| YouTube Channel

स्वधा (svadhA)

 
Capeller Eng
English
1 स्वधा॑
f.
 (one's own or peculiar) nature or condition
(lit. self-position, spontaneity), habit, custom, rule
accustomed
place, home
welfare, comfort, pleasure. Instr.
sgl.
 &
pl.
 ,
स्वधा॑म॑नु, अ॑नु स्वधा॑म् & स्वधा॑ अ॑नु willingly, freely, in
wonted wise, merrily, wantonly.
2 स्वधा॑
f.
 sweet drink,
esp.
 a libation to the Manes
the
exclamation Svadhā (used on presenting or instead of this libation).
Yates
English
स्वधा
adv. Exclamation when offer-
ing to the manes
the food offer-
ed. 1.
f.
 Personification of
Māyā
Durgā
illusion
a nymph.
Spoken Sanskrit
English
स्वधा - svadhA - adverb - the exclamation or benediction used on presenting the above oblation or libation to the gods or departed ancestors
स्वधा - svadhA -
f.
 - self-power
स्वधा - svadhA -
f.
 - knife
स्वधा - svadhA -
f.
 - pleasure
स्वधा - svadhA -
f.
 - refreshing drink offered to the pitRs or spirits of deceased ancestors
स्वधा - svadhA -
f.
 - food or libation
स्वधा - svadhA -
f.
 - law
स्वधा - svadhA -
f.
 - comfort
स्वधा - svadhA -
f.
 - rule
स्वधा - svadhA -
f.
 - habitual state
स्वधा - svadhA -
f.
 - own place
स्वधा - svadhA -
f.
 - sacrificial offering due to each god
स्वधा - svadhA -
f.
 - home
स्वधा - svadhA -
f.
 - convenience
स्वधा - svadhA -
f.
 - own portion or share
स्वधा - svadhA -
f.
 - axe
स्वधा - svadhA -
f.
 - self-position
स्वधा - svadhA -
f.
 - inherent power
स्वधा - svadhA -
f.
 - ease
स्वधा - svadhA -
f.
 - own state or condition or nature
स्वधा - svadhA -
f.
 - custom
स्वधा svadhA
f.
 self-power
यत्रकामावसाय yatrakAmAvasAya
m.
 supernatural power of transporting one's self anywhere one likes
समाधियोगर्द्धितपोविद्याविरक्तिमत् samAdhiyogarddhitapovidyAviraktimat
adj.
 possessing or accompanied with meditation, self-abstraction, supernatural power, mortification, knowledge and indifference
स्वयम्प्रभु svayamprabhu
m.
 self-powerful
स्वक्षत्र svakSatra
adj.
 self-powerful
पञ्चकृत्य paJcakRtya
n.
 5 actions by which the supreme power manifests itself
स्वधा svadhA
f.
 self-position
Wilson
English
स्वधा ind.
1 An exclamation used on presenting an oblation to the manes. (aptote
noun. ).
2 The food of deceased ancestors.
f.
 (-धा)
1 A personification of Māyā or worldly illusion, the self-contained
associate of the Creator.
2 A nymph, the food of the manes personified, and sometimes represented as the
wife of AGNI or fire.
E.
 ष्वद to taste, आ
aff.
 , and द changed to ध
or स्व
self, धा to hold,
aff.
 अ and टाप्.
Apte
English
स्वधा [svadhā], [स्वद्-आ-पृषो˚ दस्य धः]
One's own nature or determination, spontaneity.
One's own will or pleasure.
The oblation of food offered to the Pitṛis or Manes of deceased ancestors
स्वधासंग्रहतत्पराः
R.*
 1.66
Ms.*
 9.142
Y.*
 1.12.
The food offered to the Manes personified.
Food or oblation in general.
One's own portion or share.
A Śrāddha or funeral ceremony
Ms.*
 2.142.
N.
 of Māyā or illusion.
ind.
 An exclamation uttered on offering an oblation to the Manes (with
dat.
 )
पितृभ्यः स्वधा Sk.
Comp.
 -कर
a.
 offering oblations to the Pitṛis
यदपत्यं भवेदस्यां तन्मम स्यात् स्वधाकरम्
Ms.*
 9.127. -कारः the exclamation Svadhā
पूतं हि तद्गृहं यत्र स्वधाकारः प्रवर्तते. -निनयनम् a formula or sacred text used in making the oblations to the Pitṛis
नाभिव्याहारयेद्ब्रह्म स्वधानिनयनादृते
Ms.*
 2.172.
प्रियः Agni or fire
black sesamum. -भुज्
m.
a deceased or defied ancestor.
a god, deity.
Apte 1890
English
स्वधा [स्वद्-आ पृषो° दस्य धः] 1 One's own nature or determination, spontaneity.
