| YouTube Channel

गौः (gauH)

 
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पृथिवी, भूः, भूमिः, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणी, क्षौणी, ज्या, काश्यपी, क्षितिः, सर्वसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कुः, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनिः, मेदिनी, मही, धरणी, क्षोणिः, क्षौणिः, क्षमा, अवनी, महिः, रत्नगर्भा, सागराम्बरा, अब्धिमेखला, भूतधात्री, रत्नावती, देहिनी, पारा, विपुला, मध्यमलोकवर्त्मा, धारणी, गन्धवती, महाकान्ता, खण्डनी, गिरिकर्णिका, धारयित्री, धात्री, अचलकीला, गौः, अब्धिद्वीपा, इडा, इडिका, इला, इलिका, इरा, आदिमा, ईला, वरा, आद्या, जगती, पृथुः, भुवनमाता, निश्चला, श्यामा
noun
मर्त्याद्यधिष्ठानभूता।
"पृथिवी पञ्चमम् भूतम्"
Synonyms:
 वज्रम्, कुलिशम्, भदुरम्, पविः, शतकोटिः, स्वरुः, शम्बः, दम्भोलिः, अशनिः, कुलीशम्, भिदिरम्, भिदुः, स्वरुस्, सम्बः, संवः, अशनी, वज्रांशनिः, जम्भारिः, त्रिदशायुधम्, शतधारम्, शतारम्, आपोत्रम्, अक्षजम्, गिरिकण्टकः, गौः, अभ्रोत्थम्, मेघभूतिः, गिरिज्वरः, जाम्बविः, दम्भः, भिद्रः, अम्बुजम्, ह्लादिनी, दिद्युत्, नेमिः, हेतिः, नमः. सृकः, वृकः, वधः, अर्कः, कुतसः , कुलिशः, तुजः, तिग्मम्, मेनिः, स्वधितिः सायकः, परशुः
noun
इन्द्रस्य प्रधानं शस्त्रम्।
"एकदा इन्द्रेण हनुमान् वज्रेण प्रहृतः।"
Synonyms:
 स्वर्गः, सुरलोकः, नाकः, त्रिदिवः, त्रिदशालयः, सुरलोकः, द्योः, द्यौ, त्रिविष्टपम्, मन्दरः, अवरोहः, गौः, रमतिः, फलीदयः, स्वः, अपरलोकः, अमरलोकः, इन्द्रलोकः, देवलोकः, देवनिकायः, परुः, पुरुः, षः, सुखाधारः, सौरिकः, हः
noun
हिन्दुमतानुसारेण सप्तलोकेषु तत् स्थानं यत्र पुण्यात्मा निवसति।
"सत्कर्मणा मनुष्यः स्वर्गे गच्छति।"
Synonyms:
 ज्या, गुणः, चापगुणः, धनुर्गुणः, जीवम्, गव्या, गव्यम्, गौः, पिङ्गा, भारवः, मौर्विका, मौर्वी, शिञ्जिनी, लोचकः, शरसनज्या, शिञ्जा, शिञ्जालता, स्थावरम्, स्रावन्, ज्यायुः
noun
धनुषः सूत्रं यस्य साहाय्येन बाणान् क्षिपन्ति।
"सः ज्यां बध्नाति।"
Synonyms:
 गौः, माहेषी, सौरभेयी, उस्रा, माता, शृङ्गिणी, अर्जुनी, अघ्न्या, रोहिणी, माहेन्द्री, इज्या, धेनुः, अघ्ना, दोग्ध्री, भद्रा, भूगिमही, अनडुही, कल्याणी, पानवी, गौरी, सुरभिः, मबा, निलिनाचिः, सुरभी, अनड्वाही, अधमा, बहुला, मही, सरस्वती, उस्रिया, अही, अदितिः, इला, जगती, शर्करी
noun
ग्राम्यपशुविशेषः, यः सास्नालाङ्गुलककुदखुरविषाणी तथा च तस्याः दुग्धं मनुष्याय पुष्टीकारकम् इति मन्यन्ते।
"हिन्दुधर्मीयाणां कृते गौः अवध्या अस्ति।"
Synonyms:
 दिक्, आशा, हरित्, निदेशिनी, दिशा, ककुभः, हरितः, गौः
noun
क्षितिजस्य कल्पितेषु चतुर्षु विभागेषु एकः।
"मम गृहम् उत्तरस्यां दिशि वर्तते।"
Synonyms:
 सरस्वती, प्रज्ञा, भारती, वागीश्वरी, वाग्देवी, वीणावादिनी, शारदा, हंसवाहिनी, गिरा, इला, ब्राह्मी, इरा, ज्ञानदा, गीर्देवी, ईश्वरी, वाचा, वचसामीशा, वर्णमातृका, गौः, श्रीः, वाक्येश्वरी, अन्त्यसन्ध्येश्वरी, सायंसन्ध्यादेवता, गौरी
noun
विद्यायाः वाण्यः च अधिष्ठात्री देवता।
"सरस्वत्याः वाहनं हंसः अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: गौः
Root: गो
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Cow
Shloka(s):
3|4|41|2 ► श्रृङ्गिणी सौरभेयी गारर्ध्या माहेय्युषा शुभा॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|42|1 ► अनड्वाह्यडुह्युस्रा तम्बा तम्पा निलिम्पिका। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|42|2 ► रजःपूता च कृष्णाऽसौ बहुला क्षितिसम्भवा॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|41|2 ⇢ शृङ्गिणी (शृङ्गिणी) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ सौरभेयी (सौरभेयी) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ गौः (गो) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ अर्घ्या (अर्घ्या) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ माहेयी (माहेयी) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ उषा (उषा) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|41|2 ⇢ शुभा (शुभा) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ अनड्वाही (अनड्वाही) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ अनडुही (अनडुही) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ उस्रा (उस्रा) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ तम्बा (तम्बा) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ तम्पा (तम्पा) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|1 ⇢ निलिम्पिका (निलिम्पिका) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
➠ 3|4|42|2 ⇢ रजःपूता (रजःपूता) (स्त्री) ⇒ Cow ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सुव्रता
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ सास्ना
अमरकोशः
Sanskrit
Word: गौः
Root: गो
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒
Shloka(s):
2|9|66|2 ► माहेयी सौरभेयी गौरुस्रा माता च शृङ्गिणी॥ (वैश्यवर्गः)
2|9|67|1 ► अर्जुन्यघ्न्या रोहिणी स्यादुत्तमा गोषु नैचिकी। (वैश्यवर्गः)
3|3|42|2 ► सर्प मांसात्पशू व्याडौ गोभूवाचस्त्विडा इलाः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|137|1 ► क्षत्रियेऽपि च नाभिर्ना सुरभिर्गवि च स्त्रियाम्। (नानार्थवर्गः)
3|3|199|2 ► बहुलाः कृत्तिका गावो बहुलोऽग्नौ शितौ त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|66|2 ⇢ माहेयी (माहेयी) (स्त्री)
➠ 2|9|66|2 ⇢ सौरभेयी (सौरभेयी) (स्त्री)
