| YouTube Channel

तपन (tapana)

 
शब्दसागरः
English
तपन
m.
(-नः)
1. The sun.
2. A division of hell.
3. Heat, burning.
4.
Mental distress, pining, grieving.
5. The hot season.
6. the
marking nut plant.
f.
(-नी) The Godavari river.
E.
तप् to inflame,
affixes भावे ल्यु and ङीष्.
Capeller Eng
English
त॑पन
a.
warming, burning, shining (of the sun)
vexing,
tormenting.
m.
the sun, a
cert.
hot hell.
f.
तपनी॑ heat, ardour.
n.
तपन॑ the same + pain, penance, religious austerity.
Yates
English
तपन (नः) 1.
m.
The sun
heat, burn-
ing
distress, a grief
division
of hell
the hot season
mark-
ing nut plant.
f.
River
Godāverī.
Wilson
English
तपन
m.
(-तः)
1 The sun.
2 A division of hell.
3 Heat, burning.
4 Mental distress, pining, grieving.
5 The hot season.
6 The marking nut plant.
f.
(-नी) The Godāvarī river.
E.
तप to inflame, affixes ल्युट् and ङीष्.
Apte
English
तपन [tapana],
a.
[तप्-ल्यु]
Warming, heating, burning, shining
&c.
Causing distress, paining
ब्रह्मद्विषस्तपनो मनुमीरसि
Rv.*
2.23.4.
The sun
प्रतापात्तपनो यथा
R.*
4.12
ललाटंतपस्तपति तपनः
U.*
6
Māl.
1.
The hot season.
The sun-stone.
N.
of a hell
Ms.*
4.89.
An epithet of Śiva.
The Arka plant.
N.
of Agastya.
नम् Heat, burning.
Paining, grieving.
Mental agony, anguish.
Comp.
अंशुः, करः, दीधितिः the sun.
a sun-beam. -आत्मजः, -तनयः an epithet (1) of Yama. (2) of Karṇa. (3) of Sugrīva. -आत्मजा, -तनया an epithet of the Yamunā and of the Godāvarī. -इष्टम् copper. -उपलः, -मणिः the sunstone
निर्वाणमनु निर्वाति तपनं तपनोपलः Rāj. T.3.296.-च्छदः the sun-flower. -द्युतिः
f.
the heat of the sun
Śi.*
1.42.
the sun-shine.
Apte 1890
English
तपन a. [तप्-ल्यु] 1 Warming, heating, burning, shining &c.
2 Causing distress, paining.
3 The sun
प्रतापात्तपनो यथा R. 4. 12
ललाटंतपस्तपति तपनः U. 6
Māl. 1.
4 The hot season.
5 The sun-stone.
6 N. of a hell.
7 An epithet of Śiva.
8 The Arka plant.
9 N. of Agastya.
नं 1 Heat, burning.
2 Paining, grieving.
3 Mental agony, anguish.
Comp.
अंशुः,
करः,
दीधितिः {1} the sun. {2} a sun-beam.
आत्मजः,
तनयः an epithet (1) of Yama. (2) of Karṇa. (3) of Sugrīva.
आत्मजा,
तनया an epithet of the Yamunā and of the Godāvarī.
इष्टं copper.
उपलः,
मणिः the sun-stone.
छदः the sun-flower.
Monier Williams Cologne
English
त॑पन
mfn.
warming, burning, shining (the sun),
MBh.
i, v
R.
vi, 79, 57
causing pain or distress,
RV.
ii, 23, 4
x, 34, 6
AV.
iv, xix
त॑पन
m.
(g. नन्द्य्-आदि) the sun,
MBh.
i, vi, xiii
R.
i, 16, 11
Ragh.
&c.
heat,
L.
the hot season,
L.
N.
of a hell (cf. महा-),
Mn.
iv, 89
Buddh.
N.
of an Agni,
Hariv.
10465
Agastya (cf. आग्नेय),
L.
Semecarpus Anacardium,
Npr.
=
-च्छद (or ‘a white kind of it’,
Npr.
),
L.
Premna spinosa,
L.
Cassia Senna,
Npr.
the civet cat,
Gal.
