मधुर (madhura)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मधुर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Sweet.
	 2. Pleasing,  agreeable,  liked.
	 m.
  (-रः)
	 1.
The sweet taste,  sweetness.
	 2. A drug,  commonly Jivaka.
	 3. Mo-
lasses.
	 4. The red sugar-cane.
	 5. Rice.
	 6. A kind of mango tree.
	 n.
 
(-रं)
	 1. Poison. 
	 2. Tin. 
	 3. Treacle,  syrup.
	 f.
  (-रा)
	 1. A sort of fennel, 
(Anethum sowa or panmorium.  Rox.)
	 2. Anise,  (Pimpinella
anisum. )
	 3. A plant,  (Sanseviera zeylanica.)
	 4. Liquorice.
	 5. The
sweet lime.
	 6. Marrow.
	 7. The city Mathurā.
	 8. A Medicinal
plant,  commonly Kakkoli.
	 9. Asparagus racemosus.
	 10. Bengal
beet.
 E.
  मधु honey,  and रा to get or be,  aff.
   क
 to have the
flavour of honey,  to be as sweet.

Capeller Eng

English

 मधुर a.
  sweet,  pleasant,  charming,  melodious,  n.
  adv.
 
abstr.
   °ता f.
 ,  °त्व n.
 

Yates

English

 मधुर (रः-रा-रं)
a. Sweet,  pleasing.
m.
  The sweet taste.
f.
  Fennel
anise
 sweet lime
 marrow
beet.
n.
  Poison
 tin
 treacle.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	 charming
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	 lovely
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  sweet
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  honeyed
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  delightful
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  pleasant
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  sounding sweetly or uttering sweet cries
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  mellifluous
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	  melodious
मधुर 	-	 madhura 	-	 f.
  	-	  kind of musical instrument
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  kind of root similar to ginger
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  sour rice-water
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  molasses
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  shatavari and other plants  [ Asparagus Racemosus - Bot. ]
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  red sugar-cane
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  species of mango
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  of a teacher
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  beetroot  [ Beta Bengalensis - Bot. ]
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  rice
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  liquorice
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  sweetness
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  kind of leguminous plant
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  drumstick tree with red flowers  [ Hyperanthera Moringa - Bot. ]
मधुर 	-	 madhura 	-	 m.
  	-	  sour gruel
मधुर 	-	 madhura 	-	 n.
  	-	  quality of the throat which makes the voice sweet
मधुर 	-	 madhura 	-	 n.
  	-	  kind or friendly manner
मधुर 	-	 madhura 	-	 n.
  	-	  syrup
मधुर 	-	 madhura 	-	 n.
  	-	  poison tin
मधुर 	-	 madhura 	-	 n.
  	-	  treacle
मधुर-श्येन 	-	 madhura-zyena 	-	 m.
  	-	  bee hawk  [ honey buzzard ]
मधुर-हस्तप 	-	 madhura-hastapa 	-	 m.
  	-	  bee-gloves
मधुर-मण्डल 	-	 madhura-maNDala 	-	 n.
  	-	  bee colony
मधुर-समुद्ग 	-	 madhura-samudga 	-	 m.
  	-	  beehive

Wilson

English

 मधुर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Sweet.
2 Pleasing,  agreeable,  liked.
m.
  (-रः)
3 The sweet taste,  sweetness.
4 A drug,  commonly Jīvaka.
n.
  (-रं)
1 Poison. 
2 Tin. 
3 Treacle,  syrup.
f.
  (-रा)
1 A sort of fennel,  (Anethum sowa or panmorium,  Rox.)
2 Anise,  (Pimpinella anisum. )
3 A plant,  (Sanseviera zeylanica.)
4 Liquorice.
5 The sweet lime.
6 Marrow.
7 The city Mathurā.
8 A medicinal plant,  commonly Kakkoli.
9 Asparagus racemosus.
10 Bengal beet.
E.
  मधु honey,  and रा to get or be,  aff.
   क
 to have the flavour
of honey,  to be as sweet.

Apte

English

मधुर [madhura],  a.
  [मधु-माधुर्यं राति रा-क,  मधु-अस्त्यर्थे र वा]

Sweet
 यथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः H.

Honied,  mellifluous.