2 One's own will or pleasure.
3 The oblation of food offered to the Pitṛs or Manes of deceased ancestors
स्वधासंग्रहतत्पराः R. 1. 66, Ms. 9. 142, Y. 1. 102.
4 The food offered to the Manes personified.
5 Food or oblation in general.
6 One's own portion or share.
7 A Śrāddha or funeral ceremony.
8 N. of Māyā or illusion.
ind. An exclamation uttered on offering an oblation to the Manes (with dat.)
पितृभ्यः स्वधा Sk.
Comp.
कर a. offering oblations to the Pitṛs.
कारः the exclamation Svadhā
पूतं हि तद्गृहं यत्र स्वधाकारः प्रवर्तते.
निनयनं a formula or sacred text used in making the oblations to the Pitṛs.
प्रियः {1} Agni or fire. {2} black sesamum.
भुज् m. {1} a deceased or deified ancestor. {2} a god, deity.
Monier Williams Cologne
English
स्व—धा a, see
p.
 1278, col. 1, and
s.v.
स्व-धा॑ b
f.
 (for स्वधा॑ See
p.
 1280) self-position, self-power, inherent power (accord. to some,
N.
 of Nature or the material Universe
स्व-ध॑या ‘by self-power’),
RV.
own state or condition or nature, habitual state, custom, rule, law,
RV.
ease, comfort, pleasure (अ॑नु स्वधा॑म्, स्वधा॑म् अ॑नु or स्वधा॑ अ॑नु, स्वध॑या, or स्वधा॑भिः, ‘according to one's habit or pleasure, spontaneously, willingly, easily, freely, undisturbedly, wantonly, sportively’),
RV.
AV.
VS.
TBr.
own place, home (स्वधे॑
du.
 ‘the two places or homes’, heaven and earth,
Naigh.
 iii, 30), ib.
‘own portion or share’, the sacrificial offering due to each god, (esp. ) the food or libation, or refreshing drink (cf. 2. सु-धा) offered to the Pitṛs or spirits of deceased ancestors (consisting of clarified butter
&c.
 and often only a remainder of the Havis
also applied to other oblations or libations, and personified as a daughter of Dakṣa and wife of the Pitṛs or of Aṅgiras or of a Rudra or of Agni),
RV.
&c.
&c.
स्व-धा (-धा),
ind.
 (with
dat.
 or
gen.
 ) the exclamation or benediction used on presenting (or as a substitute for) the above oblation or libation to the gods or departed ancestors (accord. to
Mn.
 iii, 252 the highest form of benediction at a Śrāddha
with √ कृ, ‘to pronounce the exclamation or benediction स्व-धा’
स्वधास्तु, ‘let there be a blessing on it’ [cf.
RTL.
 104,
n.
 1]),
RV.
&c.
स्वधा॑ c
f.
 (for स्व-धा see
p.
 1278, col. 1) an axe, knife,
TS.
Monier Williams 1872
English
स्वधा स्व-धा or स्वधा, f. (fr. स्व + rt. 1.
धा
but in Uṇādi-s. IV. 174. connected with rt.
स्वद्
cf. स्वदित), Ved. one's own condition or
nature, own peculiarity or individuality
innate or
inherent power or strength, (स्वधया, by one's
own power or strength
Sāy. = स्वकीयेन बलेन,
by one's own nature or determination, spontaneously)
‘self-contained, self-sustained, ’ N. of Māyā or Pra-
kṛti (as the source of the phenomenal world
in this
sense Svadhā is sometimes translated ‘Nature, ’ as,
for example, in the celebrated hymn Ṛg-veda X.
129. आनीद् अवातं स्वधया तद्, ‘that one, i. e.
the supreme Being breathed calmly along with Na-
ture
’ and in Naigh. III. 30. स्वधे, fem. du., is
enumerated among the द्यावा-पृथिवी-नामधे-
यानि)
manner, habit, custom, usage, (अनु स्वधाम्,
according to one's wont or custom, as usual
ac-
cording to one's own determination, according to
pleasure)
one's own portion or share
the sacrificial
offering due to each god
the food or oblation
offered to the Pitṛs or spirits of deceased ancestors
(in this sense especially in later Sanskrit)
the Śrād-
dha or funeral ceremony itself
the Food or Obla-
tion to the Pitṛs &c. personified (as a daughter of
Dakṣa and wife of the Pitṛs
also represented as a
wife of Aṅgiras, of a Rudra, and of Agni)
an ob-
lation or offering or food (in general, = अन्न, Naigh.
