रत्न (ratna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रत्न n.
  (-त्नं)
	 1. A jewel,  a gem. 
	 2. Any thing the best of its kind,  or
figuratively,  the jewel of the species.
 E.
  रम् to sport,  Unādi aff.
  
न,  and त substituted for the radical final.

Capeller Eng

English

 र॑त्न a.
  gift,  present,  riches,  treasure,  esp.
    precious
stone,  jewel,  pearl
 often —° the jewel called —,  a jewel of i.e.
  the
best of
 °— set or adorned with jewels. 

Yates

English

 रत्न (त्नं) 1.
n.
  A jewel,  a gem. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	 jewel
रल 	-	 rala 	-	 n.
  	-	 jewel
आभूषणानि 	-	 AbhUSaNAni 	-	 n.
  	-	 jewellery  [ pl. ]
वेषभूषणानि 	-	 veSabhUSaNAni 	-	 n.
  pl. 	-	 jewellery
कर्णाभरन 	-	 karNAbharana 	-	 n.
  	-	 earjewelry
कन्यायाः कृते किं किं आभरणं दास्यन्ति? 	-	 kanyAyAHkRtekiMkiMAbharaNaMdAsyanti? 	-	 sent.
  	-	 Whatalljewelleryaretheygivingthegirl?
आमुक्ता 	-	  AmuktA 	-	 f.
  	-	 jewel
आमुक्तिका 	-	  AmuktikA 	-	 f.
  	-	 jewel
गुणनिका 	-	  guNanikA 	-	 f.
  	-	 jewel
चारुशिला 	-	  cAruzilA 	-	 f.
  	-	 jewel
मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 jewel
मणि 	-	  maNi 	-	 m.
  	-	 jewel
अल्पसर 	-	  alpasara 	-	 m.
  	-	 jewel
मणिक 	-	  maNika 	-	 m.
  	-	 jewel
विच्छाय 	-	  vicchAya 	-	 m.
  	-	 jewel
शेवधि 	-	  zevadhi 	-	 m.
  	-	 jewel
उपल 	-	  upala 	-	 m.
  	-	 jewel
त 	-	  ta 	-	 m.
  	-	 jewel
न 	-	  na 	-	 m.
  	-	 jewel
प्रस्तर 	-	  prastara 	-	 m.
  	-	 jewel

रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	 jewel
रत्न 	-	 ratna 	-	 adj.
  	-	  precious
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  treasure
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  gemstone
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  loadstone
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  water
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  anything valuable or best of its kind
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  magnet
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  wealth
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  gem
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  present
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  precious stone
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  gift
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  riches
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  anything valuable or precious
रत्न 	-	 ratna 	-	 n.
  	-	  goods
स्त्रीरत्न  { -रत्न } 	-	  strIratna  { -ratna } 	-	 n.
  	-	  best of women  [ jewel of a woman ]

Wilson

English

 रत्न
n.
  (-त्नं)
1 A jewel,  a gem. 
2 Any thing the best of its kind,  or figuratively,  the jewel of the species.
E.
  रम to sport,  Uṇādi aff.
   न,  and त substituted for the
radical final.

Apte

English

रत्नम् [ratnam],  [रमते$त्र रम्-न तान्तादेशः Uṇ.*
  3.14]

A gem,  jewel,  a precious stone
 किं रत्नमच्छा मतिः Bv.*
  1.86
 न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत् Ku.*
  5.45. (The ratnas are said to be either five,  nine or fourteen
 see the words पञ्चरत्न,  नवरत्न,  and चतुर्दशरत्न respectively.)

Anything valuable or precious,  any dear treasure.

Anything best or excellent of its kind
 (mostly at the end of comp.
 )
 जातौ जातौ यदुत्कृष्टं तद् रत्नमभिधीयते Malli
 कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते वयं चार्थिनः Mv.*
  1.3
 अग्रेसरीभवतु काञ्चनचक्ररत्नम् Nāg.5.37
 so पुत्र˚,  स्त्री˚ V.*
  4.25
 अपत्य˚ &c.
 

A magnet.

Water. Comp.
   -अङ्कः N.
  of Viṣṇu's car. -अङ्गः coral. -अचलः,  -रोहणः legendary mountain located in Ceylon and supposed to produce jewels at the rumbling of clouds for the benefit of all comers
 श्रेणीवर्जनदुर्यशोनिबिडितव्रीडस्तु रत्नाचलः N.*
  12.67. -अधिपतिः a superintendent of precious stones. -अतुविद्ध a.
  set or studded with jewels.

आकरः a mine of jewels.

the ocean
 रत्नेषु लुप्तेषु बहुष्वमर्त्यैरद्यापि रत्नाकर एव सिन्धुः Vikr. 1.12
 रत्नाकरं वीक्ष्य R.*
  13.1. -आभरणम् an ornament of jewels. -आलोकः the lustre of a gem. 

आवली a necklace of jewels.

N.
  of a Nāṭikā attributed to Śrīharṣa.  -कन्दलः coral. -करः N.
  of Kubera. -कर्णिका an ear-ring with jewels. -कुम्भः a jar set with jewels. -कूटः N.
  of a mountain.  -खचित a.
  set or studded with gems.

गर्भः Kubera. 

the sea.  (-र्भा) the earth. -च्छाया splendour of jewels.

त्रयम् (with Buddhists) बुद्ध,  धर्म and संघ.

(with Jainas) सम्यग् दर्शन,  सम्यग् ज्ञान and सम्यक् चारित्र. -दर्पणः a mirror studded with jewels.

दीपः,  प्रदीपः a jewel-lamp.

a gem serving as a lamp
 अर्चिस्तुङ्गानभिमुखमपि प्राप्य रत्नप्रदीपान् Me.*
  7. -धेनुः a cow symbolically represented by jewels. -नखः a poniard with its hilt set with jewels
 कटितटनिविष्टरत्ननखः Dk.*
  2.1. -नाभः N.
  of Viṣṇu. -नायकः a ruby.

निधिः the ocean. 

N.
  of Viṣṇu.

of Meru.

a wag-tail. -पञ्चकम् the 5 jewels (viz. gold,  silver,  pearls,  the राजावर्त diamond and coral). -पारायणम् the sheet-anchor of all jewels
 रत्नपारायणं नाम्ना लङ्केति मम मैथिलि Bk.*
  5.89. -प्रभा the earth. -माला a jewel-necklace. -मुख्यम् a diamond.-राज् m.
  a ruby.

