| YouTube Channel

वट (vaTa)

 
शब्दसागरः
English
वट Subst.
mfn.
 (-टः-टी-टं) A string, a rope, a tie.
m.
 (-टः)
1. The large
Indian fig-tree, (Ficus Indica.)
2. A round figure, a circle, a
cipher, a ball or globe.
3. Pulse ground and fried with oil or
butter.
4. A small shell, a cowrie.
5. Equality in shape or dimen-
sion.
E.
 वट् to surround, to tie,
aff.
 अच् ।
Capeller Eng
English
वट
m.
 the Indian fig-tree
also °वृक्ष
m.
Yates
English
वट (टः-टी-टं) 1.
m.
 The large In-
dian fig tree
a circle
pulse
a cowrie, equal dimension.
m.
(टी-टं)
f.
n.
 A string.
Wilson
English
वट r. 1st and 10th cls. (वटति वटयति)
1 To surround or encompass.
2 To tie or string, to connect.
3 To partition, to divide. r. 1st cl. causal form (वटयति) To speak.
(इ) वटि r. 4th and 10th cls. (वण्ट्यति वण्टयति) To partition, to
separate or divide.
वट subst.
mfn.
 (-टः-टी-टं) A string, a rope, a tie.
m.
(-टः)
1 The large Indian fig tree, (Ficus Indica.)
2 A round figure, a circle, a cypher, a ball or globe.
3 Pulse ground and fried with oil or butter.
4 A small shell, a cowrie.
5 Equality in shape or dimension.
E.
 वट to surround, to tie,
aff.
 अच्.
Apte
English
वटः [vaṭḥ], [वट्-अच्
Uṇ.*
 4.116] The fig-tree
अयं च चित्रकूट- यायिनि वर्त्मनि वटः श्यामो नाम
U.*
 1
R.*
 13.53.
A small shell or cowrie.
A small ball, globule, pill.
A round figure, a cipher.
A kind of cake
पयःस्मिता मण्डकमण्डनाम्बरा वटाननेन्दुः पृथुलड्डु स्तनी
N.*
 16.17.
A string, rope
(n. also in this sense).
Equality in shape.
A sort of bird, flying fox ? (Mar. वटवाघुळ)
कङ्कगृध्रवटश्येनभासभल्लकबर्हिणः
Bhāg.*
 3.1.24.
A pawn (in chess).
Sulphur.
Comp.
 -पत्रम् a variety of the white basil. (-त्रा) a jasmine. -वासिन्
m.
 a Yakṣa.
Apte 1890
English
वटः [वट्-अच्] 1 The fig-tree
अयं च चित्रकूटयायिनि वर्त्मनि वटः, श्यामो नाम U. 1
R. 13. 53.
2 A small shell or cowrie.
3 A small ball, globule, pill.
4 A round figure, a cipher.
5 A kind of cake.
6 A string, rope (n. also in this sense).
7 Equality in shape.
Comp.
पत्रं a variety of the white basil. (
त्रा) a jasmine.
वासिन् m. a Yakṣa.
Monier Williams Cologne
English
वट
m.
 (perhaps Prākṛt for वृत, ‘surrounded, covered’
cf.
 न्यग्-रोध) the Banyan or Indian fig tree (Ficus Indica),
MBh.
Kāv.
&c.
 ,
RTL.
 337 (also said to be
n.
 )
a sort of bird,
BhP.
a small shell, the Cypraea Moneta or cowry,
L.
a pawn (in chess),
L.
sulphur,
L.
=
 साम्य,
L.
N.
 of a Tīrtha, Viṣṇ.
of one of Skanda's attendants,
MBh.
the son of a Vaiśya and a Venukī,
L.
 (also
n.
 and f(ई). )
a string, rope, tie,
L.
 (only वट ibc. , and पञ्च-व्°, q.v.)
a small lump, globule
&c.
=
 वटक,
ŚārṅgS.
Monier Williams 1872
English
वट, अस्, m. the banyan or Indian fig-tree, Ficus
Indica, (said to be also अम्, n.)
a small shell, the
Cypræa Moneta or cowry
a sort of bird
a little
ball, globule, pill, small lump or roundish mass
a
cake made of pulse ground and fried with oil or
butter [cf. वटक]
a round figure, circle, cipher
equality in shape or dimension
N. of one of
Skanda's attendants
(अस्, ई, अम्), m. f. n. a string,
rope, tie
(ई), f. a pill, bolus
a kind of tree (=
नदी-वट)
गढा वटी, a particular position in
the game of Catur-aṅga or chess.