➠ 2|9|66|2 ⇢ गौः (गो) (पुं)
➠ 2|9|66|2 ⇢ उस्रा (उस्रा) (स्त्री)
➠ 2|9|66|2 ⇢ मातृ (मातृ) (स्त्री) ⇒ air, cow, space, earth, mother, parents, any mother, lower mill-stone, father and mother [du.], daisy [Sphaerantus Indicus], 8 classes of female ancestors, daisy [Sphaerantus Indicus - bot.], two pieces of wood used in kindling fire, small water fern [Salvinia Cucullata - Bot.], muskroot plant [Nardostachys Jatamansi - Bot.], divine mothers or personified energies of the principal deities
➠ 2|9|66|2 ⇢ शृङ्गिणी (शृङ्गिणी) (स्त्री)
➠ 2|9|67|1 ⇢ अर्जुनी (अर्जुनी) (स्त्री) ⇒ cow, bawd, procuress, kind of serpent, name of the constellation phalgunI
➠ 2|9|67|1 ⇢ अघ्न्या (अघ्न्या) (स्त्री)
➠ 2|9|67|1 ⇢ रोहिणी (रोहिणी) (स्त्री)
➠ 3|3|42|2 ⇢ इडा (इडा) (स्त्री) ⇒ cow, food, earth, speech, comfort, libation, offering, animation, recreation, refreshment, vital spirit, goddess iDA or iLA, stream or flow of praise and worship, particular artery on the left side of the body
➠ 3|3|42|2 ⇢ इला (इला) (स्त्री)
➠ 3|3|137|1 ⇢ सुरभि (सुरभि) (स्त्री) ⇒ cow, best, good, earth, friend, lovely, famous, any cow, fragrant, pleasing, charming, friendly, virtuous, excellent, celebrated, sweet-smelling, alcoholic drink, spirituous liquor, balmy [nice-smelling], balsamic [nice-smelling], balsamous [nice-smelling]
➠ 3|3|199|2 ⇢ बहुला (बहुला) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्थूलस्तनी_गौः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ वृषभः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ गवां_स्वामिः
जातिः ➡ स्तनपायी
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ क्षीरशयः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ गोपालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गौः, [गो] पुं
स्त्री,
 (गच्छतीति । गम् +“गमेर्डोः ।” उणां । २ । ६७ । इति डोः । यद्वा, गच्छत्यनेनेति करणे डोः । वृषस्य यानसाधन-त्वात् स्त्रीगव्या दानेन स्वर्गगमनसाधनत्वाच्चउभयोरपि दानेन स्वर्गगमनत्वाद्वा तथात्वम् ।वस्तुतस्त्वयं रूढ एब शब्दः । यदुक्तम् ।“रूढा गवादयः प्रोक्ता यौगिकाः पाचकादयः ।योगरूढाश्च विज्ञेयाः पङ्कजाद्या मनीषिभिः ॥
”)स्वनामख्यातपशुः । गरु इति माषा ॥
पुंगोःपर्य्यायः अनड्वान् इति पदे द्रष्टव्यः ॥
स्त्रीगोःपर्य्यायः । माहेषी २ सौरभेयी ३ उस्रा ४माता ५ शृङ्गिणी ६ अर्ज्जुनी ७ अघ्न्या ८रोहिणी ९ । इत्यमरः ॥
माहेन्द्री १० इज्या ११धेनुः १२ अघ्ना १३ दोग्ध्री १४ भद्रा १५ भूरि-मही १६ अनडुही १७ कल्याणी १८ पावनी १९गौरी २० सुरभिः २१ महा २२ निलि-नाचिः २३ सुरभी २४ अनड्वाही २५ द्विडा २६अधमा २७ । इति शब्दरत्नावली ॥