=
-मणि,
L.
N.
of a Yakṣa,
MBh.
i, 32, 18
of a Rakṣas,
R.
vi
तपन॑ (°न॑),
n.
the being hot, burning, heat,
TBr.
ii, 2, 9, 1
f.
pining, grieving, mental distress,
Kāṭh.
xxviii, 4
Sāh.
iii
तपन
cf.
गोपाल-, त्रिपु॑र, राम-.
Monier Williams 1872
English
तपन, अस्, आ, अम्, warming, burning, shining,
an epithet of the sun
causing pain or distress
(अस्),
m. the sun
N. of a divine being (perhaps the sun)
who fights with Garuḍa
N. of one of the five fires in
the Svāhā-kāra
N. of a Rakṣas
a N. of Agastya
heat, burning, the hot season
N. of a burning hell
N. of several plants, viz. Semecarpus Anacardium
[cf. अरुष्-कर]
Calotropis Gigantea (अर्क), the
white variety of it
Premna Spinosa (क्षु-
द्राग्नि-मन्थ)
Cassia Senna
the sun-stone [cf.
सूर्य-कान्त, तपन-मणि, तपनोपल]
(ई), f.
heat
the root of Bignonia Suaveolens
N. of a
river, = तापी and तपनात्मजा, according to some
authorities = गोदावरी
(अम्), n. the being hot,
burning
pining, grieving, mental distress
[cf. राम-
तपन, ‘the distress of Rāma, N. of an Upaniṣad
त्रिपुरा-त्°, गोपाल-त्°
cf. also तापन।]
—तपन-
कर, अस्, m. a ray, a sunbeam.
—तपन-च्छद,
अस्, m. the sunflower, = आदित्य-पत्त्र.
—तपन-
तनय, अस्, m. ‘the son of the Sun, a N. of Karṇa
(आ), f. ‘the daughter of the Sun, the Yamunā river
the Taptī river [cf. तपनात्मजा]
N. of a tree
[cf. शमी।]
—तपन-मणि, इस्, m. the sun-stone
[cf. सूर्य-कान्त।]
—तपनांशु (°न-अं°), उस्,
m. a ray of the sun, a sunbeam.
—तपनात्मजा
(°न-आत्म-जा), f. ‘the daughter of the Sun, N. of a
river, = तपनी and तापी, according to some authori-
ties = गोदावरी [cf. तपनी and तपन], and
यमुना.
—तपनेष्ट (°न-इष्°), अम्, n. copper
(‘loved by the rays of the sun, i. e. easily heated or
coloured by them).
—तपनोपल (°न-उप्°), अस्,
m. the sun-stone
[cf. सूर्य-कान्त।]
Macdonell
English
तपन táp-ana,
a.
burning
tormenting
m.
🞄sun
N. of a hell: -dyuti,
a.
shining like the 🞄sun.
Benfey
English
तपन तप् + अन,
I.
adj.
1. Warming,
shining, Rām. 6, 79, 57.
2. Torment-
ing, MBh. 12, 10381.
II.
m.
1. The
sun, Rām. 1, 16, 11.
2. The name of
a hell, Man. 4, 89.
