| YouTube Channel

द्वि (dvi)

 
शब्दसागरः
English
द्वि dual only.
mf. (-द्वौ)
n.
 (-द्वे) Two.
m.
 (-द्विः) Two, (of times, &c.) is
only used in composition, as अतिद्वि a thing more than two, and
inflected like other nouns in इः in composition with other nume-
rals, it is changed to द्वा, as द्वादश twelve, द्वाविंशति twenty-two,
द्वात्रिंशत् thirty-two, &c.
Capeller Eng
English
द्वि (°—) two.
Yates
English
द्वि (द्वौ-द्वे-द्विः)
a. Dual. Two.
द्वि, प्रतिक (कः-की-कं)
a. Bought with
or holding two
Karshas.
Spoken Sanskrit
English
द्वि - dvi -
m.
 - two
द्वे - dve -
n.
 - two [ number ]
द्विध - dvidha -
adj.
 - twofold
द्वन्द्व - dvandva -
n.
 - contest [ between two entities ]
इमौ - imau -
m.
 - thesetwo [ dual ]
वर्षद्वयम् - varSadvayam -
n.
 - twoyears
वर्तावहे { वृत् } - vartAvahe{vRt} - verb 1 - wetwoare
कुर्व - kurva -
m.
 - we(two)do
आस्व - Asva - verb - wetwowere
वर्तेथे - vartethe - verb - youtwoare
आस्ताम् - AstAm - verb - youtwowere
कुरुथः - kuruthaH - verb - you(two)do
वर्तेते { वृत् } - vartete{vRt} - verb 1 - theytwoare
अकुर्व { कृ } - akurva{kR} - verb 8 - we(two)did
कुरुत - kuruta -
m.
 - they(two)do
अकुरुतम् { कृ } - akurutam{kR} - verb 8 - you(two)did
दिनद्वयात् परम् - dinadvayAtparam - phrase - aftertwodays
अकुरुताम् { कृ } - akurutAm{kR} - verb 8 - they(two)did
आस्ताम् - AstAm - verb - they(two)were
द्विकोटिकतर्क - dvikoTikatarka -
m.
 - two-valuedlogic [ computer ]
द्वि - dvi -
m.
 - two
द्वि- - dvi- - bin-
द्वि- - dvi- - di-
द्वि-उदुब्ज - dvi-udubja -
adj.
 - biconvex
द्वि-वर्णाय - dvi-varNAya -
n.
 - bichromate
द्वि-कोशावान - dvi-kozAvAna -
adj.
 - bi-cellular
Wilson
English
द्वि dual only.
mf. (-द्वौ)
n.
 (-द्वे) Two.
m.
 (-द्विः) Two, (of
times, &c.) it is only used in composition, as अतिद्वि a thing more than two,
and inflected like other nouns in इः in composition with other numerals, it
is changed to द्वा, as द्वादश twelve, द्वाविंशति twenty-two,
द्वात्रिंशत् thirty-two, &c.
Apte
English
द्वि [dvi], num.
a.
 (Nom.
du.
 द्वौ
m.
 , द्वे
f.
 , द्वे
n.
 ) Two, both
सद्यः परस्परतुलामधिरोहतां द्वे
R.*
 5.68. (N. B. In
comp.
 द्वा is substituted for द्वि necessarily before दशन्, विंशति and त्रिंशत् and optionally before चत्वारिंशत्, पञ्चाशत्, षष्टि, सप्तति and नवति, द्वि remaining unchanged before अशीति.) [cf.
L.
 duo, bis or bi in
comp.
Gr.
 duo, dis
Zend dva
A.
 S.twi.]
Comp.
 -अक्ष
a.
 two-eyed, binocular. द्व्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटाक्षीम्
Mb.
 -अक्षर
a.
 dissyllabic. (-रः) a word of two syllables. -अङ्गुल
a.
 two fingers long. (-लम्) two fingers' length. -अणुकम् an aggregate or molecule of two atoms, a diad. विषयो द्व्यणुकादिस्तु ब्रह्माण्डान्त उदाहृतः Bhāṣāparichchheda. -अन्तर
a.
 separated by two intermediate links. -अर्थ
a.
having two senses.
ambiguous, equivocal.
having two objects in view. ˚करa. accomplishing two objects
आम्रश्च सिक्तः पितरश्च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरीह लोके Vāyu
P.