II. 7
= उदक, Naigh. I. 12)
(स्वधा), ind. an
exclamation or prayer used on presenting an oblation
to the gods or Manes of departed ancestors and pro-
genitors [cf. स्वाहा, श्रौषट्, वौषट्, वषट्],
the highest form of blessing used at a Śrāddha, (स्व-
धास्तु, ‘let there be Svadhā!’ this, according to
Manu III. 252, is the highest benison at a Śrāddha)
[cf. according to some Gr. ἔθ-ος, ἦθ-ος, ἠθεῖο-ς, εἴ-ωθ-α,
ἐθ-ίζ-ω
Lat. suetus
Goth. sidus
Angl.
Sax. sidu, siodo.]
—स्वधा-कर, अस्, ई, अम्, offer-
ing oblations to deceased ancestors or deified pro-
genitors, performing funeral obsequies (Manu IX.
127)
(अस्), m. = स्वधा-कार.
—स्वधा-कार,
अस्, m. pronouncing the exclamation or blessing स्व-
धा
the formula स्वधा.
—स्वधा-निनयन,
अम्, n. ‘Svadhā-performing, ’ a sacred text used in
making the oblation to the Pitṛs, (Manu II. 172.)
—स्वधा-पति, इस्, m., Ved. lord of the Svadhā.
—स्वधा-प्रिय, अस्, m. ‘fond of the Svadhā, ’
Agni or fire
black sesamum, (तिल or sesamum being
offered to the Manes, Manu III. 267.)
—स्वधा-
भुज्, क्, m. ‘Svadhā-eating, ’ a Pitṛ, deceased or
deified ancestor
a deity.
—स्वधा-वत्, आन्, अती, अत्,
having natural power, self-controlled, self-reliant, in-
dependent, powerful, (Sāy. स्वधा-वान् = बल-वान्,
Ṛg-veda II. 20, 6
in Ṛg-veda VII. 88, 5. स्व-
धावः, voc. case masc. O self-sustaining one, O self-
dependent God, Sāy. = अन्नवन्)
having the Sva-
dhā, rich in oblations
(आन्), m. epithet of Viśva-
karman.
Macdonell
English
स्वधा 1. sva-dhā́,
f.
 [self-determination: 🞄√ dhā] V.: custom, rule, law
accustomed 🞄place, home
(wonted state), ease, pleasure: 🞄ac. w. ánu, according to wont
at ease or 🞄pleasure, as desired
undisturbed: in. svadháya or svadhābhiḥ, in oneʼs own way, 🞄according to wont
gladly
at will, freely, 🞄spontaneously
wantonly.
स्वधा 2. svadhā́,
f.
 [cp. sudhā] sweet libation, 🞄oblation to the Manes (consisting of 🞄ghee)
attenuated to a mere exclamation addressed 🞄to the Manes (d., g.), taking the place 🞄of or accompanying the offering: -kara,
a.
 🞄addressing the Manes with the exclamation 🞄svadhā
-kārá,
m.
 exclamation svadhā
🞄-ninayana,
n.
 oblation with the exclamation 🞄svadhā
-bhuj,
m.
pl.
 (enjoying the funeral 🞄oblation), Manes.
Benfey
English
स्वधा स्व-धा,
I.
f.
1. Spontaneity,
Chr. 290, 4 = Rigv. i. 64, 4 (they are
produced without an external cause).
2. Self-will, strength, Chr. 294, 6 =
Rigv. i. 88, 6.
3. A personification of
Māya, or worldly illusion.
4. The food
offered to deceased ancestors, Man. 9,
127.
5. A nymph, the food of the
Manes personified.
II. Indecl. An ex-
clamation or blessing used on present-
ing an oblation to the Manes, Man. 3,
252. -- Cf. Lat. suetus
Goth. sidus
A.S. sidu, siodo
ἔθος, ἦθος.
Hindi
Hindi
बलि
Apte Hindi
Hindi
स्वधा
स्त्री*
 - "स्वद् + आ, पृषो* दस्य धः"
"अपना निजी स्वभाव या निश्चय, स्वतः स्फूर्तता"
स्वधा
स्त्री*
 - "स्वद् + आ, पृषो* दस्य धः"
मृत पूर्वपुरुषों - पितरों - को प्रस्तुत की गई हवि की आहुति
स्वधा
स्त्री*
 - "स्वद् + आ, पृषो* दस्य धः"
मूर्त पितरों को प्रस्तुत किया भोजन
स्वधा
स्त्री*
 - "स्वद् + आ, पृषो* दस्य धः"
अन्न या आहुति
स्वधा
स्त्री*
 - "स्वद् + आ, पृषो* दस्य धः"
माया या सांसारिक भ्रम
स्वधा
अव्य* - -
पितरों के सम्मुख आहुति प्रस्तुत करते समय उच्चरित उद्गार
L R Vaidya
English
sva-DA {% (I) f. %} 1. spontaneity
2. self-will
3. worldly illusion
4. the food offered to deceased ancestors, व्यपैति ददतः स्वधा M.ix.127
5. the food of the Manes personified.
sva-DA {% (II) ind. %} an exclamation used on presenting an oblation to the Manes, e.g. स्वाहास्वधाकाराविवर्जितानि श्मशानतुल्यानि गृहाणि तानि
(it governs a dat., e.g. पितृभ्यः स्वधा).