बहुला २८मही २९ सरस्वती ३० । इति जटाधरः ॥
उस्रिया ३१ अही ३२ अदितिः ३३ इला ३४जगती ३५ शर्करी ३६ । इति वेदनिघण्टौ२ अध्यायः ॥
* ॥
(गवां लक्षणादिकं यथा, बृहत्संहितायां ६१ अध्याये ।“पराशरः प्राह बृहद्रथायगोलक्षणं यत् क्रियते ततोऽयम् ।मया समासः शुभलक्षणास्ताःसर्व्वास्तथाप्यागमतोऽभिधास्ये ॥
सास्राविलरूक्षाक्ष्यी मूषकनयनाश्च न शुभदागावः ।प्रचलच्चिपिटविषाणाः करटाः खरसदृशवर्णाः ॥
दशसप्तचतुर्दन्त्यः प्रलम्बमुण्डानना विनतपृष्ठाः ।ह्रस्वस्थूलग्रीवा यवमध्या दारितखुराश्च ॥
श्यावातिदीर्घजिह्वागुल्फैरतितनुभिरतिबृह-द्भिर्वा ।अतिककुदाः कृशदेहा नेष्टा हीनाधिकाङ्ग्यश्च ॥
वृषभोऽप्येवं स्थूलातिलम्बवृषणः शिराततक्रोडः ।स्थूलशिराचितगण्डस्त्रिस्थानं मेहते यश्च ॥
मार्ज्जाराक्षः कपिलः करटो वा न शुभदोद्विजस्येष्टः ।कृष्णोष्ठतालुजिह्वः श्वसनो यूथस्य धातकरः ॥
स्थूलशकृन्मणिशृङ्गः सितोदरः कृष्णसारवर्णश्च ।गृहजातोऽपि त्याज्यो यूथविनाशावहो वृषभः ॥
श्यामकपुष्पचिताङ्गो भस्मारुणसन्निभो विडा-लाक्षः ।विप्राणामपि न शुभं करोति वृषभः परिगृहीतः ।ये चोद्धरन्ति पादान् पङ्कादिव योजिताः कृश-ग्रीवाः ।कातरनयना हीनाः पृष्ठतश्च ते न भारसहाः ॥
मृदुसंहतताम्रोष्ठास्तनुस्फिजस्ताम्रतालुजिह्वाश्च ।तनुह्रस्वोच्चश्रवणाः सुकुक्षयः स्पष्टजङ्घाश्च ॥
आताम्रसं हतखुरा व्यूढोरस्का बृहत्ककुद-युक्ताः ।स्निग्धश्लक्ष्णतनुत्वग्रोमाणस्ताम्रतनुशृङ्गाः ॥
तनुभूस्पृग्बालधयो रक्तान्तविलोचना महो-च्छासाः ।सिंहस्कन्धास्तन्वल्पकम्बलाः पूजिताः सुगताः ॥
वामावर्त्तैर्वामे दक्षिणपार्श्वे च दक्षिणावर्त्तैः ।शुभदा भवन्त्यनडुहो जङ्घाभिश्चैणकनिभाभिः ॥
वैदूर्य्यमल्लिका बुद्बुदेक्षणाः स्थूलनेत्रचर्म्माणः ।पार्ष्णिभिरस्फुटिताभिः शस्ताः सर्व्वेऽपि भार-वहाः ॥
घ्राणोद्देशे सवलिर्मार्ज्जारमुखः सितश्च दक्षि-णतः ।कमलोत्पललाक्षाभः सुवालधिर्वाजितुल्यजवः ॥
लम्बैर्वृषणैर्मेषोदरश्च सङ्क्षिप्तवङ्क्षणाक्रोडः ।ज्ञेयो भाराध्वसहो जवेऽश्वतुल्यश्च शस्तफलः ॥
सितवर्णः पिङ्गाक्षस्ताम्रविषाणेक्षणो महा-वक्त्रः ।हंसो नाम शुभफलो यूथस्य विवर्द्धनः प्रोक्तः ॥
भूस्पृग्वालधिराताम्रवङ्क्षणो रक्तदृक् ककुद्मी च ।कल्माषश्च स्वामिनमचिरात्कुरुते पतिं लक्ष्म्याः ॥
यो वासितैकचरणो यथेष्टवर्णश्च सोऽपि शस्त-फलः ।मिश्रफलोऽपि ग्राह्यो यदि नैकान्तप्रशस्ती-ऽस्ति ॥
” * ॥
गोरीङ्गितभेदेन शुभाशुभमुक्तं यथा, तत्रैव९२ अध्याये, --“गावो दीनाः पार्थिवस्याशिवायपादैर्भूमिं कुट्टयन्त्यश्च रोगान् ।मृत्युं कुर्व्वन्त्यश्रुपूर्णायताक्ष्यःपत्युर्भीतास्तस्करानारुवन्त्यः ॥
अकारणे क्रोशति चेदनर्थोभयाय रात्रौ वृषभः शिवाय ।भृशं निरुद्धा यदि मक्षिकाभि-स्तदाशु वृष्टिं सरमात्मजैर्व्वा ॥
आगच्छन्त्यो वेश्म बम्भारवेणसंसेवन्त्यो गोष्ठवृद्ध्यै गवां गाः ।आर्द्राङ्ग्यो वा हृष्टरोम्ण्यः प्रहृष्टाधन्या गावः स्युर्महिष्योपि चैवम् ॥