Apte Hindi
Hindi
तपनः
पुं*
- तप्+ल्युट्
सूर्य
तपनः
पुं*
- -
ग्रीष्मऋतु
तपनः
पुं*
- -
सूर्यकान्तमणि
तपनः
पुं*
- -
एक नरक का नाम
तपनः
पुं*
- -
शिव का विशेषण
तपनः
पुं*
- -
मदार का पौधा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > तप (सन्तापे) - "ल्युः" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "पञ्चमः पञ्चतपसस्तपनो जातवेदसाम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-५१
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನರಕ
प्रयोगाः - > "सञ्जीवनं महावीचिं तपनं सम्प्रतापनम्"
उल्लेखाः - > मनु० ४-९८
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ
विस्तारः - > "अगस्त्यः कलशीपुत्रस्तपनः पीतसागरः" - वैज०
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತು /ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಆಷಾಢಮಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಋತು
विस्तारः - > "तपनो भास्करे ग्रीष्मे" - वैज०
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಶಿಲೆ
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೇರು ಮರ
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರುನೆಲ್ಲಿ ಗಿಡ
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
प्रयोगाः - > "यज्ञवाहाय दान्ताय तप्याय तपनाय च"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० २९०-१०७
तपन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತ್ರೀಯರ ಯೌವನ ಕಾಲದ ೨೮ ವಿಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
प्रयोगाः - > "विहृतं तपनं मौग्ध्यं विक्षेपश्च कुतूहलम्"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-९२
तपन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಪ /ಬಿಸಿ /ಕಾವು
निष्पत्तिः - > तप - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
तपन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾತನೆ /ನೋವು
तपन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಹಿಸುವ /ಸುಡುವ
तपन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಾಪವುಂಟುಮಾಡುವ
तपन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ
तपन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶಾಖವುಂಟುಮಾಡುವ
L R Vaidya
English
tapana {% m. %} 1. The sun, प्रतापात्तपनो यथा R.iv.12
2. the hot season
3. the sun-stone
4. name of a hell
5. an epithet of Śiva.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
३, अग्नि, अनल, आज्यभुक्, आज्याश, उषर्बुध, काल, कृशानु, कृष्णवर्त्मन्, क्रम, गुण, गुप्ति, जगत्, ज्योति, ज्वलन, ज्वाल, तपन, तृतीय, त्रय, त्रिकटु, त्रिकाल, त्रिगत, त्रिगुण, त्रिजगत्, त्रिनेत्र, त्रिपदी, त्रैत, दह, दहन, दीप्ति, द्युति, धाम, नेत्र, पद, पावक, पुं, पुर, पुरुष, पुष्कर, ब्रह्मन्, भुवन, रत्न, राम, रुद्राक्ष, रोहित, लोक, लोचन, वचन, वह्नि, विक्रम, विष्णु, विष्णुक्रम, वृत्त, वैश्वानर, शक्ति, शिखा, शिखिन्, शिवनेत्र, शूल, सप्तार्चि, सहोदर, हरनयन, हरनेत्र, हव्यभुक्, हव्यवाहन, हव्याश, हुतभुज्, हुतवह, हुताश, हुताशन, होतृ
१२, अर्क, आदित्य, इन, उष्णांशु, गण, चक्र, तपन, तरणि, तिग्मांशु, तीक्ष्णांशु, दिनकर, दिननाथ, दिनप, दिनमणि, दिनेश, दिवाकर, द्युमणि, नर, नृ, ना, पतङ्ग, पूषन्, प्रद्योतन, भगण, भानु, भानुमत्, भास्कर, मण्डल, मार्तण्ड, मास, मित्र, मिहिर, रवि, राशि, विवस्वत्, व्यय, शङ्कु, सवितृ, सूर्य, हंस
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
तपन Quoted by Hemādri in Pariśeṣakhaṇḍa 2, 824.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
tapana,
(1) m. or nt., and °nā, box or basket, in which infants are enclosed and thrown into a river: (tāhi dāni) antaḥpurikāhi te dārakā tapanasmiṃ cailakaṃ upastaritvā tatra prakṣiptāḥ, taṃ tapanaṃ sv-apihitaṃ subaddhaṃ kṛtvā rājakyena tāpanīyena tāpayitvā mudrayitvā nadīye gaṅgāye prakṣiptā Mv 〔iii.163.9〕, by the harem-women those infants in a tapana, putting a cloth on, were laid in there, and making that tapana carefully closed and tied, soldering it with the royal solder (?gold) and (so) sealing it, they were thrown into the River Ganges
referring to the same incident, (te) cāsmābhiḥ tapanāye (loc. f.) prakṣipitvā etc. 〔166.6〕
the same receptacle is called mañjūṣā, basket, in 〔166.10 ff.〕, which makes the mg. clear. Senartʼs note compares tapu, in Divy, q.v., but this is a false reading. It seems unlikely that Skt. tapanī, Kochtopf, Schmidt, Nachträge, or Deśīn. 〔2.59〕 comm. tavaṇī, frying-pan, are directly connected
(2) m., less often nt. (= Pali id.), n. of a hot hell (see also Tāpana): Dharmas 〔121〕 (°naḥ)
Mv 〔i.6.3〕
〔9.9〕 (m.)
