु-श्रव, see मधु-
स्रव.
—मधु-श्री, ईस्, f. Beauty of Spring (per-
sonified).
—मधु-श्रेणी, f. the plant Sanseviera
Roxburghiana (of Ceylon).
—मधु-श्वासा, f. a
species of plant (= जीवन्ती).
—मधु-षुत्, त्, त्, त्
(षुत् for सुत्), Ved. generating sweetness, producing
a sweet taste
(Sāy.) distilling the sweet Soma juice
(= सोमम् अभिषुण्वत्).
—मधुषुत्-तम, अस्,
आ, अम्, Ved. excessively distilling or producing sweet
juice.
—मधु-ष्ठान, अम्, n., Ved. = मधु-
स्थान, q. v.
—मधु-ष्यन्द, see मधु-स्यन्-
द.
—मधु-सख, अस्, m. ‘friend of spring, ’ the
god of love.
—मधु-सङ्काश, अस्, आ, अम्, Ved.
looking sweet, appearing pleasant.
—मधु-सन्-
दृश, अस्, ई, अम्, Ved. sweet-looking, appearing
lovely (Atharva-veda 1. 34, 3).
—मधु-सम्भव,
अस्, आ, अम्, producing honey or sweetness.
—मधु-
सहाय, अस्, m. ‘companion of spring, ’ epithet of
the god of love.
—मधु-सात्, ind. to honey, into
the state of honey.
—मधुसाद्-भूत, अस्, आ, अम्,
become honey, become sweet.
—मधु-सारथि,
इस्, m. ‘having spring for a charioteer, ’ epithet of
the god of love.
—मधु-सिक्थक, अस्, m. a kind
of poison.
—मधु-सुहृद्, त्, m. ‘the friend of
spring, ’ the god of love.
—मधु-सूदन, अस्, m.
‘destroyer of honey, ’ a bee [cf. मधु-मारक]
‘destroyer of the demon Madhu, ’ an epithet of Viṣṇu
or Kṛṣṇa
N. of a scholar to whom a recension of
the Mahā-nāṭaka is attributed [cf. मधु-सरस्-
वती, मधु-गुरु]
(ई), f. Bengal beet.
—मधु-
सूदन-सरस्वती, m., N. of an author of various
works.
—मधु-सेन, अस्, m., N. of a prince of
Madhu-pura.
—मधु-स्कन्द, अस्, m., N. of a
Tīrtha.
—मधु-स्थान, अम्, n. ‘bee-place, ’ a bee-
hive (= चषाल).
—मधु-स्यन्द, अस्, m., N. of
one of the sons of Viśvāmitra.
—मधु-स्रव, अस्,
आ, अम्, dropping sweetness, distilling sweets
(अस्),
m. Bassia Latifolia
Sanseviera Zeylanica
(आ), f.,
N. of various plants, = जीवन्ती (Sanseviera Roxbur-
ghiana)
= हंस-पदी, liquorice
N. of the third
day in the light half of the month Śrāvaṇa
N. of
a river sacred to Sarasvatī
(अम्), n., N. of a Tīrtha.
—मधु-स्रवस्, आस्, m. Bassia Latifolia.
—म-
धु-स्वर, अस्, m. ‘sweet-voiced, ’ the Indian cuckoo.
—मधु-हन्, आ, m. a destroyer of honey
a col-
lector of honey
a particular bird of prey
‘the slayer
of the Daitya Madhu, ’ an epithet of Viṣṇu or
Kṛṣṇa
a soothsayer.
—मधु-हन्तृ, ता, m. ‘the
slayer of the Daitya Madhu, ’ epithet of Rāma as an
incarnation of Viṣṇu.
—मधु-हस्त्य, अस्, आ, अम्,
Ved. ‘sweet-handed, ’ having sweetness in the hand.
—मधूच्छिष्ट (°धु-उच्°), अम्, n. bees-wax
[cf. मधु-शिष्ठ, मधु-शेष।]
—मधूच्-
छिष्ट-स्थित, अस्, आ, अम् covered on the outside
with wax (said of baskets, Mahā-bh. Vana-p. 17132).
—मधूत्थ (°धु-उत्°), अस्, आ, अम्, made or pro-
duced from honey
(अम्), n. bees-wax.
—मधूत्-
थित (°धु-उत्°), अम्, n. ‘produced from honey, ’
wax.
—मधूत्सव (°धु-उत्°), अस्, m. the spring
festival (on the day of the full moon in the month
Caitra).
—मधूदक (°धु-उद्°), अम्, n. ‘honey-
water, ’ honey diluted in water, hydromel.
—मधू-
दक-प्रस्रवण, अस्, आ, अम्, flowing with honey
and water.
—मधूद्यान (°धु-उद्°), अम्, n. a
spring garden.
—मधूपघ्न (°धु-उप्°), अम्,
n., N. of a city, = Mathurā or Madhurā.
—मध्व्-
अक्ष, अस्, ई, अम्, having eyes of the colour of
honey (said of Agni).
—मध्व्-अद्, त्, त्, त्, Ved. eating
sweetness.
—मधु-अर्नस्, आस्, आस्, अस्, Ved. having
sweet springs or waters (said of a river
Sāy. = म-
धुरोदक).
—मध्व्-अष्ठीला, f. a lump of honey,
honey in lumps, clotted honey.
—मधु-आचार्य,
अस्, m., N. of a Vaiṣṇava teacher of the thirteenth
century.
—मध्व्-आहार, अस्, m. bees-wax.
—म-
ध्व्-आपात, अस्, आ, अम्, having honey at the begin-
ning, having sweetness at the first taste, (मध्वा-
पातो विषास्वादः, in Manu XI. 9, is probably a
proverb, ‘beginning with the taste of honey but
ending with swallowing poison.’)
—मध्व्-आम्र,
अस्, m. a kind of mango tree (= बद्ध-रसाल)।
—मध्व्-आलु, उ, or मध्व्-आलुक, अम्, n. a kind
of plant with sweet tubercles, sweet potato.
—मध्व्-
आवास, अस्, m. the mango tree.
—मध्व्-आशिन्, ई,
इनी, इ, eating honey or sweets, enjoying sweetness.
—मध्व्-आसव, अस्, m. a decoction of honey, an
intoxicating drink made from honey or from the
blossoms of the Bassia Latifolia, sweet spirituous
liquor.
—मध्वासव-क्षीव, अस्, आ, अम्, drunk
with liquor distilled from honey.
—मध्वासव-
निक, अस्, m. a preparer of sweet intoxicating drinks,
a distiller.
—मध्व्-आस्वाद, अस्, आ, अम्, honey-
flavoured, having the taste of honey.
—मध्व्-
आहुति, इस्, f. a sacrificial offering consisting of sweet
things, an oblation of honey, &c.
Macdonell
English
मधु mádh-u,
a.
 (u, ū, or v-ī) sweet, delicious
🞄pleasant, charming, delightful
N. 🞄of the first spring month (= Caitra, March-April)
🞄[Page215-2] 🞄spring
N. of two Asuras
N.
n.
 🞄nectar, mead, Soma (V.)
milk, butter (V.)
🞄honey (this sp. meaning is doubtful for RV.)
🞄sweet intoxicating liquor (C.).
Benfey
English
मधु मधु,
I.
adj.
 Sweet, Chr.
291, 6 = Rigv. i. 85, 6
Megh, 67.
II.
m.
1. Liquorice.
2. A tree, Bassia
latifolia.
3. The month Caitra,
March -- April, Ṛt. 6, 24.
4. The
season of spring, Mālav. d. 26.
5. The
name of a Daitya slain by Viṣṇu
cf.
मधुभिद्।
III.
n.
1. Honey, Hit.
i. d. 81, M.M.
2. The nectar of
flowers.
3. Milk.
4. Sugar.
5.
Spirituous liquor from the blossoms of
the Bassia latifolia, or wine, Megh. 93
Ragh. 4, 60.
6. Water.
--
Comp.