Bopp
Latin
स्वधा (e स्व et धा a r. धा ponere, dare)
1) f. majorum
cibus.
2) Indecl. vox quam pronuntiant ii, qui majori-
bus dona offerunt. BH. 9. 15.
Lanman
English
1svadhā́, f.
—1. wont, habit, custom,
76^7
rule
ἔθος
—2. accustomed place,
home, ἦθος
—3. (wonted condition, i. e.)
comfort
joy
bliss, 83^12
pleasure, 73^14
svadhā́m ánu nas, according to our
pleasure, i. e. exactly to our wish, 73^13
svadháyā and svadhā́bhis: in wonted
wise
with pleasure, gladly
(gladly, i. e.)
willingly, freely, 84^12. [cf. ἔθος, ‘custom, ’
ἦθος, ‘wonted place, haunt, ’ εἴ-ωθ-α, ‘am accustomed’
AS. sidu, Ger. Sitte, ‘custom.’]
2svadhā́, f. sweet drink
esp. a libation
of ghee to the Manes. [perhaps for
2sudhā: for the etymology, cf. svadhā́
adhayat, ‘he drank the sweet
drinks, ’ RV.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्वधा
noun
दक्षस्य कन्या।
"स्वधा पितॄणां पत्नी अस्तीति मन्यते।"
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
श्रौषट्वौषट्वषट्स्वाहा स्वधा देवहविर्हुतौ ।
-wordlist-
श्रौषट् (अ), वौषट् (अ), वषट् (अ), स्वाहा (अ), स्वधा (अ), देवहविर्हुति (स्त्री)
Mahabharata
English
*svadhā^1, the food offered to the pitṛs: I, 923, 4964
III, 1127 (pl.)
V, 3614, 4483
VII, 2241, 2419, 3452 (personif.)
VIII, †819, 4426
XII, 364 (pitṛº), 1009 (pl.), 3372, 3620, 9630, 10602
XIII, 1807, 3387, 3389, 5620, 7266
XIV, 22, 1296 (ºvṛttiḥ).--Different deities identified with the s.: Śiva: XII, 10423 (1000 names^1)
Śrī: XII, 8355
Durgā (Umā): VI, 804
Kṛshṇa: VI, 1186
XII, 1513
Skanda: III, †14639.--Do.^2, a ritual exclamation: XIII, 1606
XIV, 1032 (ºkāra), 1326 (do.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्वधा,
व्य,
 (स्वद्यतेऽनेनेति । स्वद आस्वादने +आ । “स्वदेर्धश्च ।” इति दस्य धः । इत्युणादि-वृत्तौ उज्ज्वलदत्तः ।) देवहविर्दानमन्त्रः । यथा, “स्वाहा देवहविर्दाने श्रौषट् वौषट् वषट्स्वधा ॥
”इत्यमरः । ३ । ४ । ८ ॥
“स्वाहा श्रीषट् वौषट् वषट् स्वधा एते पञ्च-शब्दा देवहविर्दाने वह्निमुखहुतौ वर्त्तन्तेदेवाय हविषो दानं देवहविर्दानं तत्र देवाइन्द्रादयः । अत्र पितरो देवताः इति स्मृतेस्ते-ऽपि देवाः । हविर्दान इत्यनेन एते मन्त्रा इतिसूचितम् ।‘अमन्त्रत्वे स्वाहयेव हविर्भुजम् ।’ इति रघुः ।स्वाहाव्ययं मन्त्रभेदे स्त्रियां स्वाहाग्नियोषि-तीति कोषान्तरम् । स्वाहा दन्त्यादिः । श्रौषट्तालव्यादिमूर्द्धन्यमध्यम् । वौषट् वषट्द्वयंमूर्द्धन्यमध्यम् । स्वधा दन्त्यादि । इन्द्रायस्वाहा इत्यादिप्रयोगः ।” इति भरतः ॥
* ॥
पितृसम्प्रदानमन्त्रः । यथा, --“दैत्येभ्योऽलं हरिः पूष्णे वषट् सद्भ्यो हितंसुखम् ।स्वाहाग्नये स्वधा पित्रे स्वस्ति धात्रे नमः सते ॥
”इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
