| YouTube Channel

मदः (madaH)

 
Apte
English
मदः [madḥ], [मद्-अच्]
Intoxication, drunkenness, inebriety
मदेनास्पृश्ये Dk.
मदविकाराणां दर्शकः
K.*
 45
see comps. below.
Madness, insanity.
Ardent passion, wanton or lustful passion, lasciviousness, lust
इति मदमदनाभ्यां रागिणः स्पष्टरागान्
Śi.*
 1.91.
Rut, ichor, or the juice that exudes from the temples of an elephant in rut
मदेन भाति कलभः प्रतापेन महीपतिः
Chandr.*
 5.45
so मदकलः, मदोन्मत्त
Me.*
 2
R.*
 2.7
12.12.
Love, desire, ardour.
Pride, arrogance, conceit
तं मोहाच्छ्रयते मदः स च मदाद्दास्येन निर्विद्यते
Pt.*
 1.24.
Rapture, excessive delight.
Spirituous liquor
पाययित्वा मदं सम्यक् Śukra. 4.1171.
Honey.
Musk.
Semen virile.
Soma.
Any beautiful object.
A river (नद)
Beauty
नीलारविन्दमदभङ्गिमदैः कटाक्षैः
Bv.*
 3.4.
N.
 of the 7th astrological mansion.
दी A drinking-cup.
Any agricultural implement (such as a plough
&c.
 ).Comp. -अत्ययः, -आतङ्कः any distemper (such as headache) resulting from drunkenness. -अन्ध
a.
blinded by intoxication, dead drunk, drunk with passion
अधरमिव मदान्धा पातुमेषा प्रवृत्ता
V.*
 4.13
यदा किंचिज्ज्ञो$हं द्विप इव मदान्धः समभवम्
Bh.*
 2.7.
blinded by passion or pride, arrogant, infatuated. -अपनयम् removal of intoxication.
अम्बरः an elephant in rut.
N.
 of Airāvata, the elephant of Indra. -अलस
a.
 languid with passion or intoxication. -अलसा
N.
 of the daughter of Viśvaketu, the lord of Gandharvas.
अवस्था a state of drunkenness.
wantonness, lustfulness.
rut, being in rut
अन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः
R.*
 2.7.-आकुल
a.
furious with rut.
full of lust, overpowered by passion. -आढ्य
a.
 drunk, intoxicated. (-ढ्यः) the palm tree. -आम्नातः a kettle-drum carried on the back of an elephant. -आलापिन्
m.
 a cuckoo. -आह्वः musk. -उत्कट
a.
intoxicated, excited by drink.
furious with passion, lustful.
arrogant, proud, haughty.
ruttish, under the influence of rut
मदोत्कटे रेचितपुष्पवृक्षा गन्धद्विपे वन्य इव द्विरेफाः
R.*
 6.7
हस्तिनं कमल- नालतन्तुना बद्धुमिच्छति वने मदोत्कटम्.
(टः) an elephant in rut.
a dove. (-टा) spirituous liquor. -उत्सवः, उद्भवः mango -उदग्र, -उन्मत्त
a.
drunk, intoxicated.
furious, drunk with passion. मदोदग्राः ककुद्मन्तः सरितां कूलमुद्रुजाः
R.*
 4.22.
arrogant, proud, haughty
मदोन्मत्तस्य भूपस्य कुञ्जरस्य च गच्छतः उन्मार्गं वाच्यतां यान्ति महामात्राः समीपगाः
Pt.*
 1.161. -उदग्रा
f.
 A woman
L.
 D. B. -उद्धत
a.
drunk with passion
मदोद्धताः प्रत्यनिलं विचेरुः
Ku.*
 3.31
सत्पक्षा मधुरगिरः प्रसाधिताशा मदोद्धतारम्भाः
Ve.*
 1.6.
inflated with pride. -उल्लापिन्
m.
 the cuckoo. -ऊर्जित
a.
 swollen with pride. -कटः a eunuch. -कर
a.
 intoxicating, causing intoxication. -करिन्
m.
 an elephant in rut. -कल
a.
 speaking soft ly or inarticulately, speaking indistinctly
मदकलोदकलोलविहंगमाः
R.*
 9.37
मद- कलमदिराक्षीनीविमोक्षो हि मोक्षः Udb.
uttering low sounds of love.
drunk with passion
एतस्मिन् मदकलमल्लिकाक्षपक्ष...