त्रि-,
adj.
 one who knows or recites the
three verses of the Rigveda, beginning
with मधु (Rigv. i. 90, 6 -- 8), Yājñ. 1,
219 -- Cf. μέθυ
O.H.G. medu, mito
A.S. medu, medo.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 8,
पादेऽक्षराणि-
 2
मात्राः - 2
मात्रा-विन्यासः
द द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Hindi
Hindi
मीठा
Apte Hindi
Hindi
मधु
वि* - "मन्यत इति मधु, मन्+उ नस्य धः"
"मधुर, सुखद, रुचिकर, आनन्दयुक्त"
मधु
नपुं*
 - -
शहद
मधु
नपुं*
 - -
पुष्प रस या फूलों का रस
मधु
नपुं*
 - -
"मीठा मादक, पेय, शराब, खींची हुई शराब"
मधु
नपुं*
 - -
पानी
मधु
नपुं*
 - -
शक्कर
मधु
नपुं*
 - -
मिठास
मधुः
पुं*
 - -
वसन्त ॠतु
मधुः
पुं*
 - -
चैत्र का महीना
मधुः
पुं*
 - -
एक राक्षस का नाम जिसे विष्णु ने मारा था
मधुः
पुं*
 - -
एक और राक्षस जिसके पिता का नाम लवण था तथा जिसे शत्रुघ्न ने मारा था
मधुः
पुं*
 - -
अशोक वृक्ष
मधुः
पुं*
 - -
कार्त वीर्य राजा का नाम
मधु
नपुं*
 - "मन्+उ, नस्य धः"
शहद
मधु
नपुं*
 - "मन्+उ, नस्य धः"
फूलों का रस
मधु
नपुं*
 - "मन्+उ, नस्य धः"
मधुमक्खियों का छत्ता
मधु
नपुं*
 - "मन्+उ, नस्य धः"
मोम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೈತ್ರಮಾಸ
निष्पत्तिः - > मन (ज्ञाने) - "उः" (उ० १-१८) नस्य धश्च ।
व्युत्पत्तिः - > मन्यते इति
प्रयोगाः - > "रेजतुर्गतिवशात्प्रवर्तिनौ भास्करस्य मधुमाधवाविव"
उल्लेखाः - > रघु० ११-७
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸಂತ ಋತು
प्रयोगाः - > "निवेशयामास मधुद्विरेपान्नामाक्षराणीव मनोभवस्य"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-२७
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷ
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೀಹಾಲೆ ಗಿಡ
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಪ್ಪೆ ಮರ
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
प्रयोगाः - > "शत्रुघ्नश्च मधोः पुत्रं लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे मधुरां नाम वै पुरीम् ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ९-११-१४
मधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕರ್ಣಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅತಿಮಧುರ
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಕರಂದ /ಪುಷ್ಪರಸ
प्रयोगाः - > "मधु द्विरेफः कुसुमैकपात्रे पपौ प्रियां स्वामनुवर्तमानः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३६
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದ್ಯ /ಹೆಂಡ
प्रयोगाः - > "तत्तथा हि दयिताननदत्तं व्यानशे मधु रसातिशयेन"
उल्लेखाः - > किरा० ९-५८
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೇನುತುಪ್ಪ
प्रयोगाः - > "एतास्ता मधुनो धाराः श्च्योतन्ति सविषास्त्वयि"
उल्लेखाः - > उ० रा० ३-३४
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧುರ ರಸ
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
मधु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷೀರ /ಹಾಲು
विस्तारः - > "ना वसन्ते रसेऽसुरे । चैत्रे मधूके क्लीत्वप्सु मद्ये पुष्परसे मधु" - वैज० "गव्यं ज्येष्ठं मधु क्षीरम्" - वैज० "मधु क्षौद्रे जले क्षीरे मद्ये पुष्परसे मधुः । दैत्ये चैत्रे वसन्ते च जीवाशोकेँ मधुद्रुमे" - विश्व
मधु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧುರವಾದ /ಸಿಹಿಯಾದ
L R Vaidya
English
maDu {% (I) a. (f. धु, धू or ध्वी) %} Sweet, pleasant, agreeable.
maDu {% (II) m. %} 1. The month of Chaitra, भास्करस्य मधुमाधवाविव R.xi.7, मासे मधौ मधुरकोकिलभृंगनादै रामा हरंति हृदयं प्रसभं नराणाम् Rt.vi.25
2. the spring season, सहायमेकं मधुमेव लब्ध्वा K.S.iii.10, 30
3. the Aśoka tree
4. name of a demon killed by Vishṇu
5. name of another demon killed by Śatrughna
6. an epithet of king Kārtavīrya.
maDu {% (III) n. %} 1. Honey, M.ii.29
2. spirituous liquor, प्रियामुखोच्छ्वासविकल्पितं मधु Rt.i.3, विनयंते स्म तद्योधा मधुभिर्विजयश्रमम् R.iv.65
3. the nectar of flowers
4. sugar
5. sweetness
6. water.
Bopp
Latin
मधु (fortasse a r. मद्, mutato द् in ध्) I. n.
1) mel.
2) potus inebrians, vinum. RAGH. 4. 60. II. m. ver.
(Gr. μέϑυ, μέλι, mutato ϑ vel δ in λ
lat. mel, mellis
fortasse per assim. e melvis pro medvis
lith. medù-s mel
slav. med id.
anglo-sax. medu, medo
germ. vet. meto
mulsum
hib. mil, gen. meala mel.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
मधु
क्ली
मधु, मद्य, क्षौद्र, पुष्परस
मधु मद्यं मधु क्षौद्रं मधु पुष्परसं विदुः ।
verse 1.1.1.8
page 0001
मधु
पु
मधु, दैत्य, चैत्र, मधुक
मधुर्दैत्यो मधुश्चैत्रो मधुकोऽपि मधु स्मृतः ॥ १० ॥
verse 1.1.1.10
page 0001
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मधु and धर्माधिकरण मधु poet. Skm.
Lanman
English
mádhu, a. sweet
as n. sweet food and
drink: esp. Soma
milk and its products
oftenest honey, 26^13. [cf. μέθω, ‘wine’
AS medu, Eng. mead.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मधु m. E 855 (P). 883 (R). *Bassia latifolia? *Jonesia asoka? *Süßholz? 4. n. h) Pl. Bez. bestimmter anuvāka, Vasiṣṭha 22, 9.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मधु, क्षौद्रम्, पुष्पनिर्यासः, पुष्परसः, पुष्पसारः, पुष्पसवम्, पुष्पासवम्, कुसुमासवम्, माक्षिकम्, छात्रम्, छात्रकम्, सारघम्, कापिशायनम्
noun
मक्षिकाभिः मधुकोषे सङ्कलितं पुष्पाणां सवम्।
"मधु बहूपयोगि अस्ति।"
Synonyms:
 मधुर, मधु, मधुल
adjective
यस्य स्वादः शर्करादिवत् अस्ति।
"एतत् फलं अतीव मधुरम् अस्ति।"
Synonyms:
 मद्यम्, सुरा, मदिरा, वारुणी, हलिप्रिया, हाला, परिश्रुत्, वरुणात्मजा, गन्धोत्तमा, प्रसन्ना, इरा, कादम्बरी, परिश्रुता, कश्यम्, मानिका, कपिशी, गन्धमादनी, माधवी, कत्तोयम्, मदः, कापिशायनम्, मत्ता, सीता, चपला, कामिनी, प्रिया, मदगन्धा, माध्वीकम्, मधु, सन्धानम्, आसवः, अमृता, वीरा, मेधावी, मदनी, सुप्रतिभा, मनोज्ञा, विधाता, मोदिनी, हली, गुणारिष्टम्, सरकः, मधूलिका, मदोत्कटा, महानन्दा, सीधुः, मैरेयम्, बलवल्लभा, कारणम्, तत्वम्, मदिष्ठा, परिप्लुता, कल्पम्, स्वादुरसा, शूण्डा, हारहूरम्, मार्द्दीकम्, मदना, देवसृष्टा, कापिशम्, अब्धिजा
noun
मादकद्रवपदार्थः - यस्य सेवनं पापं तथा च निन्दनीयम् इति मन्यन्ते।
"सः प्रतिदिनं सायङ्काले मद्यं पीत्वा गृहम् आगच्छति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mngar
१) मधु २) नधुर
chang
१) आभोद २) आसव ३) गन्धमादनी ४) दैत्या ५) मद ६) मद्य ७) मधु ८) माधवी ९) मोढ १०) सुरा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चैत्रो मधुश्चैत्रिकश्च वैशाखे राधमाधवौ ॥ १५३ ॥
-wordlist-
चैत्र (पुं), मधु (पुं), चैत्रिक (पुं), वैशाख (पुं), राध (पुं), माधव (पुं)
--source--
मधुधेनुकचाणूरपूतनायमलार्जुनाः ॥ २१९ ॥
कालनेमिहयग्रीवशकटारिष्टकैटभाः ।
कंसः केशिमुरौ साल्वमैन्दद्विविदराहवः ॥ २२० ॥
हिरण्यकशिपुर्वाणः कालियो नरको बलिः ।
शिशुपालश्चास्य वध्या वैनतेयस्तु वाहनम् ॥ २२१ ॥
-wordlist-
