| YouTube Channel

मरुत् (marut)

 
शब्दसागरः
English
मरुत्
m.
 (-रुत्)
1. Wind, air, or its deified personification.
2. A deity,
an immortal.
n.
 (-रुत) A sort of perfume, commonly Granthipar-
na.
f.
 (-रुत्) A kind of grass, (Trigonella corniculata.)
E.
 मृ to die,
Unādi
aff.
 उति ।
Capeller Eng
English
मरु॑त्
m.
 wind, god of the wind (only
pl.
 ), breath, air.
Yates
English
मरुत् (त्) 5.
m.
 Wind or its deity
a sort of grass.
n.
 A perfume.
Spoken Sanskrit
English
मरुत् - marut -
m.
 - air
सम्प्रयुक्त - samprayukta -
m.
 - airmail
यानस्यूत - yAnasyUta -
m.
 ,
n.
 - airbag
विमानपत्तन - vimAnapattana -
n.
 - airport
वातपूर - vAtapUra -
m.
 - air-pump
वायुप्रेष - vAyupreSa -
m.
 - airmail
वायुविज्ञान - vAyuvijJAna -
n.
 - Aerology [ study of atmospheric air ]
विमान - vimAna -
n.
 - aircraft
विमान - vimAna -
n.
 - airplane
वायुयान - vAyuyAna -
n.
 - airplane
वायुसेना - vAyusenA -
f.
 - air-force
वायुशोषक - vAyuzoSaka -
n.
 - airdryer
वायुशीतक - vAyuzItaka -
n.
 - aircooler
विमनेन - vimanena -
ind.
 - byairplane
सन्धान - sandhAna -
n.
 - aircapacitor
वातानुकूलन - vAtAnukUlana -
n.
 - air-condition
वायुसम्मर्दक - vAyusammardaka -
n.
 - aircompressor
वातानुकूल - vAtAnukUla -
adj.
 - air-conditioned
वातीय शमनशीतक - vAtIyazamanazItaka -
n.
 - air-conditioner
वायुमापक - vAyumApaka -
n.
 - anemometer-deviceformeasuringwindspeed
मरुत् - marut -
m.
 - air
मरुत् - marut -
f.
 - sicklefruit fenugreek [ Trigonella Corniculata - Bot. ]
मरुत् - marut -
m.
 - god of the wind
मरुत् - marut -
m.
 - breath
मरुत् - marut -
m.
 - species of plant
मरुत् - marut -
m.
 - wind
मरुत् - marut -
m.
 - gold
मरुत् - marut -
m.
 - storm-gods [ pl. ]
मरुत् - marut -
m.
 - beauty
मरुत् - marut -
n.
 - kind of fragrant substance
मरुत् - marut -
m.
 - air
साहाय्य - sAhAyya -
n.
 - aid
लक्ष्य - lakSya -
n.
 - aim
सम्प्रयुक्त - samprayukta -
m.
 - airmail
यानस्यूत - yAnasyUta -
m.
 ,
n.
 - airbag
विमानपत्तन - vimAnapattana -
n.
 - airport
वातपूर - vAtapUra -
m.
 - air-pump
वायुप्रेष - vAyupreSa -
m.
 - airmail
वायुविज्ञान - vAyuvijJAna -
n.
 - Aerology [ study of atmospheric air ]
विमान - vimAna -
n.
 - aircraft
विमान - vimAna -
n.
 - airplane
वायुयान - vAyuyAna -
n.
 - airplane
वायुसेना - vAyusenA -
f.
 - air-force
वायुशोषक - vAyuzoSaka -
n.
 - airdryer
वायुशीतक - vAyuzItaka -
n.
 - aircooler
विमनेन - vimanena -
ind.
 - byairplane
सन्धान - sandhAna -
n.
 - aircapacitor
वातानुकूलन - vAtAnukUlana -
n.
 - air-condition
वायुसम्मर्दक - vAyusammardaka -
n.
 - aircompressor
वातानुकूल - vAtAnukUla -
adj.
 - air-conditioned
मरुत् - marut -
m.
 - storm-gods [ pl. ]
Wilson
English
मरुत्
m.
 (-रुत्)
1 Wind, air, or its deified personification.
2 A deity, an immortal.
n.
 (-रुत्) A sort of perfume, commonly
Ganṭhiāla.
f.
 (-रुत्) A kind of grass, (Trigonella corniculata.)
E.
 मृ to die, Uṇādi
aff.
 उति.
Apte
English
मरुत् [marut],
m.
 [मृ-उति
Uṇ.*
 1.94]
Wind, air, breeze
दिशः प्रसेदुर्मरुतो ववुः सुखाः
R.*
 3.14.
Vital air or breath, life-wind
(वशमनयत्) अपरः प्रणिधानयोग्यया मरुतः पञ्च शरीर- गोचरान्
R.*
 8.19
Ku.*
 3.48.
The god of wind
इति दर्शितविक्रियं सुतं मरुतः कोपपरीतमानसम्
Ki.*
 2.25.
A god, deity
वैमानिकानां मरुतामपश्यदाकृष्टलीलान्नरलोकपालान्
R.*
 6.1
12.11.
A kind of plant (मरुवक).
Gold.
Beauty.
n.
 A kind of plant (ग्रन्थिपर्ण).
Comp.
 -आन्दोलः a kind of fan (of a deer's or buffalo's skin).-इष्टम् bdellium. -करः a kind of bean. -कर्मन्
n.
 , -क्रिया flatulency. -कोणः the northwest quarter. -गणः the host of the gods.
तनयः, पुत्रः, सुतः, सूनुः epithets of Hanumat.
of Bhīma
पूषात्मजो मर्मसु निर्विभेद मरुत्सुतं चायुतशः शराग्ऱ्यैः
Mb.
 * 8.89.76. -ध्वजम् the down of cotton floating in the air. -पटः a sail. -पतिः, -पालः an epithet of Indra
Bhāg.*
 3.19.25. -पथः sky, atmosphere. -प्लवः a lion. -फलम् hail.
बद्धः an epithet of Vi&stodṇu.
A kind of sacrificial vessel.
रथः a car in which idols of gods are moved about.
a horse. -लोकः the world of the Maruts. -वर्त्मन्
n.
 sky, atmosphere.
वाहः an epithet of fire.
of Indra. -वृद्धा, -वृधा The river Kāverī
अभ्रंलिहानहह पश्य मरुद्- वृधायाः Viś. Guṇā.448.
Apte 1890
English
मरुत् m. [मृ-उति Uṇ. 1. 94] 1 Wind, air, breeze
दिशः प्रसेदुर्मरुतो ववुः सुखाः R. 3. 14.