हरिर्दैत्येभ्योऽलं समर्थः पूष्णे वषट् सद्भ्यो हितंसद्भ्यः सुखं अग्नये स्वाहा पित्रे स्वधा धात्रेस्वस्ति एतानि स्पष्टानि । नमः सते इति सतेनित्याय विष्णवे नमः इत्यर्थः । सर्व्वत्र भवते-र्गम्यमानत्वादकर्म्मकाद्वाक्यसमाप्तिः । वषट्-स्वाहास्वधानमसां त्यागार्थतया सम्प्रदानत्वैनैवेष्टसिद्धौ पृथग्ग्रहणं मन्त्रान्तर्गतानामपि प्राप्त्यर्थंतेन शिखायै वषट् शिरसे स्वाहा पितॄभ्यःस्वधोच्यताम् । हृदयाय नमः । इत्यादि सिद्धम्इति तट्टीकायां दुर्गादासः ॥
पितॄणामन्नम् ।यथा, --“भुङ्क्ते त्वं यथा वै स्वधाख्यातद्वत् स्वाहा हव्यभोक्ता स्वयं देवि ।”इति ऋग्वेदे देवीसूक्तम् ॥
स्वधा वै पितॄणामन्नम् । इति स्मृतिश्च ॥
स्वधा,
स्त्री,
 (स्वान् दधातीति । धा + क्विप् ।)दक्षकन्या । सा तु पितॄणां पत्नी । तस्या द्वेकन्ये । यमुना धारिणी च । एतयोस्तपस्विन्योःसन्ततिर्नास्ति । इति श्रीभागवतमतम् ॥
सा चब्रह्मणो मानसी कन्या । यथा, --श्रीनारायण उवाच ।“शृणु नारद वक्ष्यामि स्वधोपाख्यानमुत्तमम् ।पितॄणाञ्च तृप्तिकरं श्राद्धानां फलवर्द्धनम् ॥
सृष्टेरादौ पितृगणान् ससर्ज्ज जगतां विधिः ।चतुरश्चतुर्म्मूर्त्तिमतस्त्रींश्च तेजःस्वरूपिणः ॥
दृष्ट्वा सप्त पितृगणान् सिद्धरूपान्मनोहरान् ।आहारं संसृजे तेषां श्राद्धं तर्पणपूर्व्वकम् ॥
स्नानं तर्पणपर्य्यन्तं श्राद्धान्तं देवपूजनम् ।आह्निकञ्च त्रिसन्ध्यान्तं विप्राणाञ्च श्रुतौश्रुतम् ॥
नित्यं न कुर्य्याद्यो विप्रस्त्रिसन्ध्यं श्राद्धतर्पणम् ।बलिं वेदध्वनिं सोऽपि विषहीनो यथोरगः ॥
हरिसेवाविहीनश्च श्रीहरेरनैवेद्यभुक् ।भस्मान्तं सूतकं तस्य न कर्म्मार्हः स नारद ॥
ब्रह्मा श्राद्धादिकं सृष्ट्वा जगाम पितृहेतवे ।न प्राप्नुवन्ति पितरो ददति ब्राह्मणादयः ॥
सर्व्वे प्रजग्मुः क्षुभिता विषण्णा ब्रह्मणः सभाम् ।सर्व्वं निवेदनं चक्रुस्तमेव जगतां विधिम् ॥
ब्रह्मा च मानसीं कन्यां ससृजे तां मनोहराम् ।रूपयौवनसम्पन्नां शतचन्द्रसमप्रभाम् ॥
विद्यावतीं गुणवतीमतिरूपवतीं सतीम् ।श्वेतचम्पकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् ॥
विशुद्धां प्रकृतेरंशां सम्मितां वरदां शुभाम् ।स्वधाभिधानां सुदतीं लक्ष्मीलक्षणसंयुताम् ॥
शतपद्मदलन्यस्तपादपद्मञ्च बिभ्रतीम् ।पत्नीं पितॄणां पद्मास्यां पद्मजां पद्मलोचनाम् ॥
पितृभ्यस्तां ददौ ब्रह्मा तुष्टेभ्यस्तुष्टिरूपिणीम् ।ब्राह्मणांश्चोपदेशञ्च चकार गोपनीयकम् ॥
स्वधान्तं मन्त्रमुच्चार्य्य पितृभ्यो देहि चेति च ।क्रमेण तेन विप्राश्च पित्रे दानं ददुः पुरा ॥
स्वाहा शस्ता देवदाने पितृदाने स्वधा परा ।सर्व्वत्र दक्षिणा शस्ता हतयज्ञमदक्षिणम् ॥
पितरो देवता विप्रा मुनयो मनवस्तथा ।पूजां चक्रुः स्वधां शान्तां तुष्टाव परमादरम् ॥
देवादयश्च सन्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः ।विप्रादयश्च पितरः स्वधादेवीवरेण च ॥
इत्येवं कथितं सर्व्वं स्वधोपाख्यानमुत्तमम् ।सर्व्वेषाञ्च तुष्टिकरं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥
* ॥