विष्णुवध्य (पुं), मधु (पुं), धेनुक (पुं), चाणूर (पुं), पूतना (स्त्री), यमल (पुं), अर्जुन (पुं), कालनेमि (पुं), हयग्रीव (पुं), शकट (पुं), अरिष्ट (पुं), कैटभ (पुं), कंस (पुं), केशिन् (पुं), मुर (पुं), साल्व (पुं), मैन्द (पुं), द्विविद (पुं), राहु (पुं), हिरण्यकशिपु (पुं), बाण (पुं), कालिय (पुं), नरक (पुं), बलि (पुं), शिशुपाल (पुं), विष्णुवाहन (क्ली), वैनतेय (पुं)
--source--
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
--source--
अश्वग्रीवस्तारकश्च मेरको मधुरेव च ।
निशुम्भवलिप्रह्लादलङ्केशमगधेश्वराः ॥ ६९९ ॥
जिनैः सह त्रिषष्टिः स्युः शलाकापुरुषा अमी ।
-wordlist-
विष्णुद्विष् (पुं), अश्वग्रीव (पुं), तारक (पुं), मेरक (पुं), मधु (पुं), निशुम्भ (पुं), बलि (पुं), प्रह्लाद (पुं), लङ्केश (पुं), मगधेश्वर (पुं), शलाकापुरुष (पुं)
--source--
मद्यं मदिष्ठा मदिरा परिस्रुता कश्यं परिस्रुन्मधु कापिशायनम् ।
गन्धोत्तमा कल्यमिरा परिप्लुता कादम्बरी स्वादुरसा हलिप्रिया ॥ ९०२ ॥
शुण्डा हाला हारहूरं प्रसन्ना वारुणी सुरा ।
माध्वीकं मदना देवसृष्टा कापिशमब्धिजा ॥ ९०३ ॥
-wordlist-
मद्य (क्ली), मदिष्ठा (स्त्री), मदिरा (स्त्री), परिस्रुता (स्त्री), कश्य (क्ली), परिस्रुत् (स्त्री), मधु (क्ली), कापिशायन (क्ली), गन्धोत्तमा (स्त्री), कल्य (क्ली), इरा (स्त्री), परिप्लुता (स्त्री), कादम्बरी (स्त्री), स्वादुरसा (स्त्री), हलिप्रिया (स्त्री), शुण्डा (पुंस्त्री), हाला (स्त्री), हारहूर (क्ली), प्रसन्ना (स्त्री), वारुणी (स्त्री), सुरा (स्त्री), माध्वीक (क्ली), मदना (स्त्री), देवसृष्टा (स्त्री), कापिश (क्ली), अब्धिजा (स्त्री)
--source--
कुड्मले मुकुलं गुञ्छे गुच्छस्तबकगुत्सकाः ।
गुलुञ्छोऽथ रजः पौष्पं परागोऽथ रसो मधु ॥ ११२६ ॥
मकरन्दो मरन्दश्च वृन्तं प्रसवबन्धनम् ।
-wordlist-
कुड्मल (क्ली), मुकुल (क्ली), गुञ्छ (पुं), गुच्छ (पुं), स्तबक (पुं), गुत्सक (पुं), गुलुञ्छ (पुंक्ली), रजस् (क्ली), पौष्प (क्ली), पराग (पुं), रस (पुं), मधु (क्ली), मकरन्द (पुं), मरन्द (पुं), वृन्त (क्ली), प्रसवबन्धन (क्ली)
--source--
माक्षिकादि मधु क्षौद्रं मधूच्छिष्टं तु सिक्थकम् ।
-wordlist-
माक्षिक (क्ली), मधु (क्ली), मधूच्छिष्ट (क्ली), सिक्थक (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मधु
मधु, माधव, शुक्र, शुचि, नभस्, नभस्य, इष, ऊर्ज, सहस्, सहस्य, तपस्, तपस्य
चैत्रादिमासा मधुमाधवौ द्वौ,
ततः परं शुक्रशुची क्रमेण ।
नभोनभस्यौ कथिताविषोर्जौ,
सहःसहस्यौ च तपस्तपस्यौ ॥ ११४ ॥
verse 1.1.1.114
page 0014
मकरन्द
मकरन्द, मधु
पौष्पं रजः परागः स्यान्मकरन्दो मधुः स्मृतः ।
verse 2.1.1.188
page 0023
मध्वासव
मध्वासव, शीधु, सुरा, प्रसन्ना, परिस्रुता, मदिरा, मदिष्ठा, कादम्बरी, स्वादुरसा, शुण्डा, गन्धोत्तमा, माधवक, हाला, कल्य, कश्य, मद्य, मैरेय, कापिशायन, माध्वीक, आसव, परिस्रुत्, वारुणी, मधु
मध्वासवः शीधु सुरा प्रसन्ना,
परिस्रुता स्यान्मदिरा मदिष्ठा ।
कादम्बरी स्वादुरसा च शुण्डा,
गन्धोत्तमा माधवकश्च हाला ॥ ३२९ ॥
कल्यं कश्यं तथा मद्यं मैरेयं कापिशायनम् ।
माध्वीकमासवः प्रोक्तः परिस्रुद्वारुणी मधु ॥ ३३० ॥
verse 2.1.1.329
page 0039
सारघ
सारघ, माक्षिक, क्षौद्र, मधु, पुष्परस
सारघं माक्षिकं क्षौद्रं मधु पुष्परसस्तथा ॥ ६२१ ॥
verse 2.1.1.621
page 0070
नाममाला
Sanskrit
पराग, मधु, किञ्जल्क, मकरन्द, कौसुम
परागं मधु किञ्जल्कं मकरन्दं च कौसुमम् ।
verse 0.1.1.151
page 0073
Tamil
Tamil
மது4 : இனிப்பான, ருசியான.
Mahabharata
English
Madhu^1, an ancient king. § 267 (Yamasabhāv.): II, 8, 327 (in the palace of Yama).
Madhu^2, an Asura, slain by Kṛshṇa (Vishṇu). § 317b (Kṛshṇa Vāsudeva): III, 12, 498 (º-Kaiṭabhau, tried to slay Brahmán).--§ 476 (Dhundhumārop.): III, 202, 13532 (º-Kaiṭabhayoḥ putro Dhundhur nāma).--§ 477 (do.): III, 203, 13562 (ºuś ca Kaiṭabhaś ca), 13565 (º-Kaiṭabhayoḥ), (13573) (º-Kaiṭabhau), (13580) (º-Kaiṭabhayoḥ, M. and Kaiṭabha terrified Brahmán, but were slain by Madhusūdana, i.e. Kṛshṇa (Vishṇu)).--§ 478 (do.): III, 204, 13590 (º-Kaiṭabhayoḥ putro Dhundhuḥ), 13623 (º-Kaiṭabhayoḥ sutaḥ, i.e. Dhundhu).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V, 130, 4414 (ekārṇave ca svapatā--sc. Kṛshṇena--nihatau Mº-Kaiṭabhau, cf. § 477).--§ 581 (Bhīshmavadhap.): VI, 67, 3025 (karṇasrotodbhavañ ca Mºṃ nāma mahāsuraṃ…Brahmaṇo 'pacitiṃ kurvān jaghāna Purushottamaḥ, i.e. Kṛshṇa, therefore Kṛshṇa is called Madhusūdana, cf. § 477 and § 664).-§ 615ee (Ādityatīrtha): IX, 49, 2850 (º-Kaiṭabhau, had been slain by Vishṇu, cf. § 477).--§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 55, 3106 (sadṛśau tau--i.e. Bhīmasena and Duryodhana --Mº-Kaiṭabhayor yudhi).--§ 664 (Mokshadh.): XII, 207, 7531 (mahāsuraḥ
b: After Brahmán had sprung from the primeval lotus, M. was born from the attribute of darkness (tamasā pūrvajaḥ). In order to gratify Brahmán (Brahmaṇo 'pacitiṃ kurvan), Kṛshṇa (Purushottamaḥ) slew M. engaged even then in the fierce act [of slaying Brahmán]. Therefore all gods, Dānavas, and men call Kṛshṇa Madhusūdana (cf. § 581)).--§ 673b (Bali-Vāsavasaṃv.): XII, 227, 8265 (among the Daityas and Dānavas who had ruled the earth).-§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 348, 13474 (sprung from a drop in the primeval lotus
originated from tamas), 13509 (º-Kaiṭabhau, had robbed the Vedas which Vishṇu recovered), 13519 (rajastamovishṭatanū tāv ubhau Mº-Kaiṭabhau| Brahmaṇo 'pacitiṃ kurvan jaghāna Madhusūdanaḥ). Cf. Asura, Asurendra, dual, Dānava, dual, Dānavendra, dual, Kaiṭabha.
Madhu^3 = Śiva (1000 names^2).--Do.^4 = Vishṇu (1000 names).
Madhu, pl. (ºavaḥ), a people = the Vṛshṇis. § 277 (Jarāsandhavadhap.): II, 22, 888 (avadhyaṃ Mºbhiḥ, sc. Jarāsandhaṃ).--§ 452 (Mārkaṇḍeyas.): III, 183, †12589 (ºūnāṃ senā, will assist the Pāṇḍavas).
पुराणम्
English
मधु १ / MADHU I. One of the Asuras born from the ear-wax of Mahāviṣṇu. The other was named kaiṭabha. (For details see under kaiṭabha).
मधु २ / MADHU II. Once there lived in a forest-garden on the shores of the yamunā an asura of name. madhu. śatrughna killed this madhu and established there a city called Mathurāpurī. (uttara Kāṇḍa, Kamba rāmāyaṇa). While indrajit, son of rāvaṇa, was performing penance madhu carried away a demoness named kumbhīnasī and there ensued a fight on that account between madhu and rāvaṇa in which madhu was killed.
मधु ३ / MADHU III. A king who used to sit in the court of yama and worship him. (Śloka 16, Chapter 8, Sabhā Parva).
Vedic Reference
English
Madhu denotes anything sweet used as food, and especially
drink, ‘mead, ’^1 a sense often found in the Rigveda.^2 More
precisely it denotes either ‘Soma’^3 or ‘milk, ’^4 or less often
‘honey, ’^5 which, however, is the most definite sense in the
later literature. Taboos against the use of honey are recorded.^6
1) The word is etymologically identical
with Greek μέθυ, ‘intoxicating drink, ’
and Anglo-Saxon medu, ‘mead.’
