| YouTube Channel

मद (mada)

 
शब्दसागरः
English
मद
m.
 (-दः)
1. Joy, pleasure, delight.
2. The juice that flows from an
elephant's temples when in rut.
3. Spirituous or vinous liquor.
4. Inebriety, intoxication.
5. Pride, arrogance.
6. Insanity, mad-
ness.
7. Semen virile.
8. Musk.
9. A male river.
10. Ardent
passion, desire.
11. Love.
12. Delight.
13. Arrogance.
14. Honey.
15. Any beautiful object.
f.
 (-दी)
1. A drinking vessel.
2. An
instrument for making furrows.
E.
 मद् to be pleased, &c.
aff.
 अच् ।
Capeller Eng
English
म॑द
m.
 excitement, inspiration, enthusiasm, intoxication,
ardent passion, lust, rut, the rut-juice of an elephant
arrogance,
conceit, pride in (gen. or —°)
any intoxicating drink, as spirituous
liquor, Soma, etc.
Yates
English
मद (दः) 1.
m.
 Joy
temporal juice of
the elephant
vinous liquor
ine-
briety
pride
madness
semen
virile
musk
desire
f.
 Drinking
vessel
furrowing instrument
Spoken Sanskrit
English
मद - mada -
m.
 - drunkenness
क्षीबता - kSIbatA -
f.
 - drunkenness
अङ्गज - aGgaja -
m.
 - drunkenness
पानदोष - pAnadoSa -
m.
 - drunkenness
मदालस - madAlasa -
adj.
 - lazy from drunkenness
मदमोहित - madamohita -
adj.
 - stupefied by drunkenness
मदिरामदान्ध - madirAmadAndha -
adj.
 - blind through drunkenness
मदान्ध - madAndha -
adj.
 - blind through drunkenness or passion
मद - mada -
m.
 - drunkenness
मद - mada -
m.
 - intoxication
मद - mada -
m.
 - excitement
मद - mada -
m.
 - pride
मद - mada -
m.
 - insolence
मद - mada -
m.
 - hilarity
मद - mada -
m.
 - passion
मद - mada -
m.
 - inspiration
मद - mada -
m.
 - rapture
मद - mada -
m.
 - lust
मद - mada -
m.
 - jaggedness
मद - mada -
m.
 - sexual desire
मद - mada -
m.
 - ardent passion for
मद - mada -
m.
 - rut of an elephant
मद - mada -
m.
 - drunkenness
प्रमादिन् - pramAdin -
adj.
 - drunken
मत्त - matta -
adj.
 - drunken
दुर्मद - durmada -
adj.
 - drunken
मन्द - manda -
adj.
 - drunken
प्रक्षीबित - prakSIbita -
adj.
 - drunken
प्रमत्त - pramatta -
adj.
 - drunken
क्षीबता - kSIbatA -
f.
 - drunkenness
मदराग - madarAga -
m.
 - drunken man
मदयित्नु - madayitnu -
m.
 - drunken man
हुडुक्क - huDukka -
m.
 - drunken man
अङ्गज - aGgaja -
m.
 - drunkenness
पानदोष - pAnadoSa -
m.
 - drunkenness
मदालस - madAlasa -
adj.
 - lazy from drunkenness
मदमोहित - madamohita -
adj.
 - stupefied by drunkenness
मदिरामदान्ध - madirAmadAndha -
adj.
 - blind through drunkenness
मदान्ध - madAndha -
adj.
 - blind through drunkenness or passion
मद - mada -
m.
 - intoxication
उन्मत्तता - unmattatA -
f.
 - intoxication
क्षीबता - kSIbatA -
f.
 - intoxication
मुद् - mud -
f.
 - intoxication
प्रमाद - pramAda -
m.
 - intoxication
उद्भ्रम - udbhrama -
m.
 - intoxication
अभिमाद - abhimAda -
m.
 - intoxication
उत्कट - utkaTa -
m.
 - intoxication
उन्मद - unmada -
m.
 - intoxication
पानमद - pAnamada -
m.
 - intoxication
पानविभ्रम - pAnavibhrama -
m.
 - intoxication
सम्मद - sammada -
m.
 - intoxication
मादन - mAdana -
n.
 - intoxication
उन्मत्तत्व - unmattatva -
n.
 - intoxication
पुष्कर - puSkara -
n.
 - intoxication
प्रामाद्य - prAmAdya -
n.
 - intoxication
सुरामद - surAmada -
m.
 - wine intoxication
सुरामद - surAmada -
m.
 - surA-intoxication
मदकर - madakara -
adj.
 - causing intoxication
मदहेतु - madahetu -
m.
 - cause of intoxication
मद mada
m.
 jaggedness
मत्तत्व mattatva
n.
 jaggedness
क्षैव्य kSaivya
n.
 jaggedness
शौण्डत्व zauNDatva
n.
 jaggedness
मद mada
m.
 hilarity
Wilson
English
मद r. 1st cl. (मादयते) (इ, इर्) मदि r. 1st cl.
(मन्दति), and (ई, इर्) मदी r. 4th cl. (माद्यति)
1 To be glad, to be satisfied or content, to rejoice.
2 To be proud. (इ) मदि r. 1st cl. (मन्दति)
1 To praise.
2 To sleep, to doze, to be lazy or sluggish.
3 To be stupid, to be an idiot or fool.
4 To be elegant.
5 To go or approach. मद r. 10th cl. (मादयते) To cause or justify
satisfaction or contentment. मदी r. 1st cl. causal form (मादयति)
1 To delight, to make glad, to exhilarate.
2 To madden or intoxicate, literally or figuratively.
2 To be poor or distressed.
4 To be proud.
With नि prefixed, (निमादयति) To articulate.
मद
m.
 (-दः)
1 Joy, pleasure, delight.
2 The juice that flows from an elephant's temples when in rut.
3 Spirituous or vinous liquor.
4 Inebriety, intoxication.
5 Pride, arrogance.
6 Insanity, madness.
7 Semen virile.
8 Musk.
9 A male river.
10 Passion, desire.
f.
 (-दी)
1 A drinking vessel.
2 An instrument for making furrows.
E.
 मद to be pleased, &c.,
aff.
 अप् or अच्.
Apte
English
मदः [madḥ], [मद्-अच्]
Intoxication, drunkenness, inebriety
मदेनास्पृश्ये Dk.
मदविकाराणां दर्शकः
K.*
 45
see comps. below.
Madness, insanity.
Ardent passion, wanton or lustful passion, lasciviousness, lust
इति मदमदनाभ्यां रागिणः स्पष्टरागान्
Śi.*
 1.91.
Rut, ichor, or the juice that exudes from the temples of an elephant in rut
मदेन भाति कलभः प्रतापेन महीपतिः
Chandr.*
 5.45
so मदकलः, मदोन्मत्त
Me.*
 2
R.*
 2.7
12.12.
Love, desire, ardour.
Pride, arrogance, conceit
तं मोहाच्छ्रयते मदः स च मदाद्दास्येन निर्विद्यते
Pt.*
 1.24.
Rapture, excessive delight.
Spirituous liquor
पाययित्वा मदं सम्यक् Śukra. 4.1171.
Honey.
Musk.
Semen virile.
Soma.
Any beautiful object.
A river (नद)
Beauty
नीलारविन्दमदभङ्गिमदैः कटाक्षैः
Bv.*
 3.4.
N.
 of the 7th astrological mansion.
दी A drinking-cup.
Any agricultural implement (such as a plough
&c.
 ).Comp. -अत्ययः, -आतङ्कः any distemper (such as headache) resulting from drunkenness. -अन्ध
a.
blinded by intoxication, dead drunk, drunk with passion
अधरमिव मदान्धा पातुमेषा प्रवृत्ता
V.*
 4.13
यदा किंचिज्ज्ञो$हं द्विप इव मदान्धः समभवम्
Bh.*
 2.7.
blinded by passion or pride, arrogant, infatuated. -अपनयम् removal of intoxication.