〔14.15〕
〔ii.350.8〕 = 〔iii.274.10〕
〔ii.369.14〕
〔iii.454.8〕 (nt.)
Divy 〔67.22〕
〔138.6〕
〔366.29〕
Av 〔i.4.8〕 etc.
Samādh 〔19.20〕
Kv 〔18.13〕
Mmk 〔114.26〕
Mironov tapanaḥ for Mvy 〔4925〕 tāp°.
Indian Epigraphical Glossary
English
tapana (IE 7-1-2), ‘three’ with reference to Agni
but
‘twelve’ with reference to ‘the sun’.
Kridanta Forms
Sanskrit
तप् (त॒पँ꣡ सन्तापे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शतृँ = तपन् - तपन्ती
तप् (त॒पँ॒ दाहे ऐश्वेर्ये वा - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शानच् = तप्यमानः - तप्यमाना
तप् (त꣡पँ꣡ दाहे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तापनम् / तपनम्
अनीयर् = तापनीयः / तपनीयः - तापनीया / तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तापयितुम् / तपितुम्
तव्य = तापयितव्यः / तपितव्यः - तापयितव्या / तपितव्या
तृच् = तापयिता / तपिता - तापयित्री / तपित्री
क्त्वा = तापयित्वा / तपित्वा
ल्यप् = प्रताप्य / प्रतप्य
क्तवतुँ = तापितवान् / तपितवान् - तापितवती / तपितवती
क्त = तापितः / तपितः - तापिता / तपिता
शतृँ = तापयन् / तपन् - तापयन्ती / तपन्ती
शानच् = तापयमानः / तपमानः - तापयमाना / तपमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
तपन , f. °नी Kochtopf, Bodhāyana im Komm. zu TS. 1, 67, 1.
तपन m. °Liebesglut, S II, 46, 4.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skyo ma
१) उपजाप २) उपपाप ३) तपन ४) तर्पण ५) मण्ड
khrim pa
१) उपताप २) तपन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ९५
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा हेलिः
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ९६
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ९७
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ९८
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
अगस्त्ये विन्ध्यकूटः स्याद्दक्षिणाशारतिर्मुनिः १६
सत्याग्निर्वारुणिः क्वाथिस्तपनः कलसीसुतः
-wordlist-
विन्ध्यकूट (पुं), दक्षिणाशारति (पुं), मुनि (पुं), सत्याग्नि (पुं), वारुणि (पुं), क्वाथि (पुं), तपन (पुं), कलसीसुत (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ३५
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ३६
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ३७
verse 1.1.1.35
page 0006
नाममाला
Sanskrit
तरणि, तपन, भानु, ब्रध्न, पूषन्, अर्यमन्, रवि, तिग्म, पतङ्ग, द्युमणि, मार्तण्ड, अर्क, ग्रहाधिप, इन, सूर्य, तमोऽरि, ध्वान्तारि, तिमिरारि, विरोचन
तरणिस्तपनो भानुर्ब्रध्नः पूषाऽर्यमा रविः
तिग्मः पतङ्गो द्युमणिर्मार्तण्डोऽर्को ग्रहाधिपः ४९
इनः सूर्यस्तमोध्वान्ततिमिरारिर्विरोचनः
verse 0.1.1.49
page 0026
Mahabharata
English
Tapana^1 = Sūrya: I, 1249 (Garuḍa identified with Sūrya), 4398, 6535, 6609
III, 192, 8217 (ºsya sutā Yamunā), 17138 (tapatāṃ varaḥ)
V, 4920.
Tapana^2, a Nāga(?) (according to Nīl. a Yaksha). § 46 (Garuḍa): I, 32, 1488.
Tapana^3, a Pāñcāla warrior. § 608 (Karṇap.): VIII, 48, 2248 (slain by Karṇa).
Tapana^4 = Śiva (1000 names^1).