नारद उवाच ।स्वधापूजाविधानञ्च ध्यानं स्तोत्रं तथा मुने ।श्रोतुमिच्छामि यत्नेन वद वेदविदांवर ॥
श्रीनारायण उवाच ।तद्ध्यानं स्तवनं ब्रह्मन् वेदोक्तं सर्व्वसम्मतम् ।सर्व्वं जानासि च कथं ज्ञातुमिच्छसि वृद्धये ॥
शरत्कृष्णत्रयोदश्यां मघायां श्राद्धवासरे ।स्वधां संपूज्य यत्नेन ततः श्राद्धं समाचरेत् ॥
स्वधां नाभ्यर्च्च्य यो विप्रः श्राद्धं कुर्य्यादहम्मतिः ।न भवेत् फलभाक् सत्यं श्राद्धस्य तर्पणस्य च ॥
ब्रह्मणो मानसीं कन्यां शश्वत् सुस्थिरयौवनाम् ।पूज्यां पितॄणां देवानां श्राद्धानां फलदां भजे ॥
इति ध्यात्वा शालग्रामेऽप्यथवा मङ्गले घटे ।दद्यात् पाद्यादिकं तस्यै मूलेनेति श्रुतौ श्रुतम् ॥
ओँ ह्रीँ श्रीँ क्लीँ स्वधादेव्यै स्वाहेति च महा-मनुम् ।ससुच्चार्य्य च संपूज्य स्तुत्वा तां प्रणमेद्द्विजः ॥
* ॥
स्तोत्रं शृणु मुनिश्रेष्ठ ब्रह्मपुत्त्र विशारद ।सर्व्ववाञ्छाप्रदं नॄणां ब्रह्मणा यत् कृतं पुरा ॥
ब्रह्मोवाच ।“स्वधोच्चारणमात्रेण तीर्थस्नायी भवेन्नरः ।मुच्यते सर्व्वपापेभ्यो वाजपेयफलं लभेत् ॥
स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं यदि वारत्रयं स्मरेत् ।श्राद्धस्य फलमाप्नोति वलेश्च तर्पणस्य च ॥
श्राद्धकाले स्वधास्तोत्रं यः शृणोति समाहितः ।लभेत् श्राद्धशतानाञ्च पुण्यमेव न संशयः ॥
स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः ।प्रियां विनीतां स लभेत् साध्वीं पुत्त्रं गुणान्वि-तम् ॥
पितॄणां प्राणतुल्या त्वं द्विजजीवनरूपिणी ।श्राद्धाधिष्ठातृदेवी च श्राद्धादीनां फलप्रदा ॥
वहिर्गच्छ मन्मनसः पितॄणां तुष्टिहेतवे ।संप्रीतये द्विजातीनां गृहिणां वृद्धिहेतवे ॥
नित्या त्वं नित्यरूपासि पुण्यरूपासि सुव्रते ।आविर्भावतिरोभावी सृष्टौ च प्रलये तव ॥
ओँ स्वस्ति च नमः स्वाहा स्वधा त्वं दक्षिणातथा ।निरूपिताश्चतुर्व्वेदे षट् प्रशस्ताश्च कर्म्मणाम् ॥
पुरासीस्त्वं स्वधा गोपी गोलोके राधिकासखी ।धृतोरसि स्वमात्मानं कृष्णत्वेन स्वधा स्मृता ॥
ध्वस्ता त्वंराधिकाशापात् गोलोकाद्विश्वमागता ।कृष्णश्लिष्टा तया दृष्टा पुरा वृन्दावने वने ॥
कृष्णालिङ्गनपुण्येन भूता मे मानसी सुता ।अतृप्ता सुरतौ तेन चतुर्णां स्वामिनां प्रिया ॥
स्वाहा च सुन्दरी गोपी पुरासीद्राधिकासखी ।स्वं कृष्णमाह रतये तेन स्वाहा प्रकीर्त्तिता ॥
कृष्णेन सार्द्धं सुचिरं रमते रासमण्डले ।प्रमत्ता सुरतौ श्लिष्टा दृष्टा सा राधया पुरा ॥
तस्याः शापेन प्रध्वस्ता गोलोकाद्बिश्वमागता ।कृष्णालिङ्गनपुण्येन बभूव वह्निकामिनी ॥
पवित्ररूपा परमा देवानां वन्दिता नृणाम् ।यन्नामोच्चारणेनैव नरो मुच्येत पातकात् ॥
सा सुशीलाभिधागोपी पुरासोद्राधिकासखी ।उवास दक्षिणे क्रोडे कृष्णस्य राधिकाग्रतः ॥
प्रध्बस्ता सा च तत्शापात् गोलोकाद्विश्वमा-गता ।कृष्णालिङ्गनपुण्येन सा बभूव च दक्षिणा ॥
प्रेयसी सुरतौ दक्षा प्रशस्ता सव्वकर्म्मसु ।उवास दक्षिणे भर्त्तुर्द्दक्षिणा तेन कीर्त्तिता ॥
बभूवुस्तिस्रो गोप्यश्च स्वधा च दक्षिणा तथा ।कर्म्मिणां कर्म्मपूर्णार्थं पुरा चैवेश्वरेच्छया ॥