अम्बरः an elephant in rut.
N.
 of Airāvata, the elephant of Indra. -अलस
a.
 languid with passion or intoxication. -अलसा
N.
 of the daughter of Viśvaketu, the lord of Gandharvas.
अवस्था a state of drunkenness.
wantonness, lustfulness.
rut, being in rut
अन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः
R.*
 2.7.-आकुल
a.
furious with rut.
full of lust, overpowered by passion. -आढ्य
a.
 drunk, intoxicated. (-ढ्यः) the palm tree. -आम्नातः a kettle-drum carried on the back of an elephant. -आलापिन्
m.
 a cuckoo. -आह्वः musk. -उत्कट
a.
intoxicated, excited by drink.
furious with passion, lustful.
arrogant, proud, haughty.
ruttish, under the influence of rut
मदोत्कटे रेचितपुष्पवृक्षा गन्धद्विपे वन्य इव द्विरेफाः
R.*
 6.7
हस्तिनं कमल- नालतन्तुना बद्धुमिच्छति वने मदोत्कटम्.
(टः) an elephant in rut.
a dove. (-टा) spirituous liquor. -उत्सवः, उद्भवः mango -उदग्र, -उन्मत्त
a.
drunk, intoxicated.
furious, drunk with passion. मदोदग्राः ककुद्मन्तः सरितां कूलमुद्रुजाः
R.*
 4.22.
arrogant, proud, haughty
मदोन्मत्तस्य भूपस्य कुञ्जरस्य च गच्छतः उन्मार्गं वाच्यतां यान्ति महामात्राः समीपगाः
Pt.*
 1.161. -उदग्रा
f.
 A woman
L.
 D. B. -उद्धत
a.
drunk with passion
मदोद्धताः प्रत्यनिलं विचेरुः
Ku.*
 3.31
सत्पक्षा मधुरगिरः प्रसाधिताशा मदोद्धतारम्भाः
Ve.*
 1.6.
inflated with pride. -उल्लापिन्
m.
 the cuckoo. -ऊर्जित
a.
 swollen with pride. -कटः a eunuch. -कर
a.
 intoxicating, causing intoxication. -करिन्
m.
 an elephant in rut. -कल
a.
 speaking soft ly or inarticulately, speaking indistinctly
मदकलोदकलोलविहंगमाः
R.*
 9.37
मद- कलमदिराक्षीनीविमोक्षो हि मोक्षः Udb.
uttering low sounds of love.
drunk with passion
एतस्मिन् मदकलमल्लिकाक्षपक्ष...
U.*
 1.31
Māl.
 9.14.
indistinct yet sweet
मदकलं कूजितं सारसानाम्
Me.*
 31.
ruttish, furious, under the influence of rut
V.*
 4.46.
furious, mad. (-लः) an elephant in rut
-कोहलः a bull set at liberty (to roam at will). -खेल
a.
 stately or sportive through passion
मदखेलपदं कथं नु तस्याः
V.*
 4.16.
गन्धा an intoxicating drink.
hemp. -गमनः a buffalo. -च्युत्a.
distilling rut (as an elephant).
lustful, wanton, drunk.
gladdening, exhilarating. (m. ) an epithet of Indra. (m. dual) an epithet of the Aśvins.-जलम्, -वारि
n.
 rutting juice, ichor exuding from the temples of a ruttish elephant. -ज्वरः fever of pride or passion
कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः
Bh.*
 3.23.-द्रुः a cocoa-nut tree (Mar. माड). -द्विपः a furious elephant, an elephant in rut. -प्रयोगः, -प्रसेकः, -प्रस्रवणम्, -स्रावः, -स्रुतिः
f.
 the exudation of ichor or rutting juice from the temple of an elephant.-प्रसेकः the aphrodisiacal fluid (वीर्यच्युतिः)
अन्यत्र मुञ्चन्ति मदप्रसेकम्
Mk.*
 4.16. -भङ्गः humiliation of pride
Bv.*
 3.4.-भञ्जिनी Asparagus Racemosus (Mar. शतावरी). -मत्ता
N.
 of a metre. -मुच्
a.
 'dropping down ichor', furious, intoxicated
सो$यं पुत्रस्तव मदमुचां वारणानां विजेता
U.*
 3.15.-मोहित
a.
stupefied by drunkenness
अकार्यमन्यत् कुर्याद् वा ब्राह्मणो मदमोहितः
Ms.*
 11.96.
infatuated by pride.-रक्त
a.
 affected with passion.
रागः Cupid.
a cock.
a drunkard.
लेखा a line of rut, a line formed by the juice flowing from an elephant's temples.
a kind of metre. -विक्षिप्त
a.
 in rut, furious.
agitated by lust or passion. -विह्वल
a.
maddened by lust or pride.
stupefied with intoxication.
वीर्यम् strength produced by passion.
the heroism of love-वृन्दः an elephant. -शौण्डः, -शौण्डकम् nutmeg.-सारः a cotton shrub. -स्थलम्, -स्थानम् an ale-house, dram-shop, tavern.
Apte 1890
English
मदः [मद्-अच्] 1 Intoxication, drunkenness, inebriety
मदेतास्पृश्ये Dk.
मदविकाराणां दर्शकः K. 45
see comps. below.
2 Madness, insanity.
3 Ardent passion, wanton or lustful passion, lasciviousness, lust
इति मदमदनाभ्यां रागिणः स्पष्टरागान् Śi. 10. 91.
4 Rut, ichor, or the juice that exudes from the temples of an elephant in rut
मदेन भाति कलभः प्रतपिन महीपतिः Chandr. 5. 45
so मदकलः, मदोन्मत, Me. 20, R. 2. 7
12. 102.
5 Love, desire, ardour.
6 Pride, arrogance, conceit
Pt. 1. 240.
7 Rapture, excessive delight.
8 Spirituous liquor.
9 Honey.
10 Musk.
11 Semen virile.
12 Soma.
13 Any beautiful object.
14 A river (नद).
दी 1 A drinking-cup.
2 Any agricultural implement (such as a plough &c.).
Comp.
अत्ययः,
आतंकः any distemper (such as head-ache) resulting from drunkenness.
अंध a. {1} blinded by intoxication, dead drunk, drunk with passion
अधरमिव मदांधा पातुमेषा प्रवृत्ता V. 4. 13. {2} blinded by passion or pride, arrogant, infatuated.
अपनयनं removal of intoxication.
अंबरः {1} an elephant in rut. {2} N. of Airāvata, the elephant of Indra.
अलस a. languid with passion or intoxication.
अवस्था {1} a state of drunkenness. {2} wantonness, lustfulness. {3} rut, being in rut
R. 2. 7.
आकुल a. {1} furious with rut. {2} full of lust, overpowered by passion.
आढ्य a. drunk, intoxicated. (
ढ्यः) the palm tree.
आम्नातः a kettle-drum carried on the back of an elephant.
आलापिन् m. a cuckoo.
आह्वः musk.
उत्कट a. {1} intoxicated, excited by drink. {2} furious with passion, lustful. {3} arrogant, proud, haughty. {4} ruttish, under the influence of rut
R. 6. 7. (
टः) {1} an elephant in rut. {2} a dove. (
टा) spirituous liquor.
उदग्र, उन्मत्त a. {1} drunk, intoxicated. {2} furious, drunk with passion
मदोदग्राः ककुद्मंतः सरितां कूलमुद्भु ताः R. 4. 22. {3} arrogant, proud, haughty
Pt. 1. 161.
उद्धत a. {1} drunk with passion
Ku. 3. 31. {2} inflated with pride.