2) Used as an adjective, ‘sweet, ’ in
Rv. i. 90, 6. 8
187, 2
iii. 1, 8
iv. 34, 2
42, 3
Vājasaneyi Saṃhitā,
xxxviii. 10, etc.
as a substantive, Rv.
i. 154, 4
ii. 37, 5
iii. 39, 6
iv. 38,
10, etc.
Av. vi. 69, 1
ix. 1, 22
Taittirīya Brāhmaṇa, iii. 1, 2, 4, 13,
etc.
3) Rv. i. 19, 9
ii. 19, 2
34, 5
36, 4
iii. 43, 3
iv. 18, 13, etc.
4) Rv. i. 117, 6
169, 4
177, 3
iii. 8, 1
vii. 24, 2
Vājasaneyi Saṃ-
hitā, vi. 2, etc.
5) Rv. viii. 4, 8 (where the sense is
made certain by the adjective sāragha,
‘derived from the bee’)
perhaps also
iv. 45, 4
vii. 32, 2
viii. 24, 20, and,
according to Hillebrandt, Vedische Myth-
ologie, 1, 239 et seq., in many other
passages
Av. ix. 1, 17, 19
Taittirīya
Saṃhitā, vii. 5, 10, 1
Maitrāyaṇī
Saṃhitā, iv. 9, 7
Aitareya Brāhmaṇa,
vii. 15
viii. 5. 20
Śatapatha Brāh-
maṇa, i. 6, 2, 1. 2
xi. 5, 4, 18
Bṛhadāraṇyaka, ii. 5, 1
Chāndogya
Upaniṣad, vi. 9, 1, etc.
6) In the case of women, Jaiminīya
Upaniṣad Brāhmaṇa, i. 55, 2
of
students, Śatapatha Brāhmaṇa, xi. 5,
4, 18.
Cf. Schrader, Prehistoric Antiquities,
321
St. Petersburg Dictionary, s.v.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मधु,
क्ली,
 (मन्यन्ते विशेषेण जानन्ति जनायस्मिन् । मन् + “फलिपाटिनमिमनिजनां गुक्-पटिनाकिधतश्च । उणा० १ । १९ । इति उःधश्चान्तादेशः । मद्यम् । (यथा, आर्य्यासप्त-शत्याम् । ४२५ ।“मधुमदवीतव्रीडा यथा यथा लपति सम्मुखंबाला ॥
”)क्षीरम् । जलम् । इति विश्वः हेमचन्द्रश्च ॥
रसभेदः । मधुररसः इति यावत् । इति शब्द-रत्नावली ॥
पुष्परसः । पुलेर मौ इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । मकरन्दः २ । इत्यमरः । २ । ४ । १७ ॥
मरन्दः ३ मरन्दकः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥
क्षुद्राभिर्मक्षिकाभिः कृतम् । मौ इति भाषा ।क्षौद्रम् २ माक्षिकम् ३ । इत्यमरः । २ । १ । १७ ॥
माक्षीकम् ४ कुसुमासवम् ५ पुष्पासवम् ६पवित्रम् ७ पित्र्यम् ८ पुष्परसाह्वयम् ९ । इतिराजनिर्घण्टः ॥
माध्वीकम् १० सारघम् ११मक्षिकावान्तम् १२ वरटीवान्तम् १३ भृङ्ग-वान्तम् १४ पुष्परसोद्भवम् १५ । इति भाव-प्रकाशः ॥
(तथास्य पर्य्यायः ।“मधु पुष्परसं क्षौद्रं मकरन्दश्च माक्षिकम् ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
मधु तु मधुरं कषायानुरसं रुक्षं शीतमग्नि-दीपनं वर्ण्यं बल्यं लघु सुकुमारं लेखनं हृद्यंसन्धानं शोधनं रोपणं वाजीकरणं संग्राहिचक्षुःप्रसादनं सूक्ष्ममार्गानुसारि पित्तश्लेष्ममेदो-मेहहिक्काश्वासकासातिसारच्छर्द्दितृष्णाकृमि-विषप्रशमनं ह्लादित्रिदोषप्रशमनञ्च तत्तु लघु-त्वात् कफघ्नं पैच्छिल्यान्माघुर्य्यात् कषायभावाच्चवातपित्तघ्नम् ।“बृंहणीयं मधु नवं नातिश्लेष्महरं सरम् ।मेदःस्थौल्यापहं ग्राहि पुराणमतिलेखनम् ॥
दोषत्रयहरं पक्वमाममम्लं त्रिदोषकृत् ।तद्युक्तं विविधैर्योगैर्निहन्यादामयान् बहून् ॥
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु ॥
”तत्तु नानाद्रव्यरसगुणवीर्य्यविपाकविरुद्धानांपुष्परसानां सविषमक्षिकासम्भवत्वाच्चानुष्णो-पचारम् ।“उष्णैर्विरुध्यते सर्व्वं विषान्वयतया मधु ।उष्णार्त्तमुष्णैरुष्णैर्वा तं निहन्ति यथा विषम् ॥
तत् सौकुमार्य्याच्च तथैव शैत्या-न्नानौषधीनां रससम्भवाच्च ।उष्णैर्विरुध्येत विशेषतश्चतथान्तरीक्षेण जलेन चापि ॥
उष्णेन मधु संयुक्तं वमनेष्ववचारितम् ।अपाकादनवस्थानान्न विरुध्येत पूर्व्ववत् ॥
मध्वामात् परतस्त्वन्यदामं कष्टं न विद्यते ।विरुद्धोपक्रमत्वात्तत् सर्व्वं हन्ति यथा विषम् ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४५ अध्याये ॥
)अस्य सामान्यगुणाः । शीतत्वम् । मृदुत्वम् ।स्वादुत्वम् । त्रिदोषव्रणनाशित्वम् । कषायानु-रसत्वम् । रूक्षत्वम् । चक्षुष्यत्वम् । श्वासकास-नाशित्वञ्च ॥
* ॥
तदष्टविधं यथा । पौत्तिकम् १भ्रामरम् २ क्षौद्रम् ३ माक्षिकम् ४ छात्रम् ५अर्घ्यम् ६ औद्दालकम् ७ दालम् ८ । एतेषांलक्षणाणि यथा, --“पिङ्गला मक्षिका ज्ञेया महत्यल्पा च सा द्विधा ।महती पुत्तिकानाम्नी स्वल्पा क्षुद्रेति कथ्यते ॥
मध्यमा मक्षिका नीला माक्षिकेत्यभिधीयते ।पुत्तिकाभ्रमरक्षुद्रामक्षिकासम्भवं मधु ॥
पौत्तिकाद्युच्यते च्छात्रं वरटीच्छत्रसम्भवम् ।तपोवने जरत्कारोरर्घ्यं मधुतरूद्भवम् ॥
औद्दालकन्तु बल्मीककारिकीटविनिर्म्मितम् ।दालमित्यभिनिर्द्दिष्टं वृक्षकोटरकीटजम् ॥
”एतेषां वर्णा यथा, --“माक्षिकं तैलवर्णं स्यात् घृतवर्णन्तु पौत्तिकम् ।क्षौद्रं कपिलवर्णं स्याच्छ्वेतं भ्रामरमुच्यते ॥
”एतेषां गुणा यथा, --पौत्तिकं तेषु वीर्य्योष्णं कषायानुरसान्वयात् ।वातासृक्पित्तकृद्भेदि विदाहि मदकृन्मधु ॥
“पैच्छिल्यात् स्वादुभूयस्त्वाद् भ्रामरं गुरुकीर्त्तितम् ।क्षौद्रं विशेषतो ज्ञेयं शीतलं लघु लेखनम् ॥
तस्माल्लघुतरं रूक्षं माक्षिकं प्रवरं स्मृतम् ।श्वासादिषु च रोगेषु प्रशस्तं तद्विशेषतः ॥
छात्रं श्वित्रिक्रिमिहरं रक्तपित्तहरं गुरु ।अर्घ्यं चक्षुष्यमायुष्यं कफपित्तामवातजित् ॥
औद्दालकं कषायोष्णं कटुकुष्ठविषापहम् ।दालं कफहरं रूक्षं दीपनं छर्द्दिमेहनुत् ॥
उष्णमुष्णार्त्तमुष्णैश्च हन्यान्मधु विषान्वयात् ।मधुन्युष्णैर्विरुध्यन्ते वर्ज्जयित्वार्य्यसंज्ञितम् ॥
”उष्णैः रौद्रैः करणैः उष्णं मधु उष्णार्त्तं रौद्र-पीडितं जनं विषान्वयात् विषतुल्यत्वात्हन्यात् ॥
* ॥
नवपुराणमधुगुणाः ।“वृंहणीयं मधु नवं वातश्लेष्महरं परम् ।पुराणं लघु संग्राहि निर्द्दोषं स्थौल्यनाशनम् ॥