 ˚त्वम् the state of having to convey two senses
द्व्यर्थत्वं विप्रतिषिद्धम् MS.* 7.1.6.-अर्ध
a.
 1. -अवर
a.
 at least two
द्व्यवरान् भोजयेद् विप्रान् पायसेन यथोचितम्
Bhāg.*
 8.16.43. -अशीत
a.
 eighty-second.-अशीतिः
f.
 eighty-two. -अष्टम् copper. ˚सहस्रम् 16.-अहः a period of two days. -आत्मक
a.
having a double nature.
being two. -आत्मकाः
m.
 (pl. ) the signs of the zodiac Gemini, Virgo, Sagittarius and Pisces.-आमुष्यायणः 'a son of two persons or fathers', an adopted son who remains heir to his natural father though adopted by another. -आम्नात
a.
 twice mentioned. -आहिक
a.
 recurring every day (fever).-ऋचम् (द्वृचम् or द्व्यर्चम्) a collection of two verses orriks. -एकान्तर
a.
 separated by two or by one (degree)
द्व्येकान्तरासु जातानां धर्म्यं विद्यादिमं विधिम्
Ms.*
 1.7.
कः, ककारः crow (there being two 'Ka's in the word काक).
the ruddy goose (there being two 'Ka's in the word कोक). -ककुद्
m.
 a camel. -कर
a.
 Yielding two senses, serving two purposes
तत्र द्विकरः शब्दः स्यात् । न च सकृदुच्चरितः शक्तो ŚB. on MS.* 12.1.4.-कार्षापणिक
a.
 worth two कार्षापणs -कौडविक
a.
 containing or worth two कुडवs. -गत a ambiguous.-गु
a.
 exchanged or bartered for two cows. (-गुः) a subdivision of the Tatpuruṣa compound in which the first member is a numeral
द्वन्द्वो द्विगुरपि चाहम् Udb.-गुण
a.
 double, twofold
पितुर्वधव्यसनमिदं हि येन मे चिरादपि द्विगुणमिवाद्य वर्धते
Mu.*
 5.6 (द्रिगुणाकृ to plough twice
द्विगुणीकृ to double, increase
द्विगुणीभूत
a.
 double, augmented).-गुणित
a.
doubled, multiplied by two
वैरोचनैर्द्विगुणिताः सहसा मयूखैः
Ki.*
 5.46.
folded double.
enveloped.
doubly increased, doubled. -चरण
a.
 having two legs, two-legged
द्विचरणपशूनां क्षितिभुजाम् Śānti.4.15.-चत्वारिंश
a.
 (द्वि-द्वा-चत्वारिंश) fortysecond. -चत्वारिंशत्f. (द्वि-द्वा चत्वारिंशत्) forty-two. -चन्द्रधी, -मतिः The illusion of seeing two moons due to an eye disease called Timira
N.*
 13.42. -जः 'twice-born'
a man of any of the first three castes of the Hindus (a Brāhmaṇa, Kṣatriya or Vaiśya)
मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जिबन्धनात् । ब्राह्मणक्षत्रियविशस्तस्मादेते द्विजाः स्मृताः
Y.*
 1.39.
Brāhmaṇa (over whom the Saṁskāras or purificatory rites are performed)
जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारै- र्द्विज उच्यते.
any oviparous animal, such as a bird, snake, fish
&c.
Mb.
 * 12.361.5. (द्विजश्रेष्ठ
=
 द्विजाना- मण्डजानां सर्पाणां श्रेष्ठ)
स तमानन्दमविन्दत द्विजः
N.*
 2.1
Ś.*
 5.22
R.*
 12.22
Mu.*
 1.11
Ms.*
 5.17.
a tooth
कीर्णं द्विजानां गणैः
Bh.*
 1.13. (where द्विज means 'a Brāhmaṇa' also).