इत्येवमुक्त्वा स ब्रह्मा ब्रह्मलोके स्वसंसदि ।तस्थौ च सहसामात्यः स्वधा साविर्ब्बभूव ह ॥
तदा पितृभ्यः प्रददौ तामेव कमलालयाम् ।तां संप्राप्य यतस्ते च पितरश्च सहर्षिताः ॥
स्वधास्तोत्रमिदं पुण्यं यः शृणोति समाहितः ।स स्नातः सर्व्वतोर्थेषु वेदपाठफलं लभेत् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ४१ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
स्वधा
अव्य०
 स्वद--आ पुषो० दस्य धः । १ पितृदेवोद्देशेप्रहविस्त्यागे अमरः । स्वेन धयति धै--क आप् । २ मातृ-काभेदे स्त्रा “नमःस्वधायै स्वाहायै” इति पितृगाथा ।“निपातस्वधायोगे त्यागोद्देश्यपदात् चतुर्थी पितृभ्यः स्वधे-त्यादौ पित्र्यद्देश्यकस्त्याग इति बोधः । तदर्थश्च विषयतयाअन्न दावन्वयी तस्य निपातत्वेन तदर्थस्य भेदान्वयस्य व्युत्-पत्तिसिद्धत्वात् । इदमन्नं पित्रे स्वधेत्यादौ पित्र्युद्देशक-त्यागविषय इदमन्नमित्यादि वोधः । मातृभेदस्व्धा च दक्ष-कन्या ब्रह्मणो मानसी कन्था च पितृपत्नी । तन्नामोच्चारणेपित्रादिश्राद्धकरणरूपोऽस्यावरो ब्रह्मणा दत्तः । “ब्रह्मा चमानसीं कन्यां ससृजे तां मनोहराम्” “स्वधामिधानांसुदतीं लक्ष्मीलक्षणसंयुताम्” “पितृभ्यस्तां ददौ ब्रह्मातुष्टेभ्यस्तुष्टिरूपिणीम् । ब्राह्मणानामुपदेशं चकार लोम-नायकः । स्वधान्तं मन्त्रमुव्वाय्य पितृभ्योदेहि चेति च ।क्रमेण तेन विप्राश्च पित्रे दानं ददुः पुरा” ब्रह्मयै० प्र०स्वधानामकस्वधाशब्दस्यापि पितृदाने विनियोग इतिबोध्यम् ।
Capeller
German
1. स्वधा॑
f.
 Eigenart (eig. Selbstsetzung),
gewohnter Zustand o. Aufenthalt, Heimstätte
Wohlgefallen, Behagen, Lust.
Instr. Sgl. u. Pl., auch सधा॑म॑नु nach
Lust o. Gewohnheit, von selbst, frei,
ungehindert.
2. स्वधा॑
f.
 süßer Trank (vgl. सुधा), bes.
die Manenspende, auch der dabei übliche
Ausruf Svadhā.
Grassman
German
1. sva-dhā́, f. [fem. von *sva-dhá (vgl. anuṣvadham), und dies aus svá und dhá von 1. dhā
vgl. Cu. 〔305〕 und Max Müller the sixth hymn 〔p. 24〕], eigene Selbstbestimmung, eigene Neigung, Natur, Gewohnheit, Heimatsstätte. Die eigenthümliche Beziehung des svá ist überall gewahrt. 1〉 sein (dein u. s. w.) eigener Antrieb, eigene Selbstbestimmung, Triebkraft
2〉 sein eigener Brauch, seine gewohnte Weise, Sitte
3〉 seine Eigenthümlichkeit, Natur, Neigung
4〉 eigenes Gelüsten, Belustigung, eigener Plan
5〉 eigene Machtvollkommenheit, eigene Kraft
6〉 eigene Heimatsstätte
7〉 du., die beiden Heimatsstätten (Himmel und Erde)
insbesondere 8〉 im Instr. oder im Acc. mit ánu nach seiner Weise, Sitte oder Gewohnheit, oder 9〉 nach jemandes [G.] Wunsch oder Brauch
10〉 im Instr. aus eigenem Antriebe, aus eigener Lust, nach eigenem Gefallen, gern
besonders 11〉 mit dem Verb mad aus eigenem Antriebe, eigener Lust sich berauschen oder ergötzen, oder 12〉 durch sich selbst munter, fröhlich sein.
