| YouTube Channel

इन्दुः (induH)

 
Apte
English
इन्दुः [induḥ], [उनत्ति क्लेदयति चन्द्रिकया भुवनं उन्द्-उ आदेरिच्च
Uṇ.*
1.12]
The moon
दिलीप इति राजेन्दुरिन्दुः क्षीरनिधाविव
R.*
1.12 (इन्दु is said to mean in the Veda a drop of Soma juice, a bright drop or spark
सुतास इन्दवः
Rv.*
1.16.6).
The मृगशिरस् Nakṣatra.
(in
Math.
) The number 'one'.
Camphor.
The point on a die
तेभ्यो इन्दवो हविषा विधेम
Av.*
7.19.6.
Designation of the अनुस्वार. - (pl. )
The periodical changes of the moon.
The time of moon-light, night.Comp. -कमलम् the white lotus.
कला a digit of the moon. (These are 16, each of which is mythologically said to be devoured by 16 deities in succession).
N.
of several plants
अमृता, गुडूची, सोम- लता.
कलिका
N.
of a plant (केतकी).
a digit of the moon. -कान्तः the moon-stone.
(ता) night.
N.
of a plant (केतकी).
क्षयः waning or disappearance of the moon.
the new moon day.
Ms.*
3.122. -जः, -पुत्रः the planet Mercury. (-जा)
N.
of the river Revā or Narmadā.
जनकः the ocean (the moon being produced amongst other jewels at the churning of the ocean)
the sage अत्रि. -दलः a digit, crescent.-पुष्पिका
N.
of a plant (कलिकारी or जांगली).
भम् the sign called Cancer.
the Nakṣatra called मृगशिरस्.-भा a kind of water-lily. -भृत्, -शेखरः, -मौलिः 'the moon-crested god, epithets of Śiva.
मणिः the moon-stone.
a pearl. -मुखी A lotus-creeper.-मण्डलम् the orb or disc of the moon. -रत्नम् a pearl.
ले (रे) खा a digit of the moon.
N.
of several plants, especially, plant Flacourtia Sapida. Its seed is much used by women as a detergent to their oiled hair (Mar. बांवच्या).
Ligusticum Ajwaen (Mar. ओंवा). see इन्दुकला. -लोकः the world of the moon. -लोहकम्, लौहम् silver. -वदना A moon-faced lady.
N.
of a metre
see Appendix. -वल्ली The Soma plant. -वारः a kind of yoga in Astrology. -वासरः Monday. -व्रतम् a religious observance depending on the age of the moon. It consists in diminishing the quantity of food by a certain portion daily, for a fortnight or a month
cf.
चान्द्रायण. इन्दुव्रतसहस्रं तु यश्चरेत्कायशोधनम्
Mb.
* 13.26.39.-शफरिन् A tree, Bauhinia tomentosa (Mar. आपटा)-सुतः or -सूनुः
N.
of the planet Mercury.
