नेत्र (netra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नेत्र mfn.
   (-त्रः-त्री-त्रं) A leader,  a guide,  one who guides or leads.
	 n.
  (-त्रं)
1. The eye.
	 2. The foot of a tree.
	 3. Bleached or wove silk.
	 4. A
car,  a carriage.
	 5. The string of a churning rope.
	 6. An enema-
pipe.
	 7. The number “two”.
	 mn.  (-त्रः-त्रं) Any tubular vessel.
	 f.
 
(-त्री)
	 1. A river.
	 2. The goddess LAKSHMĪ.
 E.
  णी to guide or gain, 
Unādi aff.
   ष्ट्रन्,  fem.  aff.
   ङीप् ।

Capeller Eng

English

 नेत्र m.
  leader,  guide (only adj.  —°)
 a man's name,  n.
 
नेत्र॑ guidance,  conduct,  the eye.

Yates

English

 नेत्र (त्रः-त्री-त्रं)
a. Leading.
n.
  The
eye
 root of a tree
 wove silk
a car
 churning string
 enema
pipe.
m.
  n.
  Tubular vessel.
f.
  A
river
Lakshmi.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	 eye
नेत्र 	-	 netra 	-	 m.
  	-	  leader
नेत्र 	-	 netra 	-	 m.
  	-	  guide
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  rope for churning stick
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  root of a tree
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  leading
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  string by which a churning-stick is whirled round
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  guiding
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  numeral 2
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  veil
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  injection pipe
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  pipe-tube
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  carriage
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  kind of cloth
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  cord for churning stick
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  river
नेत्र 	-	 netra 	-	 n.
  	-	  conducting
समिष्टका- नेत्र 	-	  samiSTakA- netra 	-	 n.
  	-	  cross head guide  [ Rly. Eng. ]
नेत्र-व्यवस्थापन 	-	 netra-vyavasthApana 	-	 n.
  	-	  accommodation  [ of the eye ]

 
   नेत्र  netra n.
   pipe-tube  
   धमनि  dhamani f.
   pipe or tube   
   नाडि  nADi f.
   any tube or pipe  
   नाडी  nADI f.
   any pipe or tube   
   यन्त्रनाल  yantranAla n.
   mechanical pipe or tube  
   वंशनाडी  vaMzanADI f.
   pipe or tube made of bamboo   
   वंशनाडिका  vaMzanADikA f.
   pipe or tube made of bamboo     
            

Wilson

English

 नेत्र
mfn.
   (-त्रः-त्री-त्रं) A leader,  a guide,  one who guides or
leads.
n.
  (-त्रं)
1 The eye.
2 The root of a tree.
3 Bleached or wove silk.
4 A car,  a carriage.
5 The string of a churning rope.
6 An enema pipe.
mn.  (-त्रः-त्रं) Any tubular vessel.
f.
  (-त्री)
1 A river.
2 The goddess LAKṢMĪ.
E.
  णी to guide or gain,  Uṇādi aff.
   ष्ट्रन्,  fem.  aff.
   ङीष्.

Apte

English

नेत्रम् [nētram],  [नयति नीयते वा अनेन नी-ष्ट्रन्]

Leading,  conducting,  directing
 कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुदेहोपपत्तये Bhāg.*
  3.31.1.

The eye
 प्रायेण गृहिणीनेत्राः कन्यार्थेषु कृटुम्बिनः Ku.*
  6.85
 2.29, 3
7.13.

The string of a churning-stick
 मन्थानं मन्दरं कृत्वा तथा नेत्रं च वासुकिम् Mb.
 *  1.18.13
 Bhāg.*
  8.6.22.

Woven silk,  a fine silken garment
 नेत्र- क्रमेणोपरुरोध सूर्यम् R.*
  7.39. (where some commentators take नेत्रम् in its ordinary sense of the 'eye').

The root of a tree.

An enema pipe.

A carriage,  conveyance in general.

The number 'two'.

A leader
 सूर्योदये सञ्जय के नु पूर्वं युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन् । मामका वा भीष्मनेत्राः समीपे पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम् ॥ Mb.
 *  6.2.1.

