निधि (nidhi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निधि m.
  (-धिः)
	 1. One of KUVERA'S Nidhis or divine treasures,  nine of
which are enumerated: viz. The Padma,  Mahāpadma,  Sankha, 
Makara,  Kachchapa,  Mukunda,  Kunda,  Nila,  and Kharba: their
nature is not exactly defined,  though some of them appears to be
precious gems
 according to the Tāntrika system,  they are per-
sonified and worshipped as demi-gods,  attendant either upon
KUVERA or upon LAKSHMĪ,  the goddess of prosperity.
	 2. A recep-
tacle,  a place of asylum or accumulation,  as a treasury,  a granary, 
a nest,  &c.
 also figuratively,  as गुणनिधिः a man who contains or is
endowed with all good qualities.
	 3. A treasure,  any sum or quan-
tity of wealth or valuables.
	 4. A medicinal plant and perfume, 
commonly Jivaka.
	 5. The ocean. 
	 6. An epithet of Vishṇu
 E.
  नि in, 
धा to have,  affix. आधारे कि ।

Capeller Eng

English

 निधि॑ m.
  setting down or serving up (of food etc.)
receptacle,  vessel,  (hidden) treasure.

Yates

English

 नि-धि (धिः) 2.
m.
  A treasury,  parti-
cularly
Pluto's
 a depository
wealth
 the ocean
 medical plant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निधि 	-	 nidhi 	-	 m.
  	-	 treasure
श्री 	-	  zrI 	-	 f.
  	-	 treasure
कोश 	-	  koza 	-	 m.
  	-	 treasure
अर्थौघ 	-	  arthaugha 	-	 m.
  	-	 treasure
धनाधिकृत 	-	  dhanAdhikRta 	-	 m.
  	-	 treasure
निकर 	-	  nikara 	-	 m.
  	-	 treasure
रयि 	-	  rayi 	-	 m.
  	-	 treasure
वाज 	-	  vAja 	-	 m.
  	-	 treasure
शेव 	-	  zeva 	-	 m.
  	-	 treasure
शेवधि 	-	  zevadhi 	-	 m.
  	-	 treasure
वार 	-	  vAra 	-	 m.
  	-	 treasure
कोशजात 	-	  kozajAta 	-	 n.
  	-	 treasure
धन 	-	  dhana 	-	 n.
  	-	 treasure
धन्य 	-	  dhanya 	-	 n.
  	-	 treasure
निधान 	-	  nidhAna 	-	 n.
  	-	 treasure
भाण्ड 	-	  bhANDa 	-	 n.
  	-	 treasure
रत्न 	-	  ratna 	-	 n.
  	-	 treasure
वरिवस् 	-	  varivas 	-	 n.
  	-	 treasure
वार्य 	-	  vArya 	-	 n.
  	-	 treasure
वृत 	-	  vRta 	-	 n.
  	-	 treasure

निधि 	-	 nidhi 	-	 m.
  	-	 reservoir
बृहती 	-	  bRhatI 	-	 f.
  	-	 reservoir
आधार 	-	  AdhAra 	-	 m.
  	-	 reservoir
सञ्चय 	-	  saJcaya 	-	 m.
  	-	 reservoir
उदकाधार 	-	  udakAdhAra 	-	 m.
  	-	 reservoir
जलाशय 	-	  jalAzaya 	-	 m.
  	-	 reservoir
पयश्चय 	-	  payazcaya 	-	 m.
  	-	 reservoir
परिवाप 	-	  parivApa 	-	 m.
  	-	 reservoir
भाजन 	-	  bhAjana 	-	 n.
  	-	 reservoir
सामग्र्य  { सामग्री } 	-	  sAmagrya  { sAmagrI } 	-	 n.
  	-	 reservoir
जलस्थान 	-	  jalasthAna 	-	 n.
  	-	 reservoir
बिल्ल 	-	  billa 	-	 n.
  	-	 reservoir
वरासन 	-	  varAsana 	-	 n.
  	-	 reservoir
पयोधि 	-	  payodhi 	-	 m.
  	-	  water reservoir
उदकार्णव 	-	  udakArNava 	-	 m.
  	-	  water-reservoir
तोयाधार 	-	  toyAdhAra 	-	 m.
  	-	  water reservoir
वारासन 	-	  vArAsana 	-	 n.
  	-	  water-reservoir
वार्ययन 	-	  vAryayana 	-	 n.
  	-	 reservoir of water
उदधान 	-	  udadhAna 	-	 n.
  	-	 reservoir for water
उदपुर 	-	  udapura 	-	 n.
  	-	 reservoir for water
वापी 	-	  vApI 	-	 f.
  	-	  oblong reservoir of water
देवखात 	-	  devakhAta 	-	 n.
  	-	  natural pond or reservoir
जलयन्त्र 	-	  jalayantra 	-	 n.
  	-	  artificial water-reservoir
उदधानायतन 	-	  udadhAnAyatana 	-	 n.
  	-	  place for a water-reservoir
वारिधानी 	-	  vAridhAnI 	-	 f.
  	-	  water-receptacle or reservoir
आसेचन 	-	  Asecana 	-	 n.
  	-	 reservoir or vessel for fluids
उन्दनी 	-	  undanI 	-	 f.
  	-	 reservoir of water for irrigation
चुण्टा 	-	  cuNTA 	-	 f.
  	-	  small well or reservoir near a well
पक्षिपानीयशालिका 	-	  pakSipAnIyazAlikA 	-	 f.
  	-	  trough or reservoir for watering bird
प्रवह 	-	  pravaha 	-	 m.
  	-	 reservoir into which water is carried
वर्षाम्बुप्रवह 	-	  varSAmbupravaha 	-	 m.
  	-	  receptacle or reservoir of rain-water
प्रपा 	-	  prapA 	-	 f.
  	-	  place for watering cattle or a shed on the road-side containing a reservoir of water for travellers

निधि 	-	  nidhi 	-	 m.
  	-	 hoard
निर्हार 	-	  nirhAra 	-	 m.
  	-	 hoard
सञ्चय 	-	  saJcaya 	-	 m.
  	-	 hoard
निधान 	-	  nidhAna 	-	 n.
  	-	 hoard
उपचिनोति  { उप- चि } 	-	  upacinoti  { upa- ci } 	-	 verb 5 	-	 hoard up
सेव्य 	-	  sevya 	-	 adj.
  	-	  to be kept or hoarded
बलति  { बल् } 	-	  balati  { bal } 	-	 verb 	-	 hoard grain or to prevent wealth

