| YouTube Channel

अनल (anala)

 
शब्दसागरः
English
अनल
m.
 (-लः)
1. A name of AGNI or fire.
2. One of the eight Vasus or
demigods so called.
3. Bile.
4. A plant, (Plumbago zeylanica and
rosea.)
E.
 अन् to be, कलच्
aff.
Capeller Eng
English
अनल
m.
 fire or the god of fire.
Yates
English
अनल (लः) 1.
m.
 A name of Agni
or fire
a demigod
bile.
अन_लं
adv. Insufficient.
Spoken Sanskrit
English
अनल - anala -
m.
 - wind
अनल - anala -
m.
 - gastric juice
अनल - anala -
m.
 - letter r
अनल - anala -
m.
 - God of fire
अनल - anala -
m.
 - number three
अनल - anala -
m.
 - digestive power
अनल - anala -
m.
 - fiftieth year of bRhaspati's cycle
अनल - anala -
m.
 - bile
अनल - anala -
m.
 - third lunar mansion or kRttikA
अनल - anala -
m.
 - fire
Wilson
English
अनल
m.
 (-लः)
1 A name of AGNI or fire.
2 One of the eight Vasus or demigods so called.
3 Bile.
4 A plant, (Plumbago zeylanica and rosea.)
E.
 अन् to be, and कलच्
aff.
Apte
English
अनलः [analḥ], [नास्ति अलः पर्याप्तिर्यस्य, बहुदाह्यदहने$पि तृप्तेरभावात् Tv.
cf.
 नाग्निस्तृप्यति काष्ठानाम्
said by some to be from अन् to breathe].
Fire.
Agni or the god of fire. See अग्नि.
Digestive power, gastric juice
मन्दः संजायते$नलः Suśr.
Wind.
Bile.
One of the 8 Vasus, the fifth.
N.
 of Vāsudeva.
Names of various plants
चित्रक, रक्तचित्रक Plumbago Zeylanica and Rosea, भल्लातक the marking-nut tree.
The letter र्.
The number three.
(Astr.) The 5th year of Bṛhaspati's cycle.
The third lunar mansion कृत्तिका.
A variety of Pitṛideva or manes (कव्यवाहो$नलः सोमः).
[अनान् प्राणान् लाति आत्मत्वेन] The soul (जीव).
N.
 of Viṣṇu (न नलति गन्धं प्रकटयति न बध्यते वा नल्-अच्).
The Supreme Being.
cf.
 अनेलो राज्ञि नाले च पुंस्यग्न्यौषधिभेदयोः Nm.
Anger
करिणां मुदे सनलदानलदाः
Ki.*
 5.25.
Comp.
 -आत्मजः
N.
 of Kārtikeya
Mb.
 * 9.44.11. -आनन्दः
N.
 of a Vedāntic writer, author of Vedānta-Kalpataru. -द
a.
 [अनलं द्यति]
removing or destroying heat or fire
=
 अग्निद q. v. -दीपन
a.
 [अनलं दीपयति] promoting digestion, stomachic. -प्रभा [अनलस्य प्रभेव प्रभा यस्य]
N.
 of a plant (ज्योतिष्मती) Helicacabum Cardiospermum. (Mar. लघुमालकांगोणी). -प्रिया
N.
 of Agni's wife स्वाहा.-वाटः
N.
 of ancient Paṭṭaṇa. -सादः loss of appetite, dyspepsia.
Apte 1890
English
अनलः [नास्ति अलः पर्याप्तिर्यस्य, बहुदाह्यदहनेपि तृप्तेरभावात् Tv.
cf. नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां
said by some to be from अन् to breathe]. 1 Fire.
2 Agni or the god of fire. See अग्नि.
3 Digestive power, gastric juice
मंदः संजायतेऽ नलः Suśr.
4 Wind.
5 Bile.
6 One of the 8 Vasus, the fifth.
7 N. of Vāsudeva.
8 N. of various plants
चित्रक, रक्तचित्रक Plumbago Zeylanica and Rosea, भल्लातक the marking nut tree.
9 The letter र्.
10 The number three.
11 (Astr.) The 50th year of Bṛhaspati's cycle.
12 The third lunar mansion कृत्तिका.
13 A variety of Pitṛdeva or manes (कव्यवाहोऽनलः सोमः).
14 [अनान् प्राणान् लाति आत्मत्वेन] The soul (जीव).
15 N. of Viṣṇu (न नलति गंधं प्रकटयति न वध्यते वा नल्-अच्).
16 The Supreme Being.
Comp.
द a. [अनलं द्यति] {1} removing or destroying heat or fire
करिणां मुदे सनलदाऽनलदाः Ki. 5. 25. {2} = अग्निद q. v.