A constellation,  star. (said to be m.
  only in these two senses).

A river
 Nm. 

A kind of vein
 Nm. 

A bug
 Nm. 

A bark of a tree
 Nm. Comp.
   -अञ्जनम् a collyrium for the eyes
 Ś. Til.7.-अतिथि a.
  One who has become visible. -अन्तः the outer corner of the eye. -अम्बु,  -अम्भस् n.
  tears.-अभिष्यन्दः running of the eyes,  a kind of eye-disease-अरिः Euphorbia Antiquorum (Mar.  निवडुंग,  शेर).-आमयः ophthalmia.  -उत्सवः any pleasing or beautiful object. -उपमम् the almond fruit.

औषधम् collyrium

green sulphate of iron (Mar.  हिराकस). -कार्मणम् a spell for the eyes
 Vikr. -कनीनिका the pupil of the eye. -कूटः,  -टम् a front apartment,  a side-hall,  a corner tower
 प्रधानावासनेत्रस्थनेत्रकूटद्वयं न्यसेत् Kāmikāgama 35.75.

कोषः the eye-ball.

the bud of a flower.-गोचर a.
  within the range of sight,  perceptible,  visible. -चपल a.
  restless with the eyes,  winking
 न नेत्रचपलो$नृजुः Ms.*
  4.177. -छदः the eyelid. -जम्,  -जलम्,  -वारि n.
  tears. -र्निसिन् a.
  kissing or touching the eye (sleep). -पत्रम् the eye-brows. -पर्यन्त a.
  as far as the eye,  up to the eye. (-तः) the outer corner of the eye. -पाकः inflammation of the eye
 Suśr.

पिण़्डः the eye-ball.

a cat. -बन्धः hood-winking,  playing at hide-and-seek
 Bhāg. -भवः,  -मलम् the mucus of the eyes. -मुष् a.
  stealing or captivating the eye.

योनिः an epithet of Indra (who had on his body a thousand marks resembling the female organ inflicted by the curse of Gautama).

the moon. -रञ्जनम् a collyrium.  -रोमन् n.
  the eyelash. -वस्तिः m.
 ,  f.
  a clyster-pipe with a bag. -वस्त्रम् a veil over the eye,  the eyelid. -विष् f.
  excretion of the eyes. -विष a.
  having poison in the eyes (the Brāhmaṇa)
 Mb.
 *  2.-स्तम्भः rigidity of the eyes.

Apte 1890

English

 नेत्रं [नयति नीयते वा अनेन नी-ष्ट्रन्] 1 Leading,  conducting. 
2 The eye
 प्रायेण गृहिणीनेत्राः कन्यार्थेषु कुटुंबिनः Ku. 6. 85,  2. 29,  30
 7. 13. 
3 The string of a churning-stick. 
4 Woven silk,  a fine silken garment
 नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यं R. 7. 39 (where some commentators take नेत्रं in its ordinary sense of the ‘eye’). 
5 The root of a tree. 
6 An enemapipe. 
7 A carriage,  conveyance in general. 
8 The number ‘two’. 
9 A leader. 
10 A constellation,  star (said to be. m. only in these two senses). 
Comp. 
अंजनं a collyrium for the eyes
 Ś. Til. 7. 
अंतः the outer corner of the eye. 
अंबु,  
अंभस् n. tears. 
अभिष्यंदः running of the eyes,  a kind of eye-disease. 
आमयः ophthalmia. 
उत्सवः any pleasing or beautiful object. 
उपमं the almond fruit. 
औषधं collyrium. 
कनीनिका the pupil of the eye. 
कोषः {1} the eye-ball. {2} the bud of a flower. 
गोचर a. within the range of sight,  perceptible,  visible. 
छदः the eyelid. 
जं,  
जलं,  
वारि n. tears. 
पर्यंत a. as far as the eye,  up to the eye. (
तः) the outer corner of the eye. 
पिंडः {1} the eye-ball. {2} a cat. 
मलं the mucus of the eyes. 
मुष् a. stealing or captivating the eye. 
योनिः {1} an epithet of Indra (who had on his body a thousand marks resembling the female organ inflicted by the curse of Gautama). {2} the moon. 
रंजनं a collyrium. 
रोमन् n. the eyelash. 
वस्तिः m. f. a clyster-pipe with a bag. 
वस्त्रं a veil over the eye,  the eyelid. 
विष् f. excretion of the eyes. 
स्तंभः rigidity of the eyes. 

