बाण (bANa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 बाण m.
  (-णः)
	 1. An arrow,  a shaft.
	 2. An aim. 
	 3. The udder of a cow.
4. The feathered end of an arrow.
	 5. A kind of creeper,  (Blue
Barleria.)
	 6. A name of a demon,  son of Virochan. 
	 7. The name
of the celebrated poet,  the author of Kādambari and Harsha-
charita,  &c.
	 8. The number five.
 E.
  बण् or वण् to sound,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 1 बाण॑ बा॑ण m.
  reed-shaft,  arrow,  N.
  of an Asura etc.
बाणवत् adv.
  like an arrow. 

 बा॑ण m.
  reed-shaft,  arrow,  N.
  of an Asura etc.
 बाणवत्
adv.
  like an arrow. 

 2 बाण॑ v. वाण॑.

Yates

English

 बाण (णः) 1.
m.
  An arrow.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	 arrow
शल्य 	-	 zalya 	-	 n.
  	-	 arrow
नाराच 	-	 nArAca 	-	 m.
  	-	 ironarrow
चालनकीलानि 	-	 cAlanakIlAni 	-	 n.
  	-	 arrowkeys  [ computer ]
लिप्तक 	-	 liptaka 	-	 m.
  	-	 poisonedarrow
लक्षयते  { लक्ष् } 	-	  lakSayate  { lakS } 	-	 verb 10 	-	  aim  [ an arrow at any object ]
लक्षयति  { लक्ष् } 	-	  lakSayati  { lakS } 	-	 verb 10 	-	  aim  [ an arrow at any object ]
काण्ड 	-	  kANDa 	-	 adj.
  	-	 arrow
शरव्या 	-	  zaravyA 	-	 f.
  	-	 arrow
असना 	-	  asanA 	-	 f.
  	-	 arrow
अस्ता 	-	  astA 	-	 f.
  	-	 arrow
इषुका 	-	  iSukA 	-	 f.
  	-	 arrow
ईषीका 	-	  ISIkA 	-	 f.
  	-	 arrow
दिद्युत् 	-	  didyut 	-	 f.
  	-	 arrow
वेगवाहिनी 	-	  vegavAhinI 	-	 f.
  	-	 arrow
शरैषीका 	-	  zaraiSIkA 	-	 f.
  	-	 arrow
शरेषीका 	-	  zareSIkA 	-	 f.
  	-	 arrow
शारि 	-	  zAri 	-	 f.
  	-	 arrow
शर्या 	-	  zaryA 	-	 f.
  	-	 arrow
शिली 	-	  zilI 	-	 f.
  	-	 arrow

बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	 arrow
बाण 	-	 bANa 	-	 f.
  	-	  Crested Philippine violet flower  [ Barleria Cristata - Bot. ]
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  mark for arrows
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  versed sine of an arc
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  aim
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  baruwa sugarcane  [ Saccharum bengalense - Bot. ]
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  reed-shaft
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  particular part of an arrow
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  shaft made of a reed
बाण 	-	 bANa 	-	 m.
  	-	  udder of a cow
बाण 	-	 bANa 	-	 n.
  	-	  body
बाण 	-	 bANa 	-	 n.
  	-	  Crested Philippine violet  [ Barleria Longifolia - Bot ]

बाण 	-	  bANa 	-	 m.
  	-	  reed-shaft
बाण 	-	  bANa 	-	 m.
  	-	  shaft made of a reed

Wilson

English

 बाण
m.
  (-णः) An arrow,  &c.: see वाण.
E.
  बण or वण to sound,  aff.
   घञ्.

Apte

English

बाणः [bāṇḥ],  1 An arrow,  shaft,  reed
 Bṛi. Up.*
   3.8.2
 धनुष्यमोघं समधत्त बाणम् Ku.*
  3.66.

An aim or mark for arrows.

The feathered end of an arrow.

The udder of a cow.

The body (शरीर)
 ते प्रकाश्श्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः Praśna Up.*
  2.2.

N.
  of a demon,  son of Bali
 cf.
   उषा.

N.
  of a celebrated poet who lived at the court of king Harṣavardhana and flourished in the first half of the seventh century
 see App. II). He is the author of कादम्बरी,  हर्षचरित and of some other works
 (Govardhana in his Āryāsaptaśatī 37 speaks in these terms of Bāṇa: जाता शिखण्डिनी प्राग् यथा शिखण्डी तथावगच्छामि । प्रागल्भ्यधिकमाप्तुं वाणी बाणो बभूवेति ॥
 so हृदयवसतिः पञ्चबाणस्तु बाणः P.
  R.*
  1.22).

A symbolical expression for the number 'five'.

A sound voice.

Fire.

Lightning.

A form of Śiva. 

The versed sine of an arc. -णः,  -णा The hinder part or feathered end of an arrow. -णः,  -णा,  -णम् a blue flowering Barleria -नीलझिण्टी (Mar.  कोऱ्हांटी)
 अनाविलोन्मीलितबाणचक्षुषः Ki.*
  4. 28. Śi.*
  6.46. Comp.
   -असनम् a bow
 स पार्थबाणासन- वेगमुक्तैर्दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगैः Mb.
 *  8.89.86. ˚यन्त्रम् a kind of bow with a mechanical contrivance at one of its ends for tightening the string and letting off the arrow
 Dk.*
  1.1. -आवलिः,  -ली f.
 

a series of arrows.