दोषत्रयहरं पक्वमाममम्लं त्रिदोषकृत् ॥
”अत्र केचिन्मधुनोऽग्निसंयोगाभावात् कालपक्व-तामाहुः ॥
* ॥
मधुजातशर्क्करागुणाः ।“मधुजा शर्क्करा रूक्षा तृष्णाच्छर्द्यतिसारजित् ।”इति राजवल्लभे मधुवर्गः ॥
* ॥
अपि च ।“माक्षिकं भ्रामरं क्षौद्रं पौत्तिकं छात्रकं तथा ।आर्घ्यमौद्दालकं दालमित्यष्टौ मधुजातयः ॥
नानापुष्परसाहाराः कपिला वनमक्षिकाः ।याः स्थूलास्ताभिरुत्पन्नं मधु माक्षिकमुच्यते ॥
ये स्निग्धाञ्जनगोलाभाः पुष्पासवपरायणाः ।भ्रमरैर्जनितं तैस्तु भ्रामरं मधु भण्यते ॥
पिङ्गला मक्षिकाः सूक्ष्माः क्षुद्रा इति हिविश्रुताः ।ताभिरुत्पादितं यत्तु तत् क्षौद्रं मधु कथ्यते ॥
महत्यो मक्षिकाः पिङ्गाः पुत्तिका इति कीर्त्तिताः ।तज्जातं मधु धीमद्भिः पौत्तिकं समुदाहृतम् ॥
छत्राकारन्तु पटलं सरघाः पीतपिङ्गलाः ।ये कुर्व्वन्ति तदुत्पन्नं मधुच्छात्रकमीरितम् ॥
मक्षिकास्तीक्ष्णतुण्डा याः पीताः षट्पद-सन्निभाः ।तदुद्भूतं यदर्घ्यार्हं तदार्घ्यं मधु भण्यते ॥
उद्दालाः कपिलाः कीटा भूमेरुद्दलनाः स्मृताः ।बल्मीकान्तस्तदुत्पन्नमौद्दालकमुदीर्य्यते ॥
इन्द्रनीलदलाकाराः सूक्ष्माश्चिन्वन्ति मक्षिकाः ।यद्वृक्षकोटरान्तस्तन्मधु दालमिदं क्रमात् ॥
इत्येतस्याष्टधा भेदैरुत्पत्तिः कथिता क्रमात् ।अथ वक्ष्याम्यहं त्वेषां वर्णवीर्य्यादिकं क्रमात् ॥
”तद्यथा, --माक्षिकं तैलवर्णं स्यात् श्वेतं भ्रामरमुच्यते ।क्षौद्रन्तु कपिलाभासं पौत्तिकं घृतसन्निभम् ॥
आपीतवर्णं छत्रं स्यात् पिङ्गलञ्चार्घ्यनामकम् ।औद्दालं स्वर्णसादृश्यमापीतं दालमुच्यते ॥
माक्षिकं मधुरं रूक्षं लघु श्वासादिदोषनुत् ।भ्रामरं पिच्छिलं रूक्षं मधुरं मुखजाड्यजित् ॥
क्षौद्रन्तु शीतं चक्षुष्यं पिच्छिलं पित्तवातहृत् ।पौत्तिकं मधु रूक्षोष्णं कृम्यस्रपित्तदाहहृत् ॥
श्वित्रमेहकृमिघ्नञ्च विद्याच्छात्रं गुणोत्तरम् ।अर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तादिदोषहृत् ॥
औद्दालकन्तु कुष्ठादिदोषघ्नं सर्व्वसिद्धिदम् ।दालं कटु कषायाम्लं मधुरं पित्तदायि च ॥
नवं मधु भवेत् स्थौल्यं नातिश्लेष्महरं परम् ।देहस्थौल्यापहं ग्राहि पुराणं मधु लेखनम् ॥
पक्वं दोषत्रयघ्नं मधु विविधरुजाजाड्यजिह्वा-मयादि-ध्वंसं धत्ते च रुच्यं बलमतिधृतिदं वीर्य्यवृद्धिंविधते ।आमञ्चेदामगुल्मामयपवनरुजापित्तदाहा-स्रदोष-नाशं न्यूनं विशोषं जनयति नयति ध्वंसमप्यण्ड-वृद्धेः ॥
व्रणशोधनसन्धाने व्रणसंरोपणादिषु ।साधारण्यान्मधु हितं तत्तुल्या मधुशर्कराः ॥
उष्णं सहोष्णं काले वा स्वयमुष्णमथापि वा ।आमं मधु मनुष्याणां विषवत्तापदायकम् ॥
कीटकादियुतमम्लदूषितंयच्च पर्य्युषितकं मधु स्वतः ।कण्ठकोटरगतञ्च मेचकंतच्च गेहजनितञ्च दोषकृत् ॥
दण्ड निहत्य यदुपात्तमपास्य दंशां-स्तादृग्विधं मधु रसायनयोगयोग्यम् ।हिक्कागुदाङ्कुरविशोफकफव्रणादि-दोषापहं भवति दोषदमन्यथा चेत् ॥
माध्वी सिता मधूत्पन्ना मधुजा मधुशर्करा ।माक्षीकशर्करा चैषा क्षौद्रजा क्षौद्रशर्करा ॥
यद्गुणं यन्मधु प्रोक्तं तद्गुणास्तस्य शर्कराः ।विशेषाद्बलवृष्या च तर्पणं क्षीणदेहिनाम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
* ॥
मतान्तरे मधुगुणाः ।“मधु शीतं लघु स्वादु रूक्षं ग्राहि विलेखनम् ।चक्षुष्यं दीपनं स्वर्य्यं व्रणशोधनरोपणम् ॥
सौकुमार्य्यकरं सूक्ष्मं परं स्रोतोविशोधनम् ।कषायानुरसं ह्लादि प्रसादजनक्रं परम् ॥
बल्यं मेधाकरं वृष्यं विषदं रोचनं हरेत् ।कुष्ठार्शःकासपित्तास्रकफमेहक्लमक्रिमीन् ।मेदस्तृष्णावमिश्बासहिक्कातीसारविड्ग्रहान् ।दाहक्षतक्षयांस्तत्तु योगवाह्यल्पवातलम् ॥
” * ॥
अथ मधुभेदाः ।“माक्षिकं भ्रामरं क्षौद्रं पौत्तिकं छात्रमित्यपि ।आर्घ्यमौद्दालकं दालमित्यष्टौ मधुजातयः ॥
” * ॥
अथ तेषां लक्षणानि गुणाश्च । तत्र माक्षिकस्य ।“मक्षिकाः पिङ्गवर्णास्तु महत्यो मधुमक्षिकाः ।ताभिः कृतं तैलवर्णं माक्षिकं तत् प्रचक्षते ॥
माक्षिकं मधुषु श्रेष्ठं नेत्रामयहरं लघु ।कामलार्शःक्षतश्वासकाशक्षयविनाशनम् ॥
” * ॥
अथ भ्रामरस्य ।“किञ्चित् सूक्ष्मैः प्रसिद्धेभ्यः पुष्पेभ्यः अलिभि-श्चितम् ।निर्म्मलं स्फटिकाभं यत्तन्मधु भ्रामरं स्मृतम् ॥
भ्रामरं रक्तपित्तघ्नं मूत्रजाड्यकरं गुरु ।स्वादुपाकमभिष्यन्दि विशेषात् पिच्छिलंहिमम् ॥
* ॥
”अथ क्षौद्रस्य ।“मक्षिकाः कपिलाः सूक्ष्माः क्षुद्राख्यास्तत्कृतंमधु ।मुनिभिः क्षौद्रमित्युक्तं तद्वर्णात् कपिलं भवेत् ॥
गुणैर्माक्षिकवत् क्षौद्रं विशेषान्मेहनाशनम् ॥
”अथ पौत्तिकस्य ।“याः कृष्णा मशकोपमा लघुतराः प्रायोमहापिण्डितंवृक्षाणां तरुकोटरान्तरगताः पुष्पासवं कुर्व्वते ।तास्तज्ज्ञैरिह पुत्तिका निगदितास्ताभिः कृतंसर्पिषातुल्यं यन्मधु तद्बनेचरजनैः संकीर्त्तितं पौत्ति-कम् ॥
पौत्तिकं मधु रूक्षोष्णं पित्तदाहास्रवातकृत् ।विदाहि मेहकृच्छ्रघ्नं ग्रन्थ्यादिक्षतशोषि च ॥
”अथ छात्रस्य ।“वरटाः कपिलाः पीताः प्रायो हिमवतो वने ।कुर्व्वन्ति छत्रकाकारं तज्जं छात्रं मधु स्मृतम् ॥
छात्रं कपिलपीतं स्यात् पिच्छिलं शीतलंगुरु ।स्वादुपाकं क्रिमिश्चित्ररक्तपित्तप्रमेहजित् ।भ्रमतृणमोहविषहृत् तर्पणञ्च गुणाधिकम् ॥
”अथार्घ्यस्य ।“मधूकवृक्षा निर्यासं जरत्कार्ब्बाश्रमोद्भवाः ।स्रवन्त्यार्घ्यं तदा ख्यातं श्वेतकं मालवे पुनः ॥
तीक्ष्णतुण्डास्तु याः पीता मक्षिकाः षट्पदो-पमाः ।अर्घ्यास्तास्तत्कृतं यत्तदार्घ्यमित्यपरे जगुः ॥
आर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तहरं परम् ।कषायं कटुकं पाके तिक्तञ्च बलपुष्टिकृत् ॥
” * ॥
अथोद्दालकस्य ।“प्रायो वल्मीकमध्यस्थाः कपिलाः स्वल्प-कीटकाः ।कुर्व्वन्ति कपिलं स्वल्पं तत् स्याद्दौद्दालकं मधु ॥