2 Vital air or breath, life-wind
(अजयत्) अपरः प्रणिधानयोग्यया मरुतः पंच शरीरगोचरान् R. 8. 19
Ku. 3. 48.
3 The god of wind
Ki. 2. 25.
4 A god, deity
वैमानिकानां मरुतामपश्यदाकृष्टलीलान्नरलोकपालान् R. 6. 1
12. 101.
5 A kind of plant (मरुवक).
n. A kind of plant (ग्रंथिपर्ण).
Comp.
अंदोलः a kind of fan (of a deer's or buffalo's skin).
इष्टं bdellium.
करः a kind of bean.
कर्मन् n.
क्रिया flatulency.
कोणः the northwest quarter.
गणः the host of the gods.
तनयः,
पुत्रः,
सुतः,
सूनुः {1} epithets of Hanumat. {2} of Bhīma.
ध्वजं the down of cotton floating in the air.
पटः a sail.
पतिः,
पालः an epithet of Indra.
पथः sky, atmosphere.
प्लवः a lion.
फलं hail.
बद्धः {1} an epithet of Viṣṇu. {2} a kind of sacrificial vessel.
रथः {1} a car in which idols of gods are moved about. {2} a horse.
लोकः the world of the Maruts.
वर्त्मन् n. sky, atmosphere.
वाहः {1} an epithet of fire. {2} of Indra.
Monier Williams Cologne
English
मरु॑त्
m.
pl.
 (prob. the ‘flashing or shining ones’
cf.
 मरीचि and Gk. μαρμαίρω) the storm-gods (Indra's companions and sometimes, e.g.
Ragh.
 xii, 101
=
 देवाः, the gods or deities in general
said in the Veda to be the sons of Rudra and Pṛśni q.v., or the children of heaven or of ocean
and described as armed with golden weapons i.e. lightnings and thunderbolts, as having iron teeth and roaring like lions, as residing in the north, as riding in golden cars drawn by ruddy horses sometimes called Pṛṣatīḥ q.v.
they are reckoned in
Naigh.
 v, 5 among the gods of the middle sphere, and in
RV.
 viii, 96, 8 are held to be three times sixty in number
in the later literature they are the children of Diti, either seven or seven times seven in number, and are sometimes said to be led by Mātariśvan),
RV.
&c.
&c.
the god of the wind (father of Hanumat and regent of the north-west quarter of the sky),
Kir.
Rājat.
 (cf. comp. )
wind, air, breath (also applied to the five winds in the body),
Kāv.
Pur.
&c.
a species of plant,
Bhpr.
=
 ऋत्विज्,
Naigh.
 iii, 18
gold, ib. i, 2
beauty, ib. iii, 7
N.
 of a Sādhya,
Hariv.
of the prince Bṛhad-ratha,
MaitrUp.
मरु॑त्
f.
 Trigonella Corniculata,
L.
मरु॑त्
n.
 a kind of fragrant substance (= ग्रन्थि-पर्ण),
L.
Monier Williams 1872
English
मरुत् मरुत्, त्, m. (said to be fr. rt. मृ,
thought by some to be fr. an obsolete rt. मर् = μαρ-
μαίρω and meaning ‘to shine
’ fanciful etymologies
are given by native authors, as मा रुदः, ‘do not
cry, ’ according to the legend told in Rāmāyaṇa 1.
46, 20, Hari-vaṃśa 249
according to the Nirukta
XI. 13, the Maruts are so called because they are
मित-राविणो महद् रवन्तीति वा), wind, (पञ्च
मरुतः, the five winds in the body), air, breath
the god of the wind (father of Hanu-mat and regent
or guardian-deity of the north-west quarter of the
sky)
any god, deity, immortal
N. of a Sādhya
epithet of the prince Bṛhad-ratha
= ऋत्व्-इज्, q. v.
a kind of plant, = मरुवक
(तस्), m. pl., N. of
the gods of the winds and storms (the companions
and friends of Indra, and even sometimes described as
his superiors, and like him very prominent as favourite
deities in the early mythology, so that the word
मरुत् is sometimes applied to any god, cf. Raghu-v.
XII. 101
they are said in the Veda to be the sons
of Rudra and Pṛśni, the latter being explained by
Sāy. as ‘the many-coloured Earth, ’ but thought by
some to be a personification of the speckled clouds
they are also described in the Veda as sons and
brothers of Indra, as children of the ocean, as sons
of heaven, as armed with golden weapons, lightnings,
and thunderbolts, as splitting Vṛtra into fragments,
as clothed with rain, as shaking the mountains and
overturning trees, as having iron teeth and roaring
like lions, as residing in the north, as riding with
whips in their hands in golden cars drawn by ruddy
horses, with which the chariots are said to be winged,
and which are sometimes called Pṛṣatīḥ, q. v.
they
are reckoned in the Nighaṇṭus among the gods of
the middle sphere, and in Ṛg-veda VIII. 96, 8,
are held to be sixty-three in number, forming nine
Gaṇas or troops of seven each
in the Post-vedic
literature they are described as the children of Diti,
either seven or seven times seven in number, and are
sometimes said to be led by Mātari-śvan
the legend
in the Rāmāyaṇa and Hari-vaṃśa, referred to above,
relates that the Asuras or sons of Diti having been
subdued by Indra and the Suras, their mother im-
plored her husband Kaśyapa, son of Marīci, to
bestow on her an ‘Indra-destroying’ son
her request
was granted, but Indra, with his weapon Vajra,
divided the child with which she was pregnant into
forty-nine pieces, which commenced uttering grievous
cries till Indra in compassion afterwards transformed
them into the Maruts or Winds)
(त्), f. Trigonella
Corniculata, = पृक्का
(त्), n. an ill-scented kind
of plant (= ग्रन्थि-पर्ण)
in Naigh. 1. 2. मरुत्
is said to be a synonym of हिरण्य, ‘gold, ’ and in
III. 7. of रूप, ‘form, beauty
’ [cf. मारुत।]
—मरुत्-कर, अस्, m. a kind of bean, Dolichos
Catjang.
—मरुत्-कर्मन्, अ, n. or मरुत्-क्रिया,
f. breaking wind, flatulency.
—मरुत्-कोण, अस्, m.
the north-west quarter of the sky.
—मरुत्-तनय,
अस्, m. ‘son of the wind, ’ an epithet of Hanumat.
—मरुत्-तम, अस्, आ, अम्, Ved. quite equal to the
Maruts, swifter than the winds
(Sāy.) going with
the speed of the Maruts (= मरुद्वद् वेग-गा-
मिनौ, said of the Aśvins).