a series of five verses forming one sentence. -आश्रयः a quiver. -गङ्गा N.
  of a river said to have been produced by Rāvaṇa's arrow
 सोमेशाद् दक्षिणे भागे बाणेनाभि- बिभिद्य वै । रावणेन प्रकटिता जलधारातिपुण्यदा । बाणगङ्गेति विख्याता या स्नानादघहारिणी ॥ Varāha P.
  -गोचरः the range of an arrow
 अवतीर्णो$सि रतिरमणबाणगोचरम् Māl.
 1.19/2.-जालम् a number of arrows. -जित् m.
  an epithet of Viṣṇu. -तूणः,  -धिः a quiver
 क्षीणबाणो विबाणधिः Mb.
 *  8.63
 बबन्धाथ च बाणधी (du. ) Bk.*
  14.17
 Ki.*
  18.1.-निकृत a.
  pierced or wounded by an arrow. -पत्रः N.
  of a bird (कङ्क). -पथः the range of an arrow.-पाणि a.
  armed with arrows.

पातः an arrowshot (as a measure of distance).

the range of an arrow.

a bed of arrows (बाणशय्या,  शरतल्प)
 बाणपातान्तरे रामं पातितं पुरुषर्षभम् Rām.*
  6.45.25. ˚वर्तिन् a.
  being within the range of an arrow. -पुरम् Śoṇitapura,  the capital of Bāṇāsura.  -मुक्ति f.
 ,  -मोक्षणम् discharging or shooting an arrow. -योजनम् a quiver. -रेखा a long wound made by an arrow. -लिङ्गम् a white stone found in the river नर्मदा and worshipped as the लिङ्ग of Śiva.  -वारः a breast-plate,  an armour,  cuirass
 cf.
   वारबाणः. -वृष्टिः f.
  a shower of arrows. -संधानम् the fitting of an arrow to the bow-string
 का कथा बाणसंधाने ज्याशब्देनैव दूरतः Ś.*
  3.1. -सिद्धिः f.
  the hitting of a mark by an arrow. -सुता an epithet of Uṣā,  daughter of Bāṇa
 see उषा. -हन् m.
  an epithet of Viṣṇu.

Apte 1890

English

 बाणः 1 An arrow,  shaft,  reed
 धनुष्यमोघं समधत्त बाणं Ku. 3. 66. 
2 An aim or mark for arrows. 
3 The feathered end of an arrow. 
4 The udder of a cow. 
5 A kind of plant (नीलझिंटी
 f. also)
 विकचबाणदलावलयो ऽधिकं रुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः Śi. 6. 46. 
6 N. of a demon,  son of Bali
 cf. उषा. 
7 N. of a celebrated poet who lived at the court of king Harshavardhana and flourished in the first half of the seventh century
 (see App. II). He is the author of कादंबरी,  हर्षचरित and of some other works
 (Govardhana in his Āryāsaptaśatī v. 37 speaks in these terms of Bāṇa: 
जाता शिखंडिनी प्राग्यथा शिखंडी तथावगच्छामि । प्रागल्भ्यमधिकमाप्तुं वाणी बाणो बभूवोति ॥
 so हृदयवसतिः पंचबाणस्तु बाणः P. R. 1. 22). 
8 A symbolical expression for the number ‘five’. 
9 A sound,  voice. 
10 Fire. 
11 Lightning. 
णः,  
णा The hinder part or feathered end of an arrow. 
Comp. 
असनं a bow. 
आवलिः 
ली f. {1} a series of arrows. {2} a series of five verses forming one sentence. 
आश्रयः a quiver. 
गंगा N. of a river said to have been produced by Rāvaṇa's arrow. 
गोचरः the range of an arrow. 
जालं a number of arrows. 
जित् m. an epithet of Viṣṇu. 
तूणः,  
धिः a quiver. 
पथः the range of an arrow. 
पाणि a. armed with arrows. 
पातः {1} an arrow-shot (as a measure of distance). {2} the range of an arrow. 
मुक्ति f.,  
मोक्षणं discharging or shooting an arrow. 
योजनं a quiver. 
रेखा a long wound made by an arrow. 
वारः a breast-plate,  an armour,  cuirass
 cf. वारबाणः. 
वृष्टिः f. a shower of arrows. 
संधानं the fitting of an arrow to the bow-string. 
सिद्धिः f. the hitting of a mark by an arrow. 
सुता an epithet of Uṣā,  daughter of Bāṇa
 see उषा. 
हन् m. an epithet of Viṣṇu. 

 बाण The well-known author of the Harṣacarita,  Kādambarī and Caṇḍikāśataka. Pārvatīpariṇaya and Ratnāvalī are also ascribed to him. His date is indisputably fixed by that of his patron Harshavardhana of Kānyakubja who was reigning during the whole of Hiouen Thsang's travels in India which lasted from 629 to 645 A. D. Bāṇa must,  therefore,  have lived in the latter half of the sixth or the first half of the seventh century. The date of Bāṇa is useful in ascertaining the dates-at least the termini ad quem 
of several writers mentioned by him in his introduction to the Harṣa Carita. 

Monier Williams Cologne

English

 बाण॑ m.
  or वाण॑ (RV.  ),  बा॑ण (AV.  
 later more usually वाण,  q.v.) a reed-shaft,  shaft made of a reed,  an arrow,  RV.
   &c.
   &c.
  

 N.
  of the number five (from the 5 arrows of Kāma-deva
 cf.
   पञ्च-ब्°),  Sūryas.
 
 Sāh.
 

 the versed sine of an arc,  Gaṇit.
 

 a mark for arrows,  aim,  BhP.
  

 a partic.  part of an arrow,  L.
 