औद्दालकं रुचिकरं स्वर्य्यं कुष्ठविषापहम् ।कषायमुष्णमम्लञ्च कटुपाकञ्च पित्तकृत् ॥
” * ॥
अथ दालस्य ।“संस्रुत्य पतितं पुष्पात् यत्तु पत्रोपरि स्थितम् ।मधुराम्लकषायञ्च तद्दालं मधु कीर्त्तितम् ॥
दालं मधु लघु प्रोक्तं दीपनीयं कफापहम् ।कषायानुरसं रूक्षं रुच्यं छर्द्दिप्रमेहजित् ॥
अधिकं मधुरं स्निग्धं बृंहणं गुरुभारिकम् ॥
”लघु पाके । गुरुभारिकं तुलितम् ॥
* ॥
अथनवपुराणमधुगुणाः ।“नवं मधु भवेत् पुष्ट्यै नातिश्लेष्महरं सरम् ।पुराणं ग्राहकं रूक्षं मेदोध्नमतिलेखनम् ॥
मधुनः शर्करायाश्च गुडस्यापि विशेषतः ।एकसंवत्सरेऽतीते पुराणत्वं स्मृतं बुधैः ॥
”अथ मधुनः शीतस्य गुणाधिक्यमुष्णतायानिषेधः ।“विषपुष्पादपि रसं सविषा भ्रमरादयः ।गृहीत्वा मधु कुर्व्वन्ति तच्छीतं गुणबन्मधु ॥
विषान्वयात्तदुष्णन्तु द्रव्येणोष्णेन वा सह ।उष्णार्त्तस्योष्णकाले च स्मृतं विषसमं मघु ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
मधुः,
पुं,
 (मन् + उ । नस्य धः ।) मधुद्रुमः ।मौलगाछ इति भाषा ॥
वसन्तर्त्तुः । (यथा, कुमारसम्भवे । ३ । २७ ।“निवेशयामास मधुर्द्विरेफान्नामाक्षराणीव मनोभवस्य ॥
”)दैत्यभेदः । (यथा, देवीभागवते । १ । ९ । १५ ।“मधुश्च कुपितस्तत्र हरिणा सह संयुगे ॥
”)इमं हत्वा विष्णुर्मधुसूदनोऽभूत् ॥
चैत्रमासः ।इति मेदिनी । धे, १२ ॥
(यथा, रघुः । ११ । ७ ।“रेजतुर्गतिवशात् प्रवर्त्तिनौभास्करस्य मधुमाधवाविव ॥
”)अशोकवृक्षः । इति हेमचन्द्रः । २ । १५३ ॥
यष्टि-मधु । इति शब्दरत्नावली ॥
असुरविशेषः ।(यथा, भागवते । ९ । ११ । १४ ।“शत्रुघ्नश्च मधोः पुत्त्रं लवणं नाम राक्षसम् ।हत्वा मधुवने चक्रे मथुरां नाम वै पुरीम् ॥
”)स च शत्रुघ्नेन हतः । यस्य नाम्ना मथुरा मधु-पुरीति ख्याता ॥
मधुः,
स्त्री,
 (मन् + उ । नस्य धः ।) जीवन्तीवृक्षः ।इत्यमरः । २ । ४ । १४२ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मधु न मन--उ नस्य धः । १ मद्ये “गर्ज गर्ज क्षणं मूढ!मधु यावत् पिबाम्यहम्” देवीमा० । २ क्षौद्रे “मधु वाताऋतायते” इति मधुसूक्तम् । ३ पुष्परसे शब्दर० । “मधु द्विरेफःकुसुमैकपात्रे” कुमारः । ४ जले च विश्वः ५ मधुररसे च ।“मधुक्षरन्ति सिन्धवः” इति मधुसूक्तम् । ६ मधुरे
त्रि०
 ७ विष्णुकर्णमलजाते दैत्यभेदे
पु०
 । “विष्णुकर्णमलोद्भूता-वसुरौ मधुकैटभाविति” देवीमा० कुम्भीनस्याभर्त्तरि ८ दैत्य-भेदे
पु०
 एवम् ९ वसन्तर्त्तौ १० चैत्रेमामि (मौल) ११ वृक्षभेदेच मेदि० १२ अशोकवृक्षे हेम० १३ यष्टिमधौ
पु०
 शब्दर०१४ प्राणिनां शुभाशुभकर्मणि
न०
 विष्णु स० भा० । १५ जीवन्त्यांस्त्री अमरः । १६ वन्दिभेदे १७ खगभेदे च
पु०
 विश्वः ।
Capeller
German
मधु (f. म॑धु, मधू॑ u. म॑ध्वी) süß, lieblich,
angenehm
m.
 der erste Fruhlingsmonat,
Frühling überh.
N. eines Dämons.
n.
 Süßigkeit, Honig, süßer Trank,
Meth, Soma, Milch u. s. w.
Grassman
German
mádhu, a., n. [gr. μέϑυ (Wein), althochd. metu (Meth), altsl. medŭ = lit. medù-s (Honig)
Cu. 〔322〕]. Die Grundbedeutung, so weit sie zu Tage liegt, ist „süss“, woraus dann n. Süssigkeit, süsser Trank, Honig
dann das durch Gährung der Süssigkeit entstehende berauschende [Page984] Getränk, im RV. namentlich der berauschende Somasaft. Also 1〉 a., süss
2〉 bildlich: süss, lieblich, angenehm
3〉 n., Süssigkeit, süsse Nahrung, süsser Trank
4〉 n., bildlich: Süssigkeit, Liebliches, Angenehmes
namentlich auch von dem fruchtbaren (Süssigkeit in den Pflanzen schaffenden) Regen, den die Marutʼs bringen, oder der in den Wolken ist
5〉 n., Honig
namentlich 6〉 Süssigkeit, Honig oder Meth, den die Aśvinen bringen
7〉 n., süsse Milch
namentlich auch 8〉 die in den gepressten Somasaft gegossene Milch
9〉 n., die ins Feuer gegossene süsse Schmelzbutter
10〉 die Soma-Süssigkeit, der Soma
insbesondere in diesem Sinne 11〉 somīám mádhu oder 12〉 madirám mádhu.
-o [V.] 1〉 pito {187, 2}. _{187, 7} (neben svādo pito).
-u 1〉 svā́dma {265, 11}
ghṛtám {779, 11}
udakám {779, 32}. — 2〉 {230, 6} óṣṭāv iva 〰 āsné vádantā. — 3〉 {875, 10} mádhos 〰
{932, 8} gharmā́‿iva 〰 jaṭháre sanérū. — 4〉 {90, 6}. _{90, 7}
{112, 11} 〰 kóśas ákṣarat
{166, 2} 〰 bíbhratas (marútas)
{511, 5} 〰 nas dyā́vāpṛthivī́ mimikṣatām
{894, 8} áśnā‿ápinaddham 〰
{899, 9}. — 5〉 {866, 6} mákṣā bharata yuvós āsā́. — 5〉 6〉 {112, 21} 〰 priyám bharathas yád saṛáḍbhias
{932, 10} āraṅgarā́‿iva 〰 ā́‿īrayethe, sāraghā́‿iva ‥. — 7〉 {273, 6} 〰 sámbhṛtam usríyāyām
{932, 11} pakvám 〰 góṣu antár. — 8〉 {678, 6} (neben āśíram)
{774, 20} (neben páyas)
{819, 5} duhānás ū́dhar diviám 〰 priyám. — 9〉 {452, 3} 〰 chandás bhánati rebhás iṣṭaú. — 10〉 {15, 11}
{25, 17}
{116, 12}
{117, 22}
{314, 13}
{628, 3} (sutám)
{637, 5}
{646, 20}
{668, 1}
{681, 11}
{706, 8}
{713, 8} (tridhā́tu)
{714, 3}
{723, 5}
{730, 2}
{751, 5}
{781, 2}
{782, 8}
{784, 2} (kā́miam)
{787, 2}
{797, 4}
{798, 10}. _{798, 20}. _{798, 48}
{849, 4}
{858, 5}
{902, 6}
{920, 3}. _{920, 4}
{964, 2}
{980, 1}
{993, 1}
{946, 3} 〰 mádhunā‿ abhí yodhīs. — 11〉 {14, 10}
{19, 9}
{227, 4}. _{227, 6}
{228, 2}
{287, 10}
{501, 15}
{590, 2}
{625, 11}
{628, 1}. _{628, 4}
{630, 4}
{644, 13}
{653, 13}
{655, 22}
{674, 8}
{786, 3}
{920, 9}
{996, 1}. — 12〉 {415, 11}
{658, 3}.
