कृशानु (kRzAnu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कृशानु m.
  (-नुः)
	 1. A name of fire 2. A plant,  (Plumbago zeylanica.) E.
 
कृश् to make thin,  आनुक Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 कृशा॑नु a.
  bending the bow,  shooting
 m.
  archer,  esp.
    a
cert.
   divine archer,  also E.
  of Agni,  in l.l.
  fire.

Yates

English

 कृशानु (नुः) 1.
m.
  Fire
 a plant
(Plumbago zeylanica).

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 कृशानु
m.
  (-नुः)
1 A name of fire.
2 A plant,  (Plumbago zeylanica.)
E.
  कृश to make thin,  आनुक Uṇādi aff.
  

Apte

English

कृशानुः [kṛśānuḥ],  [कृश् आनुक्
 Uṇ.*
  4.2] Fire
 गुरोः कृशानुप्रति- माद्बिभेषि R.*
  2.49
7.24
1.74
 Ku.*
  1.51
 Bh.*
  2.17.Comp.   -यन्त्रम् (=  अग्नियन्त्रम्) a cannon
 अथ सपदि कृशा- नुयन्त्रगोलैः ......Śiva.  B.28.85. -रेतस् m.
  an epithet of Śiva. 

Apte 1890

English

 कृशानुः [कृश् आनुक्
 Uṇ. 4. 2] Fire
 गुरोः कृशानुप्रतिमाद्विभषि R. 2. 49
 7. 24
 10. 74
 Ku. 1. 51
 Bh. 2. 107. 
Comp. 
रेतस् m. an epithet of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 कृशा॑नु m.
  (fr.  √ कृश् for कृष्?),  ‘bending the bow’,  N.
  applied to a good archer (connected with अ॑स्तृ,  ‘an archer’,  though sometimes used alone
 Kṛśānu,  according to some,  is a divine being,  in character like Rudra or identified with him
 armed with the lightning he defends the ‘heavenly’ Soma from the hawk,  who tries to steal and bear it from heaven to earth),  RV.
  
 VS.
  iv,  27
 AitBr.
   iii,  26

 N.
  of Agni or fire,  VS.
  v,  32
 ŚāṅkhŚr.
   vi,  12,  3

 (hence) fire,  Suśr.
 
 Ragh.
 
 Kum.
  
 Bhartṛ.

 N.
  of Viṣṇu,  VarBṛS.
  xliii,  54

 of a Gandharva

 Plumbago Zeylanica,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 कृशानु कृशानु,  उस्,  m. (fr. rt. कृश् for
कृष् ?),  Ved. ‘bending the bow, ’ an epithet applied
to a good archer,  (generally connected with अस्तृ, 
‘an archer, ’ though sometimes used alone: some
regard Kṛśānu as a divine being,  either similar in
character to Rudra or this god himself
 he is armed
with the lightning and defends the ‘heavenly’ Soma
from the hawk,  who tries to steal and bear it from
heaven to earth)
 a N. of Agni or fire
 fire in
general
 N. of a plant,  Plumbago Zeylanica
 N. of
an archer
 N. of a Gandharva.
—कृशानु-रेतस्, 
आस्,  m. an epithet of Śiva.

Macdonell

English

 कृशानु kṛś-ānu,  a.
  shooting well
 m.
  bowman
 🞄N. of a celestial bowman,  guardian of 🞄Soma
 ep. of Agni
 fire.

Benfey

English

 कृशानु कृश् + आनु,  m.
 
 1. A name of
fire,  Bhartṛ. 2,  67.
 2. A proper name, 
Chr. 297,  21 = Rigv. i. 112,  21.

Apte Hindi

Hindi

कृशानुः
पुं*
  - कृश - आनुक्
आग

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > कृश (तनूकरणे) - "आनुक्" (उ० ४-२)
व्युत्पत्तिः - > कृश्यति
प्रयोगाः - > "ऋचे कृशानोर्न हि मन्त्रपूरमर्हन्ति तेजांस्यपराणि हव्यम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १-५१
कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿದೇವತೆ
प्रयोगाः - > "आखण्डलो दण्डधरः कृशानुः पाशीति नाथैः ककुभां चतुर्भिः"
उल्लेखाः - > नैष० १०-१०
कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರಮೂಲದ ಗಿಡ
कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರಳು ಗಿಡ
कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿದೇವತಾಕವಾದ ಕೃತ್ತಿಕಾನಕ್ಷತ್ರ
कृशानु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೩ ಸಂಖ್ಯೆ