 Saccharum Sara or a similar species of reed,  Bhpr.
  

 the udder of a cow (वाण॑,  RV.
   iv,  24,  9),  L.
 

 music (for वाण॑),  AV.
   x,  2,  17 =
  केवल, 

 N.
  of an Asura (a,  son of Bali,  an enemy of Viṣṇu and favourite of Śiva),  MBh.
  
 Pur.
 

 of one of Skanda's attendants,  MBh.
  

 of a king,  Hariv.
 

 (also -भट्ट) of a poet (the author of the Kādambarī,  of the Harṣa-carita,  and perhaps of the Ratnāvalī),  Cat.
 

 of a man of low origin,  Rājat.
 

 बाण॑ m.
  (Śiś. ) or (आ) f.
  (L. ) a blue-flowering Barleria

 बाण॑ n.
  the flower of Barleria,  Kir.
 
 Śiś.
 

 the body,  PraśnUp.
   

Monier Williams 1872

English

 बाण बाण,  अस्,  m. (said to be fr. rt. बण् or
वण्,  to sound
 in the later language more usually
written वाण,  q. v.),  a reed-shaft,  shaft made of a
reed,  an arrow.
—बाण-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. made
or consisting of reeds,  reeden,  reedy
 (आन्),  m. ‘con-
taining reed-shafts, ’ a quiver
 an arrow.

Macdonell

English

 बाण bā́ṇa,  (or á),  m.
  (reed),  shaft,  arrow
 🞄the number five (because Kāma has five 🞄arrows)
 mark or aim (of an arrow)
 m.
  N. 🞄of the author of the Kādambarī and the 🞄Harṣacarita (seventh century A. D.)
 N. 🞄of an Asura
 N.
 m.
  blue Barleria
 n.
  its 🞄flower: -gocara,  m.
  range of an arrow,  🞄[Page195-1] 🞄arrow-shot (distance)
 -tā,  f.
  state of an 🞄arrow
 -tūnī-kṛ,  turn into a quiver
 -dhi,  🞄m.  (arrow-case),  quiver
 -patha,  m.
  range of 🞄an arrow,  arrow-shot (distance)
 -pāta,  m.
  🞄-patha,  m.
  arrow-shot (distance)
 -bhaṭṭa,  🞄m.  Bāṇa (the author)
 -maya,  a.
  consisting 🞄or formed of arrows
 -yojana,  n.
  quiver.

Benfey

English

 बाण बाण,  see वाण।

Hindi

तीर

Apte Hindi

Hindi

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
"तीर,  बाण,  शर"

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
"तीर का निशाना,  बाण का लक्ष्य"

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
तीर का पंखयुक्त भाग

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
गाय का ऐन या औड़ी

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
एक प्रकार का पौधा (नीलझिंटी भी)

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
"एक राक्षस का नाम,  बलि का पुत्र"

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
एक प्रसिद्ध कवि का नाम

बाणः
पुं*
  - बण् + घञ्
पाँच की संख्या के लिए प्रतीकात्मक उक्ति

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
तीर

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
निशाना

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
बाण की नोंक

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
"ऐन,  औडी"

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
शरीर

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
"एक राक्षस,  बलि का पुत्र"

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
एक कवि का नाम जिसने कादम्बरी और हर्षचरित लिखे हैं

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
अग्नि में आहुति देना

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
पाँच की संख्या का प्रतीक

बाणः
पुं*
  - बण्+घञ्
चाप की शरज्या

बाणः
पुं*
  - -
"हर्षचरित, कादबंरी और चंडिकाशतक का विख्यात प्रणेता।पार्वतीपरिणय और रत्नावली भी इसी की रचना मानी जाती है।इसका काल निर्विवाद रुप से इसके अभिभावक कान्यकुब्ज के राजा श्री हर्षवर्धन द्वारा निश्चित किया गया है।जिस समय  ह्यून त्सांग ने समस्त भारत में भ्रमण किया उस समय हर्षवर्धन ने ६२९ से ६४५ ई० तक राज्य किया।इसलिए बाण या तो छठी शताब्दी के उतरार्ध में हुआ या सातवीं शताब्दी के पूर्वार्ध में।बाण का काल कई और लेखकों के काल का-न्यूनातिन्यून उनका जिनका कि बाण ने हर्षचरित की प्रस्तावना में उल्लेख किया है-परिचायक है।"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ/ಅಂಬು
निष्पत्तिः - > बण (शब्दे) भावे "घञ्" (३-३-१८) "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > बाणः शब्दः अस्यास्ति
प्रयोगाः - > जम्भद्विषत्प्रभृतिदिक्पतिचापमुक्ता बाणाः शिता दनुजनायकबाणसङ्घान्
उल्लेखाः - > कुमारसम्भवम् १७-३
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲು
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ/ಸದ್ದು
निष्पत्तिः - > बण (शब्दे) भावे "घञ्" (३-३-१८)
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರಿಯಿಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಬಾಣ
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಯ ಹೂವಿನ ಗೋರಂಟಿ ಮರ
विस्तारः - > बाणो वृक्षविशेषे स्यात् शरस्यावयवे शरे । हेमकोशः
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣಾಸುರ/ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ
प्रयोगाः - > बाणः सहस्रेण भुजैः प्रमाद्यन्आत्मानुरूपैरसुरैः समेतः
उल्लेखाः - > याद.२०-३५
विस्तारः - > ಇವನು ಶಿವಭಕ್ತ ಮಹಾಕಾಲನೆಂದು ಇವನಿಗೆ ಬೇರೊಂದು ಹೆಸರು ಉಂಟು. ಈಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಇವನು ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ಇವನ ಮಗಳಾದ ಉಷೆಯನ್ನು ಅನಿರುದ್ಧನು ಅಪಹರಿಸಿ ಮದುವೆಯಾದನು.
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣಭಟ್ಟ
विस्तारः - > ಹರ್ಷವರ್ಧನನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಕವಿ. ಹರ್ಷವರ್ಧನನ ವರ್ಣನಾತ್ಮಕವಾದ ಹರ್ಷಚರಿತ ಕಾದಂಬರಿಯಂಬ ಒಂದು ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆ ಮುಂತಾದುವು ಈ ಕವಿಯಿಂದ ರಚಿತವಾದುವು
बाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ಸಂಖ್ಯೆ