राशिः a heap of gems.

the ocean.  -वरम् gold. -वर्षुकम् the Puṣpaka car. -षष्ठी a vow or fast to be observed on the 6th day of a particular fortnight
 it is a ग्रीष्मव्रत
 अहं खलु रत्नषष्ठीमुपोवितासम् Mk.*
  3.-सानुः N.
  of the mountain Meru. -स् a.
  producing jewels
 न मामवति सद्वीपा रत्नसूरपि मेदिनी R.*
  1.65. -सूः,  -सूतिः f.
  the earth.

Apte 1890

English

 रत्नं [रमतेऽत्र रम्-न तांतादेशः] 1 A gem,  jewel,  a precious stone
 किं रत्नमच्छा मतिः Bv. 1. 86
 न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत् Ku. 5. 45. (The ratnas are said to be either five,  nine,  or fourteen
 see the words पंचरत्न,  नवरत्न,  and चतुर्दशरत्न respectively). 
2 Anything valuable or precious,  any dear treasure. 
3 Anything best or excellent of its kind
 (mostly at the end of comp.)
 जातौ जातौ यदुत्कृष्टं तद्रत्नमभिधीयते Malli.
 कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते वयं चार्थिनः Mv. 1. 30
 so पुत्र°,  स्त्री° V. 4. 25
 अपत्य° &c. 
4 A magnet. 
Comp. 
अंकः N. of Viṣṇu's car. 
अधिपतिः a superintendent of precious stones. 
अतुविद्ध a. set or studded with jewels. 
आकरः {1} a mine of jewels. {2} the ocean
 रत्नेषु लुप्तेषु बहुष्वमर्त्यैरद्यापि रत्नाकर एव सिंधुः Vikr. 1. 12
 रत्नाकरं नीक्ष्य R. 13. 1. 
आभरणं an ornament of jewels. 
आलोकः the lustre of a gem. 
आवली {1} a necklace of jewels. {2} N. of a Nāṭikā attributed to Śrīharṣa. 
कदलः a coral. 
करः N. of Kubera. 
खचित a. set or studded with gems. 
गर्भः {1} Kubera. {2} the sea. (
र्भा) the earth. 
दर्पणः a mirror studded with jewels. 
दीपः,  
प्रदीपः {1} a jewel-lamp. {2} a gem serving as a lamp
 अर्चिस्तुंगानभिमुखमपि प्राप्य रत्नप्रदीपान् Me. 68. 
वाभः N. of Viṣṇu. 
निधिः {1} the ocean. {2} N. of Viṣṇu. {3} of Meru. {4} a wag-tail. 
प्रभा the earth. 
माला a jewel-necklace. 
मुख्यं a diamond. 
राज् m. a ruby. 
राशिः {1} a heap of gems. {2} the ocean. 
सानुः N. of the mountain Meru. 
सू a. producing jewels
 R. 1. 65. 
सू,  सूति f. the earth. 

Monier Williams Cologne

English

 र॑त्न n.
  (√ 1. रा) a gift,  present,  goods,  wealth,  riches,  RV.
  
 AV.
  
 ŚBr.

 a jewel,  gem,  treasure,  precious stone (the nine j° are pearl,  ruby,  topaz,  diamond,  emerald,  lapis lazuli,  coral,  sapphire,  Gomeda
 hence रत्न is a N.
  for the number 9
 but accord.
  to some 14),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 anything valuable or best of its kind (e. g.  पुत्र-र्°,  an excellent son)

 a magnet,  loadstone,  Kap.
  ,  Sch. (cf.   मणि)

 water,  L.
 

 =
  रत्न-हविस्,  ŚBr.
  

 र॑त्न m.
  (with भट्ट) N.
  of a man,  Cat.
 