Pleasant,  charming,  attractive,  agreeable
 अहो मधुरमासां दर्शनम् Ś.*
  1
 Ku.*
  5.9
 Māl.
 2.11
 किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम् Ś.*
  1.2
 मधुरया मधुबोधितमाधवी ... Śi.*
  6.2.

Melodious (as a sound)
 पुंस्कोकिलो$यं मधुरं चुकूज Ku.*
  3.32.

रः The red sugar-cane.

Rice.

A kind of sugar,  molassess (गुड).

A kind of mango.

Cuminseed.

रा Liquorice.

Sour ricewater.

N.
  of the city Mathurā.

N.
  of plants like काकोली,  शतावण,  बृहज्जीवन्ती.

Sweet fennel (Mar.  बडीशेप). -री A kind of musical instrument.

रम् Sweetness.

A sweet drink,  syrup.

Poison. 

Tin.  -रम् ind.
  Sweetly,  pleasantly,  agreeably. (मधुरेण ind.
  in a kindly or friendly manner
 नहि दुर्योधनो राज्यं मधुरेण प्रदास्यति Mb.
 *  5.4.1.) Comp.
   -अक्षर a.
  sounding sweetly,  uttering sweet sounds,  melodious
 कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम् Rām.  Stotra 34. -अङ्गकः astringent taste.

अम्लः the orange.

the pomegranate.

some sour plants. -अम्लकः the hog-plum.  -अष्टकम् N.
  of a collection of 8 verses by Vallabhāchārya.  -आलाप a.
  uttering sweet sounds. (-पः) sweet or melodious notes
 मधुरालापनिसर्गपण्डिताम् Ku.*
  4.16. (-पा) a kind of thrush. -उपन्यासः kind address or speech. -कण्टकः a kind of fish. -जम्बीरम् a species of lime. -त्रयम् =
  मधुत्रयम् q. v.  -फलः a sort of jujube tree (राजबदर). -भाषिन्,  -वाच् a.
  sweet-speaking.-मिशिः f.
  sweet fennel (Mar.  बडीशेप). -लता a kind of liquorice. -विपाक a.
  sweet after digestion.  -स्रवा a kind of date tree. -स्वनः a conch. -स्वर,  -स्वन a.
  warbling sweetly,  sweet-voiced.

Apte 1890

English

 मधुर a. [मधु-मधुर्यं राति रा-क,  मधृ-अस्त्यर्ये र वा] 1 Sweet. 
2 Honied,  mellifluous. 
3 Pleasant,  charming,  attractive,  agreeable
 अहो मधुरमासां दर्शनं Ś. 1
 Ku. 5. 9
 Māl. 2. 11
 किमिव हि मधुराणां मंडनं नाकृतीनां Ś. 1. 20. 
4 Melodious (as a sound). 
रः 1 The red sugar-cane. 
2 Rice. 
3 A kind of sugar,  molasses (गुड). 
4 A kind of mango. 
5 Cuminseed. 
रा 1 Liquoriee. 
2 Sour ricewater. 
3 N. of the city Mathurā. 
री A kind of musical instrument. 
रं 1 Sweetness. 
2 A sweet drink,  syrup. 
3 Poison. 
4 Tin. 
रं ind. Sweetly,  pleasantly,  agreeably. 
Comp. 
अक्षर a. sounding sweetly,  uttering sweet sounds,  melodious. 
अम्लकः the hog-plum. 
आलाप a. uttering sweet sounds. (
पः) sweet or melodious notes
 मधुरालापनिसर्गपंडितां Ku. 4. 16. (
पा) a kind of thrush. 
कंटकः a kind of fish. 
जंबीरं a species of lime. 
त्रयं = मधुत्रयं q. v. 
फलः a sort of jujube tree (राजबदर). 
भाषिन्,  
वाच् a. sweetspeaking. 
स्रवा a kind of date tree. 
स्वर,  
स्वन a. warbling sweetly,  sweet-voiced. 

Monier Williams Cologne

English

 मधुर mf(आ)n.  sweet,  pleasant,  charming,  delightful,  ĀśvGṛ.
 
 R.
 