उल्लापिन् m. the cuckoo.
ऊर्जित a. swollen with pride.
कटः a eunuch.
कर a. intoxicating, causing intoxication.
करिन् m. an elephant in rut.
कल a. speaking softly or inarticulately, speaking indistinctly
R. 9. 37. {2} uttering low sounds of love. {3} drunk with passion
U. 1. 31
Māl. 9. 14. {4} indistinct yet sweet
मदकलं कूजितं सारसानां Me. 31. {5} ruttish, furious, under the influence of rut
V. 4. 24. {6} furious, mad. (
लः) an elephant in rut.
कोहलः a bull set at liberty (to roam at will).
खेल a. stately or sportive through passion
V. 4. 16.
गधा {1} an intoxicating drink. {2} hump.
गमनः a buffalo.
च्युत् a. {1} distilling rut (as an elephant). {2} lustful, wanton, drunk. {3} gladdening, exhilarating. (
m.) an epithet of Indra. (
m. dual) an epithet of the Aśvins.
जलं,
वारि n. rutting juice, ichor exuding from the temples of a ruttish elephant.
ज्वरः fever of pride or passion
Bh. 3. 23.
द्विपः a furious elephant, an elephant in rut.
प्रयोगः,
प्रसेकः,
प्रस्रवणं,
स्रावः,
स्रुतिः f. the exudation of ichor or rutting juice from the temple of an elephant.
मुच् a. ‘dropping down ichor’, furious, intoxicated
U. 3. 15.
रक्त a. affected with passion.
रागः {1} Cupid. {2} a cock. {3} a drunkard.
लेखा a line of rut. a line formed by the juice flowing from an elephant's temples.
विक्षिप्त a. {1} in rut, furious. {2} agitated by lust or passion.
विह्वल a. {1} maddened by lust or pride. {2} stupefied with intoxication.
वीर्यं {1} strength produced by passion. {2} the hero ism of love.
वृंदः an elephant.
शौंडकं nutmeg.
सारः a cotton shrub.
स्थलं,
स्थानं an alehouse, a dram-shop, tavern.
Monier Williams Cologne
English
म॑द
m.
 hilarity, rapture, excitement, inspiration, intoxication,
RV.
&c.
&c.
(du. with मदस्य
N.
 of 2 Sāmans, ĀrṣBr. )
ardent passion for (comp. ),
MBh.
(ifc.
f.
 आ) sexual desire or enjoyment, wantonness, lust, ruttishness, rut (esp. of an elephant),
MBh.
Kāv.
&c.
pride, arrogance, presumption, conceit of or about (gen. or comp. ), ib.
any exhilarating or intoxicating drink, spirituous liquor, wine, Soma,
RV.
&c.
&c.
 ,
honey,
Ragh.
the fluid or juice that exudes from a rutting elephant's temples,
MBh.
Kāv.
&c.
semen virile,
L.
musk,
L.
any beautiful object,
L.
a river,
L.
N.
 of the 7th
astrol.
 mansion,
Var.
Intoxication or Insanity personified (as a monster created by Cyavana),
MBh.
N.
 of a son of Brahmā,
VP.
of a Dānava,
Hariv.
of a servant of Śiva,
BhP.
म॑द
n.
N.
 of 2 Sāmans, ĀrṣBr.
Monier Williams 1872
English
मद, अस्, m. intoxication, drunkenness, inebriety
madness, insanity, frenzy
ardent passion, lust, rut-
tishness, rut (especially of an elephant), lascivious-
ness, wantonness, sensual enjoyment
love, desire,
passion, ardour, inspiration
delight, rapture, joy
pride, arrogance, presumption, conceit, petulance
any exhilarating or intoxicating drink, spirituous
liquor, wine
Soma
honey
the juice or ichor that
exudes from an elephant's temples when in rut
semen virile
musk [cf. मृग-मद]
any beautiful
object
a river
Intoxication or Insanity personified
(a monster created by Cayavana, see Mahā-bh. Vana-
p. 10389, Anuśāsana-p. 7317, 7322)
N. of a son
of Brahmā
of a Dānava
of a servant of Śiva
गृत्समदस्य मदः, N. of a Sāman
(ई), f.
any drinking vessel, cup, &c. (= चषक-वस्तु)
any agricultural implement, a plough, &c. (= कृ-
षक-वस्तु).
—मद-कर, अस्, ई, अम्, causing
intoxication, making drunk, intoxicating.
—मद-
करिन्, ई, m. an elephant in rut.
—मद-कल, अस्,
आ, अम्, uttering low sounds of love
sounding softly,
speaking indistinctly or like a drunkard, indistinct,
inarticulate
ruttish, under the influence of rut (as
an elephant)
furious, mad
(अस्), m. an elephant.
—मद-कारण, अम्, n. a cause of pride or arro-
gance.
—मद-कारिन्, ई, इणी, इ, or मद-कृत्, त्,
त्, त्, making drunk, intoxicating
—मद-कोहल,
अस्, m. a bull set at liberty (at a festival and allowed
to range about at will).
—मद-गन्ध, अस्, m. a
species of plant, = सप्त-च्छदा
(आ), f. an intoxi-
cating beverage
hemp, Linum Usitatissimum (=
अतसी).
—मद-गमन, अस्, m. ‘having an excited
or reeling gait, ’ a buffalo.
—मद-गुरु-पक्ष,
अस्, आ, अम्, having wings heavy with honey (as
bees).
—मद-घ्नी, f. ‘destroying intoxication, ’ a
species of leguminous plant (= पूतिका).
—मद-
च्युत्, त्, त्, त्, distilling juice or ichor (as an elephant
in rut), lustful, wanton, drunk
joy-bestowing, in-
spiriting, gladdening, exhilarated by the Soma juice
destroying or overcoming pride, (according to Sāy.
on Ṛg-veda 1. 126, 4, 1. 51, 2 = शत्रूणां गर्-
वस्य च्यावयितृ or मद-स्राविन्)
(त्), m. an
epithet of Indra
(ता), m. du., Ved. an epithet of the
Aśvins.
—मद-च्युत, अस्, आ, अम्, Ved. staggering
or reeling with intoxication (Sāy. = मदार्थम्
प्रेरित).
—मद-जल, अम्, n. the juice of rut,
the ichor of a ruttish elephant.
—मद-ज्वर, अस्,
m. the fever of passion
fever of pride or arrogance.
—मद-द्विप, अस्, m. an elephant in rut.
—मद-
धार, अस्, m., N. of a king.
—मद-पति, इस्, m.,
Ved. lord of the Soma juice (epithet of Indra and
Viṣṇu, Ṛg-veda VI. 69, 3).
—मद-प्रयोग,
अस्, m. the issue of the fluid from the temples of an
elephant in rut.
—मद-प्रसेक, अस्, m. or मद-
प्रस्रवण, अम्, n. the oozing out or exudation of
the juice from an elephant's temples (when in rut).
—मद-भञ्जिन्, ई, इनी, इ, removing or dispelling
(the effects of) intoxication
(इनी), f. the plant Aspa-
ragus Racemosus.
—मद-मत्ता, f. a particular
metre.
—मद-मुच्, क्, क्, क्, emitting or distilling
juice, being in rut (as an elephant).
—मद-मोहित,
अस्, आ, अम्, infatuated by drunkenness or intoxication
(Manu XI. 98), infatuated by pride.
—मद-रक्त,
अस्, आ, अम्, affected with love, agitated by passion,
amorous.
—मद-राग, अस्, m. ‘affected by passion
or by intoxication, ’ the god of love
a drunken man
a cock.
—मद-रुद्र-दत्त, अस्, m., N. of an
author.