Monier Williams 1872

English

 रत्न रत्न,  अम्,  n. (rarely अस्,  m.
 according
to Uṇādi-s. III. 14. fr. rt. रम्),  a gift,  present
(Ved.,  in this sense perhaps connected with rt. 1. रा)
property,  goods,  riches,  possessions (Ved.)
 a jewel, 
gem,  treasure,  precious stone,  pearl
 anything valu-
able or desirable,  (according to Sāy. on Ṛg-veda I. 41, 
6,  &c. रत्नम् = रमणीयम्)
 any precious thing, 
anything excellent or best of its kind (e. g. पुत्र-
रत्न,  an excellent son
 गो-रत्नानि,  excellent
cows
 cf. पुं-र्°,  स्त्री-र्°)
 a magnet,  loadstone
[cf. मणि]
 = रत्न-हविस् (Ved.)
 (अस्),  m. a
proper N.
—रत्न-कन्दल,  अस्,  m. coral.
—रत्न-
कर,  अस्,  m.,  N. of Kuvera.
—रत्न-करण्डक, 
N. of a Buddhist work.
—रत्न-कलश,  अस्,  m. a
proper N.
—रत्न-कला,  f.,  N. of a woman.
—रत्न-कीर्त्ति,  इस्,  m.,  N. of a Buddha.
—रत्न-
कूट,  अस्,  m.,  N. of a mountain
 of a Bodhi-sattva
of an island.
—रत्नकूट-सूत्र,  अम्,  n.,  N. of a
Buddhist Sūtra work.
—रत्न-केतु,  उस्,  m.,  N. of
a Buddha
 of a Bodhi-sattva
 (said to be a name
common to 2000 future Buddhas.)
—रत्न-कोटि, 
N. of a Samādhi.
—रत्न-कोश or रत्न-कोष, 
अस्,  m. ‘repository of jewels, ’ N. of various works.
—रत्न-क्षेत्र-कूट-सन्दर्शन,  अस्,  m.,  N. of
a Bodhi-sattva,  (also written रत्न-च्छत्त्र-कूट-
सन्दर्शन।)
—रत्न-खचित,  अस्,  आ,  अम्,  set or
studded with gems.
—रत्न-खानि,  इस्,  f. a jewel-
mine,  mine for precious stones.
—रत्न-गर्भ, 
अस्,  आ,  अम्,  holding precious stones,  filled with jewels, 
containing jewels
 (अस्),  m. the sea
 N. of Kuvera
of a Bodhi-sattva
 of a commentator on the Viṣṇu-
Purāṇa
 (आ),  f. the earth.
—रत्न-ग्रीव-तीर्थ, 
अम्,  n.,  N. of a place of pilgrimage.
—रत्न-चन्-
द्र,  अस्,  m.,  N. of a god (said to be the guardian
deity of a jewel-mine)
 of a Bodhi-sattva
 of a son
of Vimbisāra.
—रत्न-चन्द्रामति,  इस्,  m. a proper
N.
—रत्न-चूड,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva
 of
a mythical king.
—रत्न-चूडा-परिपृच्छा,  f.,  N.
of a work.
—रत्न-च्छत्त्र,  अम्,  n. ‘jewel-um-
brella, ’ an umbrella (adorned) with precious stones.
—रत्नच्छत्त्र-कूट-सन्दर्शन,  अस्,  m.,  N.
of a Bodhi-sattva.
—रत्नच्छत्त्राभ्युद्गताव-
भास (°र-अभ्°,  °त-अव्°),  अस्,  m.,  N. of a Buddha.
—रत्न-तेजो-ऽभ्युद्गत-राज,  अस्,  m.,  N. of a
Buddha.
—रत्न-त्रय,  अम्,  n. (with Jainas)
‘jewel-triad, ’ three jewels or excellent things (viz.
सम्यग्-दर्शन,  सम्यग्-ज्ञान,  and सम्यक्-
चारित्र).
—रत्नत्रय-परीक्षा,  f.,  N. of a
treatise on the Vedānta by Apya-dīkṣita.
—रत्न-
दत्त,  अस्,  m.,  N. of various persons.
—रत्न-दर्-
पण,  अस्,  m. ‘jewel-mirror, ’ a looking-glass (orna-
mented) with jewels
 N. of a commentary on the
Sarasvatī-kaṇṭhābharaṇa.
—रत्न-दीप,  अस्,  m.
‘jewel-lamp, ’ a lamp in which jewels give out light, 
a gem serving as a light,  (such gems are fabled to
be in Pātāla.)
—रत्न-दीपिका,  f.,  N. of a work.
—रत्न-द्रुम,  (probably) coral
 [cf. रत्न-
वृक्ष।]
—रत्नद्रुम-मय,  अस्,  ई,  अम्,  made
or composed of coral,  resembling coral.
—रत्न-
द्वीप,  ‘jewel-island,  pearl-island, ’ N. of a particular
island.
—रत्न-धर,  अस्,  m.,  N. of the father of
Jagad-dhara.
—रत्न-धा,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved. getting
or possessing wealth,  possessed of riches or precious
things,  (रत्नधा-तम,  superl. possessing great
riches.)
—रत्न-धेनु,  उस्,  f. an offering of jewels
(properly in the shape of a cow,  see धेनु).
—रत्-
न-धेय,  अम्,  n.,  Ved. the giving away or distri-
bution of wealth,  (according to Sāy. also = दातव्यं
रत्नम्,  treasure that ought to be given,  and र-
मणीय-धनस्य दातृ,  giver of precious wealth.)
—रत्न-ध्वज,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—रत्न-नदी,  f. ‘jewel-river, ’ N. of a river.
—रत्न-नाभ,  अस्,  m. ‘having a jewel on the
navel, ’ N. of Viṣṇu.
—रत्न-निचय,  अस्,  m. a
heap or collection of jewels,  &c.
—रत्न-निधि,  इस्, 
m. ‘receptacle of pearls,  mine of jewels, ’ epithet of
the sea
 of Meru
 N. of Viṣṇu
 a wagtail (in
this sense probably for रत-निधि).
—रत्न-प-
रीक्षा,  f. ‘jewel-testing, ’ N. of a work.
—रत्न-
पर्वत,  अस्,  m. ‘jewel-mountain, ’ a mountain con-
taining jewels
 N. of Meru.
—रत्न-पाणि,  इस्,  m., 
N. of a Bodhi-sattva
 of a grammarian.
—रत्न-
पाल,  अस्,  m.,  N. of a king.
—रत्न-पुर,  अम्,  n., 
N. of a town.
—रत्न-प्रकाश,  अस्,  m.,  N. of a
dictionary.
—रत्न-प्रदीप,  अस्,  m. = रत्न-दीप।
—रत्न-प्रभ,  अस्,  m.,  N. of a particular class of
deities
 of a king
 (आ),  f. epithet of the earth
 N.
of a hell (with Jainas)
 of various women
 of a
Nāgī
 of the seventh Lambaka of the Kathā-sarit-
sāgara.
—रत्न-बाहु,  उस्,  m. ‘jewel-armed, ’ N. of
Viṣṇu.
—रत्न-भाज्,  क्,  क्,  क्,  distributing gifts or
wealth (Ved.)
 acquiring or possessing jewels,  pos-
sessing treasures.
—रत्न-भूत,  अस्,  आ,  अम्,  being
a gem or jewel.
—रत्न-मञ्जरी,  f.,  N.of a Vidyā-
dharī
 of a woman in the Hitopadeśa.
—रत्न-
मति,  इस्,  m. a proper N.
—रत्न-मय,  अस्,  ई,  अम्, 
made or consisting of jewels,  abundantly studded
with precious stones.
—रत्न-माला,  f. a jewel
necklace,  pearl necklace,  &c.
 N. of various works
of a lexicon
 of a Dharma-śāstra
 of a work by
Śrī-pati (= ज्योतिष-र्°)
 = न्याय-रत्नमाला।
—रत्नमाला-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having a necklace
of jewels or pearls
 (अती),  f.,  N. of one of Rādhā's
female attendants.
—रत्नमालिका,  f. (diminutive
fr. रत्न-माला),  a little jewel necklace.
—रत्न-
मालिन्,  ई,  इनी,  इ,  adorned with a necklace of jewels.
—रत्न-मुकुट,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—रत्न-मुख्य,  अम्,  n. ‘chief of jewels, ’ a
diamond.
—रत्न-मुद्रा,  f.,  N. of a Samādhi.
—रत्न-मुद्रा-हस्त,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—रत्न-मेघ-सूत्र,  अम्,  n.,  N. of a Buddhist
Sūtra work.
—रत्न-यष्टि,  इस्,  m.,  N. of a Bud-
dha.
—रत्न-युग्म-तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a Tīrtha.
—रत्न-रक्षित,  अस्,  m.,  N. of one of the two
translators of the Karaṇḍa-vyūha into Tibetan.
—रत्-
न-राज्,  ट्,  m. ‘jewel-king, ’ a ruby.
—रत्न-राजि, 
इस्,  f. a string of pearls.
—रत्न-राशि,  इस्,  m. a heap
of precious stones,  collection of jewels
 the sea, 
ocean.
—रत्न-रेखा,  f.,  N. of a princess.
—रत्न-
लिङ्गेश्वर (°ग-ईश्°),  अस्,  m. (with Buddhists)
Svayam-bhū in his visible form.
—रत्न-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  accompanied with gifts (Ved.)
 possessing
wealth or treasure,  abounding in precious stones, 
decorated with jewels
 (आन्),  m.,  N. of a mountain
(अती),  f. the earth
 N. of various women.
—रत्न-
वर्धन,  अस्,  m.,  N. of a person (who erected a
statue of Śiva called after him रत्नवर्धनेश).
—रत्न-वर्मन्,  आ,  m.,  N. of a merchant.
—रत्-
न-वर्ष,  अस्,  m.,  N. of a king of the Yakṣas.
—रत्न-वर्षुक,  अम्,  n.,  N. of the mythical
car Puṣpaka (supposed to rain or pour forth jewels
see पुष्पक).
—रत्न-विशुद्ध,  अस्,  m.,  N. of a
world.
—रत्न-वृक्ष,  (probably) coral.
—रत्न-
शलाका,  f. a sprout or sprig of jewels
—रत्न-शास्त्र, 
अम्,  n.,  N. of a work by Agastya.
—रत्न-शिखर, 
अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—रत्न-शिखिन्,  ई,  m., 
N. of a Buddha.
—रत्न-शेखर,  अस्,  m.,  N. of
the author of the Guṇa-sthāna-prakaraṇa.
—रत्न-
षष्ठी,  f. the sixth day of a particular fortnight.
—रत्न-सङ्ग्रह,  अस्,  m.,  N. of a work on law.
—रत्न-सङ्घात,  अस्,  m. a number or collection
of jewels.
—रत्नसङ्घात-मय,  अस्,  ई,  अम्, 
made or consisting of a number of jewels.
—रत्न-
समुद्गल,  N. of a Samādhi.
—रत्न-सम्भव, 
अस्,  m.,  N. of a Dhyāni-buddha
 of a Buddha
 of a
Bodhi-sattva
 of the place where the Buddha Śaśi-
ketu is to appear.
—रत्न-सागर,  अस्,  m.,  N. of a
work.
—रत्न-सानु,  उस्,  m.,  N. of the mountain
Meru.
—रत्न-सू,  ऊस्,  ऊस्,  उ,  producing jewels
(ऊस्),  f. the earth.
—रत्न-सूति,  इस्,  f. the earth.
—रत्न-सेन,  अस्,  m.,  N. of a king.
—रत्न-स्व-
मिन्,  N. of a temple founded by Ratna.
—रत्न-
हविस्,  इस्,  n.,  Ved. N. of a particular oblation in
the Rāja-sūya having reference to whatever may be
reckoned among a king's most valuable treasures.
—रत्नाकर (°न-आक्°),  अस्,  m. a jewel-mine
 the
sea,  ocean
 N. of a Buddha
 of a Bodhi-sattva
 of
a poet
 of the author of the Vrata-kalpa-druma
 of
various other persons
 of a horse descended from
Uccaiḥ-śravas
 of various works
 of a Dharma-
śāstra
 of a work on music
 of a work on rhetoric
of a town,  (in this sense probably अम्,  n.)
—रत्ना-
कर-निघण्ट,  अस्,  m.,  N. of a dictionary.
—रत्-
नाङ्क (°न-अङ्°),  अस्,  m.,  N. of Viṣṇu's car.
—रत्नाङ्गुरीयक (°न-अङ्°),  अम्,  n. a finger-
ring (set) with precious stones,  (also written रत्-
नाङ्गुलीयक।)
—रत्नाढ्य (°न-आढ्°),  अस्,  आ, 
अम्,  abounding in jewels.
—रत्ना-देवी,  f.,  N. of
a princess.
—रत्नाद्रि (°न-अद्°),  इस्,  m.,  N. of a
mythical mountain.
—रत्नाधिपति (°न-अध्°), 
इस्,  m. a superintendent of treasures or valuables
 N.
of a king.
—रत्ना-पुर,  अम्,  n.,  N. of a town.
—रत्नाभरण (°न-आभ्°),  अम्,  n. an ornament
made of jewels.
—रत्नार्चिस् (°न-अर्°),  इस्,  m.,  N.
of a Buddha.
—रत्नालोक (°न-आल्°),  अस्,  m. the
lustre or brilliance of a gem.
—रत्ना-वती,  f.,  N.
of a town.
—रत्नावभास (°न-अव्°),  अस्,  m.,  N.
of a Kalpa.
—रत्नावली (°न-आव्°),  f. a string of
pearls,  row of jewels,  pearl necklace
 N. of a parti-
cular rhetorical figure
 of various women
 of a cele-
brated comedy by Harṣa-deva
 of a Tantra work
of various other works.
—रत्नावली-निबन्ध,  अस्, 
m.,  N. of a work.
—रत्नासन (°न-आस्°),  अम्,  n.
a throne ornamented with jewels.
—रत्नेन्द्र (°न-
इन्°),  अस्,  m. ‘jewel-chief, ’ a very precious jewel.
—रत्नेश्वर (°न-ईश्°),  अस्,  m.,  N. of various
persons
 (अम्),  n.,  N. of a Liṅga.
—रत्नोत्तमा
(°न-उत्°),  f.,  N. of a Tantra deity.
—रत्नोद्भव
(°न-उद्°),  अस्,  m.,  N. of a Buddhist saint.
—रत्-
नोल्का (°न-उल्°),  f.,  N. of a Tantra deity.