—वट-कणिका or
वट-कणीका, f. a very small particle of the Indian
fig-tree.
—वट-ज, अस्, m., see Pāṇ. VI. 2, 82.
—वट-तले, ind. at the bottom of an Indian fig-tree,
under a banyan tree.
—वट-तीर्थ-नाथ, N. of a
Liṅga.
—वट-पत्त्र, अस्, m. a kind of white basil
(आ), f. a kind of jasmine
a plant from the fibrous
leaves of which bow-strings are made, Aletris Hyacin-
thoides
Sanseviera Zeylanica
(ई), f. a kind of
plant (= इरावती).
—वट-यक्षिणी-तीर्थ, अम्, n.,
N. of a Tīrtha.
—वट-वासिन्, ई, इनी, इ, dwelling in
the Indian fig-tree
(ई), m. a Yakṣa.
—वटेश्वर
(°ट-ईश्°), अस्, m., N. of a Liṅga
of the author of
a commentary on the drama called Mudrā-rākṣasa.
—वटेश्वर-सिद्धान्त, अस्, m., N. of a work.
—वटोदका (°ट-उद्°), f., N. of a river.
Macdonell
English
वट vaṭa,
m.
 Indian fig-tree (Ficus indica)
🞄cowrie (rare)
pawn in chess (rare): ī,
f.
 🞄globule, pill (rare).
Benfey
English
वट वट (probably a dialectical form
of *वर्त, i. e. वृत् + अ),
I.
m.
 , and
f.
 टी,
A string, a rope.
II.
m.
1. The large
Indian fig-tree, Ficus indica, Pañc.
104, 17.
2. A circle.
3. Equality in
shape or dimension.
4. A small shell,
a cowrie.
5. Pulse ground and fried
with oil or butter.
Apte Hindi
Hindi
वटः
पुं*
 - वट् + अच्
बड़ का पेड़
वटः
पुं*
 - -
छोटी शुक्ति या कौड़ी
वटः
पुं*
 - -
"छोटी गेंद, गोलिका, वटिका"
वटः
पुं*
 - -
"गोल अंक, शून्य"
वटः
पुं*
 - -
एक प्रकार की रोटी
वटः
पुं*
 - -
"डोरी, रस्सी"
वटः
पुं*
 - -
रूपसादृश्य
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
बड़ का पेड़
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
गंधक
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
शतरंज की गोट
L R Vaidya
English
vawa {% (I) m. %} 1. The Indian fig-tree, सोयं वटः श्याम इति प्रतीतः R.xiii.53
2. a cowrie
3. a small ball
4. a kind of cake
5. a cipher
6. equality in shape
7. a string, a rope.
vawa {% (II) n. %} A string, a rope.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
९, अङ्क, अन्तर, अम्बुजासन, उपेन्द्र, ऋद्धि, कपाट, कवाट, कवि, कूप, केशव, क्षत, खग, खचर, खेगामी, खेचर, गम्भीर, गाम्भीर, गो, ग्रह, छिद्र, तामिस्र, तार्क्ष्यध्वज, दिविसद्, दुर्गा, द्वार, नन्द, नभोग, नव, निधान, निधि, पट, पदार्थ, बल, बिल, मिति, यन्त्र, रत्न, रन्ध्र, लब्ध, लब्धि, वट, विल, विवर, शुषिर, सुषिर, हरि
Bopp
Latin
वट m. ficus Indica.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
न्यग्रोध
पु
न्यग्रोध, वट, कामुक
उदानाख्यौ मरुद्द्वन्द्वौ न्यग्रोधौ वटकामुकौ ।
verse 3.1.1.14
page 0014
Edgerton Buddhist Hybrid
English
-vaṭa, usually banyan, is sometimes applied to the bodhi-tree (see s.v. bodhi 2): bodhi-vaṭa LV 〔308.4〕
〔364.8〕, etc.
bodhi-su-vaṭa LV 〔360.18〕
all vss.
Lanman
English
vaṭa, m. Ficus indica
cf. nyag-rodha.