—मद-लेखा, f. a line formed by the juice
(exuding from an elephant's temples)
a kind of
metre, four times ¯¯¯˘˘¯¯
N. of a woman.
—मद-वारि, n. the juice of rut, the ichor of a
ruttish elephant.
—मद-विक्षिप्त, अस्, आ, अम्, dis-
tracted by passion, agitated by lust, in rut (as an
elephant).
—मद-विह्वल, अस्, आ, अम्, stupefied
with liquor, mad with lust or pride.
—मद-वीर्य,
अम्, n. the strength of passion
the heroism of love.
—मद-वृद्ध, अस्, आ, अम्, Ved. invigorated by
Soma, exhilarated by the Soma juice.
—मद-वृद्-
धि, इस्, f. invigoration (caused) by Soma.
—मद-
वृन्द, अस्, m. ‘having a quantity of juice or ichor, ’
an elephant.
—मद-शाक, अस्, m. Basella Cordi-
folia.
—मद-शौण्डक, अम्, n. nutmeg
(also
written मद-सौण्डक।)
—मद-सार, अस्, m.
the cotton shrub.
—मद-स्थल or मद-स्थान,
अम्, n. ‘place of intoxication, ’ a drinking-house,
ale-house, dram-shop, tavern.
—मद-स्राविन्, ई,
इणी, इ, distilling juice as an elephant in rut.
—मद-
हस्तिनी, f. a species of Karañja (= महा-करञ्ज)।
—मद-हेतु, उस्, m. ‘cause of intoxication, ’ the
plant Grislea Tomentosa.
—मदाकुल (°द-आक्°),
अस्, आ, अम्, agitated by passion, full of lust, furious
with rut.
—मदाघ (°द-अघ), अस्, m., N. of a
man
(आस्), m. pl. his descendants.
—मदाढ्य
(°द-आढ्°), अस्, आ, अम्, rich in wine or liquor, filled
with wine, intoxicated, drunk
(अस्), m. the palmyra
tree or palm which yields an intoxicating liquor
(आ),
f. a red-flowering Barleria.
—मदातङ्क (°द-आत्°),
अस्, m. = मदात्यय below.
—मदात्मानन्द
(°द-आत्म-आन्°), अस्, m., N. of an author.
—म-
दात्यय (°द-अत्°), अस्, m. ‘passing off of wine, ’
disorder resulting from intoxication (as head-ache,
crop-sickness, &c.)
[cf. पानात्यय।]
—मदान्ध
(°द-अन्°), अस्, आ, अम्, blind through drunkenness,
blinded by intoxication, dead drunk, intoxicated
blinded by passion or pride, infatuated
dissolute,
arrogant
(आ), f. a particular metre, four times
¯ ¯ ¯ ˘ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ¯.
—मदापनयन (°द-अप्°),
अम्, n. the removal of intoxication.
—मदाम्नात
(°द-आम्°), अस्, m. a kettle-drum carried on an ele-
phant.
—मदाम्बर (°द-अम्°), अस्, m. the ele-
phant of Indra
an elephant in rut.
—मदालस
(°द-अल्°), अस्, आ, अम्, lazy from drunkenness, languid
with passion, indolent from pride, slothful
(आ), f.,
N. of the daughter of the Gandharva Viśvā-vasu
(carried off by the Daitya Pātāla-ketu and subse-
quently the wife of Kuvalayāśva)
N. of a work.
—मदालापिन् (°द-आल्°), ई, m. ‘uttering sounds of
love or of joy, singing delightfully, ’ the Indian cuckoo
or koil.
—मदा-वत्, आन्, अती, अत्, Ved. intoxicated,
drunk.
—मदावस्था (°द-अव्°), f. a state of passion,
wantonness, lustfulness, ruttishness, rut.
—मदाह्व
(°द-आह्°), अस्, m. musk.
—मदे-रघु, उस्, उस्, उ
(fr. the loc. मदे), Ved. eager with enthusiasm,
enthusiastic, (according to Sāy. मदकरे धने
गन्ता।)
—मदोत्कट (°द-उत्°), अस्, आ, अम्, ex-
cited by drink, intoxicated
excited by passion or
lust, furious with passion
furious, mad, excited by
pride, arrogant, haughty
under the influence of rut,
ruttish (especially an elephant)
(अस्), m. an elephant
in rut
a dove
N. of a lion
(आ), f. an intoxicating
beverage
N. of the goddess Dākṣāyaṇī as wor-
shipped in Caitraratha.
—मदोदग्र (°द-उद्°),
or मदोद्धत (°द-उद्°), अस्, आ, अम्, excited with
drink, intoxicated, excited with passion, furious
puffed up with pride, arrogant, haughty.
—मदोन्-
मत्त (°द-उन्°), अस्, आ, अम्, intoxicated with passion
or pride, furious.
—मदोर्जित (°द-ऊर्°), अस्, आ,
अम्, swollen with pride, haughty with arrogance.
—मदोल्लापिन् (°द-उल्°), ई, m. the Indian cuckoo
[cf. मदालापिन्।]
Macdonell
English
मद mád-a,
m.
 hilarity, exhilaration, rapture, 🞄intoxication
passion for (—°)
wantonness, 🞄lust
rut
pride, arrogance, presumption, 🞄conceit (of, about, g. or —°)
intoxicating 🞄draught
honey
temple-juice of elephants.
Benfey
English
मद 1. मद् + अ,
I.
m.
1. Intoxication,
Chr. 292, 10 = Rigv. i. 85, 10
Pañc.
202, 25.
2. Insanity, Pañc. iv. d. 68
rut of an elephant, 87, 16.
3. Pride,
Hit. i. d. 175, M.M.
4. Joy, Ṛt. 6, 32
sensual enjoyment, Ṛt. 6, 12.
5. Pas-
sion, Rājat. 5, 214
love, Vikr. 59, 2.
6. Spirituous liquor.
7. The juice
that flows from an elephant's temples
when in rut, Pañc. i. d. 139.
8.
Semen virile.
9. Musk.
II.
f.
 दी।
1.
A drinking vessel.
2. An instrument
for making furrows.
--
Comp.
 दुर्म्°,
i. e.
दुस्-,
I.
m.
 insanity, Bhāg. P. 5,
12, 6.
II.
adj.
 1. frantic, ib. 8, 2,
25. 2. desiring violently, MBh. 1,
2796
Chr. 23, 38 (
युद्ध-, battle).
धन-,
m.
 pride produced by wealth,
Kathās. 18, 129. निर्म्°, i. e.
निस्-,
adj.
free from arrogance, MBh. 3, 8683.
महा-,
m.
 an elephant in rut.
मृग-,
m.
 musk, Kathās. 22, 96. रति-मदा,
f.
 an Apsaras. विश्व-मदा,
f.
 one of
the seven tongues of fire.
स-,
adj.
1. intoxicated, Ṛt. 6, 27
delighted,
Utt. Rāmac. 44, 10. 2. furious, Bhartṛ.
2, 29.
सदा-,
adj.
 ever furious, Pañc.
i. d. 48 (but cf. Böhtl. Ind. Spr. 1324).
सु-,
adj.
 very drunk, mad, or impas-
sioned.