L R Vaidya

English

 bARa {% m. %} 1. An arrow,  a shaft,  R.xii.50
an aim
the udder of a cow
the feathered end of an arrow
a kind of creeper (नीलझिंटी),  विकचबाणदलावलयोऽधिकं रुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः Sis.vi.46
name of a demon,  son of Virochana
name of a celebrated poet,  the author of Kādambarī,  Harshacharita and many other works,  who flourished between 600 and 650 A.D.,  जाता शिखंडिनी प्राग्यथा शिखंडी तथावगच्छामि । प्रागल्भ्यमधिकमाप्तुं वाणी बाणो बभूवेति Govardhana
the number ‘five.’

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

५,  अक्ष,  अनिल,  अनुत्तर,  अर्थ,  असु,  आशुग,  इन्द्रिय,  इषु,  कङ्कपत्री,  करणीय,  कलङ्क,  कामगुण,  कामदेव,  खग,  तत्त्व,  तन्मात्र,  धी,  नाराच,  नालीक,  पक्षि,  पञ्च,  पतङ्ग,  पत्रिन्,  पर्व,  पवन,  पाण्डव,  पुत्र,  पृषत्क,  प्राण,  बाण,  भाव,  भूत,  भेदक,  मरुत्,  महाभूत,  महाव्रत,  मार्गण,  रत्न,  लेय,  लेयक,  वध,  वर्ष्मन्,  वात,  वायु,  विशिख,  विषय,  व्रत,  शर,  शरीर,  शस्त्र,  शिलीमुख,  शूक,  श्वसन,  समिति,  सायक,  स्मरबाण,  स्मरेषु

Bopp

Latin

 बाण v. वाण.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

गो
पुस्त्री
गो,  बाण,  वाच्,  पशु,  भूमि,  दिश्,  रश्मि,  जल,  अक्षि,  स्वर्ग,  मातृ,  वज्र,  अग्नि,  मुख,  तत्त्व,  वारि,  वाजिन्,  दृष्टि,  दीधिति
बाणे वाचि पशौ भूमौ दिशि रश्मौ जलेऽक्षिणि ।
स्वर्गे मातरि वज्रेऽग्नौ मुखे तत्वे च गोध्वनिः ॥ १७ ॥
दिग्दृष्टि-दीधिति-स्वर्ग-वारि-वाग्वाण-वाजिषु ।
भूमौ पशौ च गोशब्दो विद्वद्भिर्दशसु स्मृतः ॥ १८ ॥
verse 1.1.1.17
page 0002

काण्ड
पु
काण्ड,  बाण,  तुला,  सङ्घात,  काल
काण्डो बाणस्तुला काण्डः सङ्घातः काण्ड उच्यते ।
काण्डः कालो बलं काण्डं काण्डं मूलं तरोरपि ॥ ४४ ॥
verse 1.1.1.44
page 0004

शिलीमुख
पु
शिलीमुख,  भृङ्ग,  बाण
निस्त्रिंशौ खड्गपापिष्ठौ भृङ्गबाणौ शिलीमुखौ ।
verse 3.1.1.7
page 0014

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 बाण See Abhinavabhaṭṭabāṇa.

Indian Epigraphical Glossary

English

 bāṇa (IE 7-1-2
 EI 25),  ‘five’.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 बाण m. °Terminalia tomentosa,  S I,  96,  1.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  बाण,  शरः,  वाजी,  इषुः,  शायकः,  काण्डः,  शल्य,  विपाढः,  विशिखः,  पृषत्कः,  पत्री,  भल्लः,  नाराचः,  प्रक्ष्वेडनः,  खगः,  आशुगः,  मार्गणः,  कलम्बः,  रोपः,  अजिम्भगः,  चित्रपुच्छः,  शायकः,  वीरतरः,  तूणक्षेडः,  काण्डः,  विपर्षकः,  शरुः,  पत्रवाहः,  अस्रकण्टकः
noun
 
अस्रविशेषः,  सः सूचियुक्तः दण्डः यः चापेन निःक्षिप्यते।
 "बाणस्य आघातेन खगः आहतः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मधुधेनुकचाणूरपूतनायमलार्जुनाः ॥ २१९ ॥
कालनेमिहयग्रीवशकटारिष्टकैटभाः ।
कंसः केशिमुरौ साल्वमैन्दद्विविदराहवः ॥ २२० ॥
हिरण्यकशिपुर्वाणः कालियो नरको बलिः ।
शिशुपालश्चास्य वध्या वैनतेयस्तु वाहनम् ॥ २२१ ॥
-wordlist-
 