L R Vaidya

English

 kfSAnu {% m. %} Fire,  गुरोः कृशानुप्रतिमाद्विभेषि R.ii.49,  vii.24,  x.74,  K.S.i.51.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

Bopp

Latin

 कृशानु m. ignis. RAGH. 2. 49. 7. 21.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kṛśānu (IE 7-1-2),  ‘three’.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chung byed
कृशानु

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
-wordlist-
 
वह्नि (पुं),  बृहद्भानु (पुं),  हिरण्यरेतस् (पुं),  धनञ्जय (पुं),  हव्याशन (पुं),  हविराशन (पुं),  हुताशन (पुं),  कृपीटयोनि (पुं),  दमुनस् (पुं),  विरोचन (पुं),  आशुशुक्षणि (पुं),  छागरथ (पुं),  तनूनपाद् (पुं),  कृशानु (पुं),  वैश्वानर (पुं),  वीतिहोत्र (पुं),  वृषाकपि (पुं),  पावक (पुं),  चित्रभानु (पुं),  अप्पित्त (क्ली),  धूमध्वज (पुं),  कृष्णवर्त्मन् (पुं),  अर्चिष्मत् (पुं),  शमीगर्भ (पुं),  तमोघ्न (पुं),  शुक्र (पुं),  शोचिष्केश (पुं),  शुचि (पुं),  हुतवह (पुं),  उषर्बुध (पुं),  सप्तजिह्व (पुं),  मन्त्रजिह्व (पुं),  ज्वालाजिह्व (पुं),  ज्वलन (पुं),  शिखिन् (पुं),  जागृवि (पुं),  जातवेदस् (पुं),  बर्हिःशुष्मन् (पुं),  अनिलसख (पुं),  वसु (पुं),  रोहिताश्व (पुं),  आश्रयाश (पुं),  बर्हिर्ज्योति (पुं),  दहन (पुं),  बहुल (पुं),  हव्यवाह (पुं),  अनल (पुं),  अग्नि (पुं),  विभावसु (पुं),  सप्तार्चिस् (पुं),  उदर्चिस् (पुं),  स्वाहा (स्त्री),  आग्नेयी (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

सप्तार्चिस्
सप्तार्चिस्,  बहुल,  शिखिन्,  हुतवह,  वैश्वानर,  अग्नि,  वसु,  वह्नि,  वायुसख,  सितेतरगति,  स्वाहाप्रिय,  पावक,  अर्चिष्मत्,  ज्वलन,  कृशानु,  अनल,  धूमध्वज,  हव्यवाह्,  बर्हिर्ज्योतिस्,  उषर्बुध,  दहन,  चित्रभानु,  शुचि,  कृपीटयोनि,  दमुनस्,  कृष्णवर्त्मन्,  आशुशुक्षणि,  विभावसु,  अपांपित्त,  जातवेदस्,  तनूनपाद्,  वीतिहोत्र,  बृहद्भानु,  आश्रयाश,  धनञ्जय,  हिरण्यरेतस्,  तमोघ्न,  रोहिताश्व,  हुताशन
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-
र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।
अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्, 
बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
कृपीटयोनिर्दमुनाः कृष्णवर्त्माशुशुक्षणिः ।
विभावसुरपांपित्तं जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६३ ॥
वीतिहोत्रो बृहद्भानुराश्रयाशो धनञ्जयः ।
हिरण्यरेतास्तमोघ्नो रोहिताश्वो हुताशनः ॥ ६४ ॥
verse 1.1.1.62
page 0009