-unā [I. n.] 1〉 ghṛténa {157, 2}
{936, 10}. — 3〉 {23, 16} pṛñcatī́s 〰 páyas
{946, 3}. — 4〉 {154, 4} víṣṇos trī́ pūrṇā́ 〰 padā́ni
{341, 3} 〰 jinvathas pathás
{353, 8} śunám parjányas 〰 páyobhis
{894, 4} āpruṣāyán 〰 ‿ṛtásya yónim. — 6〉 {34, 3} yajñám 〰 mimikṣatam
{228, 5} pṛṅktám havī́ṃṣi 〰. — 8〉 {798, 43} sómam ‥ 〰 ‿abhí añjate. — 9〉 {242, 1} añjánti tvā́m 〰 daíviena. — 10〉 {109, 4}
{723, 2}
{880, 6}. — 11〉 {332, 5}.
-vā [dass.] 1〉 ghṛténa {396, 3}. — 4〉 {288, 21} 〰 óṣadhīs sám pipṛkta
{296, 16} ukṣatam 〰 rájāṃsi
{334, 10} pṛṇáktu 〰 sám imā́ vácāṃsi
{838, 4}
{860, 7} akṣā́sas 〰 sámpṛktās. — 5〉 {624, 8} 〰 sámpṛktās sāraghéṇa dhenávas. — 6〉 {47, 4} 〰 yajñám mimikṣatam
{339, 5} 〰 mādhvī mádhu vām pruṣāyan. — 7〉 {397, 1} (neben páyasā). — 9〉 {142, 3}
{188, 2}
{373, 3}
{936, 2}. — 10〉 {292, 6}
{819, 6}. [Page985]
-une [D.] 6〉 {341, 3} 〰 yuñjāthām rátham.
-unas [Ab.] 5〉 oder 7〉 {644, 20} ghṛtā́t svā́dīyas 〰 ca.
-vas [Ab. n.] 9〉 (?) {831, 5} saptá svásṝs áruṣīs ‥ 〰 úd jabhāra. — 10〉 {644, 16} 〰 madíntaram.
-unas [G. n.] 1〉 ghṛtásya {235, 8}. — 10〉 {341, 1} dṛ́tis 〰 ví rapśate
dṛ́tis {625, 19}
bhakṣám {709, 2}
{795, 4}
aṃśúm {939, 2}. — 11〉 pātá {331, 4}
píbāthas {340, 4}
rā́jā {461, 3}.
-vas [G. m., n.] 1〉 sómasya {47, 9}
{117, 1}
{694, 1}—_{694, 9}
vā́jasya {719, 9}
ándhasas {85, 6}
{135, 4}
{274, 1}
{388, 2}
{621, 25}
amṛ́tasya {949, 3}. — 4〉 útsas {154, 5} (víṣṇos padé)
ándhasā {408, 8}
sū́dam {809, 44} (neben vásvas útsam). — 5〉 {341, 4} 〰 ná mákṣas sávanāni gachathas. — 6〉 ā́citam {182, 2} (rátham)
pipyúṣī {427, 8}(?). — 7〉 {169, 4} stánam ná 〰 pīpayanta vā́jais. — 10〉 pāyaya {14, 7}
pibatam {34, 10}
{341, 3}
{510, 7}
{590, 3}
{625, 14}
pibanti {84, 10}
píbantau {180, 1}
pibata {554, 8}
piba {922, 12}
{942, 1}
pāta {330, 6}
pāhi {397, 3}
apās {480, 1}
pātám {607, 6}
{696, 1}
pītvā́ {678, 7}
pās {316, 4}
mandānás {210, 2}
aśnītám {589, 2}
vṛṣasva {942, 4}
ā́ yuvate {789, 2}
sanéma {416, 7} (ádhigartiasya)
piprīhí {387, 7} (súṣutasya)
pūrnám (ámatram) {855, 7}
ā́hutim {135, 8}
ādhavé {141, 3}
dhā́rayā {270, 7}
{714, 9}
dhā́rās {719, 2}
ūrmím {281, 1}
{482, 2}
{1028, 3}
ūrmís {207, 5}
{798, 40}
ūrmáyas {719, 8}
ágram {323, 5}
{343, 1}
{607, 5}
{909, 7}
agriyám {608, 2}
virapśám {346, 3}
{617, 4}
rásam {397, 4}
{774, 6}
{1022, 3}
prábharmaṇi {691, 1}
sakṣáṇim {783, 4}
aṃśús {801, 6}
útas {856, 8}
svā́diṣṭham {1018, 4}. — 12〉 pūrṇás (āhāvás) {938, 6}.
-uas [G. n.] 10〉 pāvakás {736, 7} (sutásya)
rásena {821, 20}.
-os [G. m., n.] 1〉 mádasya {735, 1}
ghṛtásya {626, 43}
ándhasas {763, 3}. — 8〉 mádhu {875, 10} (neben āśíram). — 10〉 pibantu {14, 8}
mádāya {225, 5}
{397, 6}
dhā́rābhis {274, 6}
{717, 3}
{785, 2}
dhā́rām {729, 8}
dhā́rā {787, 4}
dhā́rās {818, 14}
pā́trā {712, 6}.
-au [L.] 5〉 {548, 2} 〰 ná mákṣas ā́sate. — 10〉 {723, 5} 〰 ā́ dhāvatāmádhu. — 11〉 {575, 6}. — 12〉 {641, 5} (góśrīte).
-vas [N. p. m.] 1〉 drapsā́s {14, 4}
so auch drapsā́s oder ähnliches zu ergänzen {180, 4} (ráthyā‿iva cakrā́ práti yanti 〰)
{573, 1} 〰 vas ‥ madanti.
-uas [dass.] 1〉 erg. drapsā́s oder āhnliches
{801, 3} (siṃhám nasanta 〰 ayā́sam).
-ūni 1〉 páyāṃsi {856, 13}. — 8〉 sutás sómas páriṣiktā 〰 {177, 3}
{540, 2}. — 10〉 {291, 5}
{292, 4} (góṛjīkā)
{397, 3}
{583, 4} (súṣutā)
{855, 6}
{880, 6} ásrjat mádhunā sám 〰.
-u [p. n.] 1〉 sárāṃsi {627, 10}. — 3〉 {191, 10} (madhulā́).
-ūnām 6〉 śatám kumbhā́n {117, 6}. — 9〉 ghṛtaís ánnais {831, 4}. — 10〉 nidháyas {183, 4}
{292, 5}
sraváthe {235, 7}
sadhamā́de {277, 3}.
-ūnaam 10〉 ágram {342, 1}.
-vā [I. f.] 1〉 dhā́rayā {717, 10}
{809, 11}.
-vas [N. p. f.] 2〉 〰 kṣaranti dhītáyas {1019, 4}.
-vas [A. p. f.] 1〉 apás {265, 16}.
mádhu:
-vā 9〉 {681, 9}
-u [p. n.] 3〉 {339, 5}
-vas [A. p. f.] íṣas {181, 6}.
Burnouf
French
मधु मधु a. [f. मध्वी] doux [au propre et au fig.].
-- S.
m.
 le printemps
le mois de चैत्र।
Bassia latifolia,
jonesia asoca, bot.
Np. d'un daitya
np. d'un rākṣasa. -- S.
f.
मधु celtis orientalis. -- S.
n.
 douceur [au propre et au fig.].
Lait
miel
eau douce
sucre
liqueur spiritueuse, vin.
Gr.
μέθυ, μέλι
lat. mel
lith. medûs.
मधुक
m.
n.
 réglisse. -- M. esp. d'oiseau
bassia
latifolia, bot.
Barde, poète épique de famille. -- N. étain. -- F.
मधुका citron doux, limon
menispermum glabrum
esp. de
panic
bot.
मधुकण्ठ
m.
 le kokila.
मधुकर
m.
 [f. ई] abeille.
Amant.
Limon doux.
Achyranthes aspera, bot.
मधुकर्कटी
f.
 limon doux
esp. de datte.
मधुकेशट
m.
 (चट्) abeille.
मधुकृत्
m.
 abeille.
मधुकोष
m.
 rayon de miel, ruche.
मधुक्रम
m.
 ruche.
Ivrognerie.
मधुक्षीर
m.
 palmier.
मधुगुञ्जन
m.
 moringa hyp. bot.
मधुघोष
m.
 le coucou kokila.
मधुज
n.
 (जन्) cire d'abeilles. -- F. sucre candi.
La
terre.
मधुजित्
m.
 (जि) le vainqueur de Madhu, c. a d. Kṛṣṇa ou
Viṣṇu.
मधुतृण
n.
 canne à sucre.
मधुदीप
m.
 Kāmadeva.
मधुदूत
m.
 le manguier.
मधुद्र
m.
 abeille.
मधुद्रव
m.
 moringa rouge, bot.
मधुद्रुम
m.
 bassia latifolia.
मधुधातु
m.
 sorte de pyrite jaune.
मधुधूलि
f.
 cassonade.
मधुनेतृ
m.
 (नी) abeille.
मधुप
m.
 (पा) abeille.
मधुपर्क
n.
 gâteau de lait caillé et de miel.
मधुपर्णी
f.
 (पर्ण) indigotier
asclepias acide
gmelina
lycopode
ménisperme
bot.
Limon doux.
मधुपायिन्
m.
 (पा
sfx. इन्) abeille.
