| YouTube Channel

स्रोतः (srotaH)

 
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्रोतः
noun
शरीरस्थमार्गविशेषः यस्य सङ्ख्या पुरुषेषु नव तथा च स्त्रीषु एकादश इति मन्यते।
"शरीरे स्त्रोतसः प्राणान्नजलरसरक्तमांसमेदमलमूत्रशुक्रार्तवादीनां सञ्चारः भवति।"
Synonyms:
 सूत्रम्, स्रोतः
noun
कस्यापि ज्ञानस्य सूचनायाः वा प्राप्तिस्थानम्।
"विश्वस्तैः सूत्रैः ज्ञातं यद् अस्मिन् नगरे पाकिस्तानिनः हस्तकाः सन्ति।"
Synonyms:
 प्रवाहः, स्रवः, स्रवणम्, स्रोतः, प्रस्रवः, प्रस्रावः, स्रावः, स्यन्दः, स्यन्दनम्, निस्यन्दः, अभिष्यन्दः
noun
द्रवपदार्थस्य वहनक्रिया।
"सः जलस्य प्रवाहे निर्गतः।"
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्रोतः, [स्]
क्ली,
 (स्रवतीति । स्रु गतौ + “स्रुरीभ्यांतुट् च ।” उणा० ४ । २०१ । इति असुन् ।तुट् च ।) स्वतोऽम्बुसरणम् । इत्यमरः । १ ।१० । ११ ॥
वेगेन जलवहनं स्रोतः । स्वतःस्वयमम्बुनः सरणं गमनं स्रोतः इत्यन्वयः । स्वतइत्यात्महेतुकं न परहेतुकम् । तस् क्तेरितितृतीयायास्तस् स्रवति स्रोतः स्रुद्रुवत् त्रासुसितिअस् निपातनात्तन् स्रोतः सान्तम् । स्रोतः सद्यःसकलसलिलं सिंहकं सक्वमूलम् । इति दन्त्या-दावुष्मभेदः । स्रोतमदन्तञ्च । स्रोतः स्रोतं महा-नदः स्रवः पैञ्चषमस्त्रियाम् । इति हडडचन्द्रः ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, आर्य्या-सप्तशत्याम् । ४९१ ।“रुद्धस्वरसप्रसरस्यालिभिरग्रे नतं प्रियं प्रति मे ।स्रोतस इव निम्नं प्रतिरागस्य द्विगुण आवेगः”)नदी । यथा, गीतायाम् । १० । ३१ ।“झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥
”शरीरस्थनवच्छिद्राणि । (मनःप्राणान्नपाणी-यादिव हशरीरस्थासंख्यमार्गविशेषः । इति भाव-प्रकाशादयः ॥
) यथा, --“स्रोतांसि खानि छिद्राणि कालखण्डं यकृन्मतम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
(“यावन्तः पुरुषे मूर्त्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्त-एवास्मिन् स्रोतसां प्रकारविशेषा सर्व्वभावा हिपुरुषेणान्तरेण स्रोतांस्यभिनिर्व्वर्न्तन्ते क्षयं वान गच्छन्ति । स्रोतांसि खलु परिणाममापद्य-मानानां धातूनामभिवाहीनि भवन्ति अयनार्थे-नांपि चैके स्रोतसामेव समुदायं पुरुषमिच्छन्तिसर्व्वगतत्वात् सर्व्वसरत्वाच्च दोषप्रकोपप्रशमा-नानां नत्वेतदेवं यस्य सहि स्रोतांसि यच्च वहन्तियच्चावहन्ति यत्र चावस्थितानि सर्व्वं तदन्य-त्तेभ्यः । अतिबहुत्वात्तु खलु केचिदपरिसङ्ख्ये-यानि आचक्षन्ते स्रोतांसि परिसङ्ख्येयानि पुन-रन्ये तेषां स्रोतसां यथास्थलं कतिचित् प्रकारान्मूलतश्च प्रकोपपरिज्ञानतश्चानुव्याख्यास्यामःये भविष्यन्त्यलमनुक्तार्थज्ञानवते विज्ञानायचाज्ञानाय तद्यथा प्राणोदकान्नरसरुधिर-मांसमेदोऽस्थि-मज्जाशुक्र-मूत्रपुरीषस्वेदवहानिवातपित्तश्लेष्मणां पुनः सर्व्वशरीरचराणां सर्व्व-स्रोतांसि अयनभूतानि । तद्वदतीन्द्रियाणांपुनः सत्त्वादीनां केवलं चेतनावत् शरीरमयन-भूतमधिष्ठावभूतञ्च तदेतत् स्रोतसां प्रकृति-भूतत्वात् न विकारैरुपसृज्यते शरीरम् ।” इतिचरके विमानस्थाने पञ्चमाध्वाये ॥
)