U.*
 1.31
Māl.
 9.14.
indistinct yet sweet
मदकलं कूजितं सारसानाम्
Me.*
 31.
ruttish, furious, under the influence of rut
V.*
 4.46.
furious, mad. (-लः) an elephant in rut
-कोहलः a bull set at liberty (to roam at will). -खेल
a.
 stately or sportive through passion
मदखेलपदं कथं नु तस्याः
V.*
 4.16.
गन्धा an intoxicating drink.
hemp. -गमनः a buffalo. -च्युत्a.
distilling rut (as an elephant).
lustful, wanton, drunk.
gladdening, exhilarating. (m. ) an epithet of Indra. (m. dual) an epithet of the Aśvins.-जलम्, -वारि
n.
 rutting juice, ichor exuding from the temples of a ruttish elephant. -ज्वरः fever of pride or passion
कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः
Bh.*
 3.23.-द्रुः a cocoa-nut tree (Mar. माड). -द्विपः a furious elephant, an elephant in rut. -प्रयोगः, -प्रसेकः, -प्रस्रवणम्, -स्रावः, -स्रुतिः
f.
 the exudation of ichor or rutting juice from the temple of an elephant.-प्रसेकः the aphrodisiacal fluid (वीर्यच्युतिः)
अन्यत्र मुञ्चन्ति मदप्रसेकम्
Mk.*
 4.16. -भङ्गः humiliation of pride
Bv.*
 3.4.-भञ्जिनी Asparagus Racemosus (Mar. शतावरी). -मत्ता
N.
 of a metre. -मुच्
a.
 'dropping down ichor', furious, intoxicated
सो$यं पुत्रस्तव मदमुचां वारणानां विजेता
U.*
 3.15.-मोहित
a.
stupefied by drunkenness
अकार्यमन्यत् कुर्याद् वा ब्राह्मणो मदमोहितः
Ms.*
 11.96.
infatuated by pride.-रक्त
a.
 affected with passion.
रागः Cupid.
a cock.
a drunkard.
लेखा a line of rut, a line formed by the juice flowing from an elephant's temples.
a kind of metre. -विक्षिप्त
a.
 in rut, furious.
agitated by lust or passion. -विह्वल
a.
maddened by lust or pride.
stupefied with intoxication.
वीर्यम् strength produced by passion.
the heroism of love-वृन्दः an elephant. -शौण्डः, -शौण्डकम् nutmeg.-सारः a cotton shrub. -स्थलम्, -स्थानम् an ale-house, dram-shop, tavern.
Apte 1890
English
मदः [मद्-अच्] 1 Intoxication, drunkenness, inebriety
मदेतास्पृश्ये Dk.
मदविकाराणां दर्शकः K. 45
see comps. below.
2 Madness, insanity.
3 Ardent passion, wanton or lustful passion, lasciviousness, lust
इति मदमदनाभ्यां रागिणः स्पष्टरागान् Śi. 10. 91.
4 Rut, ichor, or the juice that exudes from the temples of an elephant in rut
मदेन भाति कलभः प्रतपिन महीपतिः Chandr. 5. 45
so मदकलः, मदोन्मत, Me. 20, R. 2. 7
12. 102.
5 Love, desire, ardour.
6 Pride, arrogance, conceit
Pt. 1. 240.
7 Rapture, excessive delight.
8 Spirituous liquor.
9 Honey.
10 Musk.
11 Semen virile.
12 Soma.
13 Any beautiful object.
14 A river (नद).
दी 1 A drinking-cup.
2 Any agricultural implement (such as a plough &c.).
Comp.
अत्ययः,
आतंकः any distemper (such as head-ache) resulting from drunkenness.
अंध a. {1} blinded by intoxication, dead drunk, drunk with passion
अधरमिव मदांधा पातुमेषा प्रवृत्ता V. 4. 13. {2} blinded by passion or pride, arrogant, infatuated.
अपनयनं removal of intoxication.
अंबरः {1} an elephant in rut. {2} N. of Airāvata, the elephant of Indra.
अलस a. languid with passion or intoxication.
अवस्था {1} a state of drunkenness. {2} wantonness, lustfulness. {3} rut, being in rut
R. 2. 7.
आकुल a. {1} furious with rut. {2} full of lust, overpowered by passion.
आढ्य a. drunk, intoxicated. (
ढ्यः) the palm tree.