विष्णुवध्य (पुं),  मधु (पुं),  धेनुक (पुं),  चाणूर (पुं),  पूतना (स्त्री),  यमल (पुं),  अर्जुन (पुं),  कालनेमि (पुं),  हयग्रीव (पुं),  शकट (पुं),  अरिष्ट (पुं),  कैटभ (पुं),  कंस (पुं),  केशिन् (पुं),  मुर (पुं),  साल्व (पुं),  मैन्द (पुं),  द्विविद (पुं),  राहु (पुं),  हिरण्यकशिपु (पुं),  बाण (पुं),  कालिय (पुं),  नरक (पुं),  बलि (पुं),  शिशुपाल (पुं),  विष्णुवाहन (क्ली),  वैनतेय (पुं)

--source--
 
बाणे पृषत्कविशिखौ खगगार्ध्रपक्षौ काण्डाशुगप्रदरसायकपत्त्रवाहाः ।
पत्त्रीष्वजिह्मगशिलीमुखकङ्कपत्त्ररोपाः कलम्बशरमार्गणचित्रपुङ्खाः ॥ ७७८ ॥
-wordlist-
 
बाण (पुंक्ली),  पृषत्क (पुं),  विशिख (पुं),  खग (पुं),  गार्ध्रपक्ष (पुं),  काण्ड (पुंक्ली),  आशुग (पुं),  प्रदर (पुं),  सायक (पुं),  पत्रवाह (पुं),  पत्त्रिन् (पुं),  इषु (त्रि),  अजिह्मग (पुं),  शिलीमुख (पुं),  कङ्कपत्र (पुं),  रोप (पुं),  कलम्ब (पुं),  शर (पुंक्ली),  मार्गण (पुं),  चित्रपुङ्ख (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

नील-झिण्टी
नील-झिण्टी,  बाण
नीला झिण्टी भवेद्वाणः पीता सहचरी भवेत् ।
verse 2.1.1.205
page 0025

कङ्क
कङ्क,  पत्त्र,  शर,  मार्गण,  बाण,  चित्रपुङ्ख,  विशिख,  इषु,  कलम्ब,  सायक,  प्रदर,  काण्ड,  पृषत्क,  पत्त्रिन्,  खग,  शिलीमुख,  रोप
कङ्कपत्त्रशरमार्गणबाणाश्चित्रपुङ्खविशिखेषुकलम्बाः ।
सायकप्रदरकाण्डपृषत्काः पत्त्रिणः खगशिलीमुखरोपाः ॥ ४६६ ॥
verse 2.1.1.466
page 0054

गो
गो,  दिक्,  दृष्टि,  दीधिति,  स्वर्ग,  वज्र,  वाक्,  बाण,  वारि,  भूमि,  पशु
दिग्दृष्टिदीधितिस्वर्गवज्रवाग्वाणवारिषु ।
भूमौ पशौ च गोशब्दो विद्वद्भिर्दशसु स्मृतः ॥ ८५४ ॥
verse 5.1.1.854
page 0098

नाममाला

Sanskrit

शिलीमुख,  शर,  बाण,  मार्गण,  रोपण,  कण,  इषु,  काण्ड,  क्षुरप्र,  नाराच,  तोमर,  खग
शिलीमुखः शरो बाणो मार्गणो रोपणः कणः ।
इषुः काण्डं क्षुरप्रं च नाराचं तोमरं खगः ॥ ७८ ॥
verse 0.1.1.78
page 0040

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

गो,  वाणी,  बाण,  भू,  रश्मि,  वज्र,  स्वर्ग,  अक्षि,  वारि,  दिश्,  धेनु,  श्रुतैश्वरी,  गणेश
गौर्वाणीबाणभूरश्मिवज्रस्वर्गाक्षिवारिषु ।
दिशि धेनौ श्रुतैश्वर्यां गणेशे वाऽपि गौः स्मृतः ॥ १३ ॥
verse 1.1.1.13
page 0120

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: बाणः
Root: बाण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ बाणो नाम शिवानुचरः
Meaning(s):
⇒ Bāṇāsura
 Śiva's worshipper
Shloka(s):
1|1|52|2 ► वृषाणो लूनदोर्बाणो भेलुकस्तु कृतालकः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|52|2 ⇢ वृषाणः (वृषाण) (पुं) ⇒ Bāṇa
 Śiva's worshipper ⇒ बाणो नाम शिवानुचरः
➠ 1|1|52|2 ⇢ लूनदोः (लूनदोस्) (पुं) ⇒ Bāṇa
 Śiva's worshipper ⇒ बाणो नाम शिवानुचरः
➠ 1|1|52|2 ⇢ बाणः (बाण) (पुं) ⇒ Bāṇāsura
 Śiva's worshipper ⇒ बाणो नाम शिवानुचरः
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ शिवः
जातिः ➡ देवयोनिः
    

Mahabharata

English

Bāṇa^1 (an Asura,  son of Bali). § 91 (Aṃśāv.): I,  67,  2528 (Mahāsura
 a follower of Rudra,  and also called Mahākāla
 cf. Daitya,  pl.).--§ 561 (Yānasandhip.): V,  62,  †2421 (Vāṇasya Bhaumasya ca Karṇa hantā…Vāsudevaḥ).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V,  130,  4412 (Vāṇaś ca nihataḥ saṅkhye by Kṛshṇa).--§ 615u (Skanda): IX,  46,  2700 (v. Bali
 he sought refuge in the Krauñca mountain).--§ 673b (BaliVāsavas.): XII,  227,  8264.--§ 717 (Nārāyaṇīya): XII,  340,  12957,  12958 (tataḥ sutaṃ Valer jitvā Vāṇaṃ bāhusahasriṇaṃ).

Bāṇa^2 (a warrior of Skanda's). § 615u (Skanda): IX,  45,  2569.