निधि 	-	 nidhi 	-	 m.
  	-	 fund
भविष्यनिधि 	-	 bhaviSyanidhi 	-	 m.
  	-	 providentfund
भविवयनिधि 	-	 bhavivayanidhi 	-	 m.
  	-	 providentfund
भविष्यनिधि 	-	 bhaviSyanidhi 	-	 m.
  	-	 providencefund
वैद्युतकधनसञ्चार  	-	 vaidyutakadhanasaJcAra 	-	 m.
  	-	 electronicfundstransfer  [ computer ]
प्रन्यास-प्रणीवि 	-	  pranyAsa-praNIvi 	-	 f.
  	-	  trust fund
प्रधान 	-	  pradhAna 	-	 adj.
  	-	 fundamental
सार 	-	  sAra 	-	 adj.
  	-	 fundamental
मौलिक 	-	  maulika 	-	 adj.
  	-	 fundamental
मूलभूत 	-	  mUlabhUta 	-	 adj.
  	-	 fundamental
योनिशस् 	-	  yonizas 	-	 ind.
  	-	 fundamentally
उपकार-प्रणीवि 	-	  upakAra-praNIvi 	-	 f.
  	-	  benevolent fund
प्रकृति 	-	  prakRti 	-	 f.
  	-	 fundamental form
महाव्रत 	-	  mahAvrata 	-	 n.
  	-	 fundamental duty
मूलवचन 	-	  mUlavacana 	-	 n.
  	-	 fundamental text
निदानवत् 	-	  nidAnavat 	-	 adj.
  	-	 funded on a cause
अवमूल्यन प्रणीवि 	-	  avamUlyana praNIvi 	-	 f.
  	-	  depreciation fund  [ Accounting ]
कर्मि- अधिलाभांश-प्रणीवि 	-	  karmi- adhilAbhAMza-praNIvi 	-	 f.
  	-	  worker's bonus fund
यशोधन 	-	  yazodhana 	-	 n.
  	-	 fund or stock of fame
ऋणपत्र- निष्क्रयण- प्रणीवि 	-	  RNapatra- niSkrayaNa- praNIvi 	-	 f.
  	-	  debenture redemption fund
प्रत्यय 	-	  pratyaya 	-	 m.
  	-	 fundamental notion or idea
सामान्य 	-	  sAmAnya 	-	 n.
  	-	  general or fundamental notion
भाव 	-	  bhAva 	-	 m.
  	-	 fundamental notion of the verb
परिकर्माष्टक 	-	  parikarmASTaka 	-	 n.
  	-	  8 fundamental rules of arithmetic
यज्ञसंस्था 	-	  yajJasaMsthA 	-	 f.
  	-	  basis or fundamental form of a sacrifice
मूलमन्त्र 	-	  mUlamantra 	-	 m.
  	-	  principal or primary or fundamental text
महाव्रतिन् 	-	  mahAvratin 	-	 adj.
  	-	  practising the five fundamental duties of jainas
प्रकृतित्व 	-	  prakRtitva 	-	 n.
  	-	  state or condition of being the original or natural or fundamental form of anything

 
   निधि   nidhi   m.
   reservoir   
   निधि   nidhi   m.
   treasure    
   निधि   nidhi   m.
   fund   
   निधि  nidhi  m.
   bottom of the ukhA   
   निधि  nidhi  m.
   science of chronology  
   निधि  nidhi  m.
   hoard   
   निधि  nidhi  m.
   sea  
   निधि  nidhi  m.
   kind of perfume   
   निधि  nidhi  m.
   setting down or serving up  
   निधि  nidhi  m.
   place for deposits or storing up   
   निधि  nidhi  m.
   store  
   निधि  nidhi  m.
   receptacle   
   केन्द्रीय निधि  kendrIya nidhi  m.
   central exchequer  
   निधि अन्वेषणम्  nidhi anveSaNam    treasure hunt     
            

 
   निधि  nidhi m.
   bottom of the ukhA    
   संवत्सरभृतोक्क  saMvatsarabhRtokka m.
   one who has borne the ukhA for a year    
   इण्ड्व  iNDva n.
   two coverings for the hands to protect them in removing the ukhA     

Wilson

English

 निधि
m.
  (-धिः)
1 One of KUVERA'S Nidhis or divine treasures,  nine of which are
enumerated: viz. The Padma,  Mahāpadma,  Śaṅkha,  Makara,  Kacchapa,  Mukunda, 
Nanda,  Nīla,  and Kharba: their nature is not exactly defined,  though
some of them appear to be precious gems
 according to the Tāntrika system, 
they are personified and worshipped as demigods,  attendant either upon KUVERA
or upon LAKṢMĪ,  the goddess of prosperity.
2 A receptacle,  a place of asylum or accumulation,  as a treasury,  a granary,  a
nest,  &c.
 also figuratively,  as गुणनिधिः a man who contains or is endowed
with all good qualities.
2 A treasure,  any sum or quantity of wealth or valuables.
4 A medicinal plant and perfume,  commonly Jivaka.
5 The ocean. 
E.
  नि in,  धा to have,  affix कि.

Apte

English

निधिः [nidhiḥ],  [नि-धा-आधारे कि]

Abode,  receptacle,  reservoir
 जल˚,  तोय˚,  तपोनिधि &c.
 

A store-house,  treasury.

A treasure,  store,  hoard (for the nine treasures of Kubera,  see नवनिधि).

The ocean. 

An epithet of Viṣṇu.

A man endowed with many good qualities.

the science of chronology
 Ch. Up.*
   7.2.1. Comp.
   -ईशः,  नाथः an epithet of Kubera
 Bhāg.*
  1.5.56. -वादः the art of finding treasure. -वासः the town of Newāsā on the Pravarā river in the Ahmednagar District
 Cf.  निधिवासकर-परमा- नन्द-प्रकाशितायां... संहितायां ......। Colophon of Śiva.  B.2.

Apte 1890

English

 निधिः [नि-धा-आधारे कि] 1 Abode,  receptacle,  reservoir
 जल°,  तोय°,  तपोनिधि &c. 
2 A store-house,  treasury. 
3 A treasure,  store,  hoard,  (for the nine treasures of Kubera,  see नवनिधि). 
4 The ocean. 
5 An epithet of Viṣṇu. 
6 A man endowed with many good qualities. 
Comp. 
ईशः,  
नाथः an epithet of Kubera. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°धि॑ a m.
  setting down or serving up (food,  &c.
  ),  RV.
   i,  183,  4 &c.
  

 the bottom of the Ukhā,  ŚBr.
  

 a place for deposits or storing up,  a receptacle (esp.   अपां निधि,  r° of waters,  the ocean,  sea,  also N.
  of a Sāman
 कलानां न्°,  the full moon),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 a store,  hoard,  treasure,  RV.
   &c.
   &c.
   (in later language esp.
   the divine treasures belonging to Kubera,  nine of which are enumerated,  viz. Padma,  Mahāpadma,  Śaṅkha,  Makara,  Kacchapa,  Mukunda,  Nanda,  Nīla and Kharva,  they are also personified as attendants either of Kubera or of Lakṣmī
 cf.
   निधि-दत्त and -पालित below)

 the sea,  L.
 