पुराणम्
English
तपन / TAPANA. A soldier of the country of pāñcāla. He was killed by karṇa in the mahābhārata battle. (Śloka 15, Chapter 48, karṇa Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तपनः,
पुं,
(तपतीति तप + कर्त्तरि ल्युः ।)सूर्य्यः (यथा, महाभारते ६२ ।“सहस्ररश्मिरादित्यस्तपनस्त्वं गवां पतिः
”)भल्लातकवृक्षः अग्न्यादिदाहात्मकनरकः
ग्रीष्मः इति हेमचन्द्रः
तापः इति धरणिः
अर्कवृक्षः क्षुद्राग्निमन्थवृक्षः सूर्य्यकान्त-मणिः इति राजनिर्घण्टः
(यथा, आर्य्या-सप्तशत्याम् २६ ।“अनयनपथे प्रिये ! व्यथा यथा दृश्य एवदुष्प्रापे ।म्लानैवकेवलं निशि तपनशिला वासरे ज्वलति
”अग्निविशेषः यथा, हरिवंशे १७८ ३१ ।“ते जातवेदसः सर्व्वे कल्मासः कुसुमस्तथा ।दहनः शोषणश्चैव तपनश्च महाबलः
”स्त्रीणां सत्त्वजे अलङ्कारविशेषे, क्ली तल्लक्षणंयथा साहित्यदर्पणे ११६ ।“तपनं प्रियविच्छेदे स्मरावेशोत्थचेष्टितम्
”उदाहरणं यथा, तत्रैव, --“श्वासान्मुञ्चति भूतले विलुठति त्वन्मार्गमालोकतेदीर्घं रोदिति विक्षिपत्यत इतः क्षामां भुजा-वल्लरीम् ।किञ्च प्राणसमानकाङ्क्षितवती स्वप्नेऽपि तेसङ्गमंनिद्रां वाञ्छति प्रयच्छति पुनर्द्दग्धो विधि-स्तामपि
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तपन
पु०
तप--ल्यु सूर्त्ये भल्लातकवृक्षे अग्न्यादौदाहयुक्ते नरकभेदे ग्रीष्मे हेम० अर्कवृक्षे६ क्षुद्राग्निमन्थवृक्षे सूर्य्यकान्तामणौ राजनि० ।“पञ्चमः पञ्चतपसां तपनो जातवेदसाम्” माघः ।स्त्रीणां यौवने सत्वजातावङ्कारभेदे
न०
सा० द० ।“यौवने सत्वजास्तासामष्टाविंशन्तिसख्यकाः अल-ङ्काराः इत्युपक्रमे “विकृतं तपनं मौग्ध्यम्”इत्यादिना विभज्य “तपनं प्रियविच्छेदे स्मरावेशोऽथ चेष्टितमिति” लक्षितम् अग्निभेदे
पु०
“ते जातवेदसः सर्वे कल्माषः कुसुमस्तथा दहनःशोषणश्चैव तपनश्च महाबलौ स्वाहाकारस्य विषयेविख्याताः पञ्च वह्नयः” हरिवं १८० अ० १० शिवे
पु०
।“यज्ञवाहाय दान्ताय तप्याय तपनाय च” भा० शा०२८६ अ० शिवस्तुतिः भावे ल्युट् ११ तापेन० धरणिः
Capeller
German
त॑पन brennend, erwärmend, plagend.
m.
Sonne
f.
तपनी Glut
n.
तपन॑ dass.,
Schmerz, Buße.
Grassman
German
tápana, a., quälend, plagend [von tap 6].
-as (bṛ́haspátis) {214, 4} brahmadvíṣas.
-ās [N. p. m.] akṣā́sas {860, 7}.
Burnouf
French
तपन तपन
n.
(sfx. अन) combustion, échauffement.
-- M. le Soleil.
La saison des chaleurs.
Le 6ᵉ enfer brûlant.
-- F. तपनी surn. de la Godāvarī.
तपनात्मजा
f.
la Godāvarī, la Yamunā, rivières.
तपनीय
n.
(sfx. अनीय) or, métal.
Stchoupak
French
तपन-
a. qui chauffe, brûle, brille
m.
soleil
n.
d'un enfer
n.
d'un Yakṣa, d'un Rākṣasa
nt. souffrance, détresse, torture morale.
°द्युति- a. ayant l'éclat du soleil.