| YouTube Channel

आसवः (AsavaH)

 
Apte
English
आसवः [āsavḥ], [आ सु-अण्]
Distillation.
Decoction.
Any spirituous liquor (distilled from sugar, molasses
&c.
 )
अनासवाख्यं करणं मदस्य
Ku.*
 1.13
कुमारी˚, द्राक्षा˚
&c.
यच्च पक्वैषधाम्बुभ्यां सिद्धं मद्यं स आसवः Bhāva.
P.
 Mādhava, however, seems to differ and says, शीधुरिक्षुरसैः पक्वैरपक्वै- रासवो भवेत् । मैरेयं धातकीपुष्पैर्गुडधानाम्लसंहितम् ॥
आसवरागताम्रम्
Ki.*
 16.46.
A vessel for liquor.
Exciting.Comp. -द्रुः [आसवस्य कारणं द्रुः शाक˚ त˚]
N.
 of the Palmyra tree (the juice of which, on fermenting, forms a spirituous liquor).
Apte 1890
English
आसवः [आ सु-अण्] 1 Distillation.
2 Decoction.
3 Any spirituous liquor (distilled from sugar, molasses &c.)
अनासवाख्यं करणं मदस्य Ku. 1. 31
कुमारी°, द्राक्षा° &c
यच्च पक्वौषधांबुभ्यां सिद्धं मद्यं स आसवः Bhāva P.
4 A vessel for liquor.
5 Exciting.
Comp.
द्रुः [आसवस्य कारणं द्रुः शाक° त°] N. of the Palmyra tree (the juice of which, on fermenting, forms a spirituous liquor).
Apte Hindi
Hindi
आसवः
पुं*
 - आ+सु+अण्
अर्क
आसवः
पुं*
 - आ+सु+अण्
काढ़ा
आसवः
पुं*
 - आ+सु+अण्
मद्यनिष्कर्ष
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आसवः
noun
फलान् निष्पीड्य निर्मितः एकः मद्यविशेषः।
"आसवः तावत् मादकः न भवति।"
Synonyms:
 आसवः
noun
उत्तेजकः बलवर्धकः वा पदार्थः।
"वैद्येन दत्तेन आसवेन तस्य दुर्बलता नष्टा जाता।"
Synonyms:
 सीधुः, शीधुः, मैरेयम्, आसवः
noun
गुडजन्यमद्यम्।
"उद्याने उपविष्टाः कर्मकराः सीधुं पिबन्ति।"
Synonyms:
 मद्यम्, सुरा, मदिरा, वारुणी, हलिप्रिया, हाला, परिश्रुत्, वरुणात्मजा, गन्धोत्तमा, प्रसन्ना, इरा, कादम्बरी, परिश्रुता, कश्यम्, मानिका, कपिशी, गन्धमादनी, माधवी, कत्तोयम्, मदः, कापिशायनम्, मत्ता, सीता, चपला, कामिनी, प्रिया, मदगन्धा, माध्वीकम्, मधु, सन्धानम्, आसवः, अमृता, वीरा, मेधावी, मदनी, सुप्रतिभा, मनोज्ञा, विधाता, मोदिनी, हली, गुणारिष्टम्, सरकः, मधूलिका, मदोत्कटा, महानन्दा, सीधुः, मैरेयम्, बलवल्लभा, कारणम्, तत्वम्, मदिष्ठा, परिप्लुता, कल्पम्, स्वादुरसा, शूण्डा, हारहूरम्, मार्द्दीकम्, मदना, देवसृष्टा, कापिशम्, अब्धिजा
noun
मादकद्रवपदार्थः - यस्य सेवनं पापं तथा च निन्दनीयम् इति मन्यन्ते।
"सः प्रतिदिनं सायङ्काले मद्यं पीत्वा गृहम् आगच्छति।"
Synonyms:
 रसः, द्रवः, सारः, निर्यासः, आसवः
noun
वनस्पतिषु पुष्पपर्णादिषु च वर्तमानः सः द्रवपदार्थः यः तान् निष्पीड्य स्त्रवति।
"नीम्बस्य रसस्य सेवनेन लेपनेन वा चर्मविकाराः उपशाम्यन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आसवः,
पुं,
 (आङ् + सुञ् + अप् ।) मद्यविशेषः ।तत्पर्य्यायः । मैरेयं २ शीधुः ३ । इत्यमरः ॥
“शीवुरिक्षुरसैः पक्वैरपक्वैरासवो भवेत् ।मैरेयं धातकीपुष्पगुडधानाम्लसंहितम्” ॥
इति माधवेन भेदः कृतस्तथापि सूक्ष्ममनादृत्ये-दमुक्तम् । इति भरतः ॥
मद्यमात्रम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
(यथा भनुः ११ । ९५ ।“यक्षरक्षःपिशाचान्नं मद्यं मांसं सुरासवं ।तद्ब्राह्मणेन नात्तव्यं देवानामश्नता हरिः” ।)(“यदपक्वौषधाम्बुभ्यां सिद्धं मद्यं स आसवः” ।इति शार्ङ्गधरः । यथा भावप्रकाशे ।“आसवस्य गुणा ज्ञेया वीजद्रव्यगुणैः समाः” ।)आसवभेदेन गुणभेदो यथा ॥
“छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्” ।“शार्करः सुरभिः स्वादुर्हृद्यो नातिमदो लघुः” ।इति च वाभटः ॥
“मुखप्रियः सुखमदः सुगन्धिर्वस्तिरोगनुत् ।जरणीयः परिणतो हृद्यो वर्ण्यश्च शार्करः” ॥
“रोचनो दीपनो हृद्यः शोषशोफार्शसंहितः ।स्नेहश्लेष्मविकारघ्नो वर्ण्यः पक्वरसो मतः” ॥
“मृष्टो भिन्नशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः ।छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मैरेयो मधुरो गुरुः” ॥
इति चरकः ॥
तथा च सुश्रुते ॥
“तीक्ष्णः सुरासवो हृद्यो मूत्रलः कफवातनुत् ॥
मुखप्रियः स्थिरमदो विज्ञेयोऽनिलनाशनः ।लघुर्मध्वासवश्छेदी मेहकुष्ठविषापहः ॥
तिक्तः कषायः शोफघ्नस्तीक्ष्णः स्वादुरवातकृत् ।तीक्ष्णः कषायो मदकृद्दुर्नामकफगुल्महृत् ॥
कृमिमेदोऽनिलहरो मैरेयो मधुरो गुरुः ।बल्यः पित्तहरो वर्ण्यो मृद्वीकेक्षुरसासवः” ॥
)