आम्नातः a kettle-drum carried on the back of an elephant.
आलापिन् m. a cuckoo.
आह्वः musk.
उत्कट a. {1} intoxicated, excited by drink. {2} furious with passion, lustful. {3} arrogant, proud, haughty. {4} ruttish, under the influence of rut
R. 6. 7. (
टः) {1} an elephant in rut. {2} a dove. (
टा) spirituous liquor.
उदग्र, उन्मत्त a. {1} drunk, intoxicated. {2} furious, drunk with passion
मदोदग्राः ककुद्मंतः सरितां कूलमुद्भु ताः R. 4. 22. {3} arrogant, proud, haughty
Pt. 1. 161.
उद्धत a. {1} drunk with passion
Ku. 3. 31. {2} inflated with pride.
उल्लापिन् m. the cuckoo.
ऊर्जित a. swollen with pride.
कटः a eunuch.
कर a. intoxicating, causing intoxication.
करिन् m. an elephant in rut.
कल a. speaking softly or inarticulately, speaking indistinctly
R. 9. 37. {2} uttering low sounds of love. {3} drunk with passion
U. 1. 31
Māl. 9. 14. {4} indistinct yet sweet
मदकलं कूजितं सारसानां Me. 31. {5} ruttish, furious, under the influence of rut
V. 4. 24. {6} furious, mad. (
लः) an elephant in rut.
कोहलः a bull set at liberty (to roam at will).
खेल a. stately or sportive through passion
V. 4. 16.
गधा {1} an intoxicating drink. {2} hump.
गमनः a buffalo.
च्युत् a. {1} distilling rut (as an elephant). {2} lustful, wanton, drunk. {3} gladdening, exhilarating. (
m.) an epithet of Indra. (
m. dual) an epithet of the Aśvins.
जलं,
वारि n. rutting juice, ichor exuding from the temples of a ruttish elephant.
ज्वरः fever of pride or passion
Bh. 3. 23.
द्विपः a furious elephant, an elephant in rut.
प्रयोगः,
प्रसेकः,
प्रस्रवणं,
स्रावः,
स्रुतिः f. the exudation of ichor or rutting juice from the temple of an elephant.
मुच् a. ‘dropping down ichor’, furious, intoxicated
U. 3. 15.
रक्त a. affected with passion.
रागः {1} Cupid. {2} a cock. {3} a drunkard.
लेखा a line of rut. a line formed by the juice flowing from an elephant's temples.
विक्षिप्त a. {1} in rut, furious. {2} agitated by lust or passion.
विह्वल a. {1} maddened by lust or pride. {2} stupefied with intoxication.
वीर्यं {1} strength produced by passion. {2} the hero ism of love.
वृंदः an elephant.
शौंडकं nutmeg.
सारः a cotton shrub.
स्थलं,
स्थानं an alehouse, a dram-shop, tavern.
Apte Hindi
Hindi
मदः
पुं*
 - मद् + अच्
"मादकता, मस्ती, मदोन्मत्तता"
मदः
पुं*
 - -
"पागलपन, विक्षिप्तता"
मदः
पुं*
 - -
"उग्र प्रणयोन्माद, लालसापूर्ण उत्कण्ठा, गाढाभिलाषा, कामुकता, मैथुनेच्छा"
मदः
पुं*
 - -
मदमत्त हाथी के मस्तक से चूने वाला मद
मदः
पुं*
 - -
"प्रेम, इच्छा, उत्कंठा"
मदः
पुं*
 - -
"घमण्ड, अहंकार, अभिमान"
मदः
पुं*
 -
"उल्लास, आनन्दातिरेक"
मदः
पुं*
 - -
खींची हुई शराब
मदः
पुं*
 - -
"मधु, शहद"
मदः
पुं*
 - -
कस्तूरी
मदः
पुं*
 - -
"वीर्य, शुक्र"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
सौन्दर्य
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
जन्मकुण्डली में सातवाँ घर
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
अभिमान
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
पागलपन
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
अत्यन्त आवेश
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
हाथी के मस्तक से चूने वाला रस
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
"प्रेम, मस्ती"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
