| YouTube Channel

ब्राह्मी (brAhmI)

 
Apte
English
ब्राह्मी [brāhmī], 1 The personified female energy of Brahman.
Sarasvatī, the goddess of speech.
Speech
संस्कारो- पगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम्
Mb.
 * 1.1.19.
A tale or narrative.
A pious usage or custom, Vedic rituals
ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम्
Rām.*
 6.111.113.
N.
 of the constellation Rohiṇī.
N.
 of Durgā.
A woman married according to the Brāhma form of marriage.
The wife of a Brāhmaṇa.
A kind of medicinal plant
ब्राह्मी हिमा सरा तिक्ता लघुर्मेध्या च शीतला । कषाया मधुरा स्वादुपाकायुष्या रसायनी । स्वर्या स्मृतिपदा कुष्ठपाण्डु- मेहाश्रकासजित् ॥ Bhāva.
P.
बभूव तेषां रजनी ब्राह्मीव प्रीतिवर्धिनी
Mb.
 * 15.18.23.
A kind of brass.
N.
 of a river.Comp. -कन्दः a species of bulbous plant. -पुत्रः the son of a Brāhmī, see above
दश पूर्वान् परान् वंश्यानात्मानं चैकविंशकम् । ब्राह्मीपुत्रः सुकृतकृन्मोचयेदेनसः पितॄन् ॥
Ms.*
 3.37.
Apte 1890
English
ब्राह्मी 1 The personified female energy of Brahman.
2 Sarasvatī, the goddess of speech.
3 Speech.
4 A tale or narrative.
5 A pious usage or custom.
6 N. of the constellation Rohiṇī.
7 N. of Durgā.
8 A woman married according to the Brāhma form of marriage.
9 The wife of a Brāhmaṇa.
10 A kind of medicinal plant.
11 A kind of brass.
12 N. of a river.
Comp.
कंदः a species of bulbous plant.
पुत्रः the son of a Brāhmī, see above
Ms. 3. 27, 37.
Monier Williams Cologne
English
ब्राह्मी॑ a (ई),
f.
 , see ब्राह्मी
ब्राह्मी b
f.
 (of ब्राह्म॑, q.v.) the Śakti or personified energy of Brahmā (regarded as one of the 8 Mātṛs or divine mothers of created beings
in
MBh.
 ix, 2655 they are said to attend Skanda),
L.
speech or the goddess of speech (= Sarasvatī),
MBh.
 i, 19
N.
 of Durgā, DevīP.
the wife of a Brāhman,
W.
(in music)
N.
 of a Mūrchanā,
Saṃgīt.
a religious practice, pious usage (°म्या
ind.
 according to pious usage),
R.
a woman married according to the Brāhma rite,
Gaut.
Viṣṇ. (cf. -पुत्र), the constellation Rohiṇi,
L.
a female fish or frog,
W.
a species of ant,
L.
N.
 of various plants (Clerodendrum Siphonantus, Ruta Graveolens, Enhydra Hingcha
&c.
 ),
L.
a kind of brass,
L.
N.
 of a river,
Śatr.
(with संहिता)
N.
 of wk.
Monier Williams 1872
English
ब्राह्मी। See under ब्राह्म, p. 693, col. 1.
Macdonell
English
ब्राह्मी brāhmī,
f.
 (of brāhma), female energy 🞄of Brahman
goddess of speech, Sarasvatī 🞄(Brahmanʼs wife)
speech
narrative
wife 🞄espoused according to the Brāhman form
N. 🞄of various plants
N. of a river: -putra,
m.
 🞄son of a woman married according to the 🞄Brāhma rite.
Hindi
Hindi
आध्यात्मिक
Apte Hindi
Hindi
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
ब्रह्म की मूर्तिमती शक्ति
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
वाणी की देवी सरस्वति
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
वाणी
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
"कहानी, कथा"
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
धार्मिक प्रथा या रिवाज
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
रोहिणी नक्षत्र
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
दुर्गा का नामान्तर
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
ब्राह्मविवाह की विधि से परिणीता स्त्री
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
ब्राह्मण की पत्नी
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
एक प्रकार की बूटी
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
एक प्रकार का पीपल
ब्राह्मी
स्त्री*
 - ब्राह्म + ङीप्
नदी का नामान्तर
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾಷೆ/ವಾಕ್ಕು/ಮಾತು
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಗ್ದೇವಿ/ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿ
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮಶಕ್ತಿ
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊನಗೊನ್ನೆ ಸೊಪ್ಪು
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೀರೆಸೊಪ್ಪು
ब्राह्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > "ब्राह्म" ಪದದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ
L R Vaidya
English
brAhma {% (I) a. (f. ह्मी) %} 1. Relating to Brahman (m.), R.xiii.60
2. relating to Brahman (n.), Bg.ii.72
3. relating to the Brāhmaṇas
4. holy, sacred
5. relating to sacred knowledge
6. relating to or prescribed by the Vedas.
brAhmI {% f. %} 1. The personified energy of Brahman (m.)