Macdonell

English

 रत्न rá-tna,  n.
  [√ rā] V.: gift
 goods,  wealth
 🞄C.: treasure,  precious stone,  jewel,  sp. pearl,  🞄(—°,  jewel of a,  = best of,  most excellent)
 magnet
 🞄m.  N.
 -kalaśa,  m.
  N.
 -kūṭa,  n.
  N. often 🞄island
 -koṣa-nicaya,  m.
  heap of jewels and 🞄treasure
 -khāni,  f.
  mine of jewels
 -garbha,  🞄a.  filled or studded with jewels: ā,  f.
  earth
 🞄-candrā-mati,  m.
  N.
 -cchāyā,  f.
  reflexion 🞄or glitter of jewels
 -talpa,  m.
  jewelled 🞄couch
 -traya,  n.
  the three jewels (= Buddha,  🞄dharma,  and saṃgha: B.)
 -datta,  m.
  🞄N.
 -darpaṇa,  mirror of jewels
 -dīpa,  🞄m.  lamp of jewels (which supply the place of 🞄a burning wick)
 -druma,  m.
  coral
 -dvīpa,  🞄m.  N. of an island
 -dhá,  -dhā́,  a.
  (V.) bestowing 🞄gifts or wealth
 possessing wealth
 🞄-nadī,  f.
  N. of a river
 -nidhi,  m.
  mine of 🞄pearls,  ocean
 -parvata,  m.
  mountain (= 🞄repository) of jewels,  Meru
 -pura,  n.
  N. of a 🞄city
 -prakāśa,  m.
  T. of a dictionary
 -pradīpa,  m.
  (—° a.
  -ka, ) = -dīpa
 -prabha,  m.
  N.: 🞄ā,  f.
  earth
 N.
 T. of the seventh Lambaka of 🞄the Kathāsaritsāgara
 -prāsāda,  m.
  jewelled 🞄palace
 -bandhaka,  m.
  seller of gems,  🞄jeweller
 -bhūta,  pp. resembling a jewel
 🞄-mañjarī,  f.
  N. of a fairy
 -maya,  a.
  (ī) 🞄consisting of or abounding in jewels
 -mālā,  🞄f.  necklace of gems or pearls
 T. of various 🞄works
 -mālin,  a.
  wearing a necklace of 🞄jewels
 -ratna,  n.
  pearl of pearls
 -rāji,  f.
  🞄string of pearls
 -rāśi,  m.
  heap of gems,  🞄quantity of pearls
 -rekhā,  f.
  N. of a princess
 🞄(rátna) -vat,  a.
  attended with gifts 🞄(RV.¹)
 abounding in jewels or pearls,  jewelled
 🞄-vardhana,  m.
  N.
 -varman,  m.
  N. 🞄of a merchant
 -varṣa,  m.
  N. of a prince 🞄of the Yakṣas
 -saṃghāta,  m.
  quantity of 🞄jewels
 -sū,  a.
  producing gems
 -sūti,  f.
  🞄earth
 -svāmin,  m.
  N. of a statue (erected 🞄by Ratna).