Monier Williams Cologne

English

 नेत्र m.
  a leader,  guide (with gen.
   R.
  [B.] iii,  66,  10
 mostly ifc. ,  e.g. त्वं-नेत्र,  ‘having you for guide’,  MBh.
   ii,  2486 [f.  आ,  ib. ix,  222]
 cf.
   Pāṇ.
  v,  4,  116,  Vārtt.
  2,  3,  Pat.
 ),  AitUp.
   
 MBh.
  
 BhP.
  

 N.
  of a son of Dharma and father of Kuntī,  BhP.
  

 of a son of Su-mati,  MatsyaP.
  

 नेत्र॑ n.
  (and m.
 ,  Siddh.
 ) leading,  guiding,  conducting,  AV.
   x,  10,  22

 (ifc.  f(आ). ) the eye (as the guiding organ,  also -क,  Hcat.
 
 cf.
   नयन)

 the numeral 2 Sūryas.
  (cf.   नेतृ)

 the string by which a churning-stick is whirled round,  MBh.
  

 a pipe-tube,  Car.
 

 an injection pipe,  Suśr.
 

 the root of a tree,  Kād.
 

 a kind of cloth,  Hcar.
 

 a veil,  R.
 
 Ragh.

 a carriage,  L.
 

 a river,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 नेत्र,  अस्,  ई,  अम्,  one who guides or leads,  a
leader,  guide
 a substitute for नेतृ at the end of a
comp. (e. g. भवन्-नेत्र,  having thee as com-
mander)
 (अस्),  m.,  N. of a son of Dharma and
father of Kunti
 also a son of Su-mati
 (अम्),  n.
leading,  conducting
 the eye (as the instrument of
leading or guiding)
 symbolic expression for the
number two
 the string with which a churning-stick
is whirled round
 an enema-pipe
 the root of a tree
bleached or wove silk
 a carriage.
—नेत्र-कनी-
निका,  f. the pupil of the eye.
—नेत्र-कोष,  अस्, 
m. the eyeball
 the bud of a flower.
—नेत्र-गो-
चर,  अस्,  आ,  अम्,  within the range of the sight, 
visible.
—नेत्र-च्छद,  अस्,  m. the eyelid.
—नेत्र-
ज,  अस्,  आ,  अम्,  ‘eye-born, ’ coming from the eyes
 (अम्), 
n. a tear.
—नेत्र-जल,  अम्,  n. ‘eye-water, ’ tears.
—नेत्र-ता,  f. the state of being an eye
 नेत्रतां
या,  to become an eye.
—नेत्र-त्रिभाग-ब्रह्म-
यशस्विन्,  ई,  m.,  N. of an author.
—नेत्र-पर्यन्त, 
अस्,  आ,  अम्,  as far as to the eye,  up to the eye
 (अस्), 
m. the outer angle of the eye.
—नेत्र-पिण्ड,  अस्, 
m. a cat (‘having full eyes’)
 the eyeball.
—नेत्र-
पुष्करा,  f. a species of plant
 [cf. रुद्र-जटा।]
—नेत्र-मनः-स्वभावास्,  m. pl. eyes,  mind, 
and soul.
—नेत्र-मीना,  f. a species of plant (=
यव-तिक्ता).
—नेत्र-मुष्,  ट्,  ट्,  ट्,  stealing or cap-
tivating the eye.
—नेत्र-योनि,  इस्,  m. an epithet of
Indra (as covered with marks resembling the female
organ,  through the curse of Gautama,  whose wife
Ahalyā he had attempted to seduce
 the sage after-
wards relenting,  changed these disgraceful marks on
the body of the deity to as many eyes)
 the moon
(as produced from the eye of Atri).
—नेत्र-रञ्जन, 
अम्,  n. ‘eye-colouring, ’ collyrium.
—नेत्र-रुज्,  क्, 
f. disease of the eyes.
—नेत्र-रोग,  अस्,  m. disease
of the eyes,  ophthalmia
 (अस्,  आ,  अम्),  afflicted with
disease of the eyes.
—नेत्ररोग-ता,  f. disease of the
eyes.
—नेत्ररोग-हन्,  आ,  m. a particular plant used
for diseases of the eyes,  Tragia Involucrata.
—नेत्र-
रोमन्,  अ,  n. the eyelash.
—नेत्र-वस्ति,  इस्,  m. f.
a clyster-pipe with a bag.
—नेत्र-वस्त्र,  अम्,  n. a
veil over the eye.
—नेत्र-वारि,  n. ‘eye-water, ’
tears.
—नेत्र-विष्,  ट्,  f. excretion of the eyes.
—नेत्र-विष,  अस्,  आ,  अम्,  having poison in the
eyes.
—नेत्र-स्तम्भ,  अस्,  m. rigidity of the eyes.
—नेत्राञ्जन (°र-अञ्°),  अम्,  n. ‘eye-ointment, ’
collyrium.
—नेत्रान्त (°र-अन्°),  अस्,  m. the outer
corner of the eye.
—नेत्राभिष्यन्द (°र-अभ्°), 
अस्,  m. running of the eyes.
—नेत्रामय (°र-
आम्°),  अस्,  m. ophthalmia.
—नेत्राम्बु (°र-अम्°)
or नेत्राम्भस् (°र-अम्°),  अस्,  n. ‘eye-water, ’
tears.
—नेत्रारि (°र-अरि),  इस्,  m. a species of plant
(= सीहुण्ड).
—नेत्रोत्सव (°र-उत्°),  अम्,  n. ‘eye-
feast, ’ any pleasing or beautiful object.
—नेत्रोपम
(°र-उप्°),  अम्,  n. the almond fruit (as resembling
eyes).
—नेत्रोपम-फल,  अस्,  m. the almond
tree.
—नेत्रौषध (°र-औष्°),  अम्,  n. medi-
cine for the eyes,  collyrium,  green sulphate of iron
used as collyrium
 (ई),  f. Odina Pinnata (= अज-
शृङ्गी).