Hindi
Hindi
नशा
Apte Hindi
Hindi
मदः
पुं*
 - मद् + अच्
"मादकता, मस्ती, मदोन्मत्तता"
मदः
पुं*
 - -
"पागलपन, विक्षिप्तता"
मदः
पुं*
 - -
"उग्र प्रणयोन्माद, लालसापूर्ण उत्कण्ठा, गाढाभिलाषा, कामुकता, मैथुनेच्छा"
मदः
पुं*
 - -
मदमत्त हाथी के मस्तक से चूने वाला मद
मदः
पुं*
 - -
"प्रेम, इच्छा, उत्कंठा"
मदः
पुं*
 - -
"घमण्ड, अहंकार, अभिमान"
मदः
पुं*
 -
"उल्लास, आनन्दातिरेक"
मदः
पुं*
 - -
खींची हुई शराब
मदः
पुं*
 - -
"मधु, शहद"
मदः
पुं*
 - -
कस्तूरी
मदः
पुं*
 - -
"वीर्य, शुक्र"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
सौन्दर्य
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
जन्मकुण्डली में सातवाँ घर
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
अभिमान
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
पागलपन
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
अत्यन्त आवेश
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
हाथी के मस्तक से चूने वाला रस
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
"प्रेम, मस्ती"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
" सुरा, शराब"
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
मधु
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
वीर्य
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
सोम
मदः
पुं*
 - मद्+अच्
नद
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ತು /ಅಮಲು
निष्पत्तिः - > मदी (हर्षे) - "अप्" (३-३-६७)
प्रयोगाः - > "घूर्णयन् मदिरास्वादमदपाटलितद्युती"
उल्लेखाः - > माघ० २-१६
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ವ /ಅಹಂಕಾರ /ಅಭಿಮಾನ
प्रयोगाः - > "प्रभवन्त्याभिमानशालिनां मदमुत्तम्भयितुं विभूतयः"
उल्लेखाः - > किरा० २-४८
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದರ್ಪ /ಕೊಬ್ಬು
प्रयोगाः - > "मदमानसमुद्धतं नृपं न वियुङ्क्ते नियमेन मूढता"
उल्लेखाः - > किरा० २-४९
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದೋದಕ /ಆನೆಯ ಕುಂಭಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಡುವ ರಸಿಕೆ /ಮದಜಲ
प्रयोगाः - > "मदानिलैरधिमधुचूतगन्धिभिर्द्विपा द्विपानभिययुरेव रहसा"
उल्लेखाः - > माघ० १७-६७
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರ್ಷ /ಸಂತೋಷ
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದ್ಯ /ಹೆಂಡ
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೀರ್ಯ /ರೇತಸ್ಸು
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಸ್ತೂರಿ
विस्तारः - > "मदो रेतसि कस्तूर्यां गर्वे हर्षेभदानयोः ।" - मेदि० "मदो रेतस्यहङ्कारे मद्ये हर्षेभदानयोः । कस्सूरिकायां क्षैब्ये च" - हेम०
मद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉನ್ಮಾದದ ಪೂರ್ವಾವಸ್ಥೆ /ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿಯುವ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಿತಿ
L R Vaidya
English
mada {% m. %} 1. The juice that exudes from the temples of an elephant, तस्यास्तिक्तैर्वनगजमदैर्वासितम् (तोयम्) Megh.i.20, R.iv.23, ii.7, xii.102
2. ardent passion, lasciviousness, इति मदमदनाभ्यां रागिणः स्पष्टरागान् Sis.x.91
3. intoxication, drunkenness, अयमालोहितच्छायो मदेन मुखचंद्रमाः K.D.ii.89
4. madness, insanity
5. love
6. delight
7. arrogance, conceit
8. honey
9. musk
10. spirituous liquor
11. semen virile
12. any beautiful object.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
मद m. (r. मद् s. अ)
1) ebrietas, dementia. SU. 4. 14. BH.
18. 35.
2) succus, qui elephantis, tempore quo coitum
appetunt, e temporibus effluit. N. 13. 7.
Lanman
English
máda, m. excitement, inspiration, intoxication,
81^4
pl. intoxicating drinks, esp.
Soma-draughts, 81^11. [√mad.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मद्
मूलधातुः:
 मद
धात्वर्थः:
 तृप्तियोगे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 मादयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकुस्मीयः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
मदँ मद तृप्तियोगे
- मादयते अन्यत्र माद्यति 166
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gla rtsi
१) कस्तूरिकाण्ड २) कस्तुरी ३) मद ४) मृगनाभि ५) मृगमद
rgyags
१) अदन २) मद
rgyags pa
१) चमस २) दर्प ३) दर्पित ४) प्रमद ५) मद ६) मान ७) विस्मय
chang
१) आभोद २) आसव ३) गन्धमादनी ४) दैत्या ५) मद ६) मद्य ७) मधु ८) माधवी ९) मोढ १०) सुरा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मदो मुन्मोहसंभेदो व्याधिस्त्वाधी रुजाकरः ॥ ३१२ ॥
-wordlist-
मद (पुं), व्याधि (स्त्री), आधि (पुं), रुजाकर (पुं)
--source--
उदग्रदन्नीषादन्तो बहूनां घटना घटा ।
मदो दानं प्रवृत्तिश्च वमथुः करशीकरः ॥ १२२३ ॥
-wordlist-
उदग्रदन्त् (पुं), ईषादन्त (पुं), घटना (स्त्री), घटा (स्त्री), मद (पुं), दान (क्ली), प्रवृत्ति (स्त्री), वमथु (पुं), करशीकर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
दान
दान, मद
दानं मदो विषाणौ च दशनौ स्कन्ध आसनम् ।
verse 2.1.1.217
page 0027
दर्प
दर्प, मद, अवलेप, मान, गर्व, अहङ्कार, आवेश, संवेग, संरम्भ, सम्भ्रम, आटोप
दर्पो मदोऽवलेपो मानो गर्वो भवेदहङ्कारः ।
आवेशः संवेगः संरम्भः सम्भ्रमस्तथाटोपः ॥ ७२२ ॥
verse 4.1.1.722
page 0083
Mahabharata
English
Mada (“intoxication, ” personif.), an Asura. § 405 (Sukanyop.): III, 124, 10389 (kṛtyā…mahāsuraḥ, created by Cyavana, description)
125, 10396 (frightened Indra), 10403 (was distributed in drinks, women, dice, and hunting), 10404.--§ 772n (Cyavana): XIII, 157, 7317 (o: Cyavana created M. (description) as an enemy of Indra), 7320, 7322 (was distributed in dice, hunting, drinks, and women).--§ 772p (Kapa, pl.): XIII, 158, 7327, 7329.-§ 778b (Samvartta-Maruttīya): XIV, 9, †251 (Asuraṃ, description, all. to § 405). Cf. Asura, Dānava.
पुराणम्
English
मद १ / MADA I. An asura. This demon came out of the sacrificial fire of cyavana to kill indra. (See under cyavana).
मद २ / MADA II. One of the mānasaputras (spiritual sons) of brahmā. matsya purāṇa states that mada was born of the Pride of brahmā.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मदः
Root: मद
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ lust
⇒ pride
⇒ rapture
⇒ passion
⇒ hilarity
⇒ insolence
⇒ excitement
⇒ jaggedness
⇒ inspiration
⇒ drunkenness
⇒ intoxication
⇒ sexual desire
⇒ ardent passion for
⇒ rut of an elephant
Shloka(s):
1|7|22|2 ► दर्पोऽवलोकोऽवष्टम्भश्चित्तोद्रेकः स्मयो मदः। (नाट्यवर्गः)
3|3|17|12 ► अन्धेऽप्यनेडमूकः स्याट्टङ्कौ दर्पाश्मदारणौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|91|2 ► गोष्ठाध्यक्षेऽपि गोविन्दो हर्षेऽप्यामोदवन्मदः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|113|2 ► क्रतुविस्तारयोरस्त्री वितानं त्रिषु तुच्छके॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|22|2 ⇢ दर्पः (दर्प) (पुं) ⇒ musk, pride, conceit, insolence, arrogance, imprudence, haughtiness, name of dharmA
➠ 1|7|22|2 ⇢ अवलेपः (अवलेप) (पुं) ⇒ pride, ointment, ornament, haughtiness, glutinousness, glutinousness (of the mouth)
➠ 1|7|22|2 ⇢ अवष्टम्भः (अवष्टम्भ) (पुं) ⇒ monk, gold, applying, beginning, impediment, obstruction, resoluteness, post or pillar, self-confidence, support [computer], leaning or resting upon, having recourse to anything
➠ 1|7|22|2 ⇢ चित्तोद्रेकः (चित्तोद्रेक) (पुं)
➠ 1|7|22|2 ⇢ स्मयः (स्मय) (पुं) ⇒ pride, Pride, wonder, conceit, surprise, arrogance, astonishment, pride in or at, smiling at anything
➠ 1|7|22|2 ⇢ मदः (मद) (पुं) ⇒ lust, pride, rapture, passion, hilarity, insolence, excitement, jaggedness, inspiration, drunkenness, intoxication, sexual desire, ardent passion for, rut of an elephant
➠ 3|3|17|12 ⇢ टङकः (टङ्क) (पुं) ⇒ axe, cash, sword, wrath, chisel, scabbard, stamped coin, kind of measure, weight of 4 mASas, man of a particular caste or tribe, wood apple [Feronia Elephantum - Bot.]