Apte Hindi
Hindi
इन्दुः
पुं*
- "उनत्ति क्लेदयति चन्द्रिकया भुवनम्, उन्द्-उ आदेरिच्च"
चंन्द्रमा
इन्दुः
पुं*
- "उनत्ति क्लेदयति चन्द्रिकया भुवनम्, उन्द्-उ आदेरिच्च"
(गणित में) 'एक' की संख्या
इन्दुः
पुं*
- "उनत्ति क्लेदयति चन्द्रिकया भुवनम्, उन्द्-उ आदेरिच्च"
कपूर
इन्दुः
पुं*
- "उन्द्+ उ, औदेरिच्च"
चन्द्रमा
इन्दुः
पुं*
- "उन्द्+ उ, औदेरिच्च"
अनुस्वार की परिभाषा
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) इनत्ति क्लेदयति भुवं चन्द्रिकया इन्दी(क्लेदने)+उः। ‘उन्देरिच्चादेः’ उ०१.१२, आदेः इत् १.चन्द्रः। ‘दिलीप इति राजेन्दुरिन्दुः क्षीरनिधाविव’ रघुः १.१२। ‘इन्दुरिन्दुरिव श्रीमानित्यादौ तदनन्वयः’ चन्द्रा०। २.कर्पूरः। ३.मृगशीर्षनक्षत्रम् ‘दिवार्ककिरणैर्जुष्टं स्पृष्टमिन्दुकरैर्निशि’ वैद्यकद्व्यगुणाः। ४.गणिते एकसङ्ख्या, एकसङ्ख्यायुक्तः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
सोमः, चन्द्रः, शशाङ्कः, इन्दुः, मयङ्कः, कलानिधिः, कलानाथः, कलाधरः, हिमांशुः, चन्द्रमाः, कुमुदबान्धवः, विधुः, सुधांशुः, शुभ्रांशुः, ओषधीशः, निशापतिः, अब्जः, जैवातृकः, सोमः, ग्लौः, मृगाङ्कः, द्विजराजः, शशधरः, नक्षत्रेशः, क्षपाकरः, दोषाकरः, निशीथिनीनाथः, शर्वरीशः, एणाङ्कः, शीतरश्मिः, समुद्रनवनीतः, सारसः, श्वेतवाहनः, नक्षत्रनामिः, उडुपः, सुधासूतिः, तिथिप्रणीः, अमतिः, चन्दिरः, चित्राटीरः, पक्षधरः, रोहिणीशः, अत्रिनेत्रजः, पक्षजः, सिन्धुजन्मा, दशाश्वः, माः, तारापीडः, निशामणिः, मृगलाञ्छनः, दर्शविपत्, छायामृगधरः, ग्रहनेमिः, दाक्षायणीपति, लक्ष्मीसहजः, सुधाकरः, सुधाधारः, शीतभानुः, तमोहरः, तुशारकिरणः, परिः, हिमद्युतिः, द्विजपतिः, विश्वप्सा, अमृतदीधितिः, हरिणाङ्कः, रोहिणीपतिः, सिन्धुनन्दनः, तमोनुत्, एणतिलकः, कुमुदेशः, क्षीरोदनन्दनः, कान्तः, कलावान्, यामिनीजतिः, सिज्रः, मृगपिप्लुः, सुधानिधिः, तुङ्गी, पक्षजन्मा, अब्धीनवनीतकः, पीयूषमहाः, शीतमरीचिः, शीतलः, त्रिनेत्रचूडामणिः, अत्रिनेत्रभूः, सुधाङ्गः, परिज्ञाः, सुधाङ्गः, वलक्षगुः, तुङ्गीपतिः, यज्वनाम्पतिः, पर्व्वधिः, क्लेदुः, जयन्तः, तपसः, खचमसः, विकसः, दशवाजी, श्वेतवाजी, अमृतसूः, कौमुदीपतिः, कुमुदिनीपतिः, भूपतिः, दक्षजापतिः, ओषधीपतिः, कलाभृत्, शशभृत्, एणभृत्, छायाभृत्, अत्रिदृग्जः, निशारत्नम्, निशाकरः, अमृतः, श्वेतद्युतिः
noun
देवताविशेषः
"पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः[श.क]"
Synonyms:
जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ पेयम्।"
Tamil
Tamil
இந்து3: : சந்திரன், ஒன்று என்னும் எண், கர்ப்பூரம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
इन्दुः,
पुं,
(उनत्ति अमृतधारया भुवं क्लिन्नां करोतिइति उन्द + + आदेरिच्च ।) चन्द्रः ।(“दिलीप इति राजेन्दरिन्दुः क्षीरनिधाविव” ।इति रघुः १२ ।) कर्पूरः इत्यमरः
(चन्द्रसमसंख्यः एकसंख्यायुक्तः मृगशिरानक्षत्रम्
“दिवार्ककिरणैर्जष्टं स्पष्टमिन्दुकरैर्निशि” ।इति वैद्यकद्रव्यगुणः
)