Kridanta Forms
Sanskrit
वट (व꣡ट꣡ ग्रन्थे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वटनम्
अनीयर् = वटनीयः - वटनीया
ण्वुल् = वटकः - वटिका
तुमुँन् = वटयितुम्
तव्य = वटयितव्यः - वटयितव्या
तृच् = वटयिता - वटयित्री
क्त्वा = वटयित्वा
ल्यप् = प्रवटय्य
क्तवतुँ = वटितवान् - वटितवती
क्त = वटितः - वटिता
शतृँ = वटयन् - वटयन्ती
शानच् = वटयमानः - वटयमाना
वट (व꣡ट꣡ विभाजने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वटनम्
अनीयर् = वटनीयः - वटनीया
ण्वुल् = वटकः - वटिका
तुमुँन् = वटयितुम्
तव्य = वटयितव्यः - वटयितव्या
तृच् = वटयिता - वटयित्री
क्त्वा = वटयित्वा
ल्यप् = प्रवटय्य
क्तवतुँ = वटितवान् - वटितवती
क्त = वटितः - वटिता
शतृँ = वटयन् - वटयन्ती
शानच् = वटयमानः - वटयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वट्
मूलधातुः:
 वट
धात्वर्थः:
 वेष्टने, परिभाषणे च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 वटति
धातुः:
 वट्
मूलधातुः:
 वट
धात्वर्थः:
 विभाजने, ग्रन्थे च
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 वटयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
वटँ वट वेष्टने
- वटति । वटः । वटकः । वाटकः । वटिः । तुन्डिबलिवटेर्भः (5/2/139) वटिभः । वाटः । हलश्च (3/3/121) इत्यधिकरणे घञ् वाटिका ।। 297 ।।
वटँ वट
मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट परिभाषणे
- वटति । वटयति । भटति । भटयति । वट वेष्टने भट भृतावित्येतयोस्तु वाटयति ।भाटयतीति ।। 783, 784 ।।
वट विभाजने
- वटयति वटेः पुनः पाठोऽर्थभेदात् 360
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वट Schnur s. मुक्ताक्षवट.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
न्यग्रोधस्तु बहुपात्स्याद्वटो वैश्रवणालयः ।
-wordlist-
न्यग्रोध (पुं), बहुपाद् (पुं), वट (पुं), वैश्रवणालय (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
न्यग्रोध
न्यग्रोध, वट
अरिष्टः पिचुमन्दः स्यान्न्यग्रोधो वट उच्यते ।
verse 2.1.1.196
page 0024
शुल्वा
शुल्वा, रज्जु, वराट, वट, तन्त्री, गुण
शुल्वा रज्जुर्वराटश्च वटस्तन्त्रीर्गुणः स्मृतः ।
verse 2.1.1.597
page 0067
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वटः
Root: वट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वटवृक्षः
Meaning(s):
⇒ Banyan tree
Tamil Āl
Shloka(s):
3|3|27|1 ► द्राक्षाफलो गुडश्चाथ न्यग्रोधो बहुपाद्वटः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|27|1 ⇢ न्यग्रोधः (न्यग्रोध) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
➠ 3|3|27|1 ⇢ बहुपाद् (बहुपाद्) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
➠ 3|3|27|1 ⇢ वटः (वट) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
Mahabharata
English
Vaṭa, a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2536 (given to Skanda by Aṃśa).
पुराणम्
English
वट / VAṬA. One of the five attendants given to subrahmaṇya by the god aṁśa. The five attendants were vaṭa, parigha, bhīma, dahati, and Dahana. (M.B. śalya Parva, Chapter 45, Stanza 34).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वट, वेष्टे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) वटति वृक्षं लता । इति दुर्गा-दासः ॥
वट, इ स्तेये । सौत्रधातुरयम् । इति कविकल्प-द्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् । इदित् ।) इ, वण्टकः । इति दुर्गादासः ॥