 Suśr.
  &c.

 sounding sweetly or uttering sweet cries,  melodious,  mellifluous,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (अम् ind.
 )

 मधुर m.
  sweetness,  L.
 

 a kind of leguminous plant,  Car.
 

 the red sugar-cane,  L.
 

 a species of mango,  L.
 

 a Moringa with red flowers,  L.
 

 rice,  L.
 

 a partic.  drug (=  जीवक),  L.
 

 molasses,  L.
 

 मधुर m.
  sour gruel (also f(आ). ),  L.
 

 मधुर m.
  N.
  of one of the attendants of Skanda,  MBh.
  

 of a Gandharva,  SaddhP.
  

 (with आचार्य),  of a teacher,  Cat.
  (cf.  ,  माधुर)

 मधुर n.
  kind or friendly manner (only °रेण ind.
 ),  Hariv.
 

 मधुर n.
  the quality of the throat which makes the voice sweet,  L.
 

 sweetness,  syrup,  treacle,  L.
 

 poison,  L.
  tin,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 मधुर,  अस्,  आ,  अम्,  sweet,  honied,  pleasant, 
pleasing,  attractive,  mellifluous,  sounding sweetly or
agreeably (said of tabours,  Mahā-bh. Vana-p. 15700), 
uttering sweet cries (said of the Haṃsa,  Anuśāsana-p.
2839),  melodious
 (अस्),  m. a particular drug (जी-
वक)
 a kind of sugar (गुड)
 the red sugar-cane
(रक्तेक्षु)
 a kind of mango (राजाम्र)
 a Mo-
ringa with red blossoms (रक्त-शिग्रु)
 rice
 N. of
one of the attendants of Skanda
 of a Gandharva
(आ),  f.,  N. of various plants,  Anethum Sowa
 Ane-
thum Panmorium
 = मेदा
 a kind of medicinal
plant (= मधूली,  मधु-कर्कटिका)
 Asparagus
Racemosus
 Bengal beet
 liquorice
 sour rice-water
N. of a city (= Mathurā,  Madhūpaghna,  now called
Muttra)
 N. of the tutelary deity of the race of
Vandhula
 (ई),  f. a kind of musical instrument
(अम्),  n. sweetness,  syrup,  treacle
 poison
 tin
(अम्),  ind. sweetly,  pleasantly,  agreeably
 (एण), 
ind. sweetly,  kindly,  in a friendly or agreeable man-
ner.
—मधुर-कण्टक,  अस्,  m. ‘having sweet
bones, ’ a kind of fish.
—मधुर-खर्जूरिका or
मधुर-खर्जूरी,  f. a species of plant (= मा-
ध्वी-मधुरा).
—मधुर-जम्बीर,  अस्,  m. a
species of citron or lime (= मधु-जम्बीर).
—म-
धुर-ता,  f. or मधुर-त्व,  अम्,  n. sweetness, 
suavity,  pleasantness,  pleasingness,  agreeableness, 
amiability,  softness.
—मधुर-त्रय,  अम्,  n. the
three sweet things,  sugar,  honey,  and butter.
—म-
धुर-त्वच,  अस्,  m. Grislea Tomentosa.
—म-
धुर-निर्घोष,  अस्,  m.,  N. of an evil spirit or
demon.
—मधुर-निस्वन,  अस्,  आ,  अम्,  sweet-
voiced,  sweet-sounding.
—मधुर-प्रगीत,  अस्,  आ, 
अम्,  having an agreeable note (as a bird),  singing
sweetly.
—मधुर-फल,  अस्,  m. (= राज-व-
दर),  a species of plant.
—मधुर-भाषितृ,  ता, 
m. a sweet or kind speaker.
—मधुर-भाषिन्, 
ई,  इणी,  इ,  sweet-speaking,  speaking kindly.
—म-
धुर-राविन्,  ई,  इणि,  इ,  sounding sweetly,  uttering
sweet cries.
—मधुर-वचन,  अस्,  आ,  अम्,  sweetly-
speaking.
—मधुर-वल्ली,  f. a kind of citron (=
मधु-बीजपूर).
—मधुर-वाच्,  क्,  क्,  क्, 
sweetly-speaking,  uttering kind or friendly words.
—मधुर-वीजपूर,  अस्,  m. the sweet lime.
—मधुर-सम्भाष,  अस्,  आ,  अम्,  discoursing
agreeably.
—मधुर-स्रवा,  f. a kind of date tree.
—मधुर-स्वर,  अस्,  आ,  अम्,  sweet-voiced,  utter-
ing a sweet or agreeable sound,  sounding sweetly or
agreeably.
—मधुराक्षर (°र-अक्°),  अस्,  आ,  अम्, 
uttering sweet words,  speaking kindly,  sounding
sweetly,  sweet,  mellifluous,  mellow,  melodious
 (आणि), 
n. pl. sweet or kind words.
—मधुरानिरुद्ध
(°र-अन्°),  अम्,  n.,  N. of a drama by Cayanī-
Candra-śekhara-Rāya-guru.
—मधुराम्ल (°र-
अम्°),  अस्,  आ,  अम्,  sweet and sour,  subacid.
—मधु-
राम्लक (°र-अम्°),  अस्,  m. the hog-plum,  Spondias
Mangifera.
—मधुराम्ल-फल,  अस्,  m. a par-
ticular tree (= आर).
—मधुरालापा (°र-आल्°),  आस्, 
m. ‘sweetly-talking, ’ a kind of thrush or Maina, 
Turdus Salica.
—मधुरालाबुनी (°र-आल्°),  f. a
kind of cucumber (= राजालाबु).
—मधुरावट्ट, 
अस्,  m.,  N. of a man (in Rāja-taraṅgiṇī VII. 767).
—मधुराष्टक (°र-अष्°),  अम्,  n. a collection
of eight verses by Vallabhācārya (in which various
attributes of Kṛṣṇa are described,  each containing
the word मधुर).
—मधुरोदक (°र-उद्°), 
अस्,  m.,  scil. समुद्र,  ‘the sea of sweet or fresh
water, ’ N. of the outermost of the seven great seas
which encompass Meru.