Benfey

English

 रत्न रत्न,  i. e. रम् + त्न,  n.
  (m. , 
MBh. 3,  13182).
 1. A jewel,  a gem, 
Rām.  3,  49,  37
 figurat.,  Pañc. ii. d.
194.
 2. A treasure,  Böhtl. Ind. Spr.
985 (
विद्या-,  Consisting in science).
 3. Anything the best of its kind
 e. g.
पुंरत्न,  i. e.
पुंस्-,  n.
  An excellent
man,  Böhtl. Ind. Spr. 2706.
स्त्री-,  An
excellent woman,  Vikr. d. 110
 cf. 
भस्त्राका।
 -- Comp.
 
स-मौलि-,  adj.
 
with the crown jewel,  Vikr. d. 144.

Hindi

कीमती पत्थरों

Apte Hindi

Hindi

रत्नम्
नपुं*
   - "रमतेऽत्र,  रम् + न,  तान्तादेशः"
"मणि,  आभूषण,  हीरा"

रत्नम्
नपुं*
   - -
"कोई भी मूल्यवान् पदार्थ,  क़ीमती ख़ज़ाना"

रत्नम्
नपुं*
   - -
अपने प्रकार की अत्युत्तम वस्तु (समास के अन्त में)

रत्नम्
नपुं*
   - -
चुम्बक

रत्नम्
नपुं*
   - "रम्+न, तान्तादेशः"
"रत्न, जवाहर, मूल्यवान पत्थर"

रत्नम्
नपुं*
   - "रम्+न, तान्तादेशः"
कोई भी अमूल्य पदार्थ

रत्नम्
नपुं*
   - "रम्+न, तान्तादेशः"
कोई भी उतम या श्रेष्ठ वस्तु

रत्नम्
नपुं*
   - "रम्+न, तान्तादेशः"
जल

रत्नम्
नपुं*
   - "रम्+न, तान्तादेशः"
चुम्बक

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रत्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಣಿ
रत्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯ ಹವಳ ಪಚ್ಚೆ ವೈಡೂರ್ಯ ಮುಂತಾದುವು
निष्पत्तिः - > रमु (क्रीडायाम्) - "नः" (उ० ३-१४)
व्युत्पत्तिः - > रमन्तेऽस्मिन्
प्रयोगाः - > "रत्नस्तम्भेषु सङ्क्रान्तप्रतिमास्ते चकाशिरे"
उल्लेखाः - > माघ० २-४
रत्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಸ್ತು /ಉತ್ತಮವಾದ ಪದಾರ್ಥ
प्रयोगाः - > "स्त्रीरत्नसृष्टिरपरा प्रतिभाति सा मे धातुर्विभुत्वमनुचिन्त्य वपुश्च तस्याः"
उल्लेखाः - > शाकु० २-९
विस्तारः - > "जातौ जातौ यदुत्कृष्टं तद्रत्नमभिधीयते"
रत्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತು /ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪದಾರ್ಥ
रत्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಯಸ್ಕಾಂತ /ಸೂಜಿಗಲ್ಲು

L R Vaidya

English

 ratna {% n. %} 1. A jewel,  a gem,  a pearl,  न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत् K.S.v.45
 (the precious gems enumerated either as five or nine,  See पंचरत्न and नवरत्न
 the so-called ‘fourteen jewels’ obtained at the churning of the ocean are- लक्ष्मीः कौस्तुभपारिजातकसुरा धन्वंतरिश्चंद्रमा गावः कामदुघाः सुरेश्वरगजो रंभादिदेवांगनाः । अश्वः सप्तमुखो विषं हरिधनुः संखोऽमृतं चांबुधेरत्नानीह चतुर्दश)
 2. anything excellent or best of its kind,  (जातौ जातौ यदुत्कृष्टं तद्रत्नमभिधीयते Mall. on R.xvi.1),  स्त्रीरत्नसृष्टिरपरा प्रतिभाति सा मे Sak.ii.,  R.vii.34,  xvi.1.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

५,  अक्ष,  अनिल,  अनुत्तर,  अर्थ,  असु,  आशुग,  इन्द्रिय,  इषु,  कङ्कपत्री,  करणीय,  कलङ्क,  कामगुण,  कामदेव,  खग,  तत्त्व,  तन्मात्र,  धी,  नाराच,  नालीक,  पक्षि,  पञ्च,  पतङ्ग,  पत्रिन्,  पर्व,  पवन,  पाण्डव,  पुत्र,  पृषत्क,  प्राण,  बाण,  भाव,  भूत,  भेदक,  मरुत्,  महाभूत,  महाव्रत,  मार्गण,  रत्न,  लेय,  लेयक,  वध,  वर्ष्मन्,  वात,  वायु,  विशिख,  विषय,  व्रत,  शर,  शरीर,  शस्त्र,  शिलीमुख,  शूक,  श्वसन,  समिति,  सायक,  स्मरबाण,  स्मरेषु

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Bopp

Latin

 रत्न n. gemma,  margarita. SU. 1. 12. 3. 14. A. 6. 5.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

वसु
क्ली
वसु,  रत्न,  द्रव्य
वसुः सूर्यो वसुर्वह्निर्वसुः श्रीर्वासवो वसुः ।
वसु रत्नं वसु द्रव्यं वसवोऽष्टौ धरादयः ॥ २८ ॥
verse 1.1.1.28
page 0002

द्रुम
पु
द्रुम,  वृक्ष,  रत्न
द्रुमो वृक्षेषु रत्नेषु ध्रुवौ नक्षत्रनिश्चलौ ।
verse 3.1.1.22
page 0015