—मरुत्-पट, अस्, m.
a sail.
—मरुत्-पति, इस्, m. ‘lord of the Maruts, ’
title of Indra.
—मरुत्-पथ, अस्, m. the path or
region of the air, atmosphere, sky, heaven.
—म-
रुत्-पाल, अस्, m. ‘protector of the Maruts, ’ epithet
of Indra.
—मरुत्-पुत्र, अस्, m. ‘son of the wind-
god, ’ epithet of Bhīma (the second of the Pāṇḍu
princes)
of Hanumat.
—मरुत्-प्लव, अस्, m.
‘springing with the rapidity of wind, ’ a lion.
—म-
रुत्-फल, अम्, n. ‘fruit of the wind, ’ hail.
—म-
रुत्-मत् = मरुत्-वत् (see Gaṇa Yavādi to Pāṇ.
VIII. 2, 9).
—मरुत्-वत्, आन्, अती, अत्, (Ved.)
attended by the Maruts (said of Indra, Vāyu, Viṣṇu,
Sarasvatī, Agni, Soma)
(Ved.) containing the word
मरुत्
(आन्), m. a N. of Indra
of Hanumat
of
a son of Dharma by Marutvatī
a cloud
(अन्तस्),
m. pl. a class of gods (perhaps = the Maruts) repre-
sented as children of Dharma or Manu by Marutvatī
(अती), f., N. of a daughter of Dakṣa, wife of
Dharma (Manu), and mother of the Marutvats.
—मरुत्वतीय, अस्, आ, अम्, Ved. related or belong-
ing to Indra Marutvat (said especially of the ग्रह
at the midday libation, and the शस्त्र recited after-
wards).
—मरुत्वत्य, अस्, आ, अम्, = मरुत्वतीय
(see Pāṇ. IV. 2, 32).
—मरुत्-सख, अस्, m. ‘hav-
ing the wind for a friend, ’ epithet of fire [cf. वायु-
सख]
of Indra.
—मरुत्-सखि, खा, m. f., Ved.
having the Maruts for friends (said of Indra and
Sarasvatī).
—मरुत्-सहाय, अस्, आ, अम्, Ved. having
the wind for a companion (said of fire).
—मरुत्-
सुत, अस्, m. ‘son of the wind, ’ epithet of Hanumat.
—मरुत्-स्तोत्र, अस्, आ, अम्, Ved. (according to
Sāy. = मरुद्भिः सह स्तोत्रं यस्य), united
in praise with the Maruts
praised by the Maruts.
—मरुत्-स्तोम, अस्, m., Ved. a Stoma of the
Maruts
N. of an Ekāha.
—मरुद्-आन्दोल, अस्, m.
a kind of fan made of the skin of a deer or buffalo.
—मरुद्-इष्ट, अस्, m. bdellium (= गुग्गुलु)।
—मरुद्-एव, अस्, m., N. of a king, father of the
Arhat Ṛṣabha
N. of a mountain
(आ), f., N. of
the wife of Marud-eva and mother of Ṛṣabha.
—मरुद्-गण, अस्, m. the host or troop of the
Maruts
the host of the gods
(अस्, आ, अम्), being
with or attended by the troops of the Maruts (Ved.,
said of Indra and Soma)
N. of a Tīrtha.
—मरुद्-
ध्वज, अम्, n. ‘wind-sign, wind-banner, ’ the down
of cotton floating in the air, flocculent seeds wafted
by the wind.
—मरुद्-बद्ध, अस्, m. a kind of
sacrificial vessel
a section of the Sāma-veda
epithet
of Viṣṇu.
—मरुद्-भवा, f. (= ताम्र-मूला), a
kind of shrub, (perhaps for मरूद्भवा।)
—म-
रुद्-रथ, अस्, m. a horse
a car in which idols
are dragged about.
—मरुद्-वर्त्मन्, अ, n. the
path or region of the air, atmosphere, heaven, sky.
—मरुद्-वाह, अस्, m. smoke, fire.
—मरुद्-
वृता, f., N. of a river, = कावेरी
(probably for म-
रुद्-वृधा।)
—मरुद्-वृद्धा, f., N. of a river
(= मरुद्-वृधा).
—मरुद्-वृध, अस्, आ, अम्,
Ved. rejoicing in the winds or in the Maruts, (ac-
cording to Sāy.) increasing with the winds
(आ), f.,
N. of a river in the Pañjāb
(according to the Ni-
rukta) a river in general.
—मरुद्-वेग, अस्, m.
‘having the velocity of wind, ’ N. of a Daitya.
—मरुन्-नाम, containing the names of the
Maruts.
—मरुन्-माला, f. a sort of grass, Trigo-
nella Corniculata, a plant commonly called Belsunth.
—मरुल्-लोक, अस्, m. the world of the Maruts.
Macdonell
English
मरुत् mar-út,
m.
pl.
 storm-gods (companions 🞄of Indra)
the gods
sg. god of wind
wind
🞄vital air
air
breath.
Benfey
English
मरुत् मरुत् (vb. मृ ?),
I.
m.
1. pl.
The deities of wind, Vikr. d. 36.
2.
Wind, Pañc. i. d. 353.
3. Air,
Bhāṣāp. 2.
II.
n.
 A sort of perfume.
Hindi
Hindi
हवा
Apte Hindi
Hindi
मरुत्
पुं*
 - मृ + उति
"हवा, वायु, पवन"
मरुत्
पुं*
 - -
वायु का देवता
मरुत्
पुं*
 - -
"देवता, देवी"
मरुत्
पुं*
 - -
"एक प्रकार का पौधा, मरुवक (नपुं* ) ग्रन्थिपर्ण नाम का पौधा"
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
"वायु, हवा, समीर"
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
"प्राण, वायु"
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
वायु का देवता
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
देवता
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
मरुबक नाम का पौधा
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
सोना
मरुत्
पुं*
 - मृ+उति
सौन्दर्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मरुत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
निष्पत्तिः - > मृङ् (प्राणित्यागे) - "उतिः" (उ० १-९४)
प्रयोगाः - > "परिरेभिरेऽभिमुखमेत्य सुखाः सुहृदः सखायमिव तं भक्तः"
उल्लेखाः - > किरा० ६-३
मरुत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ
प्रयोगाः - > "व्याहृत्य मरुतां पत्याविति वाचमवस्थिते"
उल्लेखाः - > किरा० ११-३७
मरुत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯುದೇವತೆ
प्रयोगाः - > "इति दर्शितविक्रयं सुतं मरुतं कोपपरीतमानसम्"
उल्लेखाः - > किरा० २-२५
मरुत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣವಾಯು
प्रयोगाः - > "अन्तश्चराणां मरुतां निरोधान्निवातनिष्कम्पमिव प्रदीपम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-४८
L R Vaidya
English
marut {% (I) m. %} 1. Wind, air, दिशः प्रसेदुर्मह्रुतो ववुः सुखाः R.iii.14
2. the deity that presides over wind
3. a god, मरुतां पश्यतां तस्य शिरांसि पतितान्यपि R.xii.101
4. the marubaka plant.