पुराणम्

English

बाण १ / BĀṆA (bāṇabhaṭṭa) I. A Sanskrit poet who lived in the 7th century A.D. He was a member of the assembly of emperor Harṣavardhana. ‘Harṣacarita’ (prose) is the most important work of bāṇa. Though many of the descriptions in this book contain exaggerations it affords plenty of scope for investigation into the features of ancient Sanskrit literature. He has mentioned about vyāsa,  Bhaṭṭāra-hariścandra,  sātavāhana,  pravarasena,  bhāsa,  kālidāsa and such others.
Harṣacarita,  in a sense,  is a Romance. It is divided into eight Ucchvāsas. From the first two or three chapters informations could be had of bāṇabhaṭṭa. His mother Rājyadevī died when he was a little boy. At the age of fourteen his father also died. After that he arrived at the palace of harṣa. The story of Harṣacarita begins with the death of prabhākara-vardhana,  father of harṣa. The Book ends with the story incomplete. Harṣacarita is the only historic prose work available in Sanskrit.

बाण २ / BĀṆA II. A mighty and powerful asura.1) Genealogy and birth.   Descended from Mahāviṣṇu in the following order: brahmā-marīci-kaśyapa-hiraṇyakaśipu-Pṛahlāda-virocana-mahābali-bāṇa.2) Getting a boon.   bāṇa began his reign with the city of śoṇitapura as his capital. Then he went to the vicinity of the Himālayas and began to do penance thinking of śiva. śiva made his appearance and asked him what he wanted. He requested that he should be considered as the son of pārvatī and that he should be given thousand hands so as to destroy all his enemies. śiva granted him the boon. From that day onwards pārvatī considered him as the younger brother of subrahmaṇya. He returned to his Kingdom and began to reign.3) Battle with śrī kṛṣṇa and his fall.   (See the word aniruddha).4) Other information.   (1) In the Purāṇas Bāṇāsura is often called by the name mahākāla,  which is the name of an attendant of śiva. (M.B.,  Ādi Parva,  Chapter 65,  Stanza 20).(2)  śukrācārya (the teacher of the Asuras) always worked for the uplift of bāṇa. (M.B.,  Sabhā Parva,  Chapter 38,  Stanza 29).(3)  In the Battle with śrī kṛṣṇa,  bāṇa was helped by śiva,  subrahmaṇya,  and the Gods like agni (fire) and others. (M.B.,  Sabhā Parva,  Chapter 38).(4)  śrī kṛṣṇa cut down the thousand hands of bāṇa with his Cakrāyudha (the wheel weapon). (M.B.,  Sabhā Parva,  Chapter 38).(5)  bāṇa often stood under the cover of the mountain of krauñca and attacked the devas (gods). So once subrahmaṇya had to cut the mountain krauñca with his arrows. (M.B.,  śalya Parva,  Chapter 46,  Stanza 82).

बाण ३ / BĀṆA III. A warrior of subrahmaṇya. Mention is made about this bāṇa in mahābhārata,  śalya Parva,  Chapter 45,  Stanza 67.
bāṇa IV. An asura. During the regime of śrī rāma this asura fought against the King and his brothers. A śivaliṅga had been consecrated in the throat of this  asura. So it was not possible for lakṣmaṇa to defeat him though he had fought with him for so many days. lakṣmaṇa heard an etherial voice saying,  “Unless and until the image of śivaliṅga is removed from his throat bāṇa could not be killed.” By the operation of arrows lakṣmaṇa smashed the image of śivaliṅga in his throat. With the same arrow he cut the throat of the asura also and thus bāṇa was killed. (kampa rāmāyaṇa,  uttara Kāṇḍa).