" सुरा, शराब"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
मधु
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
वीर्य
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
सोम
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
नद
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मदः, दानम्
noun
हस्तिगण्डजलम्।
"हस्तिनः अस्य गण्डस्थलात् मदः निर्गच्छति।"
Synonyms:
 मत्तता, मदः, क्षीयता, उन्मादः, पानदोषः, मादः, अङ्गजः
noun
मद्यविजयादीनां मादकानां पदार्थानां सेवनेन जायमाना मानसिकी अवस्था।
"मद्यसेवनेन मत्ततां प्राप्तः आरक्षकः निरपराधिनं रविम् अताडयत्।"
Synonyms:
 मद्यम्, सुरा, मदिरा, वारुणी, हलिप्रिया, हाला, परिश्रुत्, वरुणात्मजा, गन्धोत्तमा, प्रसन्ना, इरा, कादम्बरी, परिश्रुता, कश्यम्, मानिका, कपिशी, गन्धमादनी, माधवी, कत्तोयम्, मदः, कापिशायनम्, मत्ता, सीता, चपला, कामिनी, प्रिया, मदगन्धा, माध्वीकम्, मधु, सन्धानम्, आसवः, अमृता, वीरा, मेधावी, मदनी, सुप्रतिभा, मनोज्ञा, विधाता, मोदिनी, हली, गुणारिष्टम्, सरकः, मधूलिका, मदोत्कटा, महानन्दा, सीधुः, मैरेयम्, बलवल्लभा, कारणम्, तत्वम्, मदिष्ठा, परिप्लुता, कल्पम्, स्वादुरसा, शूण्डा, हारहूरम्, मार्द्दीकम्, मदना, देवसृष्टा, कापिशम्, अब्धिजा
noun
मादकद्रवपदार्थः - यस्य सेवनं पापं तथा च निन्दनीयम् इति मन्यन्ते।
"सः प्रतिदिनं सायङ्काले मद्यं पीत्वा गृहम् आगच्छति।"
Tamil
Tamil
மத3: : குடி போதை, பைத்தியம், மதம் பிடித்தல், கர்வம், ஆசை, காம வெறி, தேன், அதிக மகிழ்ச்சி, கஸ்தூரி , வீரியம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मदः
Root: मद
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ lust
⇒ pride
⇒ rapture
⇒ passion
⇒ hilarity
⇒ insolence
⇒ excitement
⇒ jaggedness
⇒ inspiration
⇒ drunkenness
⇒ intoxication
⇒ sexual desire
⇒ ardent passion for
⇒ rut of an elephant
Shloka(s):
1|7|22|2 ► दर्पोऽवलोकोऽवष्टम्भश्चित्तोद्रेकः स्मयो मदः। (नाट्यवर्गः)
3|3|17|12 ► अन्धेऽप्यनेडमूकः स्याट्टङ्कौ दर्पाश्मदारणौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|91|2 ► गोष्ठाध्यक्षेऽपि गोविन्दो हर्षेऽप्यामोदवन्मदः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|113|2 ► क्रतुविस्तारयोरस्त्री वितानं त्रिषु तुच्छके॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|22|2 ⇢ दर्पः (दर्प) (पुं) ⇒ musk, pride, conceit, insolence, arrogance, imprudence, haughtiness, name of dharmA
➠ 1|7|22|2 ⇢ अवलेपः (अवलेप) (पुं) ⇒ pride, ointment, ornament, haughtiness, glutinousness, glutinousness (of the mouth)
➠ 1|7|22|2 ⇢ अवष्टम्भः (अवष्टम्भ) (पुं) ⇒ monk, gold, applying, beginning, impediment, obstruction, resoluteness, post or pillar, self-confidence, support [computer], leaning or resting upon, having recourse to anything
➠ 1|7|22|2 ⇢ चित्तोद्रेकः (चित्तोद्रेक) (पुं)
➠ 1|7|22|2 ⇢ स्मयः (स्मय) (पुं) ⇒ pride, Pride, wonder, conceit, surprise, arrogance, astonishment, pride in or at, smiling at anything
➠ 1|7|22|2 ⇢ मदः (मद) (पुं) ⇒ lust, pride, rapture, passion, hilarity, insolence, excitement, jaggedness, inspiration, drunkenness, intoxication, sexual desire, ardent passion for, rut of an elephant
➠ 3|3|17|12 ⇢ टङकः (टङ्क) (पुं) ⇒ axe, cash, sword, wrath, chisel, scabbard, stamped coin, kind of measure, weight of 4 mASas, man of a particular caste or tribe, wood apple [Feronia Elephantum - Bot.]