➠ 3|3|17|12 ⇢ टङकम् (टङ्क) (नपुं) ⇒ axe, cash, sword, wrath, chisel, scabbard, stamped coin, kind of measure, weight of 4 mASas, man of a particular caste or tribe, wood apple [Feronia Elephantum - Bot.]
➠ 3|3|91|2 ⇢ आमोदः (आमोद) (पुं) ⇒ joy, smell, perfume, delight, pleasure, serenity, fragrancy, gladdening, cheering up, strong smell, fragrant smell, diffusive perfume, shatavari plant [Asparagus Racemosus - Bot.]
➠ 3|3|113|2 ⇢ वितानः (वितान) (पुं) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
➠ 3|3|113|2 ⇢ (वितान) (स्त्री) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
➠ 3|3|113|2 ⇢ वितानम् (वितान) (नपुं) ⇒ sad, dull, empty, stupid, wicked, vacant, abandoned, out of tune
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनोविकारः
गुण-गुणी-भावः ➡ मनस्
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मद, इ ङ स्वप्ने । जाड्ये । मदे । मोदे । स्तुतौ ।गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-स्वप्ने जाड्ये मद मोदे अक०-स्तुतौ गतौ चसक०-सेट् ।) मन्द्यते । ङ मन्दते जनः स्वपितिजडो भवति माद्यति मोदते स्तौति गच्छतिवा इत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
मद, ई भ य इर् ञि हर्षे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
दिवा०-पर०-अक०-सेट् ।) ई ञि मत्तोऽस्ति ।भ य माद्यति । इर् अमदत् अमादीत् ।अस्मात् पुषादित्वात् नित्यं ङ इत्यन्ये । इतिदुर्गादासः ॥
मद, क ङ तृप्तियोगे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) क ङ मनो माद-यते यस्य शास्त्राभ्यासरसायनात् । इति दुर्गा-दासः ॥
मद, म गर्व्वे । म्लेपने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-अक०-सेट् ।) गर्व्वोऽहङ्कारः ।ग्लेपनं दैन्यम् । म मदयति नीचं सम्पत्तिः ।मदयति शत्रुं शूरः । इति दुर्गादासः ॥
मदः,
पुं,
 (मदयतीति । मद् + अच् ।) हस्ति-गण्डजलम् । (यथा, भारवौ । २ । १८ ।“मदसिक्तमुखैर्मृगाधिपःकरिभिर्वर्त्तयते स्वयं हतैः ।”)तत्पर्य्यायः । दानम् २ ॥
(मद्यते इति । मद् +“मदोऽनुपसर्गे ।” ३ । ३ । ६७ । इति अप् ।)हर्षः । (यथा, ऋग्वेदे । १ । ४ । २ ।“उप नः सवनागहि सोमपाः पिब गोदा इद्रेवतोमदः ॥
” “मदो हर्षः ।” इति तद्भाष्येसायनः ।)तत्पर्य्यायः । आमोदः २ । इत्यमरः । ३ ।२ । १२ ।) रेतः । कस्तूरी । (पर्य्यायो यथा, --“मृगनाभिर्मृगमदो मदः कस्तूरिकाण्डजः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
रोगविशेषः । उन्मादस्य प्रथमावस्थायां यथा, “स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसंज्ञां बिभर्त्ति च ।”इति माधवकृतरुग्विनिश्चये उन्मादाधिकारे ॥
विशेषोऽस्य यथा, --यदा तु रक्तवाहीनि रससंज्ञावहानि च ।पृथक् पृथक्समस्ता वा स्रोतांसि कुपिता मलाः ॥
मलिनाहारशीलस्य रजोमोहावृतात्मनः ।प्रतिहत्यावतिष्ठन्ते जायन्ते व्याधयस्तदा ॥
मदमूर्च्छायसंन्यासास्तेषां विद्याद्बिचक्षणः ।यथोत्तरं बलाधिक्यं हेतुलिङ्गोपशान्तिषु ॥
दुर्ब्बलञ्चेतसः स्थानं यदा वायुः प्रपद्यते ।मनो विक्षोभयन् जन्तोः संज्ञां संमोहयेत्तदा ॥
पित्तमेवं कफश्चैवं मनो विक्षोभयन् नृणाम् ।संज्ञां नयत्याकुलतां विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥
स्वप्नानल्पद्रुताभाषञ्चलस्खलितचेष्टितम् ।विद्याद्बातमदाविष्टं रूक्षश्यावारुणाकृतिम् ॥
सक्रोधपरुषाभाषं संप्रहारकलिप्रियम् ।विद्यात् पित्तमदाविष्टं रक्तपीतासिताकृतिम् ॥
स्वल्पसम्बन्धवचनं तन्द्रालस्यसमन्वितम् ।विद्यात् कफमदाविष्टं पाण्डुं प्रध्यानतत्परम् ॥
सर्व्वाण्येतानि रूपाणि सन्निपातकृते मदे ।जायन्ते शाम्यति त्वाशु मदो मद्यमदाकृतिः ॥
यश्च मद्यमदः प्रोक्तो विषजो रौधिरश्च यः ।सर्व्व एते मदानर्त्ते वातपित्तकफाश्रयात् ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने चतुर्व्विंशेऽध्याये ॥
)गर्व्वः । इति मेदिनी । दे, १२ ॥
(यथा, भारवौ । २ । ४९ ।“मदमानसमुद्धतं नृपंन वियुङ्क्ते नियमेन मूढता ॥
”)मद्यम् । क्षैव्यम् । मत्ततेति यावत् । इति हेम-चन्द्रः । २ । २२६ ॥
(यया, मनौ । ७ । ४७ ।“मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः ।”“तौर्य्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः ॥
”)नदः । कल्याणवस्तु । इति धरणिः ॥
* ॥
मदलक्षणं यथा, --“अहं महात्मा धनवान् मत्तुल्यः कोऽस्ति भूतले ।इति यज्जायते चित्तं मदः प्रोक्तः स कोविदैः ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥
तस्य उत्पत्तिर्यथा ।“बुर्द्धेर्मोहः समभवदहङ्कारादभून्मदः ।”इति मात्स्ये ३ अध्यायः ॥
(दानवभेदः । यथा, हरिवंशे । ३ । ८६ ।“असिलोमा सुकैशी च शटश्च बलको मदः ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मद हर्षे दिवा०
पर०
 अक० सेट् शमा० । माद्यति इरित् अम-दत् अमादीत् अमदीत् । ईदित् निष्ठायामनिट् पुषदिरयंतेन अमददित्येवेति पाणिनीयाः । घटा० मदयति जीत्मत्तोऽस्ति । प्र + अनवधाने ।
मद गर्वे दैन्ये च
भ्वा०
पर०
 अक० सेट् । मदति अमादीत्--अमदीत् घटा० मदयति ।
मद तर्षणे
चु०
 आ०
सक०
 सेट् । मादयते । अमीमदत ।
मद जाड्ये स्वप्ने मदे आमोदे स्तुतौ दीप्तौ च यथायथं अक०सक० च