marut {% (II) n. %} A kind of plant (ग्रंथिपर्ण).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
५, अक्ष, अनिल, अनुत्तर, अर्थ, असु, आशुग, इन्द्रिय, इषु, कङ्कपत्री, करणीय, कलङ्क, कामगुण, कामदेव, खग, तत्त्व, तन्मात्र, धी, नाराच, नालीक, पक्षि, पञ्च, पतङ्ग, पत्रिन्, पर्व, पवन, पाण्डव, पुत्र, पृषत्क, प्राण, बाण, भाव, भूत, भेदक, मरुत्, महाभूत, महाव्रत, मार्गण, रत्न, लेय, लेयक, वध, वर्ष्मन्, वात, वायु, विशिख, विषय, व्रत, शर, शरीर, शस्त्र, शिलीमुख, शूक, श्वसन, समिति, सायक, स्मरबाण, स्मरेषु
७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
४९, अनिल, तान, पवन, मरुत्, वायु
Bopp
Latin
मरुत् m.
1) ventus.
2) ventorum Genius. IN. 2. 13.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
हरि
पु
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, सितांशु, यम, इन्द्र, भानु, मरुत्, भेक, वाजिन्, कपि, अंशु, भीरु, सोम, शुक्ल, सर्प, स्वर्णवर्ण
अर्क-मर्कट-मण्डूक-विष्णु-वासव-वायवः ।
तुरङ्ग-सिंह-सितांशुर्यमाश्च हरयो दश ॥ ७ ॥
हरिरिन्द्रो हरिर्भानुर्हरिर्विष्णुर्हरिर्मरुत् ।
हरिः सिंहो हरिर्भेको हरिर्वाजी हरिः कपिः ॥ ८ ॥
हरिरंशुर्हरिर्भीरुर्हरिः सोमो हरिर्यमः ।
हरिः शुक्लो हरिः सर्पः स्वर्णवर्णो हरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
verse 1.1.1.7
page 0001
मरुत्
पु
मरुत्, त्रिदश
त्रिदशा मरुतः प्रोक्ता मारुतोऽपि समीरणः ।
verse 2.1.1.80
page 0013
उदान
पु
उदान, मरुत्, द्वन्द्व
उदानाख्यौ मरुद्द्वन्द्वौ न्यग्रोधौ वटकामुकौ ।
verse 3.1.1.14
page 0014
Edgerton Buddhist Hybrid
English
marut (cf. next) = maru (2), god: marutaḥ, n. pl., LV 〔93.10〕
Mv 〔ii.28.6〕
nara-marutaś (v.l. °tāṃś), acc. pl., SP 〔251.5〕
marut-, stem in comp., Mv 〔iii.82.9〕
LV 〔44.3〕
〔124.3〕 (prose)
Av 〔i.67.7 ff.〕 (prose)
marud, n. sg., LV 〔113.16〕
marud, perh. n. pl., LV 〔113.19〕 (〔§§ 15.16〕
〔23.10〕)
marut'(as) āgata (= °tāḥ) LV 〔114.20〕
marutaivam = maruta(ḥ) evam LV 〔115.3〕. All these vss except as indicated. This mg. seems essentially Buddh. (in Skt. Lex. and Raghuvaṃśa 〔12.101〕).
Lanman
English
marút, m. pl. the Maruts or gods of the
storm-wind, Indra's companions, selections
xxxv., xlii., xlvii., lxvii. [perhaps ‘the
flashing ones, ’ as gods of the thunderstorm,
and connected w. a √*mar seen
in μαρ-μαίρ-ω, ‘flash.’]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मरुत्, कविः
noun
देवताविशेषः
"मरुताम् पश्यतां तस्य शिरांसि पतितान्यपि मनो नातिविशश्वास पुनः सन्धानशङ्कीनाम्"[रघु 12.101]"
Synonyms:
 वायुः, वातः, अनिलः, पवनः, पवमानः, प्रभञ्जनः, श्वसनः, स्पर्शनः, मातरिश्वा, सदागतिः, पृषदश्वः, गन्धवहः, गन्धवाहः, आशुगः, समीरः, मारुतः, मरुत्, जगत्प्राणः, समीरणः, नभस्वान्, अजगत्प्राणः, खश्वासः, वाबः, धूलिध्वजः, फणिप्रियः, वातिः, नभःप्राणः, भोगिकान्तः, स्वकम्पनः, अक्षतिः, कम्पलक्ष्मा, शसीनिः, आवकः, हरिः, वासः, सुखाशः, मृगवाबनः, सारः, चञ्चलः, विहगः, प्रकम्पनः, नभः, स्वरः, निश्वासकः, स्तनूनः, पृषताम्पतिः, शीघ्रः
noun
विश्वगमनवान् विश्वव्यापी तथा च यस्मिन् जीवाः श्वसन्ति।
"वायुं विना जीवनस्य कल्पनापि अशक्या।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
lha
१) अनिमिष २) अमर ३) त्रिदश ४) दिव् ५) दिव्य ६) देव ७) देवक ८) देवता ९) दैव १०) भट्टारक ११) मरुत् १२) मायु १३) साध्य १४) सुर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।
गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥
देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।
वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥
गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
-wordlist-
स्वर्ग (पुं), त्रिविष्टप (पुं), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), भुवि (स्त्री), तविष (पुं), ताविष (पुं), नाक (पुं), गो (स्त्री), त्रिदिव (क्ली), ऊर्ध्वलोक (पुं), सुरालय (पुं), अमर (पुं), देव (पुं), सुपर्वन् (पुं), सुर (पुं), निर्जर (पुं), देवता (पुं), ऋभु (पुं), बर्हिर्मुख (पुं), अनिमिष (पुं), दैवत (पुं), नाकिन् (पुं), लेख (पुं), वृन्दारक (पुं), सुमनस् (पुं), त्रिदश (पुं), अमर्त्य (पुं), स्वाहाभुज् (पुं), स्वधाभुज् (पुं), क्रतुभुज् (पुं), आदितेय (पुं), गीर्वाण (पुं), मरुत् (पुं), अस्वप्न (पुं), विबुध (पुं), दानवारि (पुं)
--source--
वायुः समीरसमिरौ पवनाशुगौ नभःश्वासो नभस्वदनिलश्वसनाः समीरणः ।
वातोऽहिकान्तपवमानमरुत्प्रकम्पनाः कम्पाङ्कनित्यगतिगन्धवहप्रभञ्जनाः ॥ ११०६ ॥
मातरिश्वा जगत्प्राणः पृषदश्वो महाबलः ।