” * ॥
)गोर्मङ्गलत्वादि यथा, देवलः ।“लोकेऽस्मिन् मङ्गलान्यष्टौ ब्राह्मणो गौर्हताशनः ।हिरण्यं सर्पिरादित्य आपो राजा तथाष्टमः ॥
एतानि सततं पश्येन्नमस्येदर्च्चयेच्च यः ।प्रदक्षिणञ्च कुर्व्वीत तथा चायुर्न हीयते ॥
”अभिप्रेतार्थसिद्धिर्म्मङ्गलं तद्धेतुतया ब्राह्मणा-द्यपि ॥
* ॥
गोप्रणामे ब्रह्मपुराणम् ।“सदा गावः प्रणम्यास्तु मन्त्रेणानेन पार्थिव ! ।नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च ॥
नमो ब्रह्मसुताभ्यश्च पवित्राभ्यो नमो नमः ।मन्त्रस्य स्मरणादेव गोदानफलमाप्नुयात् ॥
”भविष्ये ।“गामालभ्य नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ।प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥
गवामस्थि न लङ्घेत मृते गन्धेन वर्ज्जयेत् ।यावदाध्राति तद्गन्धं तावद्गन्धेन युज्यते ॥
”विष्णुः ।“गोमूत्रं गोमयं क्षीरं सर्पिर्दधि च रोचना ।षडङ्गमेतन्मङ्गल्यं पवित्रं सर्व्वदा गवाम् ॥
”षडङ्गं षट्प्रकारम् । इति शुद्धितत्त्वम् ॥
* ॥
तन्मांसगुणाः । सुस्निग्धत्वम् । पित्तश्लेष्मविवर्द्धन-त्वम् । बृंहणत्वम् । बलकारित्वम् । पीनसप्रदर-नाशित्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
अपूतत्वम् ।गुरुत्वम् । वातकफापहत्वञ्च ॥
* ॥
तद्दग्धगुणाः ।पथ्यत्वम् । अत्यन्तरुच्यत्वम् । स्वादुत्वम् । स्निग्ध-त्वम् । पित्तवातामयनाशित्वम् । मेध्यत्वम् ।कान्तिप्रज्ञाङ्गपुष्टिवीर्य्यवृद्धिकारित्वञ्च ॥
(यथाच हारीते प्रथमस्थानेऽष्टमाध्याये ।“गव्यं पवित्रञ्च रसायनञ्चपथ्यञ्च हृद्यं बलपुष्टिदं स्यात् ।आयुःप्रदं रक्तविकारपित्त-त्रिदोषहृद्रोगविषापहं स्यात् ॥
” * ॥
)तद्दधिगुणाः । अतिपवित्रत्वम् । शीतत्वम् ।स्निग्धत्वम् । दीपनत्वम् । बलकारित्वम् । मधुर-त्वम् । अरोचकवातामयनाशित्वम् । ग्राहित्वञ्च ॥
(यथा च हारीते प्रथमस्थानेऽष्टमेऽध्याये ।“अम्लस्वादुरसं ग्राहि गुरूष्णं वातरोगजित् ।मेदः-शुक्र-बल-श्लेष्म-रक्तपित्ताग्नि-शोफकृत् ॥
स्निग्धं विपाके मधुरं दीपनं बलवर्द्धनम् ।वातापहं पवित्रञ्च दधि गव्यं गुणप्रदम् ॥
” * ॥
तद्दग्धफेनगुणाः ।“गवान्तु क्षीरफेनं वा तक्रेण सहितन्तथा ।पक्वाम्रं भक्षयेद्वापि ग्रहणी तस्य नश्यति ॥
”)तन्नवनीतगुणाः । शीतत्वम् । वर्णबलशुक्रकफ-रुचिसुखकान्तिपुष्टिकारित्वम् । सुमधुरत्वम् ।संग्राहकत्वम् । चक्षुर्हितत्वम् । वातसर्व्वाङ्गशूल-कासश्रमसर्व्वदोषनाशित्वञ्च ॥
* ॥
तद्घृतगुणाः । हृद्यत्वम् । धीकान्तिस्मृतिबल-मेधापुष्ट्यग्निवृद्धिशुक्रवपुःस्थौल्यकारित्वम् । वात-श्लेष्मश्रमपित्तनाशित्वम् । विपाके मधुरत्वम् ।हव्यतमत्वम् । बहुगुणत्वञ्च ॥
(तथा च ।“विपाके मधुरं वृष्यं वातपित्तकफापहम् ।चक्षुष्यं बलकृन्मेध्यं गव्यं सर्पिर्गुणोत्तमम् ॥
”इति हारीते प्रथमस्थाने अष्टमेऽध्याये ॥
* ॥