भ्वा०
 आत्म० इदित् । मन्दते अमन्दिष्ट ।तत्र स्तुतौ “मन्दमानः सुमन्मभिः” ताण्ड्य० ब्र० १ । ७ । ६ ।“मन्दमानः स्तूयमानः मदि--स्तुतौ कर्भणि यकि प्राप्तेव्यत्ययेन शप्” भा० ।
मद
पु०
 मद अच् । १ हस्तिगण्डादिस्नुतजले दानजले अमरः२ गर्वे हर्षे ३ रेतसि ४ मृगमदे मेदि० ५ मत्ततायाम् हेमच० ।४ नदे ५ कल्याणकरे वस्तुनि च धरणिः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मदँ मद तृप्तिशोधने
-(अर्थविवरणम्) शोधनं सम्पत्तिः
तुप्तियोग इति नन्दी मादयते दिवादौ मदी हर्षे (4101) माद्यति घटादौ मदी हर्षग्लेपनयोः (1552) मदयति 172
धातुवृत्तिः
Sanskrit
मदँ मद (अर्थः) तृप्तियोगे
एवं मैत्रेयादयः अन्ने तृप्तिशोधनइति पठन्ति यदाह क्षीरस्वामी तृप्तिशोधने तर्पणशुद्धाविति ( मादयते ) हर्षे माद्यतीति श्यनि इदितस्तुत्यादौ शपिमन्दते 171
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मद तृप्तियोगे”@} 2 ‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
‘--तृप्तिशोधने, शोधनम् = सम्पत्तिः।’ इति क्षीरस्वामी।
‘तृप्ति- शोधने = तर्पणशुद्धौ।’ इति पुरुषकार-माधवाभ्यां क्षीरस्वामिसम्मतपाठत्वे- नोपात्तं वाक्यम्।
तत्तु मुद्रितक्षीरतरङ्गिणीकोशे न दृश्यते।
मादकः-दिका, मिमादयिषकः-षिका
मादयिता-त्री, मिमादयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकगालयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१४)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१७०६। अक। सेट्। आत्म। आकुस्मीयः)
03
=>
 (श्लो। ११२)
04
=>
 (३८८)
05
=>
 [पृष्ठम्०९९५+ २९]
Capeller
German
म॑द
m.
 Erregung, Begeisterung, Freude,
Lust, Rausch, Liebes- o. Hochmutsrausch,
Übermut, Dünkel, Stolz auf
(Gen. o. —°)
Rauschtrank, Hinigsein. ,
Brustsaft (beim Elefanten).
Grassman
German
máda, m. [von mad], 1〉 Rausch, freudige und thatkräftige Begeisterung, die durch den Genuss des Soma erregt wird, daher neben krátu ({135, 1}
{397, 5}
{481, 2}
{127, 9}
{175, 5}), neben dákṣa ({397, 5}) und mit den Adjektiven ójiṣṭha, ojodā́tama, kratuvíd, dyumnín, pṛtanāṣáh, vṛtrahántama, vṛ́ṣan, śuṣmín, sahā́vat, sāsahí
insbesondere 2〉 mit Gen. des berauschenden Trankes
3〉 der berauschende Trank, Rauschtrank, überall vom Soma. — Vgl. auch die Adjektiven: ámartia, ámṛdhra, āśú, indrapā́tama, indriyá, kṛ́tvia, godā́, ghṛ́ṣvi, cā́ru, turá, devavī́, dyukṣá, dhījū́, priyá, bhū́rṇi, matsará, madirá, mádia, mandrá, yújia, rántia, váreṇia, haryatá, harṣumát.
-as 1〉 {4, 2}
{127, 9}
{175, 2}. _{175, 5}
{460, 7}
{474, 1}
{666, 8}
{701, 16}. _{701, 17}
{855, 3}. — 3〉 {80, 2}
{86, 4}
{175, 1}
{345, 1}
{394, 2}
{398, 11}
{465, 1}
{474, 1}
{485, 1}
{538, 2}
{632, 1}
{633, 32}
{729, 3}
{737, 1}
{739, 5}
{773, 17}. _{773, 19}
{774, 14}
{775, 16}. _{775, 22}
{776, 2}. _{776, 12}
{780, 3}
{781, 3}
{791, 5}
{792, 2}
{797, 2}
{798, 35}. _{798, 42}. _{798, 46}
{809, 6}
{811, 3}
{817, 2}
{819, 17}
{820, 1}
{851, 10}
{919, 8}.
-am 1〉 {621, 21}
{635, 4}
{718, 2}. _{718, 3}. _{718, 9}
{930, 2}
{973, 4}. — 3〉 {84, 4}
{276, 2}
{322, 6}
{329, 11}
{484, 2}
{665, 22}
{735, 4}
{758, 6}
{760, 2}
{790, 4}
{816, 2}
{818, 5}
{819, 14}
{922, 1}
{970, 2}.
-ena 3〉 {621, 21}
{719, 7}
{810, 7}.
-āya 1〉 {16, 8}
{30, 3}
{37, 15}
{81, 1}
{104, 9}
{109, 4}
{117, 1}
{130, 2}
{135, 1}
{209, 6}
{210, 1}
{266, 2}. _{266, 10}. _{266, 15}
{269, 1}
{281, 1}
{317, 7}
{323, 5}
{330, 4}
{331, 4}. _{331, 6}
{333, 4}
{345, 2}
{397, 3}. _{397, 5}
{481, 1}. _{481, 2}
{485, 19}
{540, 3}
{548, 4}
{606, 1}
{613, 1}
{621, 26}
{629, 17}
{653, 15}
{656, 1}
{666, 7}
{673, 12}
{675, 6}
{691, 5}
{704, 3}
{714, 7}. _{714, 8}
{718, 6}
{720, 5}
{722, 4}
{723, 8}
{728, 1}
{750, 3}
{755, 1}
{757, 1}. _{757, 3}
{763, 4}
{774, 4}. _{774, 20}
{778, 29}
{800, 1}
{802, 5}
{808, 9}
{809, 5}. _{809, 10}. _{809, 11}. _{809, 15}. _{809, 19}
{813, 8}
{817, 1}
{818, 8}
{819, 9}
{821, 11}. _{821, 13}. _{821, 20}
{870, 1}
{938, 5}. — 2〉 mádhos {225, 5}
{397, 6}.
-asya 3〉 īśiṣe {207, 6}
papīyāt {478, 2}
pibatam {625, 14}
pītvā́ {922, 9}. — prábhṛtā {386, 5}
dhā́rayā {735, 1}. [Page982]
-e 1〉 {52, 5}. _{52, 14}
{56, 3}. _{56, 5}
{80, 1}
{121, 4}
{173, 7}
{356, 10}
{407, 3}
{468, 1}
{553, 1}
{621, 21}
{627, 12}
{701, 16} (〰 mades)
{702, 8}. — 2〉 sómasya {85, 10}
{119, 9}
{206, 2}—_{206, 9}
{208, 1}
{322, 7}
{510, 5}
{634, 7}
{652, 1}. _{652, 28}
yásya (sómasya) {277, 7}
{484, 1}. _{484, 3}
asyá (sómasya) {485, 14}
te (sómasya) {668, 6}
sutásya {52, 10}
{56, 6}
{206, 1}
{623, 8}
asya māyínas {598, 3}
ándhasas {637, 8}
{653, 4}
{675, 2}
{876, 7}. — In _{847, 1}. _{850, 1}. _{851, 1} ví vo máde ist vi-made zu verbinden (s. vimadá).