दीपन a. [अनलं दीपयति] promoting digestion, stomachic.
प्रभा [अनलस्य प्रभेव प्रभा यस्य] N. of a plant (ज्योतिष्मती) Helicacabum Cardiospermum.
प्रिया N. of Agni's wife स्वाहा.
सादः loss of appetite, dyspepsia.
Monier Williams Cologne
English
अनल a
m.
 (√ अन्), fire
the god of fire, digestive power, gastric juice
bile,
L.
wind,
L.
N.
 of Vasudeva
of a Muni
of one of the eight Vasus
of a monkey
of various plants (Plumbago Zeylanica and Rosea
Semecarpus Anacardium)
the letter र्
the number three
(in
astron.
 ) the fiftieth year of Bṛhaspati's cycle
the third lunar mansion or Kṛttikā (?).
अनल b 2.
Nom.
P.
 °लति, to become fire,
Subh.
Monier Williams 1872
English
अनल अनल, अस्, m. (fr. rt. अन्, q. v.), fire
Agni, the god of fire
digestive power, gastric juice,
bile
wind
N. or epithet of Vasudeva
of a certain
Muni
of one of the eight Vasus
of a certain monkey
N. of various plants, as Plumbago Zeylanica and
Rosea, and Semicarpus Anacirdium
the letter र्
the number three
(in astron.) the fiftieth year of Bṛ-
haspati's cycle
the third lunar mansion or Kṛttikā (?).
—अनल-दीपन, अस्, ई, अम्, stomachic.
—अनल-
प्रभा, f. a plant, Halicacabum Cardiospermum.
—अनल-प्रिया, f. Agni's wife.
—अनल-वाट्त, अस्,
m., N. of ancient Pattana.
—अनल-साद, अस्, m.
dyspepsia.
—अनलानन्द (°ल-आन्°), अस्, m., N. of
a Vedantic writer, author of the Vedāntakalpataru.
Macdonell
English
अनल an-ala,
m.
 fire
Agni
-da,
a.
 quenching 🞄fire.
Goldstucker
English
अनल m. (-लः)
^1 Fire.
^2 A name of Agni or the god of fire.
^3 The name of one of the eight Vasus.
^4 A name of Vasu-
deva.
^5 The proper name of a Muni.
^6 The proper name
of a monkey (in the Rāmāyaṇa).
^7 The fire of the stomach,
digestive faculty.
^8 Bile.
^9 The name of several plants,
viz.
a. Plumbago zeylanica (see चित्रक),
b. Plumbago rosea
(see रक्तचित्रक),
c. Semicarpus anacardium (see भल्लातक).
^10 Wind.
^11 (In astronomy.) The name of the fiftieth year
of Bṛhaspati's cycle of sixty years.
^12 (In astronomy.)
The name of the third lunar mansion or Kṛttikā(?).
^13 (In
arithmetic sometimes used to denote) the numeral three
see
अग्नि(9.). E. अन्, in the causative, uṇ. aff. कलच्
(अनल
belongs to the वृषादि).
Benfey
English
अनल अन् + अल,
m.
1. Fire, Man. 3,
261.
2. The deity of fire, Man. 5, 1.
3. The digestive power.
4. The pro-
per name of a monkey, Rām. 6, 13, 8.
--
Comp.
काल-,
m.
 the fire of all-destroy-
ing Time, Rām. 3, 69, 10.
दाव-,
m.
the fire of a forest conflagration, Pañc.
142, 6.
बडवा-,
m.
 submarine fire,
Böhtl. Ind. Spr. 419.
