| YouTube Channel

जगती (jagatI)

 
Apte
English
जगती [jagatī], 1 The earth
(समीहते) नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः
Ki.*
1.7
समतीत्य भाति जगती जगती 5.2.
People, mankind.
A cow.
The site of a house.
A field planted with jambu.
A kind of metre (see App.).
Comp.
-अधीश्वरः, -ईश्वरः a king
N.*
2.1.-धरः a mountain. -पतिः A king त्रिःसप्तकृत्वो जगतीपतीनाम्
Ki.*
3.18. -रुह्
m.
a tree.
Apte 1890
English
जगती 1 The earth
(समीहते) नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः Ki. 1. 7
समतीत्य भाति जगती जगती 5. 20.
2 People, mankind.
3 A cow.
4 The site of a house.
5 A field planted with jambu.
6 A kind of metre
(See App.).
Comp.
अधीश्वरः,
ईश्वरः a king
N. 2. 1.
धरः a mountain.
रुह् m. a tree.
Monier Williams Cologne
English
ज॑गती a
f.
a female animal,
RV.
i, 157, 5
vi, 72, 4
a cow,
Naigh.
11, 11
the plants (or flour as coming from plants),
VS.
i, 21
ŚBr.
i, 2, 2, 2
the earth,
ĪśUp.
PraśnUp.
Mn.
i, 100
MBh.
&c.
the site of a house,
L.
(Kir. i, 7, Sch.)
people, mankind,
L.
the world, universe,
R.
ii, 69, 11
a metre of 4 × 12 syllables,
RV.
x, 130, 5
AV.
viii
xix
ŚBr.
AitBr.
&c.
any metre of 4 × 12 syllables
the number 48
Lāṭy.
ix
Kāty.
xxii
a sacrificial brick named after the Jagatī metre,
ŚBr.
viii
KātyŚr.
xvii
a field planted with Jambū,
L.
ज॑गती b
f.
of °त्, q.v.
Apte Hindi
Hindi
जगती
स्त्री*
- गम् + अति नि* साधुः
पृथ्वी
जगती
स्त्री*
- -
"लोग, मनुष्य"
जगती
स्त्री*
- -
गाय
जगती
स्त्री*
- -
वैदिक छन्द का एक भेद
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जगती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
निष्पत्तिः - > गम्लृ (गतौ) - "अतिः" जगादेशश्च (उ० २-८४) निपा०। शतृवद्भावात् "ङीप्" (४-१-६)
प्रयोगाः - > "दुरोदरच्छद्मजितां समीहते नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः"
उल्लेखाः - > किरा० १-७
जगती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಕ /ಪ್ರಪಂಚ
जगती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನ
जगती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ಛಂದಸ್ಸು
विस्तारः - > "जगती भुवने क्ष्मायां छन्दोभेदे जनेऽपि च" -मेदि०
L R Vaidya
English
jagat {% (I) a. (f. ती) %} Moving, movable, इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् Bh.
jagatI {% f. %} 1. The earth, समीहते नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः Kir.i.7
2. people, mankind
3. a cow
4. a kind of metre. (See App. I.)
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१, अंशुमान्, अचला, अब्ज, अमृतांशु, अवनि, आदि, आस्य, इन्दु, इला, उडुपति, उर्वरा, उर्वी, ऋक्षेश, एक, एणधर, औषधीश, क, कलाधर, कलि, कु, कुमुदाकरप्रिय, क्षपाकर, क्षमा, क्षिति, क्षोणि, क्षोणी, क्षमा, गो, गोत्र, गोत्रा, ग्लौ, चन्द्र, चन्द्रमस्, जगती, जैवातृक, ज्या, तनु, दाक्षायणीप्राणेश, धरणी, धरा, धरित्री, नायक, निशाकर, निशेश, पितामह, पृथिवी, पृथ्वी, प्रालेयांशु, ब्रह्मा, भुवन्यु, भू, भूमि, मही, मुख, मृगलाञ्छन, मृगाङ्क, मेदिनी, रजनीकर, रजनीश, रात्रिप, रात्रीश, रुग्ण, रूप, लपन, वक्त्र, वदन, वसुधा, वसुन्धरा, वाक्, विधु, विरञ्चि, विश्वम्भरा, शशधर, शशभृत्, शशलाञ्छन, शशाङ्क, शशि, शशी, शीतकर, शीतकिरण, शीतद्युति, शीतमयूख, शीतरश्मि, शीतांशु, शुभ्रभानु, श्वेत, श्वेतांशु, सितरश्मि, सुधांशु, सोम, स्थिरा, हरिणधृत्, हरिणाङ्क, हिमकर, हिमगु, हिमरश्मि, हिमांशु
४८, जगती, संस्कार
Bopp
Latin
जगती f. (Fem. praec.) terra. HIT. 69. 18.: जगतीपाल
R. Schl. I. 12. 36.: जगतीपति.
Indian Epigraphical Glossary
English
jagatī (HA), same as bhamatī
the corridor of a shrine
on the four sides of its open court, used for circumambulation
of the main shrine.