नाममाला

Sanskrit

पवनसख,  पवमानसख,  वायुसख,  वातसख,  अनिलसख,  मरुत्सख,  समीरणसख,  गन्धवाहसख,  श्वसनसख,  सदागतिसख,  नभस्वत्सख,  मातरिश्वसख,  चरण्युसख,  जवनसख,  प्रभञ्जनसख,  अग्नि,  शिखिन्,  वह्नि,  पावक,  आशुशुक्षणि,  हिरण्यरेतस्,  सप्तार्चिस्,  जातवेदस्,  तनूनपात्,  स्वाहापति,  हुताश,  ज्वलन,  दहन,  अनल,  वैश्वानर,  कृशानु,  रोहिताश्व,  विभावसु,  वृषाकपि,  समीगर्भ,  हव्यवाह,  हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034

Mahabharata

English

Kṛśānu = Agni: VIII,  †3402.

पुराणम्

English

कृशानु / KṚŚĀNU. The sage who stood guard over soma at the yajña conducted by sage kutsa. (ṛgveda,  Maṇḍala 1,  Anuvāka 16,  Sūkta 112).

Vedic Reference

English

 Kṛśānu appears in the Rigveda as a mythological personage.^1
In one verse, ^2 however,  Roth^3 sees in this word the name of
a bowman,  but there seems no reason to dissociate this passage
from the rest.
1) Macdonell,  Vedic Mythology,  pp. 74, 
112,  137
 Hillebrandt,  Vedische Mytho-
logie,  1,  448.
2) i. 112,  21.
3) St. Petersburg Dictionary,  s.v.,  4.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कृशानुः,  पुं,
   (कृश्यति तनूकरोति तृणकाष्ठादिवस्तु-जातमिति । “ऋतन्यञ्जीति” । उणां । ४ । २ । इतिआनुक् ।) अग्निः । इत्यमरः । १ । १ । ५७ ॥
(यथा,  रघुः । ७ । २४ ।“प्रदक्षिणप्रक्रमणात् कृशानो-रुदर्च्चिषस्तन्मिथुनं चकाशे” ॥
चित्रकवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कृशानु पु०
  कृश--आनुक् । १ वह्नौ २ चित्रकवृक्षे च अमरः ।तस्य तन्नामकत्वात् “तस्मिन् कृशानुसाद्भूते” भट्टिः ।३ सोमपालके । “इत्कृशानोरस्तुर्मनसाह बिभ्युषा” ऋ०९,  ७७,  २,  “कृशानोः सोमपालस्यः” “कृशानुः सोमपालःसव्यस्य पदः” ऐत० ब्रा० ३,  २६,  भा० । “कृशानुरस्ता मन-सा भुरण्यन्” ऋ० ४,  २७,  ३,  “कृशानुरेतन्नामकः सोमपालः”भा० । ४ सव्यपार्श्वस्यरश्मिधारके च । “कृशानो! सव्याना-यच्छ” ता० व्रा० “कृशानुर्नाम सव्यपार्श्वस्थानां रश्मीनांधारयितेति” भा० । ततः मत्वर्थे गोषदा० टन् । कृ-शानुक वह्नियुक्ते त्रि०
  तद्गणे कृशानुस्थाने कृशाकुइति वा पाठः कृशाकोश्च वह्निरेवाऽर्थः ।

Capeller

German

 कृशा॑नु gut schießend
 m.
  Bogenschütze
(bes ein best. mythischer B.)
 Bein. 
Agni's
 Feuer.

Grassman

German

 kṛśā́nu,  a.,  bogenspannend [von karś = karṣ,  BR.]
 2〉 m.,  Bogenspanner
 3〉 Bezeichnung eines göttlichen Schützen,  welcher auf den somaraubenden Falken schiesst.
-us ástā {323, 3}.
-um 2〉 {890, 8}. — 3〉 {112, 21} (ásane).
-os ástur {155, 2}
 {789, 2}.

Burnouf

French

 कृशानु कृशानु m.
  le feu.
		 Plumbago zeylanica,  bot.
कृचानुरेतस् m.
  [qui a le feu pour semence] Śiva.

Stchoupak

French

 कृशानु-
 m.
  feu.
°शकल- m.
  étincelle.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.