 नेत्र नेत्र,  नेत्रिक,  &c. See p. 511,  col. 3.

Macdonell

English

 नेत्र ne-tra,  —° a.
  leader,  guide
 n.
  guidance
 🞄eye
 veil
 cord which causes a churning-stick 🞄or top to revolve
 root
 -kośa,  m.
  apple of 🞄the eye
 -kautūhala,  n.
  passionate longing 🞄[Page147-3] 🞄of the eyes
 -ja,  a.
  produced from the eyes
 🞄-jala,  n.
  tears
 -niṃsin,  a.
  kissing,  i. e. 🞄closing,  the eyes (sleep)
 -peya,  fp. to be 🞄drunk by,  i. e. gladdening,  the eyes
 -praṇayin,  a.
  desiring the eyes of,  appearing to (g.)
 🞄-bandha,  m.
  bandaging the eyes,  blind manʼs 🞄buff
 -vāri,  n.
  tears
 -añjana,  n.
  eye-salve
 🞄-ambhas,  n.
  tears
 -utsava,  m.
  feast to the 🞄eyes.

Benfey

English

 नेत्र नेत्र,  i. e. नी + त्र, 
 I. A substi-
tute for नेतृ when latter part of a
comp. adj.
 ,  e. g. भवन्नेत्र,  i. e.
भवन्त्-,  Having thee as commander, 
MBh. 7,  3702.
 II. n.
 
 1. The eye, 
Man.  4,  44.
 2. The string of a churning
rope,  MBh. 1,  1124.
 -- Comp.
 
अ-युग्म-, 
and
त्रि-,  m.
  a name of Śiva,  Kumāras.
3,  51
 MBh. 12,  10357.
सहस्र-,  adj.
 
possessed of a thousand eyes.
परि-, 
 I. m.
  an owl.
 II. n.
  the white
lotus.

