| YouTube Channel

उदकम् (udakam)

 
Apte
English
उदकम् [udakam], [उन्द्-ण्वुल् नि ˚नलोपश्च
Uṇ.*
 2.39] Water
अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते
Śi.*
 2.34. उदकं दा, -प्रदा orकृ To offer a libation of water to a dead person
इत्येवमुक्तो मारीचः कृत्वोदकमथात्मनः
Mb.
 * 3.278.14. उदकं उपस्पृश् to touch certain parts of the body with water, bathe
[cf.
Gr.
 hudor
L.
 unda 'a wave'].
Comp.
 अञ्जलिः A handful water.
See उदककर्मन्. -अन्तः margin of water, bank, shore
ओदकान्तात्स्निग्धो जनो$- नुगन्तव्य इति श्रूयते
Ś.*
 4. -अर्थिन्
a.
 desirous of water, thirsty. -आत्मन्
a.
 chiefly consisting of water
अव- कोल्बा उदकात्मान ओषधयः
Av.*
 8.7.9. -आधारः a reservoir, a cistern, well. -उदञ्जनः a water-jar. -उदरम् dropsy. -उदरिन्
a.
 dropsical. -ओदनः rice boiled with water. -कर्मन्, -कार्यम्, -क्रिया, -दानम् presentation of (a libation of) water to dead ancestors or the manes
लुप्तपिण्डोदकक्रियाः
Bg.*
 1.42. वृकोदरस्योदकक्रियां कुरु
Ve.*
 6
Y.*
 3.4. -कार्यम् Ablution of the body
Rām. -कुम्भः a water-jar. -कृच्छ्रः a kind of vow. -क्ष्वेडिकाf. sprinkling water on each other, a kind of amorous play
Vātsyāyana. -गाहः entering water, bathing
P.
 VI.3.6. -गिरिः, -पर्वतः mountain abounding in streams of water. -ग्रहणम् drinking water
Pt.*
 1. -चन्द्रः a kind of magic. -द, -दातृ, -दायिन्, -दानिक
a.
 giver of water
(विशुध्यन्ति) त्र्यहादुदकदायिनः
Ms.*
 5.64.
(दः) a giver of water to the manes.
an heir, near kinsman. -दानम्
=
 ˚कर्मन् q. v. -धरः a cloud. -परीक्षा a kind of ordeal. -पूर्वकम्
ind.
 preceded by the pouring of water, by pouring water on the hand as preparatory to or confirmatory of a gift or promise.-प्रतीकाश
a.
 watery, like water. -प्रवेशः A water burial (जलसमाधि)
Mb.
 * 3. -भारः, -वीवधः
a.
 yoke for carrying water. -भूमः water or moist soil. -मञ्जरी
N.
 of a work on medicine. ˚रसः A particular decoction used as a febrifuge. -मण्डलुः a water-pitcher (Ved. )-मन्थः a kind of peeled grain. -मेहः a sort of diabetes (passing watery urine). -मेहिन्
a.
 suffering from this disease.
वज्रः a thunder-shower.
thunderbolt in the form of shower
see उदवज्रः. -वाद्यम् 'water music' (performed by striking cups filled with water
cf.
 जलतरङ्ग), one of the 64 Kalās
Vātsyāyana. -शाकम् any aquatic herb. -शान्तिः
f.
 sprinkling holy or consecrated water over a sick person to allay fever
cf.
 शान्त्युदकम्. -शील
a.
 Practising the उदक ceremony
जपेदुदकशीलः स्यात्
Mb.
 * 12.123.22. -शुद्ध
a.
 bathed, purified by ablutions. -सक्तुः ground rice moistened with water.
स्पर्शः touching different parts of the body with water.
touching water preparatory to or in confirmation of an oath, gift, or promise. -हारः a water-carrier.
Apte Hindi
Hindi
उदकम्
नपुं*
 - उद्+ण्वुल् नि* नलोपः
पानी
उदकम्
नपुं*
 - "उन्द्+ण्वुल्, नलोपः "
"पानी, जल"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) उन्दी(क्लेदने)+क्वुन् । उ०२.३९। जलम् । ‘अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते’ माघः२.३४।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उदकम्
अव्य०
 उन्द--अकमु किच्च । क्लेदे गणर० । साक्षा०कृञिवा गतित्वम् । उदकंकृत्यौदकंकृत्वा क्लेदं कृत्वेत्यर्थः ।