2. the goddess of speech
3. an epithet of Durgā
4. a woman married according to the Brahma form
5. the wife of a Brāhmaṇa
6. the constellation Rohiṇī
7. name of a medicinal plant
8. speech
9. a tale, a narrative
10. a religious usage
11. a kind of brass.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
brāhmī,
(1) (sc. lipi
surely Skt. tho not in Skt. Dictt.) n. of an alphabet: Mv 〔i.135.5〕
LV 〔125.19〕
(2) n. of a rākṣasī: Māy 〔243.21〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
Brāhmī, name of an early Indian alphabet, from which a
large number of alphabets of India and some other countries
have derived.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मण्डूकी, भेकी, शिली, मण्डूकिहा, वर्षाभू, ब्राह्मी, खण्वखा, खैमखा
noun
स्त्रीत्वविशिष्टः मण्डूकः।
"वैज्ञानिकः मण्डूकीं हस्ते गृह्णाति।"
Synonyms:
 ब्राह्मी
noun
ब्रह्मणः शक्तिः।
"ब्राह्म्याः वर्णनं वेदेषु अपि प्राप्यते।"
Synonyms:
 ब्राह्मी, सोमलता, सरस्वती, सौम्या, सुरश्रेष्ठा, शारदा, सुवर्चला, कपोतवगा, वैधात्री, दिव्यतेजाः, महौषधी, स्वयंभुवी, सौम्यलता, सुरेष्टा, ब्रह्मकन्यका, मणडूकमाता, मण्डुकी, सुरसा, मेध्या, वीरा, भारती, वरा, परमेष्ठिनी, दिव्या, शारदा
noun
क्षुपविशेषः-यः भेषजरुपेण उपयुज्यते यस्य गुणाः वाताम्लपित्तनाशित्वं तथा च बुद्धिप्रज्ञामेधाकारीत्वम्।
"ब्राह्मी प्रायः गङ्गातटे हरिद्वारनगरस्य समीपे दृश्यते।"
Synonyms:
 सरस्वती, प्रज्ञा, भारती, वागीश्वरी, वाग्देवी, वीणावादिनी, शारदा, हंसवाहिनी, गिरा, इला, ब्राह्मी, इरा, ज्ञानदा, गीर्देवी, ईश्वरी, वाचा, वचसामीशा, वर्णमातृका, गौः, श्रीः, वाक्येश्वरी, अन्त्यसन्ध्येश्वरी, सायंसन्ध्यादेवता, गौरी
noun
विद्यायाः वाण्यः च अधिष्ठात्री देवता।
"सरस्वत्याः वाहनं हंसः अस्ति।"
Synonyms:
 ब्राह्मी
noun
एका नदी ।
"ब्राह्मेः उल्लेखः शत्रुञ्जयमाहात्म्ये वर्तते"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कृत्तिका बहुलाश्चाग्निदेवा ब्राह्मी तु रोहिणी ।
-wordlist-
कृत्तिका (स्त्री), बहुला (स्त्री), अग्निदेवा (स्त्री), ब्राह्मी (स्त्री), रोहिणी (स्त्री)
--source--
वाग्ब्राह्मी भारती गौर्गीर्वाणी भाषा सरस्वती ।
श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ २४१ ॥
-wordlist-
वाच् (स्त्री), ब्राह्मी (स्त्री), भारती (स्त्री), गो (स्त्री), गिर् (स्त्री), वाणी (स्त्री), भाषा (स्त्री), सरस्वती (स्त्री), श्रुतदेवी (स्त्री), वचन (क्ली), व्याहार (पुं), भाषित (क्ली), वचस् (क्ली)
--source--
ब्राह्मी तु राज्ञी कपिला ब्रह्मरीतिर्महेश्वरी ॥ १०४८ ॥
-wordlist-
ब्राह्मी (स्त्री), राज्ञी (स्त्री), कपिला (स्त्री), ब्रह्मरीति (स्त्री), महेश्वरी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वाक्
वाक्, वाणी, भारती, भाषा, गो, गीर्, ब्राह्मी, सरस्वती
वाग्वाणी भारती भाषा गौर्गीर्ब्राह्मी सरस्वती ।
verse 1.1.1.7
page 0002
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: ब्राह्मी
Root: ब्राह्मी
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ सप्तमातृषु एका
Meaning(s):
⇒ One of the seven mothers
Shloka(s):