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 ratna (or MIndic ratana),  nt. (m. forms,  see 〔§ 6.10〕),  jewel,  gem,  as in Skt.
(1) three (Buddha,  dharma,  saṃgha,  as in Pali): Dharmas 〔1〕,  etc.
 see triratna,  ratna-traya
(2) seven precious substances,  or their respective colors,  suvarṇa,  rūpya,  muktā,  vaiḍūrya,  sphaṭika (or sphā°),  musāragalva (or variants,  see s.v.),  lohitikā: Mv 〔i.49.10—11〕
 〔63.1〕
 〔194.5,  19〕
 〔195.9〕
 〔249.6〕
 〔iii.226.10〕
 〔227.6〕
 〔323.16〕
 a different list of seven,  muktāmaṇi,  vaiḍūrya,  śaṅkhaśilā,  pravāla,  sphaṭika,  musāragalva,  lohitikā,  Mv 〔ii.472.1〕
 the usual list in other texts is nearly like Mv 〔i.49.10〕 etc.,  but omits muktā,  and for Nos. 5—7 (6 and 7 of Mv) has lohitamukti,  aśmagarbha,  musāragalva: SP 〔151.1〕
 〔153.3〕
 Divy 〔297.23 ff.〕
 Gv 〔52.15〕
 〔161.16〕
 in SP 〔239.7〕 sphaṭika is omitted,  karketana added at the end,  and the order is abnormal
 in Pali no standard list of 7 ratana seems recorded except in the lex. Abhidh.p.,  which is cited in Childers and PTSD as suvaṇṇa,  rajata,  muttā,  maṇi,  veḷuriya,  vajira,  pavāḷa (Miln. 〔267.23 ff.〕,  cited by PTSD,  is not apposite,  since this list far exceeds seven in number)
 yet seven ratnanāni (unspecified) are several times mentioned in Pali (PTSD)
(3) fig.,  the seven ‘jewels’ of a cakravartin,  viz. cakra,  hastin,  aśva,  maṇi,  strī,  gṛhapati,  pariṇāyaka (same list in Pali forms also)
 see Senart,  Légende du Buddha (1st ed.),  〔20 ff.〕: LV 〔14.5 and ff.〕,  full descriptions of each ratna
 also MSV 〔i.31.16 ff.〕,  in great detail
 lists,  Mvy 〔3621—8〕
 Dharmas 〔85〕 (here,  aberrantly,  khaḍga instead of gṛhapati)
 Mv 〔i.49.3〕
 〔108.5 ff.〕 (account of how they are acquired,  by previous deeds of merit)
 〔193.16〕
 〔ii.158.16〕
 〔iii.107.5〕
 Divy 〔548.24 ff.〕
(4) m.,  n. of a former Buddha: Mv 〔i.62.16〕 (prose)
 later called Rat(a)navant,  q.v.

Indian Epigraphical Glossary

English

 ratna (IE 7-1-2),  ‘five’
 sometimes also used to indicate
‘nine’,  and rarely even ‘fourteen’.
(EI 22
 CII 4),  same as the Buddhist tri-ratna,  i. e. the
Buddha,  Dharma and Saṅgha.
(ML),  a relic [of the Buddha].

Lanman

English

 rátna,  n.
	—1. gift
 blessing,  riches, 
treasure,  as something bestowed or given
(cf. ratna-dhā́)
 so far Vedic
	—2. postVedic:
precious stone,  jewel,  pearl
 fig., 
as in Eng.,  jewel,  i. e. the most excellent of
its kind. [√1rā,  ‘bestow.’]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dkon mchog
रत्न

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रत्नं वसु मणिस्तत्र वैदूर्यं वालवायजम् ॥ १०६३ ॥
-wordlist-
 
रत्न (क्ली),  वसु (क्ली),  मणि (पुंस्त्री),  वैदूर्य (क्ली),  वालवायज (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रत्न
रत्न,  वसु,  मणि
रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
verse 2.1.1.176
page 0022

वसु
वसु,  अग्नि,  धन,  रश्मि,  रत्न,  त्रिदशविशेष
अग्निधनरश्मिरत्नत्रिदशविशेषेषु भवति वसुशब्दः ।
verse 5.1.1.850
page 0097

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: रत्नम्
Root: रत्न
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Gem
Shloka(s):
3|2|36|2 ► लोहं तु तैजसं सर्वं वसु रत्नं मणिर्न षण्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|36|2 ⇢ वसुम् (वसु) (नपुं) ⇒ Gem ⇒ 
➠ 3|2|36|2 ⇢ रत्नम् (रत्न) (नपुं) ⇒ Gem ⇒ 
➠ 3|2|36|2 ⇢ मणिः (मणि) (पुं) ⇒ Gem ⇒ 
➠ 3|2|36|2 ⇢ मणी (मणि) (स्त्री) ⇒ Gem ⇒ 
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वैडूर्यम्
    