A star
L.
 D. B.
A kind of horse
जलोद्भवा द्विजा ज्ञेयाः Aśvachikitsā.
A Brahmachārī
Bhāg.*
 11.18.42. ˚अग्ऱ्य a Brāhmaṇa. ˚अयनी the sacred thread worn by the first three castes of the Hindus. ˚आलयः
the house of a dvija.
a nest. ˚इन्द्रः, ˚ईशः
the moon
द्विजेन्द्रकान्तं श्रितवक्षसं श्रिया
Śi.*
 12.3.
an epithet of Garuḍa.
camphor. ˚दासः a Sūdra. ˚देवः
a Brāhmaṇa
Bhāg.*
 8.15.37.
a sage
Bhāg.*
 3.1.23.
N.
 of Brahmadeva
Bhāg.*
 5.2.16. ˚पतिः, ˚राजः an epithet of
the moon
इत्थं द्विजेन द्विजराजकान्तिः
R.*
 5.23.
Garuḍa.
camphor. ˚प्रपा
a trench or basin round the root of a tree for holding water.
a trough near a well for watering birds, cattle
&c.
 ˚प्रियः kind of khadira. ˚प्रिया the Soma plant. ˚बन्धुः, ˚ब्रुवः
a man who pretends to be a Brāhmaṇa.
one who is 'twice-born' or a Brāhmaṇa by name and birth only and not by acts
cf.
 ब्रह्मबन्धु. ˚मुख्यः a Brāhmaṇa. ˚लिङ्गिन्
m.
a Kṣatriya.
a pseudoBrāhmaṇa, one disguised as a Brāhmaṇa. ˚वाहनः an epithet of Viṣṇu (having Garuḍa for his vehicle). ˚सेवकः a Sūdra. -जन्मन्
a.
having two natures.
regenerated.
oviparous (m. ). -जातिः
m.
a man of any of the first three castes of the Hindus
एतान् द्विजातयो देशान् संश्रयेरन् प्रयत्नतः
Ms.*
 2.24.
a Brāhmaṇa.
Ki.*
 1.39
Ku.*
 5.4. गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः H.
a tooth.
A kind of horse
लक्षणद्वयसम्बन्धाद् द्विजातिः स्यात् तुरङ्गमः Yuktikalpataru. -जातीय
a.
belonging to the first three castes of the Hindus.
of a twofold nature.
of mixed origin, mongrel. (-यः) a mule. -जानि a having two wives. -जिह्व
a.
 double-tongued (fig. also).
insincere.
(ह्वः) a snake
परस्य मर्माविधमुज्झतां निजं द्विजिह्वतादोषमजिह्मगामिभिः
Śi.*
 1.63
R.*
 11.64
14.41
Bv.*
 1.2.
an informer, a slanderer, tale-bearer.
an insincere person
a thief.
particular disease of the tongue. -ज्या the sine of an arc.
ठः the sign visarga consisting of two dots.
N.
 of Svāhā, wife of Agni. -त्र
a.
 (pl. ) two or three
द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन्
R.*
 5.25
सूक्ष्मा एव पतन्ति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिन्दवः
Bh.*
 2.121. -त्रिंश (द्वात्रिंश)
a.
thirty second.
consisting of thirty two. -त्रिंशत् (द्वात्रिंशत्)f. thirty-two. ˚लक्षण
a.
 having thirty-two auspicious marks upon the body. -दण्डि
ind.
 stick against stick.-दत्
a.
 having two teeth (as a mark of age). -दन्तः an elephant. -दल
a.
 having two parts, two-leafed. -दश
a.
 (pl. ) twenty. -दश
a.
(द्वादश) twelfth
गर्भात् तु द्वादशे विशः
Ms.*
 2.36.
consisting of twelve. -दशन् (द्वादशन्)
a.
 (pl. ) twelve. ˚अंशुः, ˚अर्चिस्
m.
 an epithet of
the planet Jupiter.