वट, इ कि वण्टने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पक्षे भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) वण्टनंविभागः । इ, वण्ट्यते । कि, वण्टयति वण्टति ।वण्टन्ति हाटकं यस्मात् प्राप्य विप्राः परस्परम् ।इति हलायुधः । अयं चुरादौ कैश्चिन्न पठ्यते ।इति दुर्गसिंहादयः । इति दुर्गादासः ॥
वट, त् क वेष्टे । भागे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) वटयति ।इति दुर्गादासः ॥
वट, म उक्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) म, वटयति । इति दुर्गा-दासः ॥
वटः,
पुं,
 (वटति वेष्टयति मूलेन वृक्षान्तरमिति ।)वट् + पचाद्यच् ।) वृक्षविशेषः । वड्गाछइति भाषा । तत्पर्य्यायः । न्यग्रोधः २ बहु-पात् ३ । इत्यमरः । २ । ४ । ३२ ॥
वृक्षनाथः ४यमप्रियः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
रक्त-फलः ६ शृङ्गी ७ कर्म्मजः ८ ध्रुवः ९ क्षीरी १०वैश्रवणावासः ११ भाण्डीरः १२ । इति जटा-धरः ॥
जटालः १३ रोहिणः १४ अवरोही १५विटपी १६ स्कन्धरुहः १७ मण्डली १८ महा-च्छायः १९ भृङ्गी २० यक्षावासः २१ यक्षतरुः२२ पादरोहणः २३ नीलः २४ शिफारुहः २५बहुपादः २६ वनस्पतिः २७ । अस्य गुणाः ।कषायत्वम् । मधुरत्वम् । शिशिरत्वम् । कफ-पित्तज्वरदाहतृषामोहव्रणशोफनाशित्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“वटः शीतो गुरुर्ग्राही कफपित्तव्रणापहः ।वर्ण्यो विसर्पदाहघ्नः कषायो योनिदोषहृत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
स च रुद्रस्वरूपः । यथा, --ऋषय ऊचुः ।“कथं त्वयाश्वत्थवटौ गोब्राह्मणसमौ कृतौ ।सर्व्वेभ्योऽपि तरुभ्यस्तौ कथं पूज्यतमौ कृतौ ॥
सूत उवाच ।अश्वत्थरूपो भगवान् विष्णुरेव न संशयः ।रुद्ररूपो वटस्तद्वत् पलाशो ब्रह्मरूपधृक् ॥
दर्शनस्पर्शसेवासु ते वै पापहराः स्मृताः ।दुःखापद्व्याधिदुष्टानां विनाशकारिणौ ध्रुवम् ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १६० अध्यायः ॥
अन्यत् पलाशशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
कपर्द्दः । इतिमेदिनी । टे, २४ ॥
कडि इति भाषा ॥
गोलः ।भक्ष्यम् । वडा इति भाषा । साम्यम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
* ॥
क्ली,
 व्रजमण्डलाभ्यन्तरीणवट-संज्ञकषोडशवनानि यथा । अथैषां षट्-साङ्गवनानामभ्यन्तरे सङ्केतवटाद्या यमुनाया-श्चतुरशीतिक्रोशमर्य्यादान्तरे दक्षिणोत्तरतटयोःषोडशवनानि । पाद्मे ।“सङ्केतवटमादौ तु भाण्डीराख्यं वटं द्वयम् ।यावकाख्यं तृतीयञ्च वटं शृङ्गारसंज्ञकम् ॥
तूर्य्यं वंशिवटं श्रेष्ठं पञ्चमं श्रीवटञ्च षट् ।सप्तमञ्च जटाजूटं कामाख्यवटमष्टकम् ॥
मनोऽर्थवटकं नाम नवमं परिकीर्त्तितम् ।आशावटं महाश्रेष्ठं दशमं शुभदायकम् ॥
अशोकाख्यं वटं श्रेष्ठमेकादशमुदाहृतम् ।नाम केलिवटं श्रेष्ठं द्बादशं परिकीर्त्तितम् ॥
नाम ब्रह्मवटञ्चैव त्रयोदशमसंज्ञकम् ।नाम रुद्रवटं श्रेष्ठं चतुद्दशमुदाहृतम् ॥
श्रीधराख्यं वटं ख्यातं पञ्चदशसमीरितम् ।मावित्राख्यं वटं श्रेष्ठं संख्याषोडशनिर्म्मितम् ॥
”इति व्रजमण्डलान्तरे षोडशवटानि । इतिनारायणभट्टकृतव्रजभक्तिविलासः ॥
* ॥
वटः, त्रि, (वटतीति । वट् + अच् ।) गुणः । इतिमेदिनी । टे, २४ ॥
वेटे इति भाषा ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वट वेष्टने भागे च अद० चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् । वटयति ते ।अववटत् त ।
वट वेष्टने
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । वटति । अवटीत् अवाटीत् ववटतुः ।