-e-made 1〉 {81, 7}
{633, 7}
{946, 4} (AV. ráṇeraṇe).
-ās 1〉 {636, 4}
{787, 5}. — 3〉 {53, 6}
{330, 1}. _{330, 2}
{458, 4}
{539, 5}
{634, 10}
{798, 1}
{813, 4}
{1018, 3}.
-āsas 1〉 {331, 1}
{477, 1}. — 3〉 {20, 5}
{313, 6} (mádiṣṭhās)
{781, 7}
{798, 2}.
-ebhis 3〉 {331, 9}.
-ānām (unbetont mit Voc. verbunden) 3〉 madapatī {510, 3}.
-ānaam (unbetont) 3〉 pate {702, 31}
{816, 5}.
-ānaam (betont) 3〉 pītvá {701, 6}
{735, 7}
kás satyás {327, 2}.
-eṣu 1〉 {131, 5}
{134, 5}
{666, 14}
{730, 1}—_{730, 7}
{773, 1}
{938, 4}
{946, 2}. — 2〉 ándhasas {537, 1}
asyá (sómasya) {713, 10}
{818, 3}. — 3〉 {536, 4} (uvoca).
máda:
-āya 1〉 {135, 5}
-e 1〉 {870, 8}
{922, 6}
2〉 sómasya {46, 12}.
Burnouf
French
मद मद
m.
 ivresse.
Au fig. joie, délire, démence,
folie, fureur
désir furieux.
Liqueur enivrante
Au fig. l'humeur
des tempes de l'éléphant en rut
liqueur séminale
musc.
Fleuve. -- F. मदी vase à boire.
Angl. mad.
मदकल a. (कल्) qui parle comme un homme ivre. -- S.
m.
éléphant en rut.
मदकोहल
m.
 taureau que l'on met en liberté un jour de
fête.
मदगन्धा a. liqueur enivrante.
मदगमन
m.
 buffle.
मदघ्नी
f.
 (हन्) baselle, etc. bot.
मदन
m.
 (sfx. अन) boisson enivrante.
Le printemps.
Cire d'abeilles.
Kāma.
Vangueria sp.
datura metel
phaseolus
radiatus
mimosa catechu
bot. -- F. [आ ou ई] liqueur
enivrante.
मदनकाकुरव
m.
 pigeon, tourterelle.
मदनपाठक
m.
 coucou kokila.
मदनमञ्जरी
f.
 np.
मदनचलाका
f.
 drogue excitante, apéritive.
La femelle
du kokila
l'oiseau nommé śārikā.
मदनशारिका
f.
 la çâriçâ [turdus salica].
मदनाङ्कुश
m.
 ongle
membre viril.
मदनायुध
m.
 l'organe féminin.
मदनालय
m.
 mms.
Lotus.
Roi, prince.
मदनावस्था
f.
 (अव
स्था) séparation de deux
personnes qui s'aiment.
मदनोत्सव
m.
 (उत्सव) la fête du printemps. -- F. une
Apsaras.
मदप्रयोग
m.
 la sortie de l'humeur des tempes de l'éléphant
en rut.
मदमञ्जिनी
f.
 esp. d'asperge.
मदयन्तिका et मदयन्ति
f.
 (ppr. de मद् 10) jasmin
d'Arabie.
मदयित्नु
m.
 (मद् 10
sfx. त्नु) homme ivre.
Distillateur, liquoriste.
Nuage.
Kāma. -- F. liqueur enivrante.
मदराग
m.
 coq.
Kāma.
मदवृन्द
m.
 éléphant.
मदस्थल
n.
 et मदस्थान
n.
 buvette, taverne, cabaret.
मदाढ्य a. (आढ्य) ivre. -- S.
m.
 palmier. -- S.
f.
barleria à fleurs rouges.
मदातङ्क
m.
 (आतङ्क) malaise qui suit ou qui
accompagne l'ivresse.
मदात्यय
m.
 (अति
अय de इ) mms.
मधाम्नात
m.
 (आ
म्ना) tambour porté sur un
éléphant.
मदाम्बर म्। (अम्बर) l'éléphant d'Indra.
मदार
m.
 (sfx. आर) éléphant en rut
éléphant, en
gén.
Porc.
Libertin, débauché, vaurien.
Musc.
Np. d'un
roi.
मदातापिन्
m.
 (आ
लप्) le coucou [chanteur du
printemps].
मदाह्व
m.
 (आ
ह्वे) musc.
मदिर
m.
 (sfx. इर) mimosa catechu, bot. -- F. [आ]
liqueur enivrante, vin.
मदिराक्षी
f.
 (अक्षि) femme aux yeux enivrants.
मदिरागृह
n.
 maison où l'on débite du vin ou des
liqueurs, cabaret.
मदिरासख
m.
 le manguier.
मदिरेक्षणा
f.
 (ईक्षण) femme au regard enivrant.
मदिष्ठा
f.
 (sup. de मद) liqueur enivrante.
मदोत्कट
m.
 (उत्कट) éléphant en rut.
मदोदग्रा
f.
 (उदग्र) femme.
मदोद्धत a. (उत्
हन्) vaincu par l'ivresse.
Stchoupak
French
मद-
m.
 excitation, not. de joie, enthousiasme, ivresse (aussi fig.)
passion pour (ifc.)
excitation sexuelle, rut
mada, sérosité qui suinte des
tempes de l'éléphant en rut
liqueur enivrante, alcool
miel
orgueil,
morgue, présomption
Ivresse ou Morgue personnifiée,
n.
 d'un Asura.
°कल- a. qui dans l'amour ou par suite de l'amour fait entendre des sons
harmonieux
ivre
en rut, furieux
°कल-युवति-
f.
 jeune amoureuse.
°गुरु-पक्ष- a. (abeille) aux ailes lourdes de miel.
°च्युत्- ag. qui dégoutte de mada.
°जल- nt. (suintement de) mada.
°ज्वर-
m.
 fièvre de l'amour
de l'orgueil.
°दुर्दिन- nt. averse de mada.
°द्विप-
m.
 éléphant en rut.
°पटु- a. en rut
adv. (chanter) de façon perçante, sous l'effet de
l'allégresse (amoureuse).
°प्रद- a. qui enivre
qui cause de l'orgueil.
°प्रसेक-
m.
 suintement de mada
aspersion de vin (?).
°प्रस्रवण- nt. suintement de mada.
°भङ्ग-
m.
 humiliation (d'orgueil).
°भ्रान्त-तार- a. dont la passion fait chavirer les regards.
°मुखर- a. rendu bavard par l'ivresse.
°मुच्- a. (éléphant) qui émet du mada.
°मोहित- a. v. égaré par l'ivresse.
°लेखा-
f.
 ligne que marque le mada.
°वारि- nt. mada (qui suinte).
°विह्वल- -इत- a. égaré par le désir amoureux.
°वीर्य- nt. fougue de la passion.
°स्राविन्- a. (éléphant) qui émet du mada.
मदाकुल- a. égaré, agité par la passion, en rut.
मदाध्मात- a. v. gonflé d'orgueil.
मदान्ध- a. aveuglé par l'ivresse
par le désir
par l'orgueil.
मदाम्बु- मदाम्भस्- मदोदक- nt. (suintement du) mada.
मदालस- a. alangui, not. par l'ivresse.
मदावशेष-
m.
 état qui suit l'ivresse.
मदावस्था-
f.
 rut.
मदोत्कट- a. enivré
furieux
en rut
m.
n.
 d'un lion.
मदोदग्र- a. soulevé par la passion.
मदोन्मत्त- a. enivré de désir, en rut
ivre d'orgueil.