मारुतः स्पर्शनो दैत्यदेवो झञ्झा स वृष्टियुक् ॥ ११०७ ॥
-wordlist-
वायु (पुं), समीर (पुं), समिर (पुं), पवन (पुं), आशुग (पुं), नभःश्वास (पुं), नभस्वत् (पुं), अनिल (पुं), श्वसन (पुं), समीरण (पुं), वात (पुं), अहिकान्त (पुं), पवमान (पुं), मरुत् (पुं), प्रकम्पन (पुं), कम्पाङ्क (पुं), नित्यगति (पुं), गन्धवह (पुं), प्रभञ्जन (पुं), मातरिश्वन् (पुं), जगत्प्राण (पुं), पृषदश्व (पुं), महाबल (पुं), मारुत (पुं), स्पर्शन (पुं), दैत्यदेव (पुं), झञ्झा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, त्रिदश, सुर, सुमनस्, स्वर्गौकस्, देवता, गीर्वाण, ऋभु, अमर, मरुत्, वृन्दारक, निर्जर, अस्वप्न, विबुध, त्रिविष्टपसद्, लेख, सुपर्वन्, अमृताशन, अनिमिष, देव, दैवत
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,
गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।
अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,
त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
verse 1.1.1.4
page 0001
पवन
पवन, श्वसन, वायु, मरुत्, अनिल, मारुत, जगत्प्राण, पृषदश्व, पवमान, प्रभञ्जन, स्पर्शन, वात, नभस्वत्, मातरिश्वन्, समीर, समीरण, सदागति, गन्धवह, हरि, महाबल
पवनः श्वसनो वायुर्मरुदनिलो मारुतो जगत्प्राणः ।
पृषदश्वः पवमानः प्रभञ्जनः स्पर्शनो वातः ॥ ७५ ॥
नभस्वान्मातरिश्वा च समीरश्च समीरणः ।
सदागतिर्गन्धवहो हरिः प्रोक्तो महाबलः ॥ ७६ ॥
verse 1.1.1.75
page 0010
इन्द्र
इन्द्र, अनल, यम, नैरृत, वरुण, मरुत्, धनद, रुद्र, दिक्पालाः
इन्द्रानलयमनैर्ऋतवरुणमरुद्धनदरुद्रदिक्पालाः ॥ १०० ॥
verse 1.1.1.100
page 0013
नाममाला
Sanskrit
दरीभृत्, अचल, शृङ्गिन्, पर्वत, सानुमान्, गिरि, नग, शिलोच्चय, अद्रि, शिखरिन्, त्रिककुद्, मरुत्
दरीभृदचलः शृङ्गी पर्वतः सानुमान् गिरिः ।
नगः शिलोच्चयोऽद्रिश्च शिखरी त्रिककुन्मरुत् ॥ ८ ॥
verse 0.1.1.8
page 0004
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
पवन, पवमान, वायु, वात, अनिल, मरुत्, समीरण, गन्धवाह, श्वसन, सदागति, नभस्वत्, मातरिश्वन्, चरण्यु, जवन, प्रभञ्जन
पवनः पवमानश्च वायुर्वातोऽनिलो मरुत् ।
समीरणो गन्धवाहः श्वसनश्च सदागतिः ॥ ६२ ॥
नभस्वान् मातरिश्वा च चरण्युर्जवनस्तथा ।
प्रभञ्जनः अस्य पर्यायपुत्रौ भीमाञ्जनात्मजौ ॥ ६३ ॥
verse 0.1.1.62
page 0033
Tamil
Tamil
மருத் : காற்று, வாயு தேவன், கடவுள், தேவதை, மருதாணிச் செடி.
Mahabharata
English
Marut = Vāyu (the Wind), q.v.: XII, 5831.
Marut, pl., a class of gods (“the winds”), followers of Indra. § 19 (Bhṛgu): I, 5, 867 (devaiḥ…sarshi-Mºgaṇaiḥ).-§ 44 (Garuḍa): I, 30, 1417 (Sādhyāṇāṃ Mºāñ caiva ye cānye devatāgaṇāḥ).--§ 106 (Aṃśāvat.): I, 65, 2562.-§ 120 bis (do.): I, 66, 2602 (ºāṃ, sc. pakshaḥ).--§ 130 (do.): I, 67, 2714 (Sātyaki was born from the paksha of the M.), 2717 (Virāṭa was born from the gaṇa of the M.).-§ 149 (Yayāti): I, 87, 3551.--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4827 (present at the birth of Arjuna).--§ 233 (Svayaṃvarap.): I, 187, †7010 (came to see the svayaṃvara of Draupadī).-§ 248 (Arjunavanavāsap.): I, 214, 7779 (ºbhir iva Vāsavaḥ, sc. vṛtaḥ).--§ 258 (Khāṇḍavadahanap.): I, 227, 8269 (among the gods who fought with Kṛshṇa and Arjuna).-§ 260 (do.): I, 234, 8467 (ºgaṇair vṛtaḥ, sc. Indra).-§ 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 288 (in the palace of Indra). --§ 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 448 (in the palace of Brahmán), 460 (do.).--§ 298 (Dyūtap.): II, 62, 2110 (ºbhiḥ sahitaḥ…Marutpatiḥ).--§ 310b (Sūrya): III, 3, 174 (worship the Sun).--§ 327 (Draupadīparitāp.): III, 33, 1349 (ºbhir iva Vṛtrahā, sc. parivṛtaḥ).--§ 330 (Indradarśana): III, 37, 1490 (ºgaṇān).--§ 336 (Indralokābhigamanap.): III, 43, 1768 (in the world of Indra).--§ 347 (Nalopākhyānop.): III, 62, 2356 (Aśvinau sa-Mºgaṇau).--§ 357 (Pushkara): III, 82, 4064 (ºgaṇāḥ, in Pushkara).--§ 364 (Tīrthayātrāp.): III, 83, 6075 (ºāṃ tīrthaṃ).--§ 375 (do.): III, 85, 8248 (º-Aśvibhiḥ, bathe in the tīrthas).--§ 377 (Dhaumyatīrthak.): III, 90, 8404 (do., visit the tīrthas).-§ 383 (Paraśurāma): III, 99, 8673 (ºgaṇān, seen in the body of Rāma Dāśarathi).--§ 400 (Tīrthayātrāp.): III, 118, †10224 (ºgaṇānāṃ, sc. āyatanaṃ, visited by Yudhishṭhira, etc.).--§ 406 (do.): III, 125, 10411 (ºāṃ sthānaṃ, sc. Ārcīkaparvata).--§ 418 (do.): III, 139, 10834 (sahāśvibhyāṃ).--§ 421c (Ākāśagaṅgā): III, 142, 10905 (āhnikaṃ suraśreshṭho--i.e. Indra--japate sa-Mºgaṇaḥ, sc. on Ākāśagaṅgā).