वट विभाजने वा चुरा०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् इदित् ।वण्टयति ते वण्ठति । अववण्टत् त अवण्टीत् ।
वट कथने
भ्वा०
पर०
 द्विक० सेट् घटा० । वटयति अवाटीत्अवटीत् । ववटतुः ।
वट स्तेये लौ०
पर०
सक०
 सेट् इदित् । वण्टति अवण्टीत् ।
वट
पु०
 वट--अच् । १ स्वनामख्याते वृक्षे अमरः २ शण-निर्मिततन्तौ च
त्रि०
 । (वेँटे) मेदि० ।वटवृक्षस्य रुद्ररूपत्वमश्वत्थशब्दे ५१७ पृ० उक्तम् ।“वटः शीतो गुरुर्ग्राही कफपित्तव्रणापहः । वर्ण्योविसर्पदाहघ्नः कषायो योनिदोषकृत्” भावप्र० । ३ साम्येहेमच० । ४ कपर्दे ५ गोले ६ भक्ष्यभेदे (वडा) मेदि० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
वटँ वट वेष्टने
- रज्जुं वटति वटः वटिः वटकम् वाटः वाटी वृत्तिः वटुः वटाकरो रज्जुः वट भट परिभाषणे (1527) मित्-वटयति पट वट ग्रन्थे (10245) अदन्तः 294
वटँ वट
मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट परिभाषणे
- वटयति, भटयति वट वेष्टने, भट भृतौ (1202, 206) इत्याभ्यां वाटयति भाटयति 758, 759
धातुवृत्तिः
Sanskrit
वटँ वट (अर्थः) वेष्टने
( वटति ववाट ववटतुः ) वादित्त्वादेत्त्वाभ्यासलोपाभावः ( वटिः ) "इन्'' इतीन्प्रत्ययः ( वटिभः ) "तुन्दवलिवटेर्भः'' इति मत्वर्थे भः ( वटकः ) "संज्ञायां कन्'' वटका अन्नमस्यां पौर्णमास्यां वटकिनी पौर्णमासी "तदस्मिन्नन्नं प्राये संज्ञायाम्'' इन्यत्र [ वटकेभ्य इनिर्वक्तव्यः ] इतीन् घटादावयं परिभाषणार्थः पट वट ग्रन्थइति कथादौ वट वेष्टन इति क्षीरस्वामी यस्तु तत्र विभाजनार्थः तं वटीति शाकटायनादयः पठन्ति वटी विभाजनइति इहैवाग्रे चुरादौ चादन्तेषु 297
वटँ वट
मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट (अर्थः) परिभाषणे
वट वेष्टने भट् भृताविति पठितयोः परिभाषणे मित्त्वार्थोयमनुवादः ( वटयति भटयति अवटि अवाटि अभटि अत्र षुरुषकारे वटेत्यादिबहुषु दृश्यते इति 768
वट (अर्थः) विभाजने
( वटयति ) 373
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वट वेष्टने”@} 2 “णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ 3 इति देवः।
‘बटेत्यपि बहुषु कोशेषु दृश्यते’ इति पुरुषकारः 4।
वाटकः-टिका, वाटकः-टिका, विवटिषकः-षिका, वावटकः-टिका
वटिता-त्री, वाटयिता-त्री, विवटिषिता-त्री, वावटिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककटतिवत् 5 ज्ञेयानि।
वटः, 6 वटिः, वटकः-वटका, वटकिनी, वटिभः, वाटः-वाटी, 7 वटुः, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५३८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३००। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७७)
04
=>
 (श्लो। ७७)
05
=>
 (१४८)
06
=>
 [[१। औणादिके (द। उ। १-४६) इन्प्रत्यये रूपमेवम्। वटिः = तन्तुः।]]
07
=>
 [[२। औणादिके उप्रत्यये रूपमेवम्। वटुः = ब्रह्मचारी, समर्थश्च।]]
1 {@“वट परिभाषणे”@} 2 घटादिः।
‘-- अवयवे’ इति काशकृत्स्नः।
वाटकः-टिका, वटकः-टिका, विवटिषकः-षिका, वावटकः-टिका
वटिता-त्री, वटयिता-त्री, विवटिषिता-त्री, वावटिता-त्री
वटन्-न्ती, वटयन्-न्ती, विवटिषन्-न्ती
-- इत्यादिकानि रूपाणि ण्यन्तं विना सर्वाण्यपि भौवादिककखतिवत् 3 ऊह्यानि।
अस्य धातोः घटादिपाठात् ण्यन्ते परं ‘घटादयो मितः’ 4 इति मित्त्वे ‘मितां ह्रस्वः’ 5 इति ह्रस्वे वटयन्-वटयिष्यन्-न्ती-ती, 6 वटयमानः, वटयिष्यमाणः, इत्यादिकानि ह्रस्वघटितानि रूपाणि भौवादिक- कखतिवत् 7 बोध्यानि।
णमुलि- 8 वटम् २-वाटम् २, वटयित्वा २। इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५३९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७७९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१४२)