Bṛihaspati, the preceptor of the gods. ˚अक्षः, ˚करः, ˚लोचनः epithets of Kārtikeya ˚अक्षरमन्त्रः- विद्या the mantra ऊँ नमो भगवते वासुदेवाय
गन्धधूपादिभिश्चार्चेद्वाद- शाक्षरविद्यया
Bhāg.*
 8.16.39. ˚अङ्गुल a measure of twelve fingers. ˚अध्यायी
N.
 of Jaimini's Mimāṁsā in twelve Adhyāyas. ˚अन्यिक
a.
 committing twelve mistakes in reading. ˚अस्र a dodecagon. ˚अहः
a period of twelve days
शुध्येद् विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः
Ms.*
 5.83
11.168.
a sacrifice lasting for or completed in twelve days. ˚अक्षः, ˚आख्यः a Buddha. ˚आत्मन्
m.
 the sun
N.*
 1.52. ˚आदित्याः (pl. ) the twelve suns
see आदित्य. ˚आयुस्
m.
 a dog. ˚लक्षणी
f.
 the मीमांसासूत्र of जैमिनि (so called because it comprises twelve chapters)
धर्मो द्वादशलक्षण्या व्युत्पाद्यः ŚB. on MS. ˚वार्षिक
a.
twelve years old, lasting for twelve years
Pt.*
 1. ˚विध
a.
 twelve-fold. ˚सहस्र
a.
 consisting of 12. -दशी (द्वादशी) the twelfth day of a lunar fortnight. -द्वादशान्यिक (द्वादशापपाठा यस्य जाताः द्वादशान्यिकः). -दशम् (द्वादशम्)) a collection of twelve, ˚आदित्याः Twelve Ādityas: विवस्वान्, अर्यमा, पूषन्, त्वष्टा, सविता, 3भग, धाता, विधाता, वरुण, मित्र, रुद्र, विष्णु. ˚पुत्रा Twelve types of sons according to Dharmaśāstra: औरस, क्षेत्रज, दत्तक, कृत्रिम, गूढोत्पन्न, अपविद्ध, कानीन, सहोढ, क्रीत, पौनर्भव, स्वयंदत्त, पारशव. -दाम्नी a cow tied with two ropes. -दिवः a ceremony lasting for two days. -देवतम् the constellation विशाखा. -देहः an epithet of Gaṇesa. -धातुः an epithet of Gaṇeśa. -नग्नकः a circumcised man. -नवत (द्वि-द्वा-नवत)
a.
 ninety-second. -नवतिः(द्वि-द्वा-नवतिः)f. ninety-two. -पः an elephant
यदा किञ्चिज्ज्ञो$हं द्विप इव मदान्धः समभवम्
Bh.*
 3.31
विपूर्यमाणश्रवणोदरं द्विपाः Śi. ˚अधिपः Indra's elephant. ˚आस्य an epithet of Gaṇesa. -पक्षः
a month. -पञ्चाश (द्वि-द्वा-पञ्चाश)
a.
 fifty-second. -पञ्चाशत्
f.
 (द्वि-द्वा-पञ्चाशत्) fifty-two.
पथम् two ways.
a cross-way, a place where two roads meet. -पद् see द्विपाद् below. -पद
a.
 having two feet (as a verse). -पदः a biped man. -पदिका, -पदी a kind of Prākṛita metre. -पाद्,
a.
 two footed
द्विपाद बहुपादानि तिर्यग् गतिमतीनि च
Mb.
 * 14.37.
पादः a biped, man.
a god. -पाद्यः, -द्यम् a double penalty. -पायिन्
m.
 an elephant. -फालबद्धः hair parted in two
N.*
 1.16.-बाहुः man
Ks.*
 53.94. -बिन्दुः a Visarga (:). -भातम् twilight. -भुजः an angle. -भूम
a.
 having two floors (as a palace). -भौतिकः a horse possessing two elements out of the five
द्वयोर्लक्षणसंबन्धात् तुरगः स्याद् द्विभौतिकः Yuktikalpataru. -मातृ, -मातृजः an epithet of
Gaṇesa.
king Jarāsandha. -मात्रः a long vowel (having two syllabic instants)
एकमात्रो भवेद् ह्रस्वो द्विमात्रो दीर्घ उच्यते Śikṣā. -मार्गी a cross-away.