(IE 7-1-2), ‘twelve’
sometimes also ‘fortyeight’
rarely
used in the sense of ‘the earth’ to indicate ‘one’.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
पृथिवी, भूः, भूमिः, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणी, क्षौणी, ज्या, काश्यपी, क्षितिः, सर्वसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कुः, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनिः, मेदिनी, मही, धरणी, क्षोणिः, क्षौणिः, क्षमा, अवनी, महिः, रत्नगर्भा, सागराम्बरा, अब्धिमेखला, भूतधात्री, रत्नावती, देहिनी, पारा, विपुला, मध्यमलोकवर्त्मा, धारणी, गन्धवती, महाकान्ता, खण्डनी, गिरिकर्णिका, धारयित्री, धात्री, अचलकीला, गौः, अब्धिद्वीपा, इडा, इडिका, इला, इलिका, इरा, आदिमा, ईला, वरा, आद्या, जगती, पृथुः, भुवनमाता, निश्चला, श्यामा
noun
मर्त्याद्यधिष्ठानभूता।
"पृथिवी पञ्चमम् भूतम्"
Synonyms:
गौः, माहेषी, सौरभेयी, उस्रा, माता, शृङ्गिणी, अर्जुनी, अघ्न्या, रोहिणी, माहेन्द्री, इज्या, धेनुः, अघ्ना, दोग्ध्री, भद्रा, भूगिमही, अनडुही, कल्याणी, पानवी, गौरी, सुरभिः, मबा, निलिनाचिः, सुरभी, अनड्वाही, अधमा, बहुला, मही, सरस्वती, उस्रिया, अही, अदितिः, इला, जगती, शर्करी
noun
ग्राम्यपशुविशेषः, यः सास्नालाङ्गुलककुदखुरविषाणी तथा तस्याः दुग्धं मनुष्याय पुष्टीकारकम् इति मन्यन्ते।
"हिन्दुधर्मीयाणां कृते गौः अवध्या अस्ति।"
Synonyms:
दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
भूर्भूमिः पृथिवी पृथ्वी वसुधोर्वी वसुंधरा
धात्री धरित्री धरणी विश्वा विश्वंभरा धरा ९३५
क्षितिः क्षोणी क्षमानन्ता ज्या कुर्वसुमती मही
गौर्गोत्रा भूतधात्री क्ष्मा गन्धमाताचलावनिः ९३६
सर्वंसहा रत्नगर्भा जगती मेदिनी रसा
काश्यपी पर्वताधारा स्थिरेला रत्नबीजसूः ९३७
विपुला सागराच्चाग्रे स्युर्नेमीमेखलाम्बराः
-wordlist-
भू (स्त्री), भूमि (स्त्री), पृथिवी (स्त्री), पृथ्वी (स्त्री), वसुधा (स्त्री), उर्वी (स्त्री), वसुन्धरा (स्त्री), धात्री (स्त्री), धरित्री (स्त्री), धरणी (स्त्री), विश्वा (स्त्री), विश्वम्भरा (स्त्री), धरा (स्त्री), क्षिति (स्त्री), क्षोणी (स्त्री), क्षमा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), ज्या (स्त्री), कु (स्त्री), वसुमती (स्त्री), मही (स्त्री), गो (स्त्री), गोत्रा (स्त्री), भूतधात्री (स्त्री), क्ष्मा (स्त्री), गन्धमाता (स्त्री), अचला (स्त्री), अवनि (स्त्री), सर्वंसहा (स्त्री), रत्नगर्भा (स्त्री), जगती (स्त्री), मेदिनी (स्त्री), रसा (स्त्री), काश्यपी (स्त्री), पर्वताधारा (स्त्री), स्थिरा (स्त्री), इला (स्त्री), रत्नसू (स्त्री), बीजसू (स्त्री), विपुला (स्त्री), सागरनेमी (स्त्री), सागरमेखला (स्त्री), सागराम्बरा (स्त्री)
--source--
स्याल्लोको विष्टपं विश्वं भुवनं जगती जगत्
-wordlist-
लोक (पुं), विष्टप (पुंक्ली), विश्व (क्ली), भुवन (पुंक्ली), जगती (स्त्री), जगत् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
भू