Macdonell

English

 मधुर madhu-ra,  a.
  sweet
 charming,  delightful
 🞄mellifluous (words),  melodious 🞄(sound): -m,  ad. sweetly
 n.
  kind manner: 🞄in.  kindly.

Benfey

English

 मधुर मधु + र, 
 I. adj.
 
 1. Sweet
(figuratively),  Pañc. ii. d. 65.
 2.
Agreeable,  Pañc. 248,  11.
 3. Tender, 
Daśak. in Chr. 201,  13.
 II. °रम्।
adv. Sweetly,  in an agreeable manner, 
Chr. 17,  21.
 III. m.
  Sweetness.
 IV.
f.
  रा।
 1. Marrow.
 2. The name of a
town,  Utt. Rāmac. 176,  8.
 3. The
name of several plants.
 V. n.
 
 1.
Treacle.
 2. Poison. 
 3. Tin. 
 -- Comp.
 
वाङ्मधुर,  i. e.
वाच्-,  adj.
  sweet in
speech,  Hit. 74,  20.

Hindi

मीठा

Apte Hindi

Hindi

मधुर
वि* - मधु माधुर्यं राति रा+क मधु अस्त्यर्थेर वा
मीठा

मधुर
वि* - -
"शहदयुक्त,  मधुमय"

मधुर
वि* - -
"सुखद,  मनोहर,  आकर्षक,  रुचिकर"

मधुर
वि* - -
सुरीला (स्वर)

मधुरः
पुं*
  - -
"लाल रंग का गन्ना,  ईख"

मधुरः
पुं*
  - -
चावल

मधुरः
पुं*
  - -
"राब,  गुड़"

मधुरः
पुं*
  - -
एक प्रकार का आम

मधुरम्
नपुं*
   - -
माधुर्य

मधुरम्
नपुं*
   - -
"मधुरपेय,  शर्बत"