Vedic Reference

English

 Bāṇa denotes ‘arrow’ in the Rigveda (vi. 75,  17) and later
(Av. iii. 23,  2
 vi. 105,  2,  etc.).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  बाणः
Root:  बाण
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ aim
⇒ arrow
⇒ reed-shaft
⇒ udder of a cow
⇒ mark for arrows
⇒ shaft made of a reed
⇒ versed sine of an arc
⇒ particular part of an arrow
⇒ baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.]
Shloka(s): 
2|8|86|2 ► पृषत्कबाणविशिखा अजिह्मगखगाशुगाः॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|87|1 ► कलम्बमार्गणशराः पत्री रोप इषुर्द्वयोः। (क्षत्रियवर्गः)
3|3|2|2 ► पद्ये यशसि च श्लोकः शरे खड्गे च सायकः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|18|1 ► मयूखस्त्विट्करज्वालास्वलिबाणौ शिलीमुखौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|25|2 ► लक्ष्यदृष्ट्या स्त्रियां पुंसि गौर्लिङ्गं चिह्नशेफसोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|43|2 ► काण्डोऽस्त्री दण्डबाणार्ववर्गावसरवारिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|107|2 ► द्वौ सारथिहयारोहौ वाजिनोऽश्वेषु पक्षिणः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|163|2 ► किंशारू सस्यशूकेषु मरू धन्वधराधरौ॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|165|1 ► प्रदरा भङ्गनारीरुक्बाणा अस्राः कचा अपि। (नानार्थवर्गः)
3|3|168|1 ► मखेषु यूपखण्डेऽपि स्वरुर्गुह्येऽप्यवस्करः। (नानार्थवर्गः)
3|3|194|1 ► द्रुमप्रभेदमातङ्गकाण्डपुष्पाणि पीलवः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|8|86|2 ⇢ पृषत्कः (पृषत्क) (पुं)
➠ 2|8|86|2 ⇢ बाणः (बाण) (पुं) ⇒ aim, arrow, reed-shaft, udder of a cow, mark for arrows, shaft made of a reed, versed sine of an arc, particular part of an arrow, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.]
➠ 2|8|86|2 ⇢ विशिखः (विशिख) (पुं) ⇒ bald, weak, blunt, arrow, spear, javelin, tailless, flameless, pointless, iron crow, versed sine, unfeathered, sort of zara or reed, devoid of the top-knot or tuft of hair
➠ 2|8|86|2 ⇢ अजिह्मगः (अजिह्मग) (पुं)
➠ 2|8|86|2 ⇢ खगः (खग) (पुं) ⇒ air, sun, wind, bird, arrow, deity, planet, grasshopper, moving in air, any air-moving insect
➠ 2|8|86|2 ⇢ आशुगः (आशुग) (पुं) ⇒ sun, wind, fleet, swift, arrow :
 , going or moving quickly
➠ 2|8|87|1 ⇢ कलम्बः (कलम्ब) (पुं) ⇒ arrow, stalk of a pot-herb, Kadama tree  [Nauclea Cadamba - Bot.], hedge false bindweed [Convolvulus Repens - Bot.]
➠ 2|8|87|1 ⇢ मार्गणः (मार्गण) (पुं) ⇒ arrow, asking, beggar, seeking, desiring, requiring, mendicant, suppliant, investigating, symbolical expression for the number 5
➠ 2|8|87|1 ⇢ शरः (शर) (पुं)
➠ 2|8|87|1 ⇢ पत्री (पत्रिन्) (पुं)
➠ 2|8|87|1 ⇢ रोपः (रोप) (पुं) ⇒ arrow, fixing in, confusing, setting up, disturbing, act of raising, raising [act of], planting [act of]
➠ 2|8|87|1 ⇢ इषुः (इषु) (स्त्री)
➠ 2|8|87|1 ⇢ इषुः (इषु) (पुं)
➠ 3|3|2|2 ⇢ सायकः (सायक) (पुं) ⇒ arrow, sword, missile, latitude of the sky, being or standing in regular order, symbolical expression for the number five, intended or fitted to be discharged or hurled, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.]
➠ 3|3|18|1 ⇢ शिलीमुखः (शिलीमुख) (पुं)
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (स्त्री)
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (पुं)
➠ 3|3|43|2 ⇢ काण्डः (काण्ड) (पुं) ⇒ low, vile, reed, heap, cane, stem, arrow, stalk, water, trunk, rudder, bundle, praise, branch, switch, privacy, cluster, flattery, occasion, quantity, multitude, long bone, abundance, opportunity, private place, kind of square measure, bone of the arms or legs, separate department or subject, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], part of the trunk of a tree whence the branches proceed
➠ 3|3|43|2 ⇢ काण्डम् (काण्ड) (नपुं) ⇒ low, vile, reed, heap, cane, stem, arrow, stalk, water, trunk, rudder, bundle, praise, branch, switch, privacy, cluster, flattery, occasion, quantity, multitude, long bone, abundance, opportunity, private place, kind of square measure, bone of the arms or legs, separate department or subject, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], part of the trunk of a tree whence the branches proceed
➠ 3|3|107|2 ⇢ वाजी (वाजिन्) (पुं) ⇒ man, bird, hero, arrow, swift, horse, manly, potent, strong, bridle, heroic, winged, palfrey, warrior, warlike, spirited, stallion, Coursers, feathered, impetuous, procreative, school of vAjasaneya, steed of a war-chariot, class of divine beings, having any thing for wings, Malabar nut plant [ Justicia adhatoda - Bot. ]
➠ 3|3|163|2 ⇢ किंशारुः (किंशारु) (पुं)
➠ 3|3|165|1 ⇢ प्रदरः (प्रदर) (पुं) ⇒ rout, cleft, rending, crevice, tearing, dispersion, menorrhagia, kind of arrow
➠ 3|3|168|1 ⇢ स्वरुः (स्वरु) (पुं) ⇒ arrow, stake, sunshine, sacrifice, thunderbolt, kind of scorpion, large piece of wood cut from the trunk of a tree
➠ 3|3|194|1 ⇢ पीलुः (पीलु) (पुं) ⇒ atom, worm, arrow, flower, elephant, piece of bone, group of palm trees or the stem of the palm, blossoms of baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], slow match tree or toothbrush tree [Careya Arborea or Salvadora Persica -Bot.]
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ सर्वलोहमयशरः
गुण-गुणी-भावः ➡ बाणधारिः
उपाधि ➡ आयुधम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ बाणधारिः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शराधारः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 बा(वा)णः,  पुं,
   (बणनं बाणः शब्दस्तदस्यास्तीति ।बाण + अच् ।) अस्त्रविशेषः । तिर इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । पृषत्कः २ विशिखः३ अजिम्भगः ४ खगः ५ आशुगः ६ कलम्बः७ मार्गणः ८ शरः ९ पत्री १० रोपः ११इषुः १२ । इत्यमरः । २ । ८ । ८६ ॥
 चित्र-पुङ्खः १३ शायकः १४ वीरतरः १५ तूणक्षेडः १६काण्डः १७ विपर्षकः १८ शरुः १९ वाजी २०पत्रवाहः २१ अस्त्रकण्टकः २२ ॥
 लौहमय-वाणस्य पर्य्यायः । प्रक्ष्वेडनः १ लोहनालः २नाराचः ३ ॥
 क्षिप्तबाणस्य पर्य्यायः । प्रहितः १निरस्तः २ ॥
 विषाक्तबाणस्य पर्य्यायः । तीक्ष्णः १लिप्तकः २ दिग्धः ३ ॥
 तीरो निष्फलसायके ।इति शब्दरत्नावली ॥
 * ॥
 (यथा,  ऋग्वेदे । ६ ।७५ । १७ ।“यत्र बाणाः संपतन्ति कुमारा विशिखा इव ।तत्रा नो ब्रह्मणस्पतिरदितिः शर्म्म यच्छतुविश्वहा शर्म्म यच्छतु ॥
”)वलिराजस्य ज्येष्ठपुत्त्रः । यथा,  --“बलेः पुत्त्रशतं त्वासीद्बाणज्येष्ठन्ततो द्विजाः ।बाणः सहस्रबाहुः स्यात् सर्व्वास्त्रगुणसंयुतः ॥
तपसा तोषितो यस्य पुरे वसति शूलधृक् ।महाकालत्वमगमत् साम्यं यस्य पिणाकिनः ॥
”इति मत्स्यपुराणे ५ अध्यायः ॥
(अस्य जन्मादिविवरणन्तु बाणयुद्धशब्दे द्रष्ट-व्यम् । विस्तृतिस्तु हरिवंशे विष्णुपर्व्वणि १७३अध्यायमारभ्य द्रष्टव्या ॥
) गोस्तनः । केवलः ।इति मेदिनी । णे,  २७ ॥
 अग्निः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
 काण्डावयवः । इति विश्वः ॥
भद्रमुञ्जः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (पुं,   स्त्री,
  नीलझिण्टी । इति वैजयन्ती ॥
 यथा,  माघे ।६ । ४६ ।“विकचबाणदलावलयोऽधिकंरुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः ॥
”बण्यते शब्द्यते इति । बण शब्दे + “अकर्त्तरिच कारके संज्ञायाम् ।” ३ । ३ । १९ । इतिघञ् । वाक् । इति निघण्टुः ॥
 इक्ष्वाकुवंशीयो-ऽयोध्याराजः स्वनामख्यातो विकुक्षेः पुत्त्रः ।यथा,  रामायणे । १ । ७० । २२ -- २३ ।“इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरित्येव विशुतः ।कुक्षेरथात्मजः श्रीमान् विकुक्षिरुदपद्यत ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्त्रः प्रतापवान् ।बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ॥
”कादम्बरीप्रणेता कविविशेषः । यथा,  कादम्बर्य्यांकविवंशवर्णने ।“सरस्वतीपाणिसरोजसम्पुट-प्रमृष्टहोमश्रमसीकराम्भसः ।यशोऽंशुशुक्लीकृतसप्तविष्टपात्ततः सुरोबाण इति व्यजायत ॥
द्विजेन तेनाक्षत कण्ठकौण्ठ्ययामहामनोमोहमलीमसान्धया ।अलब्धवैदग्ध्यविलासमुग्धयाधिया निबद्ध्वेयमतिद्वयी कथा ॥
”अयमेव हर्षचरितप्रणेता इति केचित् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 बा(वा)ण पु०
  बण--शब्दे वण--गतौ वा संज्ञाबां कर्त्तरि घञ् ।१ शसे,  २ गोस्तने,  (वांट) ३ विरोचनसुते ४ दैत्यभेदे,  ५ केवलेच ६ शरपुत्रे ७ नीलझिण्ठ्याम् पुंस्त्री० अमरः ८ बाणमूलेस्त्री मेदि० । मेदिन्यां दन्तोष्ठ्यवादित्वेन पठितः रायमुकु-टादवस्त बण शब्दे इति पातुप्रकृतिकत्वमाहुरतोऽस्वो-भयविधादित्वम् बल--भावे घञ् । ९ शब्दे १० तदथि-तदधिष्ठातृदेव्यां सरस्वत्यां स्त्री उपचारात् ११ वाक्ये अमरः ।