Hindi

आंख

Apte Hindi

Hindi

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
"नेतृत्व करना,  संचालन"

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
आँख

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
रई के डंडे की रस्सी

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
"बुनी हुई रेशम,  महीन रेशमी वस्त्र"

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
वृक्ष की जड़

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
बस्तिक्रिया की नली

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
"गाड़ी,  वाहन"

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
दो की संख्या

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
"नेता,  अगुआ"

नेत्रम्
नपुं*
   - नयति नीयते वा अनेन - वी+ष्ट्रन्
"नक्षत्र पुंज,  तारा"

नेत्रम्
नपुं*
   - नी+ष्ट्रन्
खटमल

नेत्रम्
नपुं*
   - -
"बक्कल,  वृक्ष की छाल"

नेत्रम्
नपुं*
   - -
आँख

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಚನ /ನಯನ /ಕಣ್ಣು
निष्पत्तिः - > णीञ् (प्रापणे) - "ष्ट्रन्" (३-२-१८२)
व्युत्पत्तिः - > नीयते अनेन
प्रयोगाः - > "नेत्राणां मदरुचिरक्षतैव तस्थौ चक्षुष्यः खलु महतां परैरलङ्घ्यः"
उल्लेखाः - > माघ० ८-५७
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಸರು ಕಡೆಯುವ ಹಗ್ಗ
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸ್ತ್ರ /ಬಟ್ಟೆ
प्रयोगाः - > "विस्तारितः कुञ्जरकर्णतालैर्नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यम् ।",  "वासः परं नेत्रमहं न नेत्रं किमु त्वमालिङ्ग्य तन्मयापि ।"
उल्लेखाः - > रघु० ७-३९,  नैष० ७-८
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರದ ಬುಡ
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಥ /ಗಾಡಿ
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿಚಕಾರಿ /ಬಸ್ತಿ /ಮಲನಾಳದೊಳಕ್ಕೆ ದ್ರವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಡುವ ಕೊಳವೆ
नेत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆ
नेत्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕ /ಯಜಮಾನ /ಮುಂದಾಳು
नेत्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರ
विस्तारः - > नैत्रो नेतरि - त्रिकाण्ड०
नेत्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಯ್ಯುವವನು /ಮುಂದೆ ಸಾಗುವವನು
नेत्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಯ್ಯುವವಳು /ಮುಂದೆ ಸಾಗುವವಳು

L R Vaidya

English

 netra {% n. %} 1. Leading,  conducting
the eye,  R.ii.73,  iii.11
the string of a churning stick
an enema-pipe
the root of a tree
woven silk,  नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यम् R.vii.39
a carriage
a leader
the number ‘two.’

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२,  अंस,  अक्षि,  अन्तक,  अम्बक,  अयन,  अश्वि,  अश्विनी,  ईक्षण,  ओष्ठ,  कर,  कर्ण,  कुच,  कुटुम्ब,  गरुत्,  गुल्फ,  चक्षु,  जङ्घा,  जानु,  दस्र,  दृश् ,  दृष्टि,  दोः,  द्वन्द्व,  द्वय,  द्वि,  ध्रुव,  नय,  नयन,  नासत्य,  नेत्र,  पक्ष,  पाणि,  बाहु,  भुज,  भुजा,  यम,  यमल,  युग,  युगल,  युग्म,  रविचन्द्रौ,  रविपुत्र,  लोचन,  श्रोत्र,  स्तन,  हस्त

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

Bopp

Latin

 नेत्र n. (r. नी ducere,  s. त्र) oculus. Cf. नयन.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

नेत्र
क्ली
नेत्र,  वस्त्र,  चक्षुस्,  परिवर्तगुण
नेत्रं वस्त्रं विशेषः स्यान्नेत्रं चक्षुरुदाहृतम् ।
परिवर्तगुणो नेत्रं नेत्रः कस्तूरिकामृगः ॥ ४१ ॥
verse 1.1.1.41
page 0003

नेत्र
पु
नेत्र,  कस्तूरिकामृग
नेत्रं वस्त्रं विशेषः स्यान्नेत्रं चक्षुरुदाहृतम् ।
परिवर्तगुणो नेत्रं नेत्रः कस्तूरिकामृगः ॥ ४१ ॥
verse 1.1.1.41
page 0003

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 netra,  m. (otherwise nt.),  eye: netrā … tvacanaddhāḥ (n. pl.) LV 〔324.11〕 (vs
 no v.l.).

