| YouTube Channel

निर्यासः (niryAsaH)

 
Apte
English
निर्यासः [niryāsḥ] सम् [sam], सम् 1 Exudation of trees or plants, gum, juice, resin
शालनिर्यासगन्धिभिः
R.*
 1.38
Ms.*
 5.6.
Extract, infusion, decoction
अवकिरति नितान्तं कान्ति- निर्यासमब्दस्रुतनवजलपाण्डुं पुण्डरीकोदरेषु
Śi.*
 11.62.
Any thick fluid substance.
Apte 1890
English
निर्यासः,
सं 1 Exudation of trees or plants, gum, juice, resin
शालनिर्यासगंधिभिः R. 1. 38
Ms. 5. 6.
2 Extract, infusion, decoction.
3 Any thick fluid substance.
Hindi
Hindi
(पु) गम, गोंद
Apte Hindi
Hindi
निर्यासः
पुं*
 - निर्+यस्+घञ्
"वृक्षों या पौधों का निःश्रवन, गोद, रस, राल"
निर्यासः
पुं*
 - निर्+यस्+घञ्
"अर्क, सार, काढ़ा"
निर्यासः
पुं*
 - निर्+यस्+घञ्
कोई गाढ़ा तरल पदार्थ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृक्षनिर्यासः, निर्यासः, श्यानद्रव्यम्, सान्द्द्रव्यम्
noun
श्यानतायुक्तः वृक्षरसः।
"वृक्षनिर्यासेन कार्पासादि सज्यते।"
Synonyms:
 रसः, द्रवः, सत्त्वम्, निर्यासः
noun
वृक्षेभ्यः स्रवमाणः द्रवपदार्थः।
"केषाञ्चित् वृक्षाणां रसः औषधरूपेण प्रयुज्यते।"
Synonyms:
 रसः, द्रवः, सारः, निर्यासः, आसवः
noun
वनस्पतिषु पुष्पपर्णादिषु च वर्तमानः सः द्रवपदार्थः यः तान् निष्पीड्य स्त्रवति।
"नीम्बस्य रसस्य सेवनेन लेपनेन वा चर्मविकाराः उपशाम्यन्ति।"
Synonyms:
 सारः, निष्कर्षः, निर्यासः, कषायः, निर्गलितार्थः, मण्डः, रसः
noun
विचारे स्थिरांशः।
"होरां यावद् प्रयत्नात् अनन्तरं एव वयम् अस्य लेखस्य सारं लेखितुम् अशक्नुम।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: निर्यासः
Root: निर्यास
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Gum
resin
Shloka(s):
3|3|11|2 ► परुः पर्व पुमान् ग्रन्थिर्निर्यासः खपुरो लशः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|11|2 ⇢ निर्यासः (निर्यास) (पुं) ⇒ Gum
resin ⇒
➠ 3|3|11|2 ⇢ खपुरः (खपुर) (पुं) ⇒ Gum
resin ⇒
➠ 3|3|11|2 ⇢ लशः (लश) (पुं) ⇒ Gum
resin ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: निर्यासः
Root: निर्यासः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ red
⇒ gum
⇒ filth
⇒ decay
⇒ resin
⇒ juice
⇒ defect
⇒ emotion
⇒ redness
⇒ passion
⇒ smearing
⇒ kaliyuga
⇒ fragrant
⇒ dull red
⇒ aromatic
⇒ anointing
⇒ stupidity
⇒ degeneracy
⇒ astringent
⇒ kind of snake
⇒ yellowish red
⇒ extract of juice
⇒ astringent juice
⇒ broken bones tree [Bignonia Indica - Bot.]
⇒ Red Bell Bush [Woodfordia fruticosa - Bot.]
Shloka(s):
3|3|153|2 ► निर्यासेऽपि कषायोऽस्त्री सभायां च प्रतिश्रयः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|153|2 ⇢ कषायः (कषाय) (पुं) ⇒ red, gum, filth, decay, resin, juice, defect, emotion, redness, passion, smearing, kaliyuga, fragrant, dull red, aromatic, anointing, stupidity, degeneracy, astringent, kind of snake, yellowish red, extract of juice, astringent juice, broken bones tree [Bignonia Indica - Bot.], Red Bell Bush [Woodfordia fruticosa - Bot.]
➠ 3|3|153|2 ⇢ कषायम् (कषाय) (नपुं) ⇒ red, gum, filth, decay, resin, juice, defect, emotion, redness, passion, smearing, kaliyuga, fragrant, dull red, aromatic, anointing, stupidity, degeneracy, astringent, kind of snake, yellowish red, extract of juice, astringent juice, broken bones tree [Bignonia Indica - Bot.], Red Bell Bush [Woodfordia fruticosa - Bot.]
Related word(s):
उपाधि ➡ पक्वम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निर्यासः,
पुं,
 (निर् + यस + घञ् ।) कषायः ।क्वाथः । इति शब्दमाला ॥
वृक्षादिक्षीरम् ।आटा इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । वेष्टकः २ ।इति रत्नमाला ॥
(यथा, मनुः । ५ । ६ ।“लोहितान् वृक्षनिर्यासान् व्रश्चनप्रभवांस्तथा ।शेलुं गव्यञ्च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्ज्जयेत् ॥
”अर्द्धर्चादित्वात् क्लीवेऽपि दृश्यते ॥
* ॥
क्वचित् स्वरसोऽपि वाच्यः । यथा, वैद्यकचिकि-त्सासंग्रहे दलीकन्दघृते ।“कदलीकन्दनिर्यासे तत्प्रसूनतुलां पचेत् ।चतुर्भागावशेषेऽस्मिन् घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥
”)