 (with दैव) the science of chronology,  ChUp.
    vii,  1,  2 (Śaṃk. )

 N.
  of a partic.  medic.
   plant (=  जीविका),  L.
 

 a kind of perfume (=  नलिका),  L.
 

 नि-धि॑ b See under नि-धा.

Monier Williams 1872

English

 नि-धि,  इस्,  m. setting down or serving up food
&c. (Ved.)
 the lower part or bottom of the Ukhā
(Ved.)
 a place where anything is laid or deposited, 
a receptacle,  (अपां निधिः,  the receptacle of waters, 
the ocean,  sea
 also N. of a Sāman
 sometimes
निधि alone stands for ‘the ocean’)
 a place for
storing up,  a storehouse,  treasury,  granary,  a nest,  &c.
(figuratively) a treasure-house of good qualities,  a
man endowed with many good qualities
 a treasure, 
store,  hoard,  any collection of wealth or valuables
a divine treasure belonging to Kuvera,  (nine of which
are enumerated,  viz. the Padma,  Mahā-padma, 
Śaṅkha,  Makara,  Kacchapa,  Mukunda,  Nanda,  Nīla, 
and Kharba
 their nature is not exactly defined, 
though some of them appear to be precious gems
according to the Tāntrika system they are personified
and worshipped as demi-gods,  attendant either upon
Kuvera who is sometimes called निधीनम् अधि-
पः,  ‘lord of the Nidhis, ’ or upon Lakṣmī,  the
goddess of prosperity)
 N. of a particular medicinal
plant,  commonly Jīvikā
 a kind of perfume (=
नलिका)
 दैवो निधिः,  ‘the divine treasure, ’ N. of
a particular philosophical doctrine.
—निधि-गोप, 
अस्,  m. guardian of treasure.
—निधि-नाथ,  अस्,  m.
or निधि-प्रभु,  उस्,  m. or निधीश्वर (°धि-ईश्°), 
अस्,  m. ‘lord of treasures, ’ an epithet of Kuvera.
—निधि-प,  अस्,  m. guardian of treasure
 [cf.
निधि-पा।]
—निधि-पति,  इस्,  m. ‘lord of treasures, ’
an epithet of Kuvera
 N. of a rich merchant.
—निधिपति-दत्त,  अस्,  m.,  N. of a merchant.
—निधि-पा,  आस्,  Ved.,  or निधि-पाल,  अस्,  m.
guardian of treasure.
—निधि-पालित,  अस्,  m.,  N.
of a merchant.
—निधि-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. pos-
sessing treasure,  forming a store.
—निधीश or नि-
धीश्वर (°धि-ईश्°),  अस्,  m. ‘lord of treasures, ’ an
epithet of Kuvera.
—निध्य्-अर्थिन्,  ई,  इनी,  इ,  treasure
seeking.

 निधि नि-धि। See above.

Macdonell

English

 निधि ni-dhí,  m.
  putting down
 food set 🞄down
 receptacle
 fig. embodiment
 (hidden) 🞄treasure: apām —,  receptacle of waters,  ocean
 🞄[Page141-1] 🞄kalānām —,  full moon
 -guhyaka‿adhipa,  🞄m.  ep. of Kubera
 -datta,  m.
  N. of a merchant
 🞄-pa,  m.
  guardian of treasure
 -patidatta,  m.
  N.
 -pā́,  -pāla,  m.
  guardian of a 🞄treasure
 -pālita,  m.
  N.
 -maya,  a.
  (ī) consisting 🞄of treasure
 -vāda,  m.
  art of finding 🞄treasure.

Benfey

English

 निधि निधि,  i. e. नि-धा (cf.  धि and
पयोधि),  m.
 
 1. A receptacle,  MBh. 1, 
1124.
 2. A treasure,  Man.  7,  82.
 --
 Comp.
 
अम्बु- and अम्भस्-,  m.
  the
ocean,  Lass. 44,  11.
कला-,  m.
  the moon, 
Lass. 91,  15.
जल-,  m.
  the ocean,  Bhartṛ.
2,  78.
तपस्-,  m.
  a pious person,  Ragh.
1,  56.
तेजस्-,  m.
  a majestic person,  Chr.
21,  2.
पयस्-,  m.
  the ocean.  शिल
-ज्ञान-,  m.
  a virtuous and learned
person. 

Hindi

जलाशय,  खजाना

Apte Hindi

Hindi

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
"घर,  आधार,  आशय"

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
"भंडारगृह,  कोषागार"

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
"खज़ाना,  भंडार,  संचय"