Indian Epigraphical Glossary

English

 netra (IE 7-1-2),  ‘two’
 in some areas of Eastern India,  it
was used in the sense of Hara-netra,  ‘three’. The word dṛk
seems to bear the sense of three in the Pamulavaka plates of
Eastern Cālukya Vijayāditya VII (JAHRS,  Vol. II,  p. 287, 
text line 67).

Lanman

English

 netra,  n. eye. [‘leader, ’ √nī,  1185a: for
mg,  cf. nayana.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 नेत्र Die Bed. "Fluß" ist zu streichen. [Z.] — नेत्र n. auch eine Art Zeug,  Harṣac. (1936) 315,  2
 438,  7 (175,  11). °वस्त्र Kāśīkh. 30,  44. — 1. m. mit einem Gen.,  R. ed. Bomb. 3,  66,  10.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चक्षुरक्षीक्षणं नेत्रं नयनं दृष्टिरम्बकम् ।
लोचनं दर्शनं दृक्च तत्तारा तु कनीनिका ॥ ५७५ ॥
-wordlist-
 
चक्षुस् (क्ली),  अक्षि (क्ली),  ईक्षण (क्ली),  नेत्र (क्ली),  नयन (क्ली),  दृष्टि (स्त्री),  अम्बक (क्ली),  लोचन (क्ली),  दर्शन (क्ली),  दृश् (स्त्री),  तारा (स्त्री),  कनीनिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दृक्
दृक्,  दृष्टि,  नेत्र,  लोचन,  चक्षुष्,  नयन,  अम्बक,  ईक्षण,  अक्षि
दृग्दृष्टिनेत्रलोचनचक्षुर्नयनाम्बकेक्षणाक्षीणि ।
verse 2.1.1.519
page 0059

नेत्र
नेत्र,  मूल
ह्यस्तनदिनेऽपि कल्यं नेत्रं मूले रजस्यपि परागः ।
verse 5.1.1.809
page 0093

नाममाला

Sanskrit

दृश्,  अक्षि,  चक्षुस्,  नयन,  दृष्टि,  नेत्र,  विलोचन
दृगक्षि चक्षुर्नयनं दृष्टिर्नेत्रं विलोचनम् ।
verse 0.1.1.99
page 0049