)“गवां प्रत्यूषसि क्षीरं गुरु विष्टम्भि दुर्ज्जरम् ।तस्मादभ्युदिते सूर्य्ये यामं यामार्द्धमेव वा ॥
समुत्तार्य्य पयो ग्राह्यं तत् पथ्यं दीपनं लघु ।विवत्साबालवत्सानां पयो दोषसमीरितम् ॥
शस्तं वत्सैकवर्णाया धवलीकृष्णयोरपि ।इक्ष्वादा मासपर्णादा ऊर्द्ध्वशृङ्गी च या भवेत् ॥
तासां गवां हितं क्षीरं शृतं वाशृतसेव वा ।गवां सितानां वातर्घ्न कृष्णानां पित्तनाशनम् ।श्लेष्मघ्नं रक्तवर्णानां त्रीन् हन्ति कपिलापयः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
गौः, [गो]
पुं,
 (गम्यते कर्म्मिभिः यज्ञदान-परोपकारादिधर्म्ममूलककर्म्मफलैर्यस्मिन् । गम्+ “गमेर्डोः ।” उणां । २ । ६३ । इति अधि-करणे डोः ।) स्वर्गः । (गम्यन्ते ज्ञायन्तेविषया येन यद्वा गच्छति शीघ्रमिति करणेकर्त्तरि वा डोः । किरणसम्पर्केण विना चाक्षुष-ज्ञानाभावात् किरणस्य ज्ञानप्रकाशधर्म्मवत्त्वात्शीघ्रगामित्वाच्च तथात्वम् ।) रश्मिः । (यथा, महाभारते । ३ । ३ । ५२ ।“त्रयोदशद्वीपवतीं गोभिर्भासयसे महीम् ।त्रयाणामपि लोकानां हितायैकः प्रवर्त्तसे ॥
” * ॥
)वज्रः । इति मेदिनी । गे । १ ॥
(गम्वते पुण्यवद्भि-र्यस्मिन् । अधिकरणे डोः । इष्ट्यापूर्त्तादिसकाम-कर्म्मभिः पुण्यवताञ्चन्द्रलोकगमनात् तथा-त्वम् ।) चन्द्रः । इति विश्वः ॥
(गच्छति प्राप्नोतिविश्वं प्रकाशकात्मकेन स्वतेजसेति जानातिसर्व्वमिति वा । कर्त्तरि डोः ।) सूर्य्यः । गोमेध-यज्ञः । इत्यमरटीकायां भानुदीक्षितः ॥
ऋषभ-नामौषधम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
गौः, [गो]
स्त्री,
 (गम्यते विषयज्ञानं यया । गम्+ “गमेर्डोः ।” उणां । २ । ६३ । इति करणेडोः ।) चक्षुः । (गच्छति शीघ्रमिति कर्त्तरिडोः ।) बाणः । दिक् । (गम्यते ज्ञायते चित्ताभि-प्रायो यया । करणे डोः ।) वाक । (यथा, रघुः । ५ । १२ ।“इत्यध्यपात्रानुमितव्ययस्यरघोरुदारामपि गां निशम्य ॥
” * ॥
गम्यते व्रज्यतेऽस्यामिति । अधिकरणे डोः ।)भूः । (यथा, रघुः । १ । २६ ।“दुदोह गां स यज्ञाय शस्याय मघवा दिवम् ।सम्पद्विनिमयेनोभौ दधतुर्भुवनद्वयम् ॥
” * ॥
जले बहुवचनान्तोऽयम् । इति मेदिनी । गे । १ ॥
जले एकवचनान्तोऽपि इति केचित् । इतिभरतः ॥
(यथा, वृन्दावनयमके । २ ।“स्वमिव भुजं गवि शेषंव्युपधाय स्वपिति यो भुजङ्गविशेषम् ।नव पुष्करसमकरयाश्रीयोर्म्मिपंक्त्या च सेवितः समकरया ॥
”)माता । इत्येकाक्षरकोषः ॥
(स्वनामख्याताशुकदौहित्रस्य ब्रह्मदत्तस्य भार्य्या । यथा, भाग-वते । ९ । २१ । २५ ।“स कीर्त्त्यां शुककन्यायां ब्रह्मदत्तमजीजनत् ।स योगी गवि भार्य्यायां विष्वक्सेनमधात् सुतम् ॥
”“गवि सरस्वत्यां भार्य्यायाम् ॥
” इति कश्चित्व्याचष्टे ॥
)
गौः, [गो]
पुं,
क्ली,
 (गम्यते ज्ञायते स्पर्शसुख-मनेन । गम् + “गमेर्डोः ।” उणां । २ । ६३ ।इति करणे डोः । त्वचि जातत्वादेवास्य तथा-त्वम् ।) लोम । (गच्छति निम्नदेशमिति ।कर्त्तरि डोः । निम्नप्रवणादेवास्य तथात्वम् ।)जलम् । इत्यमरटीकायां भानुदीक्षितः ॥