मुखा a leech.
kind of water-vessel
˚अहिः, ˚उरगः a doublemouthed snake.
रः a bee
cf.
 द्विरेफ.
=
 बर्बर q. v. -मुनि
ind.
 the two Munis, Pāṇini and Kātyāyana
द्विमुनि व्याकरणस्य, विद्याविद्यावतारभेदाद् द्विमुनिव्याकरणमित्यपि साधु Sk. -मूर्वा
N.
 of a plant, presumably some hemp. Mātaṅga.
L.
 9.2. -यामी Two night-watches
=
 6 hours.-रदः an elephant
सममेव समाक्रान्तं द्वयं द्विरदगामिना
R.*
 4.4
Me.*
 61. ˚अन्तकः, ˚अराति, ˚अशनः
a lion.
the Śarabha. -रसनः a snake. -रात्रम् two nights. -रूप
a.
biform.
written in two ways.
having a different shape.
bi-colour, bipartite.
(पः) a variety of interpretation or reading.
a word correctly written in two ways. -रेतस्
m.
 a mule. -रेफः a large black bee (there being two 'Ra's in the word भ्रमर)
अनन्तपुष्पस्य मधोर्हि चूते द्विरेफमाला सविशेषसङ्गा
Ku.*
 1.27
3.27, 36. -लयः (in music) double time (?)
साम्य of two things (like गीत and वाद्य)
द्विलयान्ते चर्चरी
V.*
 4.35/36.
वक्त्रः a double-mouthed serpent.
a kind of demon
एकवक्त्रो महावक्त्रो द्विवक्त्रो कालसंनिभः Hariv. -वचनम् the dual number in grammar. -वज्रकः a kind of house or structure with 16 angles (sides). -वर्गः The pair of प्रकृति and पुरुष, or of काम and क्रोध
जज्ञे द्विवर्गं प्रजहौ द्विवर्गम् Bu. Ch.2.41.-वाहिका a wing. -विंश (द्वाविंश)
a.
 twenty-second.-विंशतिः
f.
 (द्वाविंशति) twenty-two. -विध
a.
 of two kinds or sorts
द्विविधः संश्रयः स्मृतः
Ms.*
 7.162.-वेश(स)रा a kind of light carriage drawn by mules.-व्याम, -व्यायाम
a.
 two fathoms long.
शतम् two hundred.
one hundred and two. -शत्य
a.
 worth or bought for two hundred. -शफ
a.
 clovenfooted. (-फः) any cloven-footed animal. -शीर्षः an epithet of Agni
also द्विशीर्षकः
सप्तहस्तः चतुःशृङ्गः सप्तजिह्वो द्विशीर्षकः Vaiśvadeva. -श्रुति
a.
 comprehending two intervals. -षष्
a.
 (pl. ) twice six, twelve. -षष्ट (द्विषष्ट, द्वाषष्ट)
a.
 sixty-second. -षष्टिःf. (-द्विषष्टिः, द्वाषष्टिः) sixty-two. -सन्ध्य
a.
 having a morning and evening twi-light. -सप्तत (द्वि-द्वा-सप्तत)a. seventy-second. -सप्ततिः
f.
 (द्वि-द्वा सप्ततिः) seventy two. -सप्ताहः a fortnight. -सम
a.
 having two equal sides. -समत्रिभुजः an isosceles triangle. -सहस्राक्षः the great serpent Śeṣa. -सहस्र, -साहस्र
a.
 consisting of 2. (-स्रम्) 2. -सीत्य, -हल्य
a.
 ploughed in two ways, i. e. first length-wise and then breadth-wise.-सुवर्ण
a.
 worth or bought for two golden coins. -स्थ (ष्ठ)
a.
 conveying two senses
भवन्ति चद्विष्ठानि वाक्यानि यथा श्वेतो धावति अलम्बुसानां यातेति ŚB. on MS.* 4.3.4. -हन्m. an elephant. -हायन, -वर्ष
a.
 two years old
शुके द्