04
=>
 (गणसूत्रं भ्वादौ)
05
=>
 (६-४-९२)
06
=>
 [पृष्ठम्११८६+ २७]
07
=>
 (१४१)
08
=>
 [[१। ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णौ परतः विकल्पेन दीर्घः। तेन रूपद्वयम्।]]
1 {@“वट ग्रन्थे”@} 2 अदन्तः।
‘णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ 3 इति देवः।
‘-- वेष्टे भागे च’ इति वोपदेवः।
‘--वेष्टने इत्येके’ इति धा।
का।
व्याख्याने 4।
‘--वेष्टने’ इति क्षीरस्वामी इति मा।
धा।
वृत्तौ उक्तम्।
क्षीरतरङ्गिण्यां तु “वट ग्रन्थे।
ग्रन्थो = वेष्टनम्” इत्येव दृश्यते।
5 वटकः-टिका, विवटयिषकः-षिका
वटयिता-त्री, विवटयिषिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत् 6 ऊह्यानि।
ल्युटि वटनम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५४०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८५८। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ७७)
04
=>
 (३-५४)
05
=>
 [[२। अदन्तपाठसामर्थ्यात् अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिः न भवति।]]
06
=>
 (१७६)
1 {@“वट विभाजने”@} 2 अदन्तः।
मा।
धातुवृत्ति, सि।
कौमुद्याद्यनुसारेण अयं पाठो लिखितः।
‘णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ 3 इति देवः।
अत्र क्षीरस्वामिना ‘वटि विभाजने’ इत्येव उक्तम्।
किंच तत्र “4 नन्दिमते वण्टति” इति दृश्यते।
मैत्रेयोऽपि एवमेव इति मा।
धा।
वृत्ति- दर्शनाज्ज्ञायते।
सि।
कौमुद्यां तु ‘वट--’ इति पठित्वा वटि--’ इत्येके’ इति।
वटेः पुनःपाठोऽर्थभेदात् इति ज्ञेयम्।
अयं धातुः कथाद्यन्तर्गणः इति शाकटायनमतम्।
वटकः-टिका, विवटयिषकःषिका
वटयिता-त्री, विवटयिषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिककलयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
शतरि--वटयन्।
इदित्पाठपक्षे-वण्टकः-ण्टिका, विवण्टयिषकः-षिका
वण्टयिता-त्री, विवण्टयि- षिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि ऊह्यानि।
6 वण्टापयकः-यिका, इति अस्य घातोः विशेषः।
इदित्त्वाण्णिज्विकल्पः इत्यपि ज्ञेयम्।
7
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५४१)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१९१९। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ७७)
04
=>
 (भ्वादौ)
05
=>
 (१७६)
06
=>
 [[३। ‘कथादिपातिस्फायो पुग्लुग्वत्वम्’ इति शाकटायनसूत्रात् कथादीनां धातूनां णौ परतः पुगागमे, वृद्धौ च एवं रूपम्। इति माधवः (चुरादौ लजधातुप्रकरणे)।]]
07
=>
 [पृष्ठम्११८७+ २६]
Capeller
German
वट
m.
 der indische Feigenbaum.
Burnouf
French
वट वट
m.
n.
 et वटी
f.
 corde, lien. -- M.
égalité de forme ou de dimension
cercle, sphère.
La petite
coquille appelée caurî.
Ficus indica, bot.
Pois ou haricots
pilés et frits.
वटक
m.
 légumes pilés et frits.
Poids de 8 माषस्।
-- F. [ई] pilule, boulette, bol.
वटपत्रा
f.
 sansevière de Ceylan et autres plantes
fibreuses.
वटर a. (sfx. र) glissant
au fig. à qui on ne peut
se fier. -- S.
m.
 souchet, bot.
natte.
Turban
coq.
Bâton
de baratte.
Voleur.
वटवासिन्
m.
 [f. ई] un Yakṣa, une Yakṣī [habitant dans
les figuiers d'Inde].
वटाकर et वटारक
m.
 corde.
वटावीक
m.
 voleur.
Stchoupak
French
वट-
m.
 banian, Ficus indica
n.
 d'oiseau.
°कणीका-
f.
 parcelle minime du banian.
वटारोह-
m.
 racine aérienne du banian.
वटोदका-
f.
n.
 d'une rivière.