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
समुद्र

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
विष्णु का विशेषण

निधिः
पुं*
  - नि +   धा +  कि
सद्गुणसंपन्न व्यक्ति

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐಶ್ವರ್ಯ/ಸಂಪತ್ತು/ಬೊಕ್ಕಸ,  ಪುದಿವಟ್ಟು/ಅವಶ್ಯವಾದಾಗ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಧನ
निष्पत्तिः - > नि+डुधाञ् (धारणपोषणयोः) "किः" (३-३-९२)
व्युत्पत्तिः - > नितरां दधाति पोषयत्यनेन
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರ/ಆಶ್ರಯ.
प्रयोगाः - > "सदोपयोगेऽपि गुरुस्त्वमक्षयो निधिः श्रुतीनां धनसम्पदामिव"
उल्लेखाः - > माघ० १-२८
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು/ಪರಮಾತ್ಮ
व्युत्पत्तिः - > आपद्धनवत् निधीयते इति निधिः
प्रयोगाः - > "सर्वः शर्वः शिवः स्थाणूः भूतादिर्निधिरव्ययः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "यः सदापद्धनमिव निधेयत्वान्निधिः स्मृतः" इति निरुक्तिः
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದೆ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಹೂತಿಟ್ಟಿರುವ ಧನ
विस्तारः - > ಇಂತಹ ಧನವು ರಾಜನಿಗೆ ಲಬ್ಧವಾದರೆ ಅದರ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿ ಉಳಿದುದನ್ನು ತನ್ನ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. "राजा लब्ध्वा निधिं दद्यात् द्विजेभ्योऽर्धं द्विजः पुनः} विद्वानशेषमादद्यादशेषेण प्रभुर्यतः" याज्ञ० २.३४
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರನ ಒಂಬತ್ತು ವಿಧ ರತ್ನಗಳು
प्रयोगाः - > "निधिगणमुखवान्तनिष्कराशिः प्रचितगुणा मणिभिः स्यमन्तकाद्यैः"
उल्लेखाः - > याद० २४-५
विस्तारः - > १) महापद्मः २) पद्मः ३) शङ्खः ४) मकरः ५) कच्छपः ६) मुकुन्दः ७) कुन्दः ८) नीलः ९) खर्वः - ಇವು ಕುಬೇರನ ನವನಿಧಿಗಳು.
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮುದ್ರ/ಕಡಲು
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಳಿಕೆಯೆಂಬ ಒಂದು ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದ
निधि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೌರವ ವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
प्रयोगाः - > "बुभुजे पृथिवीमेनां दण्डपाणिर्महाबलः। राजासने ततः सोऽपि स्थापयित्वा निधिं सुतम्"

L R Vaidya

English

 niDi {% m. %} 1. Abode,  receptacle,  निधिमिव हर्षानिधानम् Git.G.v.,  R.v.55
 2. a store-house,  a treasury
 3. a treasure,  a hoard
 (for the nine treasures of Kubera,  See नवनिधि)
 4. the ocean
 5. an epithet of Vishṇu.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Bopp

Latin

 निधि m. (r. धा praef. नि s. इ,  nisi potius sine suffixo,  at-
tenuato आ in इ) receptaculum,  thesaurus,  gaza. A. 6. 6.
N. 24. 37.

Indian Epigraphical Glossary

English

 nidhi (IE 7-1-2),  ‘nine’.
Cf. nidhi-nikṣepa (IE 8-5
 HRS
 SITI)
 treasure trove
a treasure-hoard
 hidden treasure under the ground
 one of the
eight kinds of enjoyments allowed to the donees of rent-free land.
Cf. nidhāna.
(CITD),  a treasure
 a repository
 store
 a place where
anything is placed.
Cf. nidhi-nikṣepa-jala-pāṣāṇ-ārām-ādi-catuṣ-prakāra-bīravaṇa-
pārikh-āya-sahita (Ind. Ant.,  Vol. XIX,  p. 247
 text lines 101-02), 
privilege mentioned along with aṣṭabhoga-tejassvāmya-daṇdaśulka-
yukta.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 निधि ,  die Bed. verborgenes Gut,  Schatz ist ausgefallen.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

sngon las
दैव / नियति / निधि / समय

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वित्तं रिक्थं स्वापतेयं राः सारं विभवो वसु ॥ १९१ ॥
द्युम्नं द्रव्यं पृक्थमृक्थं स्वमृणं द्रविणं धनम् ।
हिरण्यार्थौ निधानं तु कुनाभिः शेवधिर्निधिः ॥ १९२ ॥
-wordlist-
 
वित्त (क्ली),  रिक्थ (क्ली),  स्वापतेय (क्ली),  रै (पुंस्त्री),  सार (क्ली),  विभव (पुं),  वसु (क्ली),  द्युम्न (क्ली),  द्रव्य (क्ली),  पृक्थ (क्ली),  ऋक्थ (क्ली),  स्व (पुंक्ली),  ऋक्ण (क्ली),  द्रविण (क्ली),  धन (पुंक्ली),  हिरण्य (पुं),  अर्थ (पुं),  निधान (क्ली),  कुनाभि (पुं),  शेवधि (पुं),  निधि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शेवधि
शेवधि,  निधि
निक्षेपः स्यादुपनिधिः कथ्यते शेवधिर्निधिः ।
verse 1.1.1.82
page 0010

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: निधिः
Root: निधि
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ सामान्यनिधिः
Meaning(s):
⇒ Treasure
Shloka(s):
1|2|60|1 ► निधानं गूढकोशो ना निधिः शेवधिरस्त्रियाम्। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|60|1 ⇢ निधानम् (निधान) (नपुं) ⇒ Treasure ⇒ सामान्यनिधिः
➠ 1|2|60|1 ⇢ गूढकोशः (गूढकोश) (पुं) ⇒ Treasure ⇒ सामान्यनिधिः
➠ 1|2|60|1 ⇢ निधिः (निधि) (पुं) ⇒ Treasure ⇒ सामान्यनिधिः
➠ 1|2|60|1 ⇢ शेवधिः (शेवधि) (पुं) ⇒ Treasure ⇒ सामान्यनिधिः
➠ 1|2|60|1 ⇢ शेवधि (शेवधि) (नपुं) ⇒ Treasure ⇒ सामान्यनिधिः
Related word(s):
अन्यसंबन्धाः ➡ कुबेरः
उपाधि ➡ धनम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ शङ्खः1
    

Mahabharata

English

*nidhi,  pl. (ºayaḥ) (“treasures”): VIII,  4413 (personif.)
 XIV,  1924 (Śaṅkhādīṃś ca nidhīn).

Nidhi^1 = Śiva (1000 names^2).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names^1).