-ā́ [N.] 4〉 〰 ca tṛ́ptis ca {825, 10}
kúa siā́ vas marutas 〰 ‿āsīt {165, 6}. — 5〉 {388, 1} (die eigene Schöpfung). — 6〉 {955, 5}.
-ā́m 3〉 ánu ava {348, 6}
kā́m u 〰 ṛṇavas {524, 3}. — 4〉 ánu 〰 jagmus {329, 6}. — 8〉 {33, 11}
{165, 5}
{572, 13}
{640, 7}
{697, 5}. — 9〉 te {285, 11}
āsām {88, 6}.
-ā́m [zu sprechen suadhā́m] 8〉 {6, 4}.
-ā́ [I.] 10〉 {443, 8}
{652, 6}.
-áyā 1〉 acakráyā {322, 4}
{853, 19}
rátham 〰 yujyámānam {594, 4}. — káyā yāti 〰 {309, 5}. — 5〉 sākám jajñire 〰 divás náras {64, 4}
tatakṣus {354, 4}. — 8〉 {154, 4}
{164, 38}
{194, 8}
{251, 5}
{341, 6}
{780, 4}
{783, 8}. — 10〉 {269, 10} (píba)
{841, 3} (bhájanta). _{841, 12} (akṣan)
{914, 1} (paprathanta)
{955, 2} (ā́nīt). — 11〉 {108, 12}
{238, 7}
{840, 3}
{841, 14}. — 12〉 {386, 4}
{563, 3}
{840, 7}
{950, 8}.
-áyos 7〉 dádhāti rátnam 〰 {798, 10}.
-ā́s [A. p.] 8〉 {815, 5} (daívīs ánu 〰)
{863, 5}
{652, 19}.
-ā́bhis 1〉 2〉 {51, 5} māyínas 〰 yé ájuhvata die dämonischen, welche nach eigener Willkür opferten. — 5〉 {95, 4}
{260, 8}
{551, 3}
{807, 1}. — 8〉 {113, 13}
{414, 4}
{620, 9} (neben évais)
{804, 4}
{842, 5}. — 9〉 mṛtásya {164, 30} [Page1624] (jīvás carati). — 10〉 {180, 6} (úpa sṛjathas púraṃdhim)
{630, 4} (píbatas). _{630, 6} (adhitíṣṭhathasrátham)
{841, 13} (yajñám juṣasva).
2. svadhā́, f., Opfertrank. Diese Bedeutung, welche aus dem Begriffe „Genuss, Befriedigung des eigenen Gelüstens“ hervorgegangen zu sein scheint, und späterhin die vorherrschende wird, tritt schon im RV., besonders in den späteren Hymnen, hervor, doch zum Theil so, dass der Begriff von 1. svadhā́ deutlich als Grundlage erscheint.
-ā́ ánu 〰 yám (índram) upyáte yávam ná cárkṛṣat vṛṣā {176, 2}.
-ā́m yásya dhenús 〰 pīpāya subhú ánnam atti {226, 7}
iṣirā́m {168, 9}
{983, 5}.
-áyā svā́hā anyé 〰 ‿anyé madanti {840, 3}.
-ā́s 〰 adhayat yā́bhis ī́yate {144, 2}.
-ā́bhis 〰 devi (sarasvati) pitṛ́bhis mádantī (oder zu 1. svadhā́ 12) {843, 8}.
Burnouf
French
स्वधा स्वधा
f.
 (स्व
धा) l'offrande d'aliments aux
mânes des ancêtre
la स्वधा personnifiée. -- Indéc.
exclamation de ceux qui présentent cette offrande.
स्वधाप्रिय
m.
 Agni
le feu.
Sésame noir.
स्वधाभुज्
m.
 un Ancêtre
un dieu.
Stchoupak
French
स्वधा-
f.
 breuvage servant de libation aux Pitṛ
oblation rituelle en
général
-आ en hommage à (exclamation rituelle aux Pitṛ, gén. dat.)
-आ कृ- prononcer cette exclamation.
°कर- a. qui offre cette libation
qui crie Svadhā.
°कार-
m.
 exclamation Svadhā.
°निनयन- nt. (exécution d'un) rite comportant l'exclamation
Svadhā.
°भाजिन्- ag. qui mange la Svadhā, ép. des Pitṛ
-°भुज्- id.
स्वधामृतमय- a. consistant en Svadhā et en ambroisie.