--§ 435 (Jaṭāsuravadhap.): III, 157, 11523.-§ 440 (Yakshayuddhap.): III, 165, †11885 (divaṃ… Mºgaṇānāṃ).--§ 443 (Nivātakavacayuddhap.): III, 168, 12002 (ºāñ ca gaṇāḥ), 12020 (ºgaṇāt, Arjuna obtained weapons from the M.), 12043 (ºgaṇān).--§ 445 (do.): III, 173, 12268 (ºbhiḥ sahitaḥ, sc. Purandaraḥ, i.e. Indra).-§ 456 (Sarasvatī-Tārkshyasaṃv.): III, 186, 12745 (devāḥ sahendrāḥ saha-Mºgaṇāḥ).--§ 507 (Skandayuddha): III, 231, 14586.--§ 509 (Kārttikeyastava): III, 232, †14643 (Skanda is identified with the M.).--§ 512 (Ghoshayātrāp.): III, 237, 14782 (ºbhir iva Vāsavaḥ, sc. vṛtaḥ)
249, 15093 (ºo Vṛtrahā yathā, sc. pālaya).--§ 522 (Draupadīharaṇap.): III, 265, †15600 (ºgaṇair Indra ivābhiguptaḥ).--§ 544 (Yudhishṭhirāśvāsa): III, 292, 16605 (nihato Vṛtro Mºbhir Vajrapāṇinā), 16608 (Vajriṇaḥ senāṃ…sa-Mºgaṇāṃ).-§ 547 (Karṇa): III, 308, 17139.--§ 548 (Āraṇeyap.): III, 313, 17317
314, 17421.--§ 552 (Goharaṇap.): IV, 56, 1762 (Viśvāśvi-Mºāṃ gaṇāḥ, came to see the battle)
68, 2204 (ºgaṇaiḥ parivṛtaḥ…Marutpatiḥ, i.e. Indra).-§ 553 (Vaivāhikap.): IV, 70, 2265 (ºgaṇair upāsīnaṃ Tridaśānām iveśvaraṃ, i.e. Indra).--§ 561d (Nara-Nārāyaṇau): V, 49, 1918 (Mahendreṇa…saha).--§ 561 (Yānasandhip.): V, 61, 2399 (ºbhiḥ saha Vṛtrahā).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 91, 3277 (anuyāyibhiḥ sārdhaṃ Mºbhir iva Vāsavaḥ).--§ 565 (Gālavacarita): V, 110, 3808 (ºgaṇaḥ, their origin, cf. Diti).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V, 131, 4424 (ºaś ca sahendreṇa, issue from the mouth of Kṛshṇa).--§ 570 (Sainyaniryāṇap.): V, 157, 5332 (ºbhir iva Vāsavaḥ, sc. abhiguptaḥ).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1225 (Marīcir Mºām asmi, says Kṛshṇa)
35, 1252 (seen in the body of Kṛshṇa), †1268.--§ 593 (Abhimanyuvadhap.): VII, 35, 1536 (Sādhya-Rudra-Mºkalpaiḥ, sc. the warriors of Droṇa).--§ 595 (Shoḍaśarāj., v. Marutta): VII, 55, 2176 (the M. acted as distributors of food in the palace of Marutta).--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 76, 2682 (ºaś ca sahendreṇa).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 108, 4096 (yathā Śakraṃ Mºgaṇāḥ, sc. apūjayan).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 175, 7971 (ºbhir iva Vāsavaṃ, sc. vṛtaṃ)
179, †8177 (pūjyamāno yathā Śakro Vṛtravadhe Mºbhiḥ).-§ 605 (Karṇap.): VIII, 19, 718 (ºbhiḥ preritā meghāḥ… iva)
31, 1262 (ºgaṇasamaṃ bale, sc. Karṇa).--§ 606 (Tripurākhyāna): VIII, 33, 1426 (Śakro Mºvṛtaḥ).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 82, †4206 (ºgaṇāḥ Śakram iva, sc. jugupuḥ)
87^1, 4418 (sided with Arjuna), 4455 (samalokatvaṃ Mºāṃ). --§ 615j (Maṅkanaka): IX, 38, 2221 (ºāṃ gaṇāḥ), 2222 (sprang from the seven sons of Maṅkanaka).--§ 615u (Skanda): IX, 44, 2478
45, 2508 (came to the investiture of Skanda).--§ 615x (Kubera): IX, 47, 2758 (samāgamya Mºgaṇaiḥ, sc. Kubera).--§ 615ee (Ādityatīrtha): IX, 49, 2848 (Viśvedevāḥ sa-Mºaḥ, in Ādityatīrtha).-§ 623 (Rājadh.): XII, 15, 440 (are destroyers of life).-§ 632b (Shoḍaśarāj., cf. § 595): XII, 29, 915 (at the sacrifice of Marutta the M. acted as distributors of food and the Mºgaṇāḥ drank soma), 974 (Māndhātāraṃ…yaṃ devā Mºgarbhaṃ pituḥ pārśvād apāharan).--§ 635 (Rājadh.): XII, 33, 1198 (ºbhiḥ saha jitvārīn bhagavān Pākaśāsanaḥ), 1199 (ºgaṇair vṛtaḥ Śakraḥ).--§ 641 (do.): XII, 64, †2395 (ºāṃ gaṇaḥ, observe kshatriya duties)
65, 2448 (ºgaṇavṛtaḥ, sc. Vishṇu in the shape of Indra).--§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6141 (º-Aśvinaḥ).--§ 660b (Bhṛgu-Bharadvājasaṃv.): XII, 186, 6886 (ºgaṇaiḥ, i.e. the winds).--§ 661 (Mokshadh.): XII, 198, 7191 (ºāṃ, sc. sthānaṃ).--§ 662b (Jāpakop.): XII, 200, 7339.--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7588 (Ṛbhavo Marutaś caiva devānāñ cādito gaṇāḥ), 7589 (are vaiśyas--viśaḥ).--§ 673b (Bali-Vāsavasaṃv.): XII, 227, 8289 (had formerly been vanquished by Bali).--§ 695b (Dakshayajñavināśa): XII, 285, 10279 (ºgaṇaiḥ).--§ 702 (Mokshadh.): XII, 297, 10837 (ºgaṇāḥ).--§ 704 (do.): XII, 302, 11104 (ºāṃ vishayān), 11172 (saptānāṃ Mºāṃ--i.e. the winds?--śreshṭhaḥ). --§ 707 (do.): XII, 318, 11706 (if the soul (jīva) escapes through the flanks one attains to the M.).--§ 712 (Śukotpatti): XII, 324, 12175.--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 341, 13111 (ºāṃ pataye, i.e. Vishṇu (Nārāyaṇa)).--§ 730g (Upamanyu): XIII, 14, 915 (Śakro 'si Mºāṃ, sc. Śiva).-§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 16, 1045 (Indrāgni-Mºāṃ… gatiṃ, sc. Śiva).--§ 744 (do.): XIII, 44, 2438 (kanyāvaraḥ purā datto Mºbhir iti naḥ śrutaṃ).--§ 746 (do.): XIII, 75, 3653 (satyena Mºo vānti)