भू, भूमि, वसुधा, अवनि, वसुमती, धात्री, धरित्री, धरा, गो, गोत्रा, जगती, रसा, क्षिति, इला, क्षोणी, क्षमा, क्ष्मा, अचला, कु, पृथ्वी, पृथिवी, स्थिरा, धरणी, विश्वम्भरा, मेदिनी, ज्या, अनन्ता, विपुला, समुद्रवसना, सर्वंसहा, ऊर्वी, मही, काश्यपी, भूतधात्री, रत्नगर्भा, वसुन्धरा, धराधारा
भूर्भूमिर्वसुधावनिर्वसुमती धात्री धरित्री धरा,
गौर्गोत्रा जगती रसा क्षितिरिला क्षोणी क्षमा क्ष्माचला
कुः पृथ्वी पृथिवी स्थिरा धरणी विश्वम्भरा मेदिनी,
ज्यानन्ता विपुला समुद्रवसना सर्वंसहोर्वी मही १५६
काश्यपी भूतधात्री रत्नगर्भा वसुन्धरा
धराधारा विज्ञेया तद्विशेषान्निबोधत १५७
verse 2.1.1.156
page 0020
जगती
जगती, राजप्रधानलोक
चिन्तायामपि चर्चा जगती राजप्रधानलोकेऽपि
verse 5.1.1.794
page 0092
नाममाला
Sanskrit
भूमि, भू, पृथिवी, पृथ्वी, गह्वरी, मेदिनी, मही, धरा, वसुमती, धात्री, क्षमा, विश्वम्भरा, अवनि, वसुधा, धरणी, क्षोणी, क्ष्मा, धरित्री, क्षिति, कुम्भिनी, इला, उर्वरा, उर्वी, जगती, गो, वसुन्धरा
भूमिर्भूः पृथिवी पृथ्वी गह्वरी मेदिनी मही
धरा वसुमती धात्री क्षमा विश्वम्भराऽवनिः
वसुधा धरणी क्षोणी क्ष्मा धरित्री क्षितिश्च कुः
कुम्भिनीलोर्वरा चोर्वी जगती गौर्वसुन्धरा
verse 0.1.1.5
page 0004
Mahabharata
English
Jagatī (“the earth, personif.). § 592c (Vaishṇavāstra): VII, 29, 1285 (mother of Naraka). Cf. Bhūmi.
पुराणम्
English
जगती / JAGATĪ. One of the seven horses which draw the chariot of sūrya. gāyatrī, bṛhatī, uṣṇik, jagatī, Tṛṣṭubh, Anuṣṭubh and Paṅkti are the seven horses. (viṣṇu purāṇa, Part II, Chapter 8).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जगती,
स्त्री,
(गच्छति कार्य्यत्वात् नष्टा भवतीति ।गम + “वर्त्तमाने पृषद्बृहन्महज्जगच्छतृवच्च ।”उणां ८४ इति अतिप्रत्ययेन निपा-तनात् साधुः ततः शतृतुल्यत्वात् “उगितश्च ।”४ इति ङीप् ।) भुवनम् (यथा, रामायणे ६९ ११ ।“स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रञ्च पतितं भुवि ।उपरुद्धाञ्च जगतीं तमसेव समावृताम्
”)पृथ्वी (यथा, मार्कण्डेये २२ ।“तमायान्तं ततो देवी सर्व्वदैत्यजनेश्वरम् ।जगत्यां गातयामास भित्वा शूलेन वक्षसि
”)जनः छन्दोविशेषः इति मेदिनी ते, १०९
(सा द्बादशाक्षरा वृत्तिः यथा, छन्दो-मञ्जर्य्यां स्तवके ।“त्रिष्टुप् जगती चैव तथातिजगती मता
”अस्या उदाहरणादीनि छन्दःशब्दे द्रष्टव्यानि
)जम्बूवप्रम् इति हेमचन्द्रः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जगती स्त्री गम--क्विप् “पृषन्महज्जगच्छतृवत्” पा० शतृ-तुल्यत्वात् ङीप् भुवने पृथिव्यां “आर्य्यभट्टमतेभमेश्चलत्वात् गतिमत्त्वेन तथात्वम् अन्यमते जगदा-घारत्वात् तस्यास्तयात्वमिति भेदः द्वादशाक्षरपादकेछन्दोभेदे छन्दःशब्दे दृश्यम् जम्बुक्षेत्रे हेमच० ततो-भवादौ उत्सा० अञ् जागत जगतीभवादौ स्त्रियांटाप् छन्दःशब्दे उदा०
Stchoupak
French
जगती-
f.
(du précéd.) terre, univers
n.
d'un mètre védique (4 ×
12 syllabes).
°चर-
m.
être terrestre, homme.
°धर-
m.
montagne.
°पति-
m.
roi
°पति-कन्यका-
f.
princesse
°पाल- °भर्तृ- °भुज्-
m.
id.
°रुह्- °रुह-
m.
arbre.
°श-
m.
démon (qui détruit la terre).