मधुरम्
नपुं*
   - -
विष

मधुरम्
नपुं*
   - -
जस्ता

मधुरम्
अव्य* - -
"मिठास के साथ सुहावने ढंग से,  रोचकता के साथ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मधुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧುರ ರಸ /ಸಿಹಿ ರಸ
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-२-४) । "रः" (५-२-१०७)
व्युत्पत्तिः - > मधु माधुर्यं राति । मधु माधुर्यमस्यास्ति वा ।
प्रयोगाः - > "मधुरस्तु रसश्चिनोति केशान् वपुषः स्थैर्यबलौजोवीर्यदायी"
उल्लेखाः - > राजनि०
मधुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ
मधुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತವರ
मधुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧುರವಾದ /ಸಿಹಿಯಾದ /ರುಚಿಯಾದ
प्रयोगाः - > १) "मधुरं मधु पीयूषं तस्मात्तस्मात्कवेर्वचः" २) "न धर्मशास्त्रं पठतीति कारणं न चापि वेदाध्ययनं दुरात्मनः । स्वाभाव एवात्र तथातिरिच्यते यथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०,  हितो० १-१७
मधुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇಂಪಾದ
प्रयोगाः - > "अभिभवति मनः कदम्बवायौ मधुमधुरे च शिखण्डिनां निनादे"
उल्लेखाः - > किरा० १०-२३
मधुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಂದವಾದ /ಚೆಲುವಾದ /ಸೊಗಸಾದ
प्रयोगाः - > "यथा प्रसिद्धैर्मधुरं शिरोरुहैर्जटाभिरप्येवमभूत्तदानीम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-९
मधुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಿಯವಾದ /ಹಿತವಾದ /ಸಂತೋಷಕರವಾದ
प्रयोगाः - > "मधुरं बहिरन्तरप्रियं कृतिनाऽवाचि वचस्तथा त्वया"
उल्लेखाः - > माघ० १६-१७
मधुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಶಾಂತವಾದ /ಪ್ರಸನ್ನವಾದ /ಕ್ರೂರವಲಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "मधुरैरवशानि लम्भयन्नपि तिर्यञ्चि शमं निरीक्षितैः"
उल्लेखाः - > किरा० ३-५५
मधुर
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಸಿಹಿಯಾಗಿ
मधुर
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಿಯವಾಗಿ /ಸಂತೋಷಕರವಾಗಿ
मधुर
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿ
मधुर
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಇಂಪಾಗಿ
मधुर
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ಸೊಗಸಾಗಿ /ಅಂದವಾಗಿ
विस्तारः - > "मधुरं विषम् । मधुरस्तु प्रिये स्वादौ रसे च रसवत्यपि" - हेम०

L R Vaidya

English

 maDura {% (I) a. (f. रा) %} 1. Sweet
 2. pleasant,  attractive,  agreeable
 3. melodious,  R.ix.71.

 maDura {% (II) m. %} 1. Molasses
the red sugarcane
a kind of mango tree
rice.

 maDura {% (III) n. %} 1. Poison
 2. tin
 3. sweetness.(मधुरम् is used as an indeclinable in the sense of ‘sweetly,  agreeably, ’ Megh.i.9,  56.)

Bopp

Latin

 मधुर (a मधु s. र) dulcis,  suavis. H. 4. 26. -- मधुरम् Adv.
dulce,  suaviter. H. 1. 25.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

स्वादु
क्ली
स्वादु,  मधुर,  प्रिय
मधुरं च प्रियं स्वादु शम्भुर्ब्रह्मा महेश्वरौ ।
verse 3.1.1.25
page 0015

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 madhura, 
(1) sc. -lipi,  a kind of writing (perhaps belonging to the city of Mathurā = Pali Madhurā?): Mv 〔i.135.6〕
(2) n. of a gandharva: SP 〔5.1〕.

Lanman

English

 madhura,  a. sweet
 of speeches,  honeyed.
[mádhu,  1226a.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 मधुर m. *Melasse,  Śuk. t. s. 78,  3.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मधुर,  रुचिर
adjective
 
यत् मनसे रोचते।
 "वैदेशिकः मधुराः स्मृतीः त्यक्त्वा गतः।"

Synonyms:
  मधुर,  मधु,  मधुल
adjective
 
यस्य स्वादः शर्करादिवत् अस्ति।
 "एतत् फलं अतीव मधुरम् अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dngar ba
१) निविष्ट २) मधुर

mngar ba
१) मधुर २) रञ्जन २) स्वादु

bcud phra mo
मधुर

shin tu 'jam pa
मधुर

jam po
१) मधुर २) मृदु ३) श्लक्ष्ण

jam shing
१) मधुर २) मृदु

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मधुरस्तु रसज्येष्ठो गुल्यः स्वादुर्मधूलकः ।
-wordlist-
 
मधुर (पुं),  रसज्येष्ठ (पुं),  गुल्य (पुं),  स्वादु (पुं),  मधूलक (पुं)