Vedic Reference

English

 Ni-dhi means primarily ‘(place of) deposit, ’ ‘store, ’^1 and then
‘treasure’ generally.^2 In the Chāndogya Upaniṣad^3 Nidhi
denotes some sort of science.
1) Rv. i. 183,  4
 v. 43,  8
 vii. 67,  7
69,  3,  etc.
2) Rv. ii. 24,  6
 viii. 29,  6
 x. 68,  6
Av. x. 7,  23,  etc.
3) vii. 1,  2. 4
 2,  1
 7,  1. The
St. Petersburg Dictionary,  s.v.,  and
Böhṭlingk in his edition,  take daivo
nidhiḥ as one expression. See Daiva.
Sāyaṇa takes each as a separate entity, 
and renders Nidhi as mahākālādinidhi-
śāstram,  presumably meaning some sort
of chronology.
Cf. for Nidhi as ‘treasure, ’ Jolly, 
Recht und Sitte,  103,  104.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निधिः,  पुं,
   (निधीयतेऽत्रेति । नि + धा + किः ।)नलिकानामगन्धद्रव्यम् । समुद्रः । इति राज-निर्घण्टः ॥
 (यथा,  देवीभागवते । ३ । २२ । १० ।“कन्यां सुकेशीं निधिकन्यकासमांमेने तदात्मानमनुत्तमञ्च ॥
”)जीवकौषधिः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 आधारः ।यथा । गुणनिधिः । जलनिधिः । इत्यादयः ॥
चिरप्रनष्टस्वामिकभूजातधनविशेषः । इतिप्राञ्चः ॥
 अज्ञातस्वामिकचिरनिखातस्वर्णादि ।यथा । अधुना भूमौ चिरनिखातस्य सुवर्णा-देर्निधिशब्दवाच्यस्याधिगमे विधिमाह ।“राजा लब्ध्वा निधिं दद्यात् द्बिजेभ्योऽर्द्धं द्बिजःपुनः ।विद्वानशेषमादद्यात् सर्व्वस्यासौ प्रभुर्यतः ॥
इतरेण निधौ लब्धे राजा षष्टांशमाहरेत् ।अनिवेदितविज्ञातो दाप्यस्तं दण्डमेव च ॥
”“उक्तलक्षणं निधिं राजा लब्धार्द्धं ब्राह्मणेभ्योदत्त्वा शेषं कोषे निवेशयेत् । ब्राह्मणस्तु विद्बान्श्रुताध्ययनसम्पन्नः सदाचारो यदि निधिं लभेततदा सर्व्वमेव गृह्णीयात् । यस्मादसौ सर्व्वस्यजगतः प्रभुः । इतरेण तु राजविद्बद्ब्राह्मण-व्यतिरिक्तेनाविद्वद्ब्राह्मणक्षत्त्रियादिना निधौलब्धे राजा षष्ठांशमधिगन्त्रे दत्त्वा शेषं निधिंस्वयमाहरेत् । यथाह वशिष्ठः । अप्रज्ञायमानंवित्तं योऽधिगच्छेत् राजा तद्धरेदधिगन्त्रे षष्ठ-मांशं प्रदद्यात् इति । गौतमोऽपि निध्यधिगमोराजधनं न ब्राह्मणस्याभिरुपस्याब्रह्मणोऽप्या-ख्याता षष्ठं अंशं लभेतेत्येक इति । अनिवेदितइति कर्त्तरि निष्ठा । अनिवेदितश्चासौ विज्ञा-तश्च राजा इत्यनिवेदितविज्ञातः । यः कश्चि-न्निधिं लब्ध्वा राज्ञे न निवेदितवान् विज्ञातश्चराजा स सर्व्वं निधिं दाप्यो रण्ड्यश्च शक्त्यपेक्षया ।अथ निधेरपि स्वाम्यागत्यरूपसङ्ख्यादिभिः स्वत्वंभावयति तदा तस्मै राजा निधिं दत्त्वा षष्ठंद्वादशं वांशं स्वयमाहरेत् । यथाह मनुः ।“ममायमिति यो ब्रूयान्निधिं सत्येन मानवः ।तस्याददीत षड्भागं राजा द्वादशमेव वेति ॥
अंशविकल्पस्तु वर्णकालाद्यपेक्षया वेदितव्यः ।”इति मिताक्षरायां व्यवहाराध्यायः ॥
कुवेरस्य नवधा रत्नविशेषः । तत्पर्य्यायः ।शेवधिः २ । इत्यमरः । १ । १ । ७४ ॥
 सेवधिः ३ ।इति भरतः ॥
 तद्भेदा यथा,  --“पद्मोऽस्त्रियां महापद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च वर्च्चोऽपि निधयो नव ॥
”इति हारावली ॥
मार्कण्डेयपुराणे तु वर्च्च इति हित्वा अष्टावेवउक्ताः । इति भरतः ॥
 * ॥
 तल्लक्षणं यथा,  --“पद्मिनी नाम या विद्या लक्ष्मीस्तस्याधिदेवता ।तदाधाराश्च निधयस्तान्मे निगदतः शृणु ॥
तत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ ।मुकुन्दनीलौ नन्दश्च शङ्खश्चैवाष्टमो निधिः ॥
सत्यामृद्ध्यां भवन्त्येते सद्भिः सह भवन्त्यमी ।एते ह्यष्टौ समाख्याता निधयस्तव क्रोष्टुके ! ॥
एभिरालोकितं चित्तं मनुष्यस्य महामते ! ।यादृक् स्वरूपं भवति तन्मे निगदतः शृणु ॥
पद्मो नाम निधिः पूर्व्वः स यस्य भवति द्विज ! ।स तस्य तत्सुतानाञ्च तत्प्रौत्त्राणाञ्च नान्यगः ॥
दाक्षिण्यसारः पुरुषस्तेन चाधिष्ठितो भवेत् ।सत्त्वाधारो महाभागो यतोऽसौ सात्त्विकोनिधिः ॥
सुवर्णरौप्यताम्रादिधातूनाञ्च परिग्रहम् ।करोत्यतितरां सोऽथ तेषाञ्च क्रयविक्रयम् ॥
करोति च यथा यज्ञान् यज्विनाञ्च प्रयच्छति ।सम्पादयति कामांश्च सर्व्वानेव यथाक्रमम् ॥
सभादेवनिकेतांश्च स कारयति तन्मनाः । * ।सत्त्वाधारो निधिश्चान्यो महापद्म इति श्रुतः ॥
सत्त्वप्रधानो भवति तेन चाधिष्ठितो नरः ।करोति पद्मरागादिरत्नानाञ्च परिग्रहम् ॥
समौक्तिकप्रबालानां तेषाञ्च क्रयविक्रयम् ।ददाति योगशीलेभ्यस्तेषामावसथांस्तथा ॥
स कारयति तच्छीलः स्वयमेव च जायते ।तत्प्रसूतास्तथाशीलाः पुत्त्रपौत्त्रक्रमेण च ॥
पूर्व्वर्द्धिमात्रः सप्तासौ पुरुषांश्च न मुञ्चति ।महापद्मस्तु विप्राणां यज्ञे समुपजायते ॥
 * ॥
तामसो मकरो नाम निधिस्तेनावलोकितः ।पुरुषोऽथ तमःप्रायः सुशीलोऽपि हि जायते ॥
बाणखड्गर्ष्टिधनुषां चर्म्मणाञ्च परिग्रहम् ।दंशनानाञ्च कुरुते याति मैत्रीञ्च राजभिः ॥
ददाति शौर्य्यवृत्तीनां भूभुजां ये च तत्प्रियाः ।क्रयविक्रयञ्च शस्त्राणां नान्यत्र प्रीतिमेति च ॥
एकस्यैव भवत्येष नरस्य न सुतानुगः ।द्रव्यार्थं दस्युतो नाशं संग्रामे वापि संव्रजेत् ॥
 * ॥
कच्छपाख्यो निधिर्योऽन्यो नरस्तेनाभिवीक्षितः ।तमःप्रधानो भवति यतोऽसौ तामसो निधिः ॥