मधुपालिका
f.
 gmelina arborea, bot.
मधुपुरी
f.
 la cité du rākṣasa Madhu, c-à-d. Mathurâ.
मधुपुष्प
m.
 bassia latifolia
mimosa śirīṣa
mimusops elengi
bot.
मधुप्रिय
m.
 Balarāma.
Ardisia solanacea, bot.
मधुफल
n.
 noix de coco.
Flacourtia cataphracta, bot.
मधुभिद्
m.
 Kṛṣṇa, Viṣṇu, meurtriers de Madhu.
मधुमक्षिका
f.
 mouche à miel.
मधुमत् a. (sfx. मत्) doux.
मधुमथन
m.
 (मथ्) le meurtrier de Madhu, c-à-d.
Kṛṣṇa ou Viṣṇu.
मधुमल्ली
f.
 jasmin double.
मधुमस्तक
n.
 gâteau fait de miel, de farine, d'huile et de
beurre fondu.
मधुमाध्वीक
n.
 (red. de मधु
sfx. ईक) eau
distillée de fleurs de bassia.
मधुमूल
n.
 esp. d'igname.
मधुयष्टि
f.
 canne à sucre.
मधुयष्टिका
f.
 réglisse
[abrus precatorius?].
मधुर a. (sfx. र) doux [au propre et au fig.] -- S.
m.
douceur.
Drogue nommée जीवक।
Np. d'un Gandharva. -- S.
n.
 sirop.
Poison.
Etain. -- S.
f.
 moelle
lat. medulla.
Bette
du Bengale
asperge
anis
fenouil
sansevière
réglisse
bot.
Limon doux.
La ville de Mathurâ.
मधुरक
m.
 la plante nommée जीवक।
मधुरकण्ठक
m.
 esp. de poisson.
मधुरत्वच
m.
 (त्वच्) grislea tomentosa, bot.
मदुरनिस्वना
f.
 (नि
स्वन्) femme à la voix douce.
मधुरस
m.
 saveur douce.
[qui a un jus doux] canne à
sucre
palmier. -- F. sansevière de Ceylan.
Asclepias acide.
मधुराम्लक
m.
 (अम्ल) spondias mangifera, bot.
मधुरालापा
f.
 (आ
लप्) turdus çalikâ, oiseau.
मधुरिका
f.
 esp. de fenouil.
मधुरिपु
m.
 (रिपु) l'ennemi de Madhu, c-à-d. Viṣṇu et
Kṛṣṇa.
मधुरोदक
m.
 (उदक) la Mer-d'eaudouce, la plus
extérieure des 7 mers qui entourent le Meru.
मधुल
n.
 (sfx. ल) liqueur spiritueuse.
मधुलिह्
m.
 (लिह्) abeille.
मधुलेहिन्
m.
 (लिह्) abeille.
मधुवन
m.
 (वन्) kokila.
मधुवार
m.
 ivrognerie.
मधुविज
m.
 grenade.
मधुव्रत
m.
 abeille.
मधुशाख
m.
 bassia latifolia.
मधुशिग्रु
m.
 moringa rouge.
मधुच्रेणी
f.
 sansevière de Ceylan.
मधुष्ठील
m.
 bassia latifolia.
मधुसख
m.
 (सखि) Kāma ou l'Amour ami du printemps.
मधुसारथि
m.
 Kāma [qui a pour cocher le printemps nommé
Vasanta].
मधुसिक्थक
m.
 sorte de poison.
मधुसुहृद्
m.
 Kāma, l'ami du printemps.
मधुसूदन
m.
 Viṣṇu, Kṛṣṇa [meurtriers de Madhu]. -- F.
[ई] bette du Bengale.
मधुस्रवस्
m.
 (स्रु) bassia latifolia, bot.
मधुस्रवा
f.
 (स्रु) réglisse
celtis orientalis, bot.
मधुस्वर
m.
 le coucou kokila.
मधुहन्
m.
 le meurtrier de Madhu, c-à-d. Kṛṣṇa ou Viṣṇu.
मधूक
m.
 (sfx. ऊक) bassia latifolia, bot.
मधूच्छिष्ट
n.
 (उच्छिष्ट) cire d'abeilles [résidu
du miel].
मधूपघ्न
n.
 (उप
हन्) la ville de Mathurâ.
मधूल
m.
 (sfx. ऊल) esp. de bassia, bot. -- F.
मधूली réglisse
limon doux
manguier
sansevière de
Ceylan.
मधूलक a. doux. -- S.
m.
 douceur.
Esp. de bassia, bot.
-- F. मधूलिका sansevière de Ceylan.
Stchoupak
French
मधु-
m.
 autre nom du mois caitra (mars-avril)
printemps
n.
 de deux
Asura, dont l'un tué par Kṛṣṇa
d'un prince
d'autres personnages
pl.
race de Madhu, Yādava
nt. tout produit agréable au goût et sucré, not.
miel, aussi lait (et dérivés du lait), suc des fleurs, boisson spiritueuse,
vin
-त्व- nt. douceur
-मन्त्- a. doux au goût, mielleux
charmant.
m.
pl.
n.
 d'un peuple
-मती-
f.
n.
 d'une rivière
d'une ville
-मय- -ई- a. délicieux (au goût)
-वत् comme du miel
comme sous
l'effet de l'alcool.
°कर-
m.
 faiseur de miel, abeille
-ई-
f.
n.
 d'une jeune fille
-इका-
f.
n.
 d'une femme
-इन्-
m.
 abeille
-मय- -ई-
a. consistant en abeilles.
°करायते dén. représenter une abeille.
°काण्ड- nt. section de la Bṛhad-ĀraṇyakaUpaniṣad.
°कार-
m.
 abeille
f.
 {%-ī-
°kṛt- %}
m.
 id.
°कुल्या-
f.
n.
 d'une rivière.
°गन्धिन्- a. qui sent le miel.
°च्छन्द- -अस्-
m.
 fils de Viśvāmitra
pl.
 ses frères.
°च्युत्- -अ- ag. = °श्चुत्-।
°तरु-
m.
 °तृण-
m.
 nt. canne à sucre.
°दोहम् abs. en produisant le miel.
°द्विष्-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°धारा-
f.
 flot de miel.
°नाडी-
f.
 cellule de ruche.
°निर्गम-
m.
 fin du printemps.
°प- ag. buveur de miel
m.
 abeille, not. grande abeille noire
ivrogne.
°पति-
m.
 ép. de Kṛṣṇa.
°पर्क-
m.
 offrande de miel (avec lait suri ou beurre), rite de
réception d'un hôte constitué par cette offrande
-इक- a. qui
présente cette offrande.
°पवन-
m.
 brise printanière.
°पान- nt. absorption de boisson au miel.
°पाल-
m.
 gardien du miel.
°पुर-
m.
 ville du Nord de l'Inde
-ई-
f.
 Mathurā.
°प्रपात-
m.
 abîme (rencontré en allant à la recherche) du miel.
°भिद्-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°भुज्- ag. qui jouit de choses délicieuses.
°मत्त-
m.
n.
 d'un homme.
°मथ्- °मथन-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°मद-
m.
 ivresse du vin.
°मांस- nt. miel et viande.
°माधव-
m.
 du. ou nt. sg. les deux mois du printemps
-ई-
f.
n.
d'une fleur printanière, sans doute Gaertnera racemosa
sorte de boisson
spiritueuse.
°मास-
m.
 mois de Madhu.
°मैरेय-
m.
 boisson spiritueuse au miel, hydromel.
°रस-
m.
 miel
douceur
-मय- -ई- a. plein de miel.
°रिपु-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°रुह-
m.
n.
 d'un homme.
°लिह्-
m.
 abeille (lécheuse de miel).
°वन- nt.
n.
 d'un bois sacré
forêt de l'Asura Madhu.
°वार-
m.
 beuverie.
°विद्या-
f.
n.
 d'une doctrine ésotérique.
°व्रत-
m.
 abeille, grande abeille noire
°व्रत-पति- reine des
abeilles.
°शिष्ट- nt. cire.
°श्चुत्- ag. qui dégoutte de choses douces, qui distille du nectar, du
miel
°श्च्युत- a. id.
°श्री-
f.
 gloire du printemps.
°ष्यन्दिन्- ag. dégouttant de miel.
°संमिश्र- a. mélangé de miel.
°सर्पिस्- nt. du. miel et beurre fondu.
°सूदन-
m.
 ép. de Viṣṇu (Kṛṣṇa).
°सेन-
m.
n.
 d'un prince.
°स्यन्द-
m.
 fils de Viśvāmitra.
°स्रव- a. qui laisse couler du suc.
°हन्- ag. collecteur de miel
m.
 ép. de Viṣṇu
°हन्तृ- id.
मधूच्छिष्ट- nt. cire.
मधूत्सव-
m.
 festival printanier.
मधूद्यान- nt. parc printanier.
मधूपघ्न- nt.
n.
 d'une ville (Mathurā).
मध्व्-अक्ष- a. aux yeux couleur de miel.
°आपात-
m.
 (fait de consister) d'abord en miel.
°आसव-
m.
 sorte d'hydromel.
°आहुति-
f.
 offrande consistant en produits sucrés.