--source--
 
तारोऽत्युच्चैर्ध्वनिर्मन्द्रो गम्भीरो मधुरः कलः ॥ १४०९ ॥
-wordlist-
 
तार (पुं),  उच्चध्वनि (पुं),  मन्द्र (पुं),  गम्भीर (पुं),  कल (पुं),  मधुर (पुं)

--source--
 
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।
वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥
साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।
काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
-wordlist-
 
चारु (वा),  हारि (वा),  रुचिर (वा),  मनोहर (वा),  वल्गु (वा),  कान्त (वा),  अभिराम (वा),  बन्धुर (वा),  वाम (वा),  रुच्य (वा),  सुषम (वा),  शोभन (वा),  मञ्जु (वा),  मञ्जुल (वा),  मनोरम (वा),  साधु (वा),  रम्य (वा),  मनोज्ञ (वा),  पेशल (वा),  हृद्य (वा),  सुन्दर (वा),  काम्य (वा),  कम्र (वा),  कमनीय (वा),  सौम्य (वा),  मधुर (वा),  प्रिय (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

Tamil

மது4ர : இனிப்பான,  இன்ப தரும்,  ருசியான,  பிரியமான.

Mahabharata

English

Madhura,  a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2573.

पुराणम्

English

मधुर / MADHURA. A soldier of subrahmaṇya. (Sloka 71,  Chapter 45,  śalya Parva).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  मधुरम्
Root:  मधुर
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ rice
⇒ sweet
⇒ lovely
⇒ honeyed
⇒ charming
⇒ molasses
⇒ pleasant
⇒ sweetness
⇒ melodious
⇒ liquorice
⇒ sour gruel
⇒ delightful
⇒ mellifluous
⇒ of a teacher
⇒ red sugar-cane
⇒ sour rice-water
⇒ species of mango
⇒ kind of leguminous plant
⇒ kind of root similar to ginger
⇒ beetroot [Beta Bengalensis - Bot.]
⇒ sounding sweetly or uttering sweet cries
⇒ shatavari and other plants [Asparagus Racemosus - Bot.]
⇒ drumstick tree with red flowers [Hyperanthera Moringa - Bot.]
Shloka(s): 
3|3|94|2 ► त्रिष्विष्टमधुरौ स्वादू मृदू चातीक्ष्णकोमलौ॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|192|1 ► स्वादुप्रियौ च मधुरौ क्रूरौ कठिननिर्दयौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|3|94|2 ⇢ स्वादुः (स्वादु) (पुं) ⇒ tasty, sugar, sweet, charm, dainty, beauty, savoury, molasses, chirming, delicate, sweetness, delicious, palatable, agreeable, pleasantness, sweet flavour, pleasant to the taste
➠ 3|3|94|2 ⇢ स्वादुः (स्वादु) (स्त्री) ⇒ tasty, sugar, sweet, charm, dainty, beauty, savoury, molasses, chirming, delicate, sweetness, delicious, palatable, agreeable, pleasantness, sweet flavour, pleasant to the taste
➠ 3|3|94|2 ⇢ स्वादु (स्वादु) (नपुं) ⇒ tasty, sugar, sweet, charm, dainty, beauty, savoury, molasses, chirming, delicate, sweetness, delicious, palatable, agreeable, pleasantness, sweet flavour, pleasant to the taste
➠ 3|3|192|1 ⇢ मधुरः (मधुर) (पुं) ⇒ rice, sweet, lovely, honeyed, charming, molasses, pleasant, sweetness, melodious, liquorice, sour gruel, delightful, mellifluous, of a teacher, red sugar-cane, sour rice-water, species of mango, kind of leguminous plant, kind of root similar to ginger, beetroot [Beta Bengalensis - Bot.], sounding sweetly or uttering sweet cries, shatavari and other plants [Asparagus Racemosus - Bot.], drumstick tree with red flowers [Hyperanthera Moringa - Bot.]
➠ 3|3|192|1 ⇢  (मधुर) (स्त्री) ⇒ rice, sweet, lovely, honeyed, charming, molasses, pleasant, sweetness, melodious, liquorice, sour gruel, delightful, mellifluous, of a teacher, red sugar-cane, sour rice-water, species of mango, kind of leguminous plant, kind of root similar to ginger, beetroot [Beta Bengalensis - Bot.], sounding sweetly or uttering sweet cries, shatavari and other plants [Asparagus Racemosus - Bot.], drumstick tree with red flowers [Hyperanthera Moringa - Bot.]
➠ 3|3|192|1 ⇢ मधुरम् (मधुर) (नपुं) ⇒ rice, sweet, lovely, honeyed, charming, molasses, pleasant, sweetness, melodious, liquorice, sour gruel, delightful, mellifluous, of a teacher, red sugar-cane, sour rice-water, species of mango, kind of leguminous plant, kind of root similar to ginger, beetroot [Beta Bengalensis - Bot.], sounding sweetly or uttering sweet cries, shatavari and other plants [Asparagus Racemosus - Bot.], drumstick tree with red flowers [Hyperanthera Moringa - Bot.]
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ रसनेन्द्रियविषयः
जातिः ➡ रसः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मधुरं,  क्ली,
   (मधु + रः ।) वङ्गम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
 विषम् । इति मेदिनी । रे,  १९५ ॥
(वङ्गशब्दे विषशब्दे च विवरणमस्य ज्ञातव्यम् ॥
)