➠ 3|3|17|12 ⇢ टङकम् (टङ्क) (नपुं) ⇒ axe, cash, sword, wrath, chisel, scabbard, stamped coin, kind of measure, weight of 4 mASas, man of a particular caste or tribe, wood apple [Feronia Elephantum - Bot.]
➠ 3|3|91|2 ⇢ आमोदः (आमोद) (पुं) ⇒ joy, smell, perfume, delight, pleasure, serenity, fragrancy, gladdening, cheering up, strong smell, fragrant smell, diffusive perfume, shatavari plant [Asparagus Racemosus - Bot.]
➠ 3|3|113|2 ⇢ वितानः (वितान) (पुं) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
➠ 3|3|113|2 ⇢ (वितान) (स्त्री) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
➠ 3|3|113|2 ⇢ वितानम् (वितान) (नपुं) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनोविकारः
गुण-गुणी-भावः ➡ मनस्
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मदः,
पुं,
 (मदयतीति । मद् + अच् ।) हस्ति-गण्डजलम् । (यथा, भारवौ । २ । १८ ।“मदसिक्तमुखैर्मृगाधिपःकरिभिर्वर्त्तयते स्वयं हतैः ।”)तत्पर्य्यायः । दानम् २ ॥
(मद्यते इति । मद् +“मदोऽनुपसर्गे ।” ३ । ३ । ६७ । इति अप् ।)हर्षः । (यथा, ऋग्वेदे । १ । ४ । २ ।“उप नः सवनागहि सोमपाः पिब गोदा इद्रेवतोमदः ॥
” “मदो हर्षः ।” इति तद्भाष्येसायनः ।)तत्पर्य्यायः । आमोदः २ । इत्यमरः । ३ ।२ । १२ ।) रेतः । कस्तूरी । (पर्य्यायो यथा, --“मृगनाभिर्मृगमदो मदः कस्तूरिकाण्डजः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
रोगविशेषः । उन्मादस्य प्रथमावस्थायां यथा, “स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसंज्ञां बिभर्त्ति च ।”इति माधवकृतरुग्विनिश्चये उन्मादाधिकारे ॥
विशेषोऽस्य यथा, --यदा तु रक्तवाहीनि रससंज्ञावहानि च ।पृथक् पृथक्समस्ता वा स्रोतांसि कुपिता मलाः ॥
मलिनाहारशीलस्य रजोमोहावृतात्मनः ।प्रतिहत्यावतिष्ठन्ते जायन्ते व्याधयस्तदा ॥
मदमूर्च्छायसंन्यासास्तेषां विद्याद्बिचक्षणः ।यथोत्तरं बलाधिक्यं हेतुलिङ्गोपशान्तिषु ॥
दुर्ब्बलञ्चेतसः स्थानं यदा वायुः प्रपद्यते ।मनो विक्षोभयन् जन्तोः संज्ञां संमोहयेत्तदा ॥
पित्तमेवं कफश्चैवं मनो विक्षोभयन् नृणाम् ।संज्ञां नयत्याकुलतां विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥
स्वप्नानल्पद्रुताभाषञ्चलस्खलितचेष्टितम् ।विद्याद्बातमदाविष्टं रूक्षश्यावारुणाकृतिम् ॥
सक्रोधपरुषाभाषं संप्रहारकलिप्रियम् ।विद्यात् पित्तमदाविष्टं रक्तपीतासिताकृतिम् ॥
स्वल्पसम्बन्धवचनं तन्द्रालस्यसमन्वितम् ।विद्यात् कफमदाविष्टं पाण्डुं प्रध्यानतत्परम् ॥
सर्व्वाण्येतानि रूपाणि सन्निपातकृते मदे ।जायन्ते शाम्यति त्वाशु मदो मद्यमदाकृतिः ॥
यश्च मद्यमदः प्रोक्तो विषजो रौधिरश्च यः ।सर्व्व एते मदानर्त्ते वातपित्तकफाश्रयात् ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने चतुर्व्विंशेऽध्याये ॥
)गर्व्वः । इति मेदिनी । दे, १२ ॥
(यथा, भारवौ । २ । ४९ ।“मदमानसमुद्धतं नृपंन वियुङ्क्ते नियमेन मूढता ॥
”)मद्यम् । क्षैव्यम् । मत्ततेति यावत् । इति हेम-चन्द्रः । २ । २२६ ॥
(यया, मनौ । ७ । ४७ ।“मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः ।”“तौर्य्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः ॥