Hindi
Hindi
आग
Apte Hindi
Hindi
अनलः
पुं*
 - नास्तिः अलः पर्याप्तिर्यस्य
आग
अनलः
पुं*
 - नास्तिः अलः पर्याप्तिर्यस्य
अग्नि या अग्निदेवता
अनलः
पुं*
 - नास्तिः अलः पर्याप्तिर्यस्य
पाचनशक्ति
अनलः
पुं*
 - नास्तिः अलः पर्याप्तिर्यस्य
पित्त
अनलः
पुं*
 - -
क्रोध
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ / ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > अनिति-अन (प्राणने) “कलः” वा (उ० १-१०६) ।
व्युत्पत्तिः - > न अलः पर्याप्तिर्यस्य ।
प्रयोगाः - > “नाग्निस्तृप्यति काष्ठानाम्” । “अनलस्कन्धविनिस्सृतं स्फुलिङ्गम्” |
उल्लेखाः - > याद० १५-१०९ ।
विस्तारः - > [ಬೆಂಕಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ]
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಠರಾಗ್ನಿ / ಜೀರ್ಣಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹದೊಳಗಿರುವ ಪಿತ್ತರಸ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಷ್ಟವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ವಸು
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರಕವೃಕ್ಷ / ಚಿತ್ರಮೂಲದ ಗಿಡ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೇರುಮರ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂರು ಸಂಖ್ಯೆ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು / ವಾಸುದೇವ
अनल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು / ಗಾಳಿ
विस्तारः - > “अनलो वासुदेवेऽग्नावनलो वसुवातयोः” - विश्व० ।
अनल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ
L R Vaidya
English
anala {% m. %} 1. Fire, व्यभिचचार न तापकरोऽनलः Na.iv.18
2. the god of fire
3. digestive power
4. bile.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
३, अग्नि, अनल, आज्यभुक्, आज्याश, उषर्बुध, काल, कृशानु, कृष्णवर्त्मन्, क्रम, गुण, गुप्ति, जगत्, ज्योति, ज्वलन, ज्वाल, तपन, तृतीय, त्रय, त्रिकटु, त्रिकाल, त्रिगत, त्रिगुण, त्रिजगत्, त्रिनेत्र, त्रिपदी, त्रैत, दह, दहन, दीप्ति, द्युति, धाम, नेत्र, पद, पावक, पुं, पुर, पुरुष, पुष्कर, ब्रह्मन्, भुवन, रत्न, राम, रुद्राक्ष, रोहित, लोक, लोचन, वचन, वह्नि, विक्रम, विष्णु, विष्णुक्रम, वृत्त, वैश्वानर, शक्ति, शिखा, शिखिन्, शिवनेत्र, शूल, सप्तार्चि, सहोदर, हरनयन, हरनेत्र, हव्यभुक्, हव्यवाहन, हव्याश, हुतभुज्, हुतवह, हुताश, हुताशन, होतृ
Bopp
Latin
अनल m. (ut videtur, a r. अन् s. अल) ignis, Deus ignis.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Anala, n. of a king: Gv 〔154.20〕
〔155.12 ff.〕
Indian Epigraphical Glossary
English
anala (IE 7-1-2), ‘three’.
Lanman
English
anala, m. fire.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
2. अनल m. ein Anderer als Nala, Naiṣ. 3, 77 (zugleich: Feuer).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
-wordlist-
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सप्तार्चिस्
सप्तार्चिस्, बहुल, शिखिन्, हुतवह, वैश्वानर, अग्नि, वसु, वह्नि, वायुसख, सितेतरगति, स्वाहाप्रिय, पावक, अर्चिष्मत्, ज्वलन, कृशानु, अनल, धूमध्वज, हव्यवाह्, बर्हिर्ज्योतिस्, उषर्बुध, दहन, चित्रभानु, शुचि, कृपीटयोनि, दमुनस्, कृष्णवर्त्मन्, आशुशुक्षणि, विभावसु, अपांपित्त, जातवेदस्, तनूनपाद्, वीतिहोत्र, बृहद्भानु, आश्रयाश, धनञ्जय, हिरण्यरेतस्, तमोघ्न, रोहिताश्व, हुताशन
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-
र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।
अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्,
बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
कृपीटयोनिर्दमुनाः कृष्णवर्त्माशुशुक्षणिः ।
विभावसुरपांपित्तं जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६३ ॥
वीतिहोत्रो बृहद्भानुराश्रयाशो धनञ्जयः ।
हिरण्यरेतास्तमोघ्नो रोहिताश्वो हुताशनः ॥ ६४ ॥
verse 1.1.1.62
page 0009
इन्द्र
इन्द्र, अनल, यम, नैरृत, वरुण, मरुत्, धनद, रुद्र, दिक्पालाः
इन्द्रानलयमनैर्ऋतवरुणमरुद्धनदरुद्रदिक्पालाः ॥ १०० ॥
verse 1.1.1.100
page 0013
नाममाला
Sanskrit
पवनसख, पवमानसख, वायुसख, वातसख, अनिलसख, मरुत्सख, समीरणसख, गन्धवाहसख, श्वसनसख, सदागतिसख, नभस्वत्सख, मातरिश्वसख, चरण्युसख, जवनसख, प्रभञ्जनसख, अग्नि, शिखिन्, वह्नि, पावक, आशुशुक्षणि, हिरण्यरेतस्, सप्तार्चिस्, जातवेदस्, तनूनपात्, स्वाहापति, हुताश, ज्वलन, दहन, अनल, वैश्वानर, कृशानु, रोहिताश्व, विभावसु, वृषाकपि, समीगर्भ, हव्यवाह, हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034
Mahabharata
English
Anala^1 (“Fire”), one of the eight Vasus (§ 116), son of Prajāpati (?) or Dharma (?) and Śāṇḍilī, and father of Skanda. See Agni, Vishṇu, Kṛshṇa, Śiva.