 मधुरः,  पुं,
   (मधु माधुर्य्यं रातीति । रा + कः ।यद्वा,  मधुमाधुर्य्यमस्यास्तीति । “ऊषसुषिमुष्क-मधो रः ।” ५ । २ । १०७ । इति रः ।) मिष्टरसः ।इत्यमरः । १ । ५ । ९ ॥
 स च इक्ष्वादौ लक्ष्यते ।तत्पर्य्यायः । गौल्यः २ । इति राजनिर्घण्टः ॥
रसज्येष्ठः ३ गुल्यः ४ स्वादुः ५ मधूलकः ६ । इतिहेमचन्द्रः । ६ । २४ ॥
 तस्य गुणाः । प्रीणनत्वम् ।बल्यत्वम् । बृंहणत्वम् । वायुपित्तनाशित्वम् ।रसायनत्वम् । गुरुत्वम् । स्निग्धत्वम् । चक्षुष्य-त्वम् । तर्पणत्वम् । सरत्वञ्च । अन्यच्च ।“रसो मधुरकः शीतो धातुस्तन्यबलप्रदः ।चक्षुष्यो वातपित्तघ्नः कुर्य्यात् स्थौल्यकफक्रमीन् ॥
सोऽतियुक्तो ज्वरश्वासगलगण्डादिरोगकृत् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“मधुरस्तु रसश्चिनोति केशान्बपुषः स्थैर्य्यबलौजोवीर्य्यदायी ।अतिसेव्रनतः प्रमेहशैत्य-जडतामान्द्यमुखान् करोति दोषान् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा च वाभटे सूत्रस्थाने दशमेऽध्याये ॥
“रसानामिति रूपाणि कर्म्माणि मधुरो रसः ।आजन्मसात्म्यात् कुरुते धातूनां प्रबलं बलम् ।बालवृद्धक्षतक्षीणवर्णकेशेन्द्रियौजसाम् ॥
प्रशस्तो बृंहणो कण्ठ्यः स्तन्यसन्धानकृद्गुरुः ।आयुष्यो जीवनः स्निग्धः पित्तानिलविषापहः ॥
कुरुतेऽत्यु पयोगेन समेदःकफजान् गदान् ।स्थौल्याग्निसादसंन्यासमेहगण्डार्व्वुदादिकान् ॥
”अपिच ।“तत्र मधुरो रसः शरीरसात्म्याद्रसरुधिरमांस-मेदोऽस्थिमज्जौजः शुक्राभिवर्द्धन आयुष्यः षडि-न्द्रियप्रसादनो बलवर्णकरः पित्तविषमारुतघ्न-स्तृष्णाप्रशमनः त्वच्यः केश्यः कण्ठ्यः प्रीणनोजीवनस्तर्पणः स्नेहनः स्थैर्य्यकरः क्षीणक्षत-सन्धानकरः घ्राणमुखकण्ठोष्ठतालुप्रह्लादनोदाहमूर्च्छाप्रशमनः षट्पदपिपीलिकाना-मिष्टतमः स्निग्धः शीतो गुरुश्च ।स एवंगुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानः स्थौल्यंमार्द्दवमालस्यमतिस्वप्नं गौरवमनन्नाभिलाष-मग्नेर्द्दोबल्यमास्यकण्ठमांसाभिवृद्धिं श्वासकास-प्रतिश्यायालसकशीतज्वरानाहास्यमाधुर्य्यव-मथुसंज्ञास्वरप्रणाशगलगण्डमालाश्लीपदगल-शोफवस्तिधमनीगुदोपलेपाक्ष्यामयानभिष्य-मित्येवंप्रभृतीन् कफजान् विकारानुपजनयन्ति ।“स्नेहनप्रीणनाह्लादमार्द्दवैरुपलभ्यते ।मुखस्थो मधुरश्चास्यं व्याप्नुवँल्लिम्पतीव च ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २६ अध्याये ॥
)जीवकः । रक्तशिग्रुः । राजाम्रः । रक्तेक्षुः ।गुडः । शालिः । इति च राजनिर्घण्टः ॥
(बीजपूरविशेषः । तत्पर्य्यायो यथा,  --“बीजपूरोऽपरः प्रोक्तो मधुरो मधुकर्कटी ।”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
स्कन्दस्यसैनिकभेदः । यथा महाभारते । ९ ।४५ । ६९ ।“मधुरः सुप्रसादश्च किरीटी च महाबलः ॥
”)