”)नदः । कल्याणवस्तु । इति धरणिः ॥
* ॥
मदलक्षणं यथा, --“अहं महात्मा धनवान् मत्तुल्यः कोऽस्ति भूतले ।इति यज्जायते चित्तं मदः प्रोक्तः स कोविदैः ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥
तस्य उत्पत्तिर्यथा ।“बुर्द्धेर्मोहः समभवदहङ्कारादभून्मदः ।”इति मात्स्ये ३ अध्यायः ॥
(दानवभेदः । यथा, हरिवंशे । ३ । ८६ ।“असिलोमा सुकैशी च शटश्च बलको मदः ॥
”
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मदी हर्षग्लेपनयोः”@} 2 शमादिः, घटादिश्च।
‘ग्लेपनम् = दैन्यम्’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘ग्लपने’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां पाठः।
‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
4 मादकः-दिका, 5, मादकः 6 इत्यादिषु मित्त्वं नेति ज्ञेयम्।]] मदकः-निमादकः-मादकः-दिका, मिमदिषकः-षिका, मामदकः-दिका
मदिता-त्री, मदयिता-त्री, मिमदिषिता-त्री, मामदिता-त्री
7 माद्यन्-न्ती, मदयन्-न्ती, मिमदिषन्-न्ती
-- मदिष्यन्-न्ती-ती, मदयिष्यन्-न्ती-ती, मिमदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- मदयमानः, मदयिष्यमाणः, --मामद्यमानः, मामदिष्यमाणः
सुमत्-सुमद्-सुमदौ-सुमदः
-- -- -- 8 मत्तम्-मत्तः-मत्तवान्, मदितः, मिमदिषितः, मामदितः-तवान्
मदः, 9 प्रमद्वरः, 10 प्रमादी, 11 इरम्मदः 12, 13 उन्मदिष्णुः 14, मदः, 15 मदनः, मिमदिषुः, मामदः
मदितव्यम्, मदयितव्यम्, मिमदिषितव्यम्, मामदितव्यम्
16 मदनीयम्, मदनीयम्, मिमदिषणीयम्, मामदनीयम्
माद्यम्- 17 मद्यम्, मद्यम्, मिमदिष्यम्, मामद्यम्
ईषन्मदः-दुर्मदः-सुमदः
-- -- -- मद्यमानः, मद्यमानः, मिमदिष्यमाणः, मामद्यमानः
मादः, 18 विद्यामदः-धनमदः, कुलमदः, 19 20 प्रमदः, 21 सम्मदः, प्रमादः-सम्मादः-उन्मादः-विमादः, मदः, मिमदिषः, मामदः
मदितुम्, मदयितुम्, मिमदिषितुम्, मामदितुम्
मत्तिः, मदना, मिमदिषा, मामदा
मदनम्, मदनम्, मिमदिषणम्, मामदनम्
मदित्वा, 22 मदयित्वा, मिमदिषित्वा, मामदित्वा
प्रमद्य, प्रमदय्य, प्रमिमदिष्य, प्रमामद्य
मादम् २, मदित्वा २, 23 मादम् २ -मदम् २, 24 मदयित्वा २, मिमदिषम् २, मिमदिषित्वा २, मामदम् २
मामदित्वा २
25 इति ण्यन्तात् इत्नुच्प्रत्यये रूपमेवम्।
मदयित्नुः = मदिरा।]] मदयित्नुः, 26 इत्यादिना किरच्प्रत्यये रूपमेवम्।
माद्यन्तेऽ- नयेति मदिरा = सुरा।]] मदिरा, 27 मत्सरः, 28 मत्स्यः-मत्सी।
29
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१६)
02
=>
 (४-दिवादिः-[८१५] १२०८। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ११२)
04
=>
 [पृष्ठम्०९९६+ २८]
05
=>
 [[१। ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्त्वात् ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वो भवति। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्। ‘मदी हर्षे’ इति दिवादिषु पठितस्यैव धातोर्मित्त्वार्थं घटादिषु (भ्वादौ) अनुवादः। तेन हर्षग्लेपन- रूपार्थविशेष एव घटादिपाठात् मित्त्वेन मदकः इत्यादीनि ण्यन्ते रूपाणीति ज्ञेयम्। अन्यत्रार्थेषु निमादकः [= अक्षरव्यञ्जनानां स्पष्टमुच्चारयिता]
06
=>