Vedic Reference

English

 Ratna in the Rigveda^1 and later^2 denotes a precious object, 
not specifically a ‘jewel, ’ as in post-Vedic literature.
1) i. 20,  7
 35,  8
 41,  6
 125,  1
140,  11
 141,  10
 ii. 38,  1,  etc.
2) Av. v. 1,  7
 vii. 14,  4
 Śatapatha
Brāhmaṇa,  v. 3,  1,  1.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  रत्नम्
Root:  रत्न
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ gem
⇒ gift
⇒ jewel
⇒ water
⇒ goods
⇒ magnet
⇒ wealth
⇒ riches
⇒ present
⇒ precious
⇒ treasure
⇒ gemstone
⇒ loadstone
⇒ precious stone
⇒ anything valuable or precious
⇒ anything valuable or best of its kind
Shloka(s): 
2|9|93|2 ► रत्नं मणिर्द्वयोरश्मजातौ मुक्तादिकेऽपि च॥ (वैश्यवर्गः)
3|3|229|1 ► देवभेदेऽनले रश्मौ वसू रत्ने धने वसु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|93|2 ⇢ रत्नम् (रत्न) (नपुं) ⇒ gem, gift, jewel, water, goods, magnet, wealth, riches, present, precious, treasure, gemstone, loadstone, precious stone, anything valuable or precious, anything valuable or best of its kind
➠ 2|9|93|2 ⇢ मणी (मणि) (स्त्री)
➠ 2|9|93|2 ⇢ मणिः (मणि) (पुं) ⇒ gem, bell, bead, jewel, wrist, pearl, magnet, amulet, globule, crystal, ornament, loadstone, glans penis, clitoris glans, precious stone, hump of a camel, large water jar, dependent fleshy excrescences on a goat's neck
➠ 3|3|229|1 ⇢ वसुम् (वसु) (नपुं) ⇒ dry, gem, gold, good, sweet, horse, pearl, jewel, goods, water, wealth, riches, property, excellent, beneficent, kind of salt, ray of light, dwelling or dweller, particular ray of light, any valuable or precious object, symbolical name of the number eight
Related word(s): 
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
परा_अपरासंबन्धः ➡ हीरकः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रत्नं,  क्ली,
   (रमयति हर्षयतीति । रम् + णिच् +“रमेस्त च ।” उणा० ३ । १४ । इति नःतकारश्चान्तादेशः ।) अश्मजातिः । मुक्तादि ।तत्पर्य्यायः । मणिः २ । इत्यमरः ॥
 (यथा, कुमारे । ५ । ४५ ।“न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत् ॥
”)स्वजातिश्रेष्ठः । इति मेदिनी ॥
 (यथा, मार्कण्डेये । ८५ । ४५ ।“स्त्रीरत्नमतिचार्व्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ॥
”)माणिक्यम् । वज्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
अथ रत्नोत्पत्तिकारणम् । यथा,  --सूत उवाच ।“वच्मि परीक्षां रत्नानां वलो नामासुरोऽभवत् ।इन्द्राद्या निर्ज्जितास्तेन निर्जेतुं तैर्न शक्यते ॥
वरव्याजेन पशुतां याचितः स सुरैर्मखे ।बलो ददौ स्वपशुतामतिसत्त्वो मखे हतः ॥
पशुवत्स विशेत् स्तम्भे स्ववाक्याशनियन्त्रितः ।बलो लोकोपकाराय देवानां हितकाल्यया ॥
तस्य सत्त्वविशुद्धस्य सुविशुद्धेन कर्म्मणा ।कायस्यावयवाः सर्व्वे रत्नबीजत्वमाययुः ॥
देवानामथ यक्षाणां सिद्धानां पवनाशिनाम् ।रत्नबीजमयं ग्राहः सुमहानभवत्तदा ॥
” * ॥
अथ तस्याकरस्थानानि यथा,  --“तेषान्तु पततां वेगाद्बिमानेन विहायसा ।यद्यत् पपात रत्नानां बीजं क्वचन किञ्चन ॥
महोदधौ सरिति वा पर्व्वते काननेऽपि वा ।तत्तदाकरतां यातं स्थानमाधेयगौरवात् ॥
तेषु रक्षोविषव्यालव्याधिघ्नान्यघहानि च ।प्रादुर्भवन्ति रत्नानि तथैव विगुणानि च ॥
वज्रमुक्ताश्ममणयः सपद्मरागाः समरकताःप्रोक्ताः ।अपि चेन्द्रनीलमणिवरवैदूर्य्याश्च पुष्परागाश्च ।कर्केतनं सपुलकं रुधिराक्षसमन्वितं तथास्फटिकम् ।विद्रुममणिश्च यत्नादुद्दिष्टं संग्रहे तज्ज्ञैः ॥
 * ॥
आकारवर्णौ प्रथमं गुणदोषौ तत्फलं परीक्षाच ।मूल्यञ्च रत्नकुशलैर्व्विज्ञेयं सर्व्वशास्त्राणाम् ॥
कुलग्नेषूपजायन्ते यानि चोपहतेऽहनि ।दोषैस्तानुपयुज्यन्ते हीयन्ते गुणसम्पदा ॥
परीक्षापरिशुद्धानां रत्नानां पृथिवीभुजा ।धारणं संग्रहो वापि कार्य्यः श्रियमभीप्सता ॥
शास्त्रज्ञाः कुशलाश्चापि रत्नभाजः परीक्षकाः ।त एव मूल्यमात्राया वेत्तारः परिकीर्त्तिताः ॥
”इति गारुडे ६८ अध्यायः ॥
विशेषरत्नपरीक्षा तत्तच्छब्दे द्रष्टव्या ॥
 * ॥
 चतु-र्द्दश महारत्नानि यथा । रुशंङ्कोश्चित्ररथःतत्तनयः शशबिन्दुश्चतुर्द्दशमहारत्नश्चक्रवर्त्त्य-भवत् । चतुर्द्दश महान्ति रत्नानि यस्य सः ।रत्नानि तु स्वजातिश्रेष्ठानि धर्म्मसंहितोक्तानि ।“चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्म्म रत्नञ्च पञ्चमम् ।केतुर्निधिश्च सप्तैवमप्राणानि प्रचक्ष्यते ॥
भार्य्या पुरोहितश्चैव सेनानी रथकृच्च यः ।पत्त्यश्वौ कलभश्चेति प्राणिनः सप्त कीर्त्तिताः ॥
चतुर्द्दशैतानि रत्नानि लर्व्वेषां चक्रवर्त्तिना-मिति । इति विष्णुपुराणे ४ अंशे १२ अध्यायःतट्टीका च ॥
 (अथ रत्नस्य निरुक्तिः ।“धनार्थिनो जनाः सर्व्वे रमन्तेऽस्मिन्नतीव यत् ।ततो रत्नमिति प्रोक्तं शब्दशास्त्रविशारदैः ॥
”अथ रत्नस्य नामानि स्वरूपनिरूपणञ्च ।यथा,  --“रत्नं क्लीवे मणिः पुंसि स्त्रियामपि निगद्यते ।तत्तु पांषाणभेदोऽस्ति मुक्तादि च तदुच्यते ॥
”अथ रत्नानां निरूपणम् ।“रत्नं गारुत्मतं पुष्परागो माणिक्यमेव च ।इन्द्रनीलश्च गोमेदस्तथा वैदूर्य्यमित्यपि ॥
मौक्तिक विद्रुमश्चेति रत्नान्युक्तानि वै नव ।रत्नं हीरा । गारुत्मतं पान्ना । माणिक्यं पद्म-रागः । इन्द्रनीलः लीला ।विष्णुधर्म्मोत्तरेऽपि नवरत्ननिरूपणम् ।मुक्ताफलं हीरकञ्च वैदूर्य्यं पद्मरागकम् ।पुष्परागञ्च गोमेदं नीलं गारुत्मतन्तथा ।प्रवालयुक्तान्येतानि महारत्नानि वै नव ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रत्न न०
  रमतेऽत्र रम--न तान्तादेशः । १ माणिक्यादिप्रस्तरेअमरः । २ स्वस्वजातिषु श्रेष्ठे मेदि० ३ माणिक्ये ४ ही-रके च राजनि० । तद्भेदादिकं वृ० स० ८० अ० उक्तं यथा“रत्येन शुभेन शुभं भवति नृपाणामनिष्टमशुभेन ।यस्मादतः परीक्ष्यं दैवं रत्नाश्रितं तज्ज्ञैः । द्विपहय-बनितादीनां स्वगुणविशेषेण रत्नशब्दोऽस्ति । इह तू-पुलरत्नानामधिकारो वज्रपूर्वाणाम । रत्नानि बलाद्दै-त्याद् दधीचितोऽन्ये वदन्ति जातानि । केचिद्भुवःस्वभावाद् वैचित्र्यं प्राहुरुपलानाम् । वज्रेन्द्रनील-मरकतकर्केतनपद्मरागरुधिराख्याः । वैदूर्य्यपुलकवि-मलकरराजमणिस्फटिकशशिकान्ताः । सौगन्धिकगोमेद-कशङ्खमहानीलपुष्परागाख्याः । ब्रह्ममणिज्योतीरसशस्य-कमुक्ता प्रवालानि” ।

Capeller

German

 र॑त्न n.
  Gabe,  Besitz,  Gut
 Schutz,  Juwel, 
Perle
 oft— —° eine Perle o. ein Schatz
von
 °— mit Edelsteinen besetzt o.
verziert.