 मधुरः,  त्रि,  (मधु माधुर्य्यमस्यास्तीति । “ऊषसुषि-मुष्कमधो रः ।” ५ । २ । १०७ । इति रः ।)मधुररसविशिष्टः । स्वादुः । (यथा,  हितोप-देशे । १ । ७९ ।“न धर्म्मशास्त्रं पठतीति कारणंन चापि वेदाध्ययनं दुरात्मनः ।स्वभाव एवात्र तथातिरिच्यतेयथा प्रकृत्या मधुरं गवां पयः ॥
”)प्रियः । इति मेदिनी । रे,  १९५ ॥
 पारि-भाषिकमधुराणि यथा । विदग्धोक्तिः । प्रिया-धरकुचादिः । शशी । स्त्रियः । बालोक्तिः ।इति कविकल्पलता ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मधुर पु०
  मधु माधुर्य्यं राति रा--क,  अस्त्यर्थे र वा ।१ गुडादिस्थे मिष्टरसे माधुर्य्यरसवति इक्ष्याढौ च मेदि०“मधुरया मधुबोधितमाधवी” माघः । ३ प्रिये ४ स्वादौच त्रि०
  मेदि० । ५ रक्तशिग्रौ ६ राजाम्रे ७ रक्तेक्षौ ८ गुडे९ शाकौ,  १० जीरके च पु०
  राजनि० ११ वङ्गे १२ विषेच न०
  मेदि० १३ शतपुष्यायां १४ वष्टिमधौ १५ मधुकर्कटि-कायां १६ मधूल्यां १७ मेदायां १८ यथुरानगर्य्यां च स्त्रीमेदि० १९ काकोल्यां २० शतानर्य्यां २१ वृहज्जीवन्त्यां२२ पासङ्कशाके २३ मिश्याञ्च (मौरी) स्त्री । स्वार्थे क ।अत इत्त्रम् । मिश्याम् स्त्री अमरः ।

Capeller

German

 मधुर süß,  lieblich,  reizend
 n.
  adv. Abstr.
°ता f.
 , 
°त्व n.
 

Stchoupak

French

 मधुर-
 a. doux,  suave,  charmant,  dit not. de la voix et du chant 
-अम् agréablement 
 -ता- f.
  douceur 
 -त्व- nt. id. 
 -आ- f.
 
n.
  d'une ville conquise par Śatrughna.
°कण्ठिन्- a. qui émet des sons agréables.
°गात्र- -ई- a. gracieux (de forme).
°प्रगीत- a. (oiseau) qui chante harmonieusement.
°भाषिन्- a. qui s'exprime agréablement.
°स्वर- a. à la voix douce.
मधुरालाप- m.
  sons mélodieux.
मधुरेश्वर- m.
  Lavaṇa 
 Śatrughna.
मधुरोपन्यास- m.
  interpellation aimable.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.