व्यवहारा न शिष्टैश्च पण्यजातं करोति च ।कर्म्मान्तानखिलांश्चैव न विश्वसिति कस्यचित् ॥
समस्तानि यथाङ्गानि निगृह्यान्ते हि कच्छपः ।तथावष्टभ्य रत्नानि तिष्ठत्याकुलमानसः ॥
न ददाति न वा भुङ्क्ते तद्विनाशभयाकुलः ।निधानमुर्व्यां कुरुते निधिः सोऽप्येकपुरुषः ॥
 * ॥
रजोगुणमयश्चान्यो मुकुन्दो नाम यो निधिः ।नरोऽवलोकितस्तेन तद्गुणो भवति द्विज ! ॥
वीणावेणुमृदङ्गादिगीतवाद्यपरिग्रहम् ।करोति वाद्यतां वित्तं नृत्यताञ्च प्रयच्छति ॥
वन्दिमागधसूतानां विटानां लास्यपाठिनाम् ।ददात्यहर्निशं भोगान् भुङ्क्ते तैस्तु समं द्बिज ! ॥
कुलटासु रतिश्चास्य भवत्यन्यैश्च तद्बिधैः ।प्रयाति सङ्गमेकञ्च स निधिर्भजते नरम् ॥
 * ॥
रजःसत्त्वमयश्चान्यो नन्दो नाम महानिधिः ।उपैति स्तम्भमधिकं नरस्तेनावलोकितः ॥
समस्तधातुरत्नानां पण्यवाद्यादिकस्य च ।प्रतिग्रहं करोत्येष तथैव क्रयविक्रयम् ॥
आधारः स्वजनानाञ्च आगताभ्यागतस्य च ।सहते नावमानोक्तिं स्वल्पामपि महामुने ! ॥
स्तूयमानश्च महतीं प्रीतिं वध्नाति यच्छति ।यं यमिच्छति वै कामं मृदुत्वमुपयाति च ॥
बह्व्यो भार्य्या भवन्त्यस्य सूतिमत्योऽतिशोभनाः ।सन्ततौ सप्त च नरान्निधिर्नन्दोऽनुवर्त्तते ॥
प्रबर्द्धमानोऽनु नरमष्टभागेन सत्तम ! ।दीर्घायुष्यञ्च सर्व्वेषां पुरुषाणां प्रयच्छति ॥
बन्धूनामेव भ्रमणं ये च दूरादुपागताः ।तेषां करोति वै नन्दः परलोके न चादृतः ॥
 * ॥
भवत्यस्य न च स्नेहः सहवासिषु जायते ।पूर्व्वमित्रेषु शैथिल्यं प्रीतिमन्यैः करोति च ॥
तथैव सत्त्वरजसी यो बिभर्त्ति महानिधिः ।स नीलसंज्ञस्तत्सङ्गी नरस्तच्छीलभाग्भवेत् ॥
वस्त्रकार्पासधान्यादिफलपुष्पपरिग्रहम् ।मुक्ताविद्रुमशङ्खानां शुक्त्यादीनां महामुने ! ॥
काष्ठादीनां करोत्येष यच्चान्यज्जलसम्भवम् ।क्रयविक्रयमप्येषां नान्यत्र रमते मनः ॥
तडागान् पुष्करिण्यश्च तथारामान् करोति च ।बन्धञ्च सरितां वृक्षांस्तथा रोपयते नरः ॥
अनुलेपनपुष्पादिभोगभुक् वापि जायते ।त्रिपौरुषश्चापि निधिर्नीलो नामेति विश्रुतः ॥
रजस्तमोमयश्चान्यः शङ्खसंज्ञो हि यो निधिः ।तेनापि नीयते विप्र ! तद्गुणत्वं निधीश्वरः ॥
एकस्यैव भवत्येष नरं नान्यमुपैति च ।यस्य शङ्खो निधिस्तस्य स्वरूपं क्रोष्टुके ! शृणु ॥
एक एवात्मना सृष्टमन्नं भुङ्क्ते तथाम्बरम् ।कदन्नभुक् परिजनो न च शोभनवस्त्रभृत् ॥
न ददाति सुहृद्भार्य्यासुतपौत्त्रस्नुषादिषु ।स्वपोषणपरः शङ्खी नरो भवति सर्व्वदा ॥
इत्येते निधयः ख्याता नराणामर्थदेवताः ॥
मिश्रावलोकिनो मिश्रस्वभावफलदायिनः ।यथाख्यातः स्वभावस्तु भवत्येकविलोकनात् ।सर्व्वेषामाधिपत्ये च श्रीरेषां द्विज पद्मिनी ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे ६८ अध्याये निधिलक्षणम् ॥
(पौरववंशीयनृपविशेषः । अयं हि दण्डपाणेःपुत्त्रः । मत्स्यपुराणादिमते निरामित्रनाम्नाविख्यातः । ५० । ८७ ॥
 यथा,  राजावल्यां प्रथम-परिच्छेदे ।“बुभुजे पृथिवीमेनां दण्डपाणिर्महाबलः ।राजासने ततः सोऽपि स्थापयित्वा निधिं सुतम् ॥
स्मरन्नारायणं देवं तपसे स वनं ययौ ।निघिस्तु विधिवद्राज्यं चकार नीतिपण्डितः ॥
”विष्णुः । यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । १७ ।“सर्व्वः शर्व्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ॥
”“प्रलयकालेऽस्मिन् सर्व्वं निधीयते इति निधिः ।”इति तद्भाष्ये शङ्करः ॥
महादेवः । यथा,  महाभारते । १३ । १७ । ४३ ।“श्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निधि पु०
  नि + धा--आधारे कि । १ वस्तुन आषारे “निधिःश्रुतीनां धनसम्पदामिव” माघः “तदित्थमेतस्य निधेःकलानाम्” नैष० । जलनिधिः गुणनिधिरित्यादि२नलिकानामगन्धद्रव्ये ३ समुद्रे राजनि० ४ विष्णौ परेश्वरेतस्य सर्वाधारत्वात् तथात्वम् । “सर्वः शर्वः शिबःस्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः” विष्णुस० “प्रलवेऽस्मिन् सर्वंनिधीयते इति निधिः” भा० । ५ भूखाताज्ञातस्वामिकध-नादौ मिताक्ष० निधिविषये विधिभेदस्तत्रोक्तो यथा“अधुना मूमौ चिरनिखातस्य मुवर्णादेर्निधिशब्दवाच्य-स्याधिगमे विधिमाह “राजा लब्ध्वा निधिं दद्यात् द्विजे-भ्योऽर्द्धं द्विजः पुनः । विद्वानशेषमादद्यात् सर्वस्यासौप्रभुर्यतः । इतरेण निधौ लब्धे राजा षष्ठांशमाहरेत् ।अनिवेदितविज्ञातोदाप्यस्तं दण्डमेव च” याज्ञ० । उक्तंलक्षणं निधिं राजा लब्ध्वार्द्धं ब्राह्मणेभ्यो दत्त्वा शेषंकोषे निवेशयेत् । ब्राह्मणस्तु विद्वान् श्रुताध्ययनसम्पन्नःसदाचारो यदि निधिं लभेत तदा सर्वमेव गृह्णीयात् ।यस्मादसौ सर्वस्य जगतः प्रभुः । इतरेण तु राजविद्वद्-ब्राह्मणव्यतिरिक्तेनाविद्वद्ब्राह्मणक्षत्रियादिना निधौलब्ध्वेराजा षष्ठांशमधिगन्त्रे दत्त्वा शेषं निधिं स्वयमा-हरेत्” यथाह वशिष्ठः “अप्रज्ञायमानं वित्तं योऽधि-गच्छेत् राजा तद्धरेदधिगन्त्रे षष्ठमंशं प्रदद्यात्” इति ।गौतमोऽपि “निध्यधिगमो राजधनं न ब्राह्मणस्याभि-रूपस्याब्राह्मणोऽप्याख्याता षष्ठमंशं लभेतेत्येके” इति ।