Anala^2, a Suparṇa, son of Garuḍa. § 564 (Mātalīyop.): V, 101, 3594.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनलः,
पुं,
 (नास्ति अलः बहुदाह्यवस्तुदहनेऽपितृप्तिर्यस्य सः, कृत्तिकानक्षत्रे, वत्सरे भगवतिवासुदेवे ।) अग्निः । वसुभेदः । इति मेदिनी ॥
चित्रकः । रक्तचित्रकः । भल्लातकः । पित्तं । इतिराजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अनल
पु०
 नास्ति अलः पर्य्याप्तिर्यस्य बहुदाह्यदहनेऽपि तृप्ते-रभावात्
न०
 ब० । वह्नौ, “व्यभिचचार न तापकरोऽनल”इति नैषधम् अनलः नलाभावोवह्निश्च अनुपलम्भव-दभावार्थे
न०
 त० । अव्ययीभावसिद्धत्वे क्लीवता स्यात् ।“ऊचे नलोऽयमिति तं प्रति चित्तमेकं ब्रूतेऽस्य चान्य-दनलोऽयमितीदमीयमिति” “आवर्ज्जनं तमनु ते ननु साधुनामग्राहं मयानलमुदीरितमेतदत्र” इति “सैषानलंसहजरागभरादिति” च नैषधम् “वयोभिः खादयन्त्यन्येप्रक्षिपन्त्यनलेऽप्सु वेति” स्मृतिः । जठरानलस्य पित्तजात-त्वात् देहस्थे पित्तधातौ च । अष्टवसुमध्ये पञ्चमे वसौ, मेदिनिः तच्च “धरोध्रुवः सोमनामा तथाऽपोऽप्यनिलोनल”इति वसुभेदबोधकवचने नलैत्यत्नानलैत्यकारप्रश्लेषभ्रान्त्यै-वोक्तं किन्तु वसूनां स्वरूपख्यापके विष्णुधर्म्मोत्तरवचने“स्रुवाक्षमालिके दक्षे वामे शक्तिकपालभृत् सव्योर्द्धादि-क्रमाद्योऽसौ नलाख्यस्तु वसुः स्मृत” इति नलनामत्वस्यैवप्रतीतेर्नलएव वसुभेद इत्यवधेयम् । अनलदैवतत्वात् कृत्तिका-नक्षत्रे “अनलविधिशताख्येति ज्योति० । (चिता) इतिख्याते चित्रके वृक्षे,
पु०
 । तस्य सर्व्वतः पर्य्याप्तत्वेऽपिपर्य्याप्तेः सीमाभावात्तत्त्वम्, (भेला) इति ख्याते भल्लातकेवृक्षे च । अन--कलच् । षष्टिवर्षमध्ये पञ्चाशत्संख्यातेवर्षे षष्टिवर्षगणननामभेदादि वर्षशब्दे वक्ष्यते । पितृ-देवभेदे “कव्यवालोऽनलः सोमः यमश्चैवार्य्यमा तथाअग्निष्वात्ताः वर्हिषदः सोमपाः पितृदेवता” इति वायुपुरा० । अनान् प्राणान् लाति आत्मत्वेन अनलः जीवः ।तद्रूपेण सर्वान्तर्यामितया स्थिते विष्णौ णल--गन्धे बन्धे वान नलति न बध्यते वा अच् । गन्धशून्ये परमेश्वरे विष्णौ“अगन्धनस्य शर्म्म रस” इति “तथा रसं नित्यमगन्धवच्चेति”च श्रुतेस्तस्य गन्धशून्यत्वात् तथात्वम् । अल पर्य्याप्तौअच्
न०
 त० । अपर्य्याप्ते अपरिमिते परमेश्वरे “पवनः-पावनोऽनल” इति वि० सह० । भाष्यकृता च उक्तव्युत्-पत्तिः विष्णुविषयत्वे दर्शिता ।
Capeller
German
अनल
m.
 Feuer, Gott des Feuers.
Burnouf
French
अनल अनल
m.
 surnom d'Agni.
Un des 8 Vasus.
Bile.
Plumbago zeylanica, bot.
अनलप्रिया
f.
 la bien-aimée, l'épouse d'Agni.
अनलि
m.
 æschynomene grandiflora, bot.
Stchoupak
French
अनल-
m.
 feu
Agni
n.
 d'un singe.
°द- a. qui apaise le feu (du soleil).
°सख-
m.
 vent.