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  नेत्रम्
Root:  नेत्र
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ eye
⇒ veil
⇒ river
⇒ guiding
⇒ leading
⇒ carriage
⇒ pipe-tube
⇒ numeral 2
⇒ conducting
⇒ kind of cloth
⇒ root of a tree
⇒ injection pipe
⇒ rope for churning stick
⇒ cord for churning stick
⇒ string by which a churning-stick is whirled round
Shloka(s): 
2|6|93|1 ► लोचनं नयनं नेत्रमीक्षणं चक्षुरक्षिणी। (मनुष्यवर्गः)
2|6|93|2 ► दृग्दृष्टी चास्रु नेत्राम्बु रोदनं चास्रमश्रु च॥ (मनुष्यवर्गः)
3|3|25|2 ► लक्ष्यदृष्ट्या स्त्रियां पुंसि गौर्लिङ्गं चिह्नशेफसोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|93|1 ⇢ लोचनम् (लोचन) (नपुं) ⇒ eye, sight, brightening, illuminating, organ of sight
➠ 2|6|93|1 ⇢ नयनम् (नयन) (नपुं) ⇒ eye, polity, fixing, guiding, conduct, drawing, leading, managing, bringing, carrying, directing, conducting, leading organ, moving 
 prudent
➠ 2|6|93|1 ⇢ नेत्रम् (नेत्र) (नपुं) ⇒ eye, veil, river, guiding, leading, carriage, pipe-tube, numeral 2, conducting, kind of cloth, root of a tree, injection pipe, rope for churning stick, cord for churning stick, string by which a churning-stick is whirled round
➠ 2|6|93|1 ⇢ ईक्षणम् (ईक्षण) (नपुं) ⇒ eye, view, look, sight, aspect, seeing, regarding, caring for, aspect sight, looking after
➠ 2|6|93|1 ⇢ चक्षुः (चक्षुस्) (नपुं) ⇒ eye, look, light, sight, aspect, seeing, clearness, act of seeing, another sAman, faculty of seeing, eye of mitra and god of water
➠ 2|6|93|1 ⇢ अक्षि (अक्षि) (नपुं)
➠ 2|6|93|2 ⇢ दृक् (दृश्) (स्त्री)
➠ 2|6|93|2 ⇢ दृष्टिः (दृष्टि) (स्त्री) ⇒ eye, look, sight, vision, wisdom, regard, glance, theory, system, notion, opinion, attitude, doctrine, eyesight, beholding, wrong view, mind's eye, intelligence, consideration, point of view, pupil of the eye, faculty of seeing, aspect of the stars
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (स्त्री)
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (पुं)
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ नेत्रमलम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ चक्षुरादीन्द्रियम्
उपाधि ➡ अवयवः
अन्यसंबन्धाः ➡ नेत्रप्रान्तः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नेत्रं,  क्ली,
   (नीयते नयति वानेनेति । “दाम्नी-शसेति ।” ३ । २ । १८२ । इति करणे ष्ट्रन् ।)चक्षुः । (यथा,  मनुः । ४ । ४४ ।“नाञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे नचाभ्यक्तामनावृताम् ।न पश्येत् प्रसवन्तीञ्च तेजस्कामो द्विजोत्तमः ॥
”)जटा । अंशुकम् । इत्यमरः । २ । ६ । ९३, ३ । ३ । १७९ ॥
 मन्थगुणः । (यथा,  महाभारते ।१ । १८ । १३ ।“मन्थानं मन्दरं कृत्वा तथा नेत्रञ्च वासुकिम् ।देवा मथितुमारब्धाः समुद्रं निधिमम्भ-साम् ॥
”)वृक्षमूलम् । रथः । नेतरि,  त्रि । इति मेदिनी ।रे,  ५४ ॥
 (यथा,  महाभारते । २ । ६० । ४ ।“नावं समुद्र इव बालनेत्रा-मारुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत् ॥
”)नाडी । इति विश्वः ॥
 वस्तिशलाका । इतिराजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नेत्र न०
  नयति नीयते वाऽनेन ष्ट्रन् । १ मन्थनदामनि २ वस्त्र-भेदे ३ वृक्षमूले ४ रथे ५ जटायाम् ६ नाड्याम् मेदि० ।७ चक्षुषि अमरः । ८ प्रापयितरि ९ नयनसाधने१० प्रवर्त्तके च त्रि०
  । ११ वस्तिशलाकायां राजनि० ।१२ चक्षुर्गोलकावस्थिते वह्निदेवताके तैजसे इन्द्रियभेदेन०  “विजित्य नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभाम्” कुमा० तत्रअग्निमन्थनदामनि “व्यामप्रमाणं नेत्रं स्यात् प्रमथ्यस्तेनपावकः” कर्मप्रदीपे कात्या० “मन्थानं मन्दरं कृत्वातथा नेत्रञ्च वासुकिम्” भा० आ० १८ अ० । चक्षुषि “नेत्रेदूरमनञ्जने पुलकिता तन्वी तवेयं तनुः” सा० द० । १२ है-हयनृपपुत्रभेदे पु०
  “धर्मस्तु हैहयसुतो नेत्रः कुन्तिपिताततः” भाग० ९ । १३ । ६६ । १४ द्वित्वसंख्यायां न०
  “मुनिषड्-यमनेत्राणि (२२६७) सू० सि० ज्यार्द्धपिण्डोक्तौ ।वस्तिशलाकामानादि सुश्रुते उक्तं यथा “अथातो नेत्र-वस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं व्याख्यास्यामः” इत्यु-पक्रमे सप्रपञ्चमुक्त्वा नेत्रप्रमाणादि उक्तं यथा“पञ्चविंशतेरूर्द्ध्वं द्वादशाङ्गुलं मूलेऽङ्गुष्ठोदरपरीणाहमग्रेकनिष्ठिकोदरषरीणाहमग्रे त्यङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकं गृ-ध्रवत्रनाडीतुल्यप्रवेशं कोलास्थिमात्रं छिद्रं क्लिन्नकला-यमात्रं छिद्रमित्येके । सर्वाणि मूले वस्तिनिबन्धनार्थंद्विकर्णिकानि । आस्थापनद्रव्यप्रमाणं तु विहिता द्वादश-पसृतयः । सप्ततेस्तूर्द्धं नेत्रप्रमाणमेतदेव द्रव्यप्रमाणन्तुद्विरष्टवर्षवत् । तत्र नेत्राणि सुवर्णरजतताम्रायोरीति-दन्तशृङ्गमणितरुसारमयाणि श्लक्ष्णानि दृढानि गोपु-च्छाकृतीन्यृजूनि गुटिकामुखानि । वस्तयश्चावृद्धानांमृदवो नातिबहुला दृढाः प्रमाणवन्तो गोमहिषवराहा-जोरभ्राणाम्” । “नेत्रालाभे हिता नाडी नलवंशास्थि-सम्भवा । वस्त्यलाभे हितं चर्म सूक्ष्मं वा तान्तवंघनम्” । वस्तिशलाकारूपं च उत्तरवस्तिशब्दे १०९८०पृ० सुश्रुतोक्तं दृश्यम् । “चतुर्दशाङ्गुलं नेत्रमातुराङ्गु-लमानतः” इत्यादिनोक्तं दृश्यम् । “कृत्वा सूक्ष्मेणनेत्रेण चक्रतैलेन तर्पयेत्” सुश्रुतः ।