Capeller

German

 1. बाण॑ u. बा॑ण m.
  Pfeil
 männl. Name
बाणवत् adv. wie ein Pfeil.

 2. बाण॑ s. वाण.

Grassman

German

 āná, bāṇá,  m.,  Pfeil,  wol für vāṇá [s. d.] von vraṇa (lat. vuln-us) und dem daraus abgeleiteten Denominativ vraṇayāmi verwunden,  also als der verwundende.
-ā́s {516, 17}.

Burnouf

French

 बाण बाण m.
  cf.  वाण।

Stchoupak

French

 बाण-
 m.
  roseau (qui sert de flèche),  flèche 
 cible 
 n.
  d'une
plante,  Barleria à fleurs bleues 
 auteur de la Kādambarī et du
Harṣacarita 
 n.
  d'un Asura 
 de divers autres personnages 
 nt. fleur du
Barleria 
 désign.  ésotérique du corps 
 -ता- f.
  état de flèche 
-मयई- a. qui consiste en flèches,  formé par les flèches 
-वन्त्- m.
  flèche 
 carquois.
°गोचर- m.
  portée d'une flèche.
°तूणी-कृत- a. v. transformé en ou employé comme carquois.
°धि- m.
  carquois.
°पथातीत- a. v. allé au delà de la portée d'une flèche.
°पात-वर्तिन्- a. qui se trouve sur la ligne du tir d'une flèche.
°योजन- nt. carquois.
°रेखा- f.
  longue blessure faite par une flèche.
°वर्षिन्- a. qui fait pleuvoir les flèches.
°संधान- nt. fait d'encocher une flèche.
बाणासन- nt. arc 
 -ई-कृ- transformer en arc.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.