79, 3778 (ºāṃ lokaṃ).--§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 84, 4011.--§ 753 (Ānuśāsanik.): XIII, 97, 4663 (bali should be offered to the M. in the interior of the house).--§ 759 (do.): XIII, 107, 5238 (ºāṃ lokaṃ), 5299 (ºāṃ, sc. lokaṃ), 5315 (saptānāṃ Mºāṃ lokaṃ), 5330 (ºāṃ lokaṃ).--§ 766 (do.): XIII, 125, 5988 (devatāḥ sa-Mºgaṇāḥ)
134, 6187.--§ 768b (UmāMaheśvarasaṃv.): XIII, 140, 6351.--§ 773b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII, 159, †7387 (ºāṃ gaṇāḥ, have sprung from Kṛshṇa).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7638 (ºgaṇaḥ).--§ 778f (Muñjavat): XIV, 8, 185 (worship Śiva on Muñjavat).--§ 782g (Guruśishyasaṃv.): XIV, 43, 1175 (gaṇānāṃ Mºaḥ, sc. are the foremost, only B.
C. by error has mahatāṃ), 1176 ((ºām Indraḥ, sc. rājā).--§ 789 (Putradarśanap.): XV, 31, 851 (Pāṇḍu had been born from the gaṇa of the M.--Mºgaṇāt), 853 (Bhīmasena had been born from the gaṇa of the M.--Mºgaṇāt).--§ 794 (Mahāprasthānikap.): XVII, 3, 95.--§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 3, 87
4, 125 (sarshi-Mºgaṇaiḥ), (), 131 (ºgaṇavṛtaṃ, sc. Bhīmasenaṃ, in heaven), 141 (ºāṃ gaṇeshu)
5, 159 (ºgaṇān, Kṛtavarman entered the M.). Cf. Māruta, pl., and Marutvat, pl.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मरुत्,
पुं,
 (म्रियते प्राणी यस्याभावादिति ।मृ + “मृग्रोरुतिः ।” उणा० १ । ९४ । इतिउत् ।) वायुः । इत्यमरः । १ । १ । ६५ ॥
(यथा, नैषधचरिते । २ । ५३ ।“भृशतापभृता मया भवान्मरुदासादि तुषारसायकान् ॥
”)मरुवकः । इति भावप्रकाशः ॥
(अस्य गुणायथा, --“मरुदग्निप्रदो हृद्यस्तीक्ष्णोष्णपित्तलो लघुः ।वृश्चिकादिविषश्लेष्मवातकुष्ठक्रिमिप्रणुत् ।कटुपाकरसो रुच्यस्तिक्तो रूक्षः सुगन्धिकः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)देवः । (यथा, रघुः । १२ । १०१ ।“मरुतां पश्यतां तस्य शिरांसि पतितान्यपि ।मनो नातिविशश्वास पुनः सन्धानशङ्किनाम् ॥
”साध्यविशेषः । यथा, हरिवंशे । १९६ । ४५ ।“धर्म्माल्लक्ष्म्युद्भवः कामः साध्या साध्यान्व्यजायत ।प्रभवं च्यवनञ्चैवमीशानं सुरभीं तथा ।अरण्यं मरुतञ्चैव विश्वावसुवलध्रुवौ ॥
”)भ्रातृवत्सलदेवताविशेषः । यथा, --“भ्रातॄणां प्रायणं भ्राता योऽनुतिष्ठतिधर्म्मवित् ।स पुण्यबन्धुः पुरुषो मरुद्भिः सह मोदते ॥
”इति श्रीभागवते ६ स्कन्धे ५ अध्यायः ॥
“प्रायणं प्रकृष्टं गमनम् । पुण्यमेव बन्धुर्यस्यमरुद्भिर्भ्रातृवत्सलैर्देवैः ।” इति तट्टीकायांश्रीधरस्वामी ॥
(हिरण्यम् । इति निघण्टुः ।१ । २ ॥
ऋत्विक् । इति तत्रैव । ३ । १८ ॥
)ग्रन्थिपर्णे, क्ली । इति मेदिनी । ते, १४३ ॥
पृक्कायां, स्त्री । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मरुत्
पु०
 मृ उति । १ वायौ अमरः २ मरुवके भावप्र० ३ देवे४ ग्रन्धिपर्णे
न०
 मेदि० । ५ पृक्कायां स्त्री शब्दर० ।स्वार्थे प्रज्ञाद्यण् । मारुतोऽप्यत्र । पृषो० ह्रस्वः ।मरुतोऽपि देवे च वायौ च व्याडिः ।
Capeller
German
मरुत्
m.
 Wind, Gott des Windes, Luft,
Atem
Pl. die Sturmgötter.
Grassman
German
marút, m. pl., Götter des Gewitters, als die funkelnden [von *mar, vgl. Ku. 〔16, 161 fg.〕]. Sie werden Söhne der pṛ́śni sowie des rudrá genannt ({225, 2}
{406, 16} u. s. w.), und als waffengeschmückte, Blitze (vidyút) entsendende, kräftig und munter vordringende Helden und als Begleiter des Indra geschildert (vgl. indrāmarut, índravat u. s. w.). Zu den Göttern des Sturmes stehen sie in gleicher Beziehung wie in der Natur das Gewitter zum Sturme. — Im Folgenden sind die Stellen für Voc., Nom., Acc. nicht vollständig aufgeführt. — Vgl. die Adj. citrá, citrábhānu, citrávāja, tuviṣváṇi, vidyút, vidyúddhasta, vidyúdratha, vidyúnmahas, vidyúnmat, viśvábhānu, viśváveḍas, viśvaminvá, śímīvat, sudā́nu, súmakha, svabhā́nu u. s. w.