अनिवेदित इति कर्त्तरि निष्ठा । अनिवेदितश्चासौ वि-ज्ञातश्च राज्ञा” इत्यनिवेदितविज्ञातः । यः कश्चिन्निधिंलब्ध्वा राज्ञे न निवेदितवान् विज्ञातश्च राज्ञा,  स सर्वंनिधिं दाप्योदण्ड्यश्च शक्त्यपेक्षया । अथ निधेरपि स्वा-म्यागत्य रूपसङ्ख्यादिभिः स्वत्वं भावयति तदा तस्मै राजानिधिं दत्त्वा षष्ठं द्वादशं वांशं स्वयमाहरेत्” यथाहमनुः “ममायमिति यो ब्रूयान्निधिं सत्येन मानवः ।तस्याददीत षड्भागं राजा द्वादशमेव वेति” । अशवि-कल्पस्तु वर्णकालाद्यपेक्षया वेदितव्यः” । ३ महापद्मादि-रत्नविशेषे सेवधौ स च नवविधः “महापद्मश्च पद्मश्चशङ्खो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुन्दनीलाश्व खर्वश्च नि-धयो नव” इति शब्दार्णवः खर्वभिन्नानामष्टानामेवनिधित्वं तल्लक्षणञ्च मार्कण्डेयपु०  ६० अ० उक्तं यथा“मार्कण्डेय उवाच । षष्मिनी नाम या विद्यालक्ष्मीस्तस्याश्च देवता । तदाधाराश्च निधयस्तान् मेनिगदतः शृणु । तत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दौ नीलश्च शङ्खश्चैवाष्टमो निधिः । सत्यांवृद्धौ भवन्त्येते सद्भिः सह भवन्त्यमी । एते ह्यष्टौसमाख्याता निधयस्तव क्रोष्टुके! एभिरालोकितं चित्तंमानुषस्य महामुने! । यादृक् स्वरूपं भवति तन्मेनिगदतः शृणु । पद्मो नाम निधिः पूर्वः स यस्य भवतिद्विज! । स तस्य तत्सुतानां च तत्पुत्राणां ध नान्यनः ।दाक्षिण्यसारः पुरुषस्तेन चाधिष्ठितो भवेत् । सत्वाचारोमहाभागोयतोऽसौ सात्विको निधिः । सुवर्णरूप्यता-म्रादिध तूनां च परिग्रहम् । करोत्यतितरां सोऽपितेषां च क्रयविक्रयम् । करोति च तथा यज्ञान् दक्षि-णाश्च प्रयच्छति । सम्पादयति कामांश्च सर्वानेव यथा-क्रमम् । सभादेवनिकेतांश्च स कारयति तन्मनाः १ ।सत्वाधारो निधिश्चान्यो महापद्म इति स्मृतः । सत्व-प्रधानो भवति तेन चाधिष्ठितो नरः । करोति पद्म-रागादि रत्नानाञ्च परिग्रहम् । स मौक्तिकप्रवालानांतेषां च क्रयविक्रयम् । ददाति योगशीलेभ्यस्तेषामा-वसथांस्तथा । स करोति च तच्छीलः स्वयमेव च जा-यते । तत्प्रसूतास्तथाशीलाः पुत्रपौत्रक्रमेण च ।पर्वर्द्विमात्रः सप्तासौ पुरुषांश्च न मुञ्चति । महापद्मस्तुविप्राणां यज्ञार्थमुपजायते २ । तामसो मकरो नामनिधिस्तेनावलोकितः । पुरुषोऽथ तमःप्रायः सुशी-लोऽपि हि जायते । वाणखड्गर्ष्टिधनुषां चर्मणाञ्चपरिग्रहम् । दंशनानाञ्च कुरुते याति मैत्रीञ्च राजभिः ।ददाति शौर्य्यवृत्तीनां भूभुजां ये च तत्प्रियाः । क्रय-विक्रयशस्त्राणां नान्यत्र प्रीतिमेति च । एकस्यैव भव-त्येष नरस्य न सुतानुगः । द्रव्यार्थं दस्युतो नाशंसंग्रामे वापि स व्रजेत् ३ । कच्छपाख्यो निधिर्योऽन्योनरस्तेनाभिवीक्षितः । तमःप्रधानो भवति यतोऽसौतामसो निधिः । व्यवहारान् न शिष्टैश्च पण्यजातंकरोति च । क्रियाः स्वा निखिलाश्चैव न विश्वसितिकस्यचित् । समस्तानि यथाङ्गानि निगृह्यास्ते हि क-च्छपः । तथावष्टभ्य वित्तानि तिष्ठत्याकुलमानसः । नददाति न वा भुङ्क्ते तद्विनाशभयाकुलः । निधानमुर्व्यांकुरुते निधिः सोऽप्येकपुरुषः ४ । रजोगुणमयश्चान्योमुकुन्दो नाम यो निधिः । नरोऽबलोकितस्तेन तद्गुणोभवति द्विज! । वीणावेणुमृदङ्गादिगीतवाद्यपरिग्रहम् ।करोति गायतां वित्तं नृत्यतां च प्रयच्छति । वन्दिमा-गधसूतानां विटानां लास्यपाठिनाम् । ददात्यहर्निशंभोगान् भुङ्क्ते तैस्तु समं द्विज! । कुलटासु रतिश्चास्यभवत्यन्यैश्च तद्विधैः । प्रयाति सङ्गमेकं च स निधिर्भजतेनरम् ५ । रजःसत्वमयश्चात्यः कुन्दोनाम महानिधिः ।उपैति स्तम्भमधिकं नरस्तेनावलोकितः । समस्तधातु-रत्नानां पण्यधान्यादिकस्य च । परिग्रहं करोत्येष तथैवक्रयविक्रथम् । आधारः स्वजनानां चाप्यागताभ्यागतस्यच । सहते नापमानोक्तिं स्वल्पामपि महामुने! ।स्तूयमानश्च महतीं प्रीतिं बध्नाति यच्छति । यं यमि-च्छति वै कामं मृदुत्वमुपयाति च । बह्व्यो मार्य्या भव-न्त्यस्य सूतिमत्योऽतिशोभनाः । तदन्वये सप्त नरान् निधिःकुन्दोऽनुवर्त्तते । प्रवर्द्धमानोऽनुनरमष्टभागेन सत्तम! ।दीर्घायुश्चैव सर्वेषां पुरुषाणां प्रयच्छति । बन्धूनामेवभरणं ये च दूरादुपागताः । तेषां करोति वै वुन्दः पर-लोकेन चादृतः । भवत्यस्य न च स्नेहः सहवासिषुजायते । पूर्वमित्रैश्च शैथिल्यं प्रीतिमन्यैः करोति च ६ ।तथैव सत्वतमसी यो बिभर्त्ति महानिधिः । निधिः सनीलस्तत्सङ्गी नरस्तच्छीलभाम्भवेत् । वस्त्रकर्पासधान्यादिफलपुष्पपरिग्रहम् । मुक्ताविद्रुमशङ्खानां शुक्त्यादीनांतथा मुने! । काष्ठादीनां करोत्येष यच्चान्थज्जलसम्भवम् । क्रयविक्रयमप्येषां नान्यत्र रमते मनः ।तडागान् पुष्करिण्यादीन् तथाऽऽरामान् करोति च ।बन्धञ्च सरितां वृक्षांस्तथारोपयते नरः । अनुलेपनपुष्पादिभोगभोक्ताऽपि जायते । त्रिपूरषश्चापि निधि-र्नीलो नामेह जायते ७ । रजस्तमोमयश्चान्यः शङ्खसंज्ञो हि यो निधिः । तेनापि नीयते विप्र! सद्गुणित्वंनिधीश्वरः । एकस्यैव भवत्येष नरं नान्यमुपैति च ।यस्य शङ्खो निधिस्तस्य स्वरूपं क्रोष्टुके! शृणु । एकएवात्मना मिष्टमन्नं भुङक्ते तथाऽम्बरम् । कदन्नभुक्परि-जनो न च शोभनवस्त्रधृक् । न ददाति सुहृद्भार्य्यासुतपुत्रस्नुषादिषु । स्वपोषणपरः शङ्खी नरो भवतिसर्वदा ८ । इत्येते निधयः ख्याता नराणामर्थदेवताः ।मिश्रावलोलिता मिश्रस्वभावफलदायिनः । यथाख्यातस्वभावस्तु भवत्येकविलोकनात् । सर्वेषामाधिपत्ये चश्रीरेषा द्विज! पद्मिनी” । ऋषीणाभृणभूतपाठयुते३ वेदे च । निधिगोपशब्दे दृश्यम् ।

Capeller

German

 निधि॑ m.
  das Hinstellen,  Auftragen (von
Speise u. trank)
 Aufbewahrungsort, 
Behälter,  Schatz,  Hort
 Inbegriff
von (—°)
 mit अपाम् Sammelplatz der
Wasser = Meer.

Grassman

German

 nidhí,  m.,  bezeichnet den Ort des Niederlegens (Aufbewahrens) oder das Niedergelegte [von dhā mit ní],  daher 1〉 Aufbewahrungsort für Schätze (Schatzkammer) oder Vieh (Stall)
 2〉 die aufgetragenen Speisen oder Getränke,  sowohl im Sing. als Plural
 3〉 der aufbewahrte Schatz. [Page731]
-ís 1〉 {934, 7} (〰 ádribudhnas góbhis áśvebhis vásubhis níṛṣṭas). — 2〉 {583, 7}. — 3〉 {1012, 3}.
-ím 3〉2〉 {397, 8}
 {585, 3} (〰 mádhumantam pibāthas). — 3〉 {116, 11}
 {130, 3}
 {215, 6}.
-áyas 2〉 mádhūnām {183, 4}
 {292, 5}.
-ī́n 1〉 usríyāṇām {894, 6}
 ádevān {964, 4} (amṛṇat). — 3〉 {934, 2}.
-íbhis 2〉 {1005, 2}.
-íṣu 2〉 {841, 5} (barhiṣíeṣu).
-īnáam 3〉 {649, 6}.

 731, 6: 2) st. 3)

Burnouf

French

 निधि निधि m.
  (धा) lieu où l'on met qqc. en
réserve
		 dépôt,  trésor
		 caisse ou coffre-fort,  etc.
		 Le
dépôt des eaux,  l'océan. 
		 Au pl. les trésors de Kuvera.
निधिनाथ et निधीश m.
  (ईश्) Kuvera.

Stchoupak

French

 नि-धि-
 m.
  dépôt,  réceptacle 
 amoncellement,  trésor,  not. de
Kubera 
 ifc. avec des mots signifiants « eau »,  océan 
 दैवो न्।
chronologie.
°गुह्यकाधिप- m.
  Kubera.
°दत्त- m.
  n.
  d'un marchand.
°प- m.
  gardien du trésor.
°पति- m.
  Kubera 
 n.
  d'un marchand 
 °पति-दत्त- id.
°पाल- m.
  = {%°pa- 
 -ita- %} n.
  d'un marchand.
°वाद- m.
  art de découvrir les trésors.
निधीशत्व- nt. empire des trésors.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.