1|1|64|2 ► ब्राह्मी माहेश्वरी चैन्द्री वाराही नारसिंह्यपि॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|64|2 ⇢ ब्राह्मी (ब्राह्मी) (स्त्री) ⇒ One of the seven mothers ⇒ सप्तमातृषु एका
Related word(s):
isa_k ➡ सप्तमातरः
जातिः ➡ देवता
Tamil
Tamil
ப்3ராஹ்மீ : சரஸ்வதி, கதை, பேச்சு, வழக்கம், முறை, ரோஹிணி நக்ஷத்திரம், அந்தணின் மனைவி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ब्राह्मी,
स्त्री,
 (ब्रह्मण इयम् । ब्रह्म + अण् ।टिलोपः । स्त्रियां ङीष् ।) दुर्गा । यथा, --“बृहदश्वशरीरं यदप्रमेयं प्रमाणतः ।बृहद्विस्तीर्णमित्युक्तं ब्राह्मी देवी ततः स्मृता ॥
”इति देवीपुराणे ४५ अध्यायः ॥
शिवस्याष्टमातृकान्तर्गतमातृकाविशेषः । साच ब्रह्मशक्तिः । सरस्वती । शाकभेदः । तत्-पर्य्यायः । मत्स्याक्षी २ वयस्था ३ सोम-वल्लरी ४ । इत्यमरः । २ । ४ । १३७ ॥
चत्वारिसोमलतायां । ब्राह्मीशाके इति केचित् । इतितट्टीकायां भरतः ॥
(यथा, गारुडे १९९ अध्याये ।“वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम् ।ब्राह्मीरसे भावितञ्च मधुसर्पिसमन्वितम् ।सप्ताहं भक्षितं कुर्य्यान्महैश्वर्य्यं मात पराम् ॥
”)ब्रह्मीशाकस्य पर्य्यायान्तरं यथा । सरस्वती ५सौम्या ६ सुरश्रेष्ठा ७ सुवर्च्चला ८ कपोतवेगा ९वैधात्री १० दिव्यतेजाः ११ महौषधी १२स्वायम्भुवी १३ सौम्यलता १४ सुरेष्टा १५ब्रह्मकन्यका १६ मण्डूकमाता १७ मण्डूकी १८सुरसा १९ मेध्या २० वीरा २१ भारती २२वरा २३ परमेष्ठिनी २४ दिव्या २५ शारदा २६ ।अस्या गुणाः । हिमत्वम् । कषायत्वम् ।तिक्तत्वम् । वातास्रपित्तनाशित्वम् । बुद्धिप्रज्ञा-मेधाकारित्वम् । आयुर्वर्द्धकत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
अपि च ।“ब्राह्मी कपोतवल्ली स्यात् सोमवल्ली सरस्वती ॥
”अथ ब्रह्ममाण्डूकी ।“मण्डूकपर्णी माण्डूकी त्वाष्ट्री दिव्या महौ-षधी ॥
”अस्या गुणाः ।“ब्राह्मी हिमा सरा तिक्ता लघुर्मेध्या चशीतला ।कषाया मधुरा स्वादुपाकायुष्या रसायनी ॥
स्वर्य्या स्मृतिप्रदा कुष्ठपाण्डुमेहास्रकासजित् ।विषशोथज्वरहरी तद्वन्मण्डूकपर्णिनी ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
फञ्जिका । वामनहाटी इति भाषा । पङ्क-मडमत्स्यः । पाँकाल इति भाषा । सोमवल्लरी ।सोमलता इति ख्याता । इति मेदिनी ॥
महाज्योतिष्मती । वडी मालकङ्गुनी इतिहिन्दी भाषा । मत्स्याक्षी । मच्छाछी इतिछछमछरिया इति च हिन्दी भाषा । वाराही-कन्दः । हिलमोचिका । इति राजनिर्घण्टः ॥
हिंचा इति भाषा । रोहिणीनक्षत्रम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
(ब्रह्म + अण् + ङीप् ।) ब्रह्माधि-ष्ठातृदेवताकत्वात् तथात्वम् ॥
सूर्य्यमूर्त्तिः ।यथा, माकण्डेये । १०९ । ७१ ।“ब्राह्मी माहेश्वरी चैव वैष्णवी चैव ते तनुः ।त्रिधा यस्य स्वरुपन्तु भानोर्भास्वान् प्रसीदतु ॥
”त्रि, ब्रह्मप्राप्तियोग्या । यथा, मनुः । २ । २८ ।“स्वाध्यायेन ब्रतैर्होभै स्त्रैविद्येनेज्यया सुतैः ।महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥
”)ब्रह्मभवा । यथा गीतायाम् । २ । ७२ ।“एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ ! नैनां पाप्यविमुह्यति ॥
”)
Stchoupak
French
ब्राह्मी-
f.
 énergie personnifiée de Brahma
parole ou déesse de la
parole
pratique ou coutume religieuse
n.
 d'une écriture indienne
-या selon la pieuse coutume.
°पुत्र-
m.
 fils d'une femme mariée selon le mode brāhma.