-utas [V.] {15, 2}
{37, 12}
{38, 3}. _{38, 11}
{39, 1}. _{39, 5}. _{39, 8}—_{39, 10}
{40, 2}
{64, 13}—_{64, 15}
{85, 4}—_{85, 6}. _{85, 12}
{86, 1}. _{86, 2}. _{86, 6}. _{86, 7}
{87, 2}
{88, 1}. _{88, 3}. _{88, 5}. _{88, 6}
{165, 8}. _{165, 10}—_{165, 15}
{166, 1}. _{166, 6}. _{166, 8}. _{166, 9}. _{166, 12}—_{166, 15}
{167, 6}. _{167, 8}. _{167, 9}
{168, 5}
{171, 1}—_{171, 3}
{225, 2} …
-útas [N.] {23, 12}
{31, 1}
{37, 13}
{40, 1}
{44, 14}
{52, 9}. _{52, 15}
{64, 11}
{85, 1}. _{85, 10}
{89, 7}
{90, 4}
{107, 2}
{122, 1}
{161, 14}
{162, 1}
{165, 1}
{166, 3}. _{166, 11}
{167, 2}. _{167, 4}
{168, 4}. _{168, 8}
{169, 3}. _{169, 5}
{170, 2} (bhrā́taras índrasya)
{171, 3}
{186, 8}
{357, 3}
{705, 8} (trís ṣaṣṭís) …
-útas [A.] {23, 10}
{111, 4}
{165, 2}
{173, 12}
{462, 9}
{491, 4} …
-údbhis {19, 1}—_{19, 9}
{101, 9}
{107, 2}
{136, 7}
{169, 8}
{170, 5}
{171, 5}. _{171, 6}
{281, 2}. _{281, 4}
{285, 8}
{286, 7}
{296, 2}
{330, 7}. _{330, 11}
{406, 1}
{414, 8}
{481, 5}
{572, 5}. _{572, 7}. _{572, 23}
{598, 5}
{627, 32}
{655, 3}
{705, 7}
{952, 5}
{983, 3}.
-údbhyas {384, 8}
{414, 5}
{737, 1}.
-údbhias {64, 1}
{85, 8}
{359, 11}
{406, 5}
{408, 9}
{661, 1}
{745, 3}
{746, 2}
{773, 12}
{777, 20}
{903, 7}.
-utām pitar {114, 9}
{224, 1}.
-útām pitré {114, 6}
tanyatús {23, 11}
svanás {143, 5}
{782, 6}
upabdís {169, 7}
héḍas {94, 12}
bhojíā {128, 5}
mahimā́ {167, 7}
ánīkam {168, 9}
{488, 28}
{705, 9}
cikitvā́n {169, 1}
pṛtsutís {169, 2}
śárdhas {194, 3}
{444, 8}
{929, 9}
śárdhāya {299, 8}
prayā́s {263, 15}
nā́ma {335, 4}
ávāṃsi {351, 5}
sumnéṣu {407, 1}
stómam {414, 1}
práyukti {452, 1}
upásthe [Page1008] {550, 25} várūtham {638, 20}
gīrbhís {666, 17}
śárma {862, 4}
gaṇás {963, 5}.
-útaām svanā́t {38, 10}
máhas {406, 3}
víśas {410, 1}
sárgam {410, 5}
mṛḍīké {489, 12}
mātā́ {703, 1}
śúṣmam {640, 3}.
-útsu {142, 9}
{297, 3}
{406, 4}
{410, 8}. _{410, 9}
{558, 5}
{632, 16}
{647, 3}.
marút:
-útām ójas {260, 6}
úpastutis {890, 11}.
Burnouf
French
मरुत् मरुत्
m.
 (मृत्) vent
Marut [enfant de la terre
il y a 48 Maruts, commandés par Mātariśvan]. -- F. trigonella
corniculata, bot. -- N. sorte de parfum.
मरुत
m.
 vent
Marut.
Esp. de plante.
मरुत्कर
m.
 (कृ) esp. de haricot [qui donne des vents].
मरुत्पथ
m.
 l'air, chemin des Maruts.
मरुत्पाल
m.
 Indra, roi des Maruts.
मरुत्पुत्र
m.
 Bhīma, fils du Marut.
मरुत्प्लव
m.
 (प्लु) lion (rapide comme le vent).
मरुत्फल
n.
 grêle.
मरुत्वत्
m.
 (sfx. वत्) nuage.
Indra
Hanumat.
मरुत्सख
m.
 (सखि) Indra.
मरुदान्दोल
m.
 (आन्दोल) éventail de peau d'antilope.
मरुद्ध्वज
n.
 semence ailée, que le vent promène.
मरुद्बद्ध
m.
 (बन्ध्) sorte de vase sacré.
Portion du
Sāma veda.
Viṣṇu.
मरुद्रथ
m.
 (रथ) char des Maruts.
Char où l'on
promène une idole.
Cheval.
मरुद्वर्त्मन्
n.
 (वृत्) l'asmosphère, voie des Maruts.
मरुद्वाह
m.
 (वह्) feu
fumée.
मरुध्वृता
f.
 np. d'une rivière.
मरुद्वृधा
f.
 mms.
मरुन्माला
f.
 esp. de plante.
Stchoupak
French
मरुत्-
m.
pl.
 dieux de la tempête et du vent en général (compagnons
d'Indra, fils de Rudra et plus tard de Diti)
dieux en général
sg. dieu du
vent, père de Hanumant
vent, air, souffle
Bṛhadratha
-वन्त्-
m.
 Indra
fils de Dharma
pl.
 classe de dieux
-वती-
f.
 fille de Dakṣa
मरुन्मय- -ई- a. consistant en vent.
°पट-
m.
 voile (de navire).
°पति-
m.
 Indra.
°पथ-
m.
 régions atmosphériques.
°सख- a. qui a le vent pour ami, not. comme ép. du feu.
°सुत-
m.
 ép. de Hanumant.
मरुद्-गण-
m.
 troupe des Marut, des dieux.
°वृद्धा-
f.
n.
 d'une rivière.
°वेग-
m.
n.
 d'un Daitya.