Grassman

German

 rátna,  n. (m. {460, 10}),  Gabe,  Schatz,  Reichthum,  Gut als geschenktes [von rā],  vgl. mahirátna u. s. w.,  besonders häufig in Verbindungen wie dhattám rátnāni dāśúṣe ({47, 1}) u. s. w. — 2〉 Gabe,  Geschenk mit Gen. des geschenkten. Vgl. die Adj. apīcía,  áśvāvat,  gómat,  jyéṣṭha,  devábhakta,  dyúbhakta,  pṛthú,  prajā́vat,  máhi,  várṣiṣṭha,  vīrávat,  ścandrá,  suvī́ria,  sthūrá.
-am {41, 6}
 {53, 1}
 {58, 7}
 {91, 1}
 {94, 14}
 {125, 1}
 {140, 11}
 {141, 10}
 {229, 1}
 {242, 6}
 {252, 5}
 {260, 3}. _{260, 8}
 {288, 3}
 {290, 7}
 {297, 10}. _{297, 18}
 {298, 13}
 {301, 12}
 {308, 3}
 {331, 8}
 {337, 3}
 {340, 4}
 {402, 4}
 {403, 1}. _{403, 2}
 {454, 2}
 {460, 10} (bṛhántam)
 {506, 3}. _{506, 4}
 {532, 6}. _{532, 12}
 {541, 3}
 {554, 6}
 {568, 3}
 {591, 6}. _{591, 8}
 {676, 7}
 {759, 4}
 {771, 1}
 {798, 10}
 {900, 3}. — 2〉 dhánānām {252, 5}.
-āni {20, 7}
 {47, 1}
 {296, 4}
 {311, 3}
 {429, 3}
 {436, 3}
 {583, 10}
 {655, 22}
 {704, 9}
 {715, 6}.
-ā {35, 8}
 {236, 11}
 {237, 1}
 {350, 1}
 {355, 5}
 {515, 1} (saptá)
 {533, 7}
 {554, 1}
 {586, 4}
 {702, 26}
 {83, 4}. _{83, 8}.

 rátna:
-am {553, 2}
 {597, 3}.

Burnouf

French

 रत्न रत्न n.
  (रम्
 sfx. त्न) pierre précieuse, 
joyau.
		 Au fig. chose excellente.
रत्नकन्दल m.
  corail.
रत्नकूट m.
  np. d'une montagne dans le Dekkan. 
रत्नकेतु m.
  np. de l'un des 4 Tathāgatas,  Bd.
रत्नगर्भ m.
  la mer.
		 Kuvera. -- F. [आ] la terre.
रत्नद्रुम m.
  corail.
रत्नद्रुममय a. fait de corail.
रत्नप्रभा f.
  le 1ᵉʳ des 7 enfers,  Bd.
रत्नमुख्य n.
  diamant.
रत्नवती f.
  (sfx. वत्) la terre.
रत्नवर्षुक n.
  (वृष्) le char de Kuvera.
रत्नवृक्ष m.
  corail.
रत्नसानु m.
  le Meru.
रत्नसू f.
  (सू) la terre.
रत्नाकर m.
  (आ
 कृ) la mer.
रत्नाङ्क m.
  (अङ्क) le char de Viṣṇu.

Stchoupak

French

 रत्न-
 nt. joyau,  pierre précieuse,  perle 
 chose précieuse,  ifc. le
meilleur d'entre... 
 -मय- -ई- a. fait de pierres précieuses 
 -वन्त्-
a. abondant en pierres 
 f.
  n.
  de plusieurs femmes.
°कुम्भ- m.
  vase serti de joyaux.
°कूट- nt. n.
  d'une île.
°गर्भ- a. empli de joyaux.
°चन्द्रामति- m.
  n.
  d'un Bhikṣu.
°च्छाया- f.
  éclat des joyaux.
°तल्प- m.
  lit orné de pierreries.
°दत्त- m.
  n.
  de divers hommes.
°दीप- m.
  joyau servant de foyer lumineux,  de lampe.
°द्रुम- m.
  corail (?).
°धा- a. qui donne des biens.
°नदी- f.
  n.
  d'une rivière.
°नाभ- a. dont le nombril est un joyau,  ép. de Viṣṇu.
°निधि- m.
  océan. 
°पर्वत- m.
  montagne à pierres précieuses.
°पुर- nt. n.
  d'une ville.
°प्रदीप- m.
  joyau servant de lampe 
 -क- ifc. id.
°प्रभ- m.
  n.
  d'un roi 
 -आ- f.
  n.
  de femmes.
°भाज्- ag. possédant des joyaux.
°मञ्जरी- f.
  n.
  de plusieurs femmes.
°माला- f.
  collier de pierres.
°रत्न- nt. perle des perles.
°राशि- m.
  monceau de pierres précieuses 
 océan. 
°रेखा- f.
  n.
  d'une princesse.
°वर्मन्- m.
  n.
  d'un marchand.
°वर्ष- m.
  n.
  d'un roi des Yakṣa.
°शलाका- f.
  bourgeon de pierre,  petite pierre précieuse.
°शास्त्र- nt. lapidaire.
°षष्ठी- f.
  n.
  d'une cérémonie.
°संघात- m.
  amas de joyaux.
°सानु- m.
  Meru.
°सू- ag. qui produit des joyaux,  ép. de la terre.
रत्नाकर- m.
  mine de joyaux 
 océan 
 n.
  d'un cheval 
 d'une ville 
°मेखला- f.
  terre.
रत्नाङ्कुर- m.
  = °शलाका-।
रत्नाङ्गुलीयक- nt. bague sertie de diamants.
रत्नाधिपति- m.
  n.
  d'un roi.
रत्नावली- f.
  collier de pierreries 
 n.
  de diverses femmes,  dont
l'héroïne du drame du même nom de Harṣa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.