Capeller

German

 नेत्र Führer,  Leiter (nur adj. —°). m.
 
Mannsn.  n.
  Führung,  Leitung
 Auge.

Burnouf

French

 नेत्र नेत्र a. (नी
 sfx. त्र) qui conduit,  qui
guide. -- S. n.
  œil.
		 Corde de la baratte.
		 Char,  chariot.
Vaisseau tubuleux.
		 Racine d'arbre.
		 Soie blanche ou tissée. -- S.
f.
  नेत्रि rivière.
नेत्रछद m.
  paupière.
नेत्रपिण्ड m.
  chat.
नेत्रमुष् a. qui éblouit,  qui charme les yeux.
नेत्रयोनि m.
  Indra [allusion à la légende de la femme de
Gotama].
नेत्राम्बु m.
  (अम्बु) larme.
नेत्रौषध n.
  (ओषध) collyre de sulfate de fer.
-- F. sorte de drogue.

Stchoupak

French

 नेत्र-
 m.
  conducteur,  chef de (ord. ifc.) 
 fils de Dharma et père de
Kuntī 
 nt. œil 
 corde à faire tourner la baratte ou le bâton à feu 
racine d'arbre 
 sorte d'étoffe,  voile 
 -तां या- devenir œil.
°कोश- °कोष- m.
  globe de l'œil,  prunelle 
 bouton de fleur.
°गोचर- a. qui se trouve dans le champ visuel,  visible.
°चपल- a. aux regards errants.
°ज- nt. larmes 
 °जल- id. 
 °जल-स्रव- m.
  torrent de pleurs.
°निंसिन्- a. (sommeil) qui touche ou baise les yeux.
°बन्ध- m.
  jeu de colin-maillard ou de cache-cache.
°मुष्- ag. qui ravit les regards.
°वारि- nt. = °ज-।
°विष- a. qui a du poison dans les yeux.
नेत्रोत्सव- m.
  fête pour les yeux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.