 [= चित्तविकारोत्पादयिता]
07
=>
 [[२। श्यनि, ‘शमामष्टानाम्--’ (७-३-७४) इति दीर्घे रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[३। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति निष्ठायामिण्निषेधे ‘न ध्याख्यापॄमूर्च्छि- मदाम्’ (८-२-५७) इति निष्ठानत्वनिषेधे च रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[४। ‘स्थेशभास-’ (३-२-१७५) इत्यत्र “प्रमद्वरोऽपि इति केचित्।” इति प्रक्रियाकौमुदी।]]
10
=>
 [[५। ‘शमित्यष्टाभ्यः--’ (३-२-१४१) इति ताच्छील्ये घिनुण्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[६। इरया माद्यतीति इरम्मदः = मेघज्योतिः। इरा = उदकम्। ‘उग्रम्पश्येरम्मद- पाणिन्धमाश्च’ (३-२-३७) इति कर्तरि तृजाद्यपवादतया खश् निपात्यते। निपातना- देव श्यन् न। ‘इरया = वारिणा माद्यन् वैद्युताग्निरिरम्मदः।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
12
=>
 [[आ। ‘इरम्मदं ज्योतिरमुञ्चदब्भ्रं शनैश्शनैः प्रावृषिकं ररास।।’ वा। वि। ३। ६।]]
13
=>
 [[७। ‘अलंकृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मद--’ (३-२-१३६) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु इष्णुच्प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[B। ‘व्यालद्विपा यन्तृभिरुन्मदिष्णवः कथंचिदारादपथेन निन्यिरे।।’ शि। व। १२। २८।]]
15
=>
 [[८। ण्यन्तात् ‘नन्दिग्रहि--’ (३-१-१३४) इति नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युप्रत्यये रूपमेवम्। मदयतीति मदनः।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०९९७+ ३२]
17
=>
 [[१। “मदसाधनम्--मद्यम्। बाहुलकात् करणे यत्।” इति प्र। सर्वस्वे।]]
18
=>
 [[२। ‘मदोऽनुपसर्गे’ (३-३-६७) इति अनुपसर्गेऽप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः। कुलमदः, धनमदः, इत्यादिषु चैवं ज्ञेयम्।]]
19
=>
 [कन्यानाम्]
20
=>
 [[३। ‘प्रमदसम्मदौ हर्षे’ (३-३-६८) इति हर्षेऽभिधेये एतौ शब्दौ निपात्येते। हर्षादन्यत्र, उपसर्गे च प्रमादः, संमादः इत्यादिषु घञ् इति ज्ञेयम्। ‘सध माद- स्थयोश्छन्दसि’ (६-३-९६) इत्यत्र माद इति निर्देशबलात् केवलादप्यस्माद्- धातोर्घञ् भवतीति ज्ञेयम्।]]
21
=>
 [कोकिलानाम्]
22
=>
 [[आ। ‘कपितोयनिधीन् प्लवङ्गमेन्दुर्मदयित्वा मधुरेण दर्शनेन।’ भ। का। १०। २८।]]
23
=>
 [[४। घटादिषु पाठसामर्थ्यात् ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णौ परतः दीर्घो विकल्पेन भवति। तेन रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
24
=>
 [[आ। ‘कपितोयनिधीन् प्लवङ्गमेन्दुर्मदयित्वा मधुरेण दर्शनेन।’ भ। का। १०। २८।]]
25
=>
 [[५। ‘स्तनिहृषिपुषिगदिमदि--’ [द। उ। १-१४०]
26
=>
 [[६। ‘इषिमदि--’ [द। उ। ८-२६]
27
=>
 [[७। ‘कृधूमदिभ्यः कित्’ (द। उ। ८-५३) इति सरन्प्रत्ययः, तस्य च कित्त्वम्। माद्यत्यसौ परव्यसनैरिति मत्सरः = ईर्ष्या।]]
28
=>
 [[८। ‘ऋतन्यञ्चि--’ (द। उ। १०-१२) इत्यादिना स्यन्प्रत्यये रूपमेवम्। माद्यत्युदकं प्राप्य इति मत्स्यः। स्त्रियाम् गौरादिपाठात् (४-१-४१) ङीष्। ‘मत्स्यस्य ङ्याम्--’ (वा। ६-४-१४९) इति यकारलोपः।]]
29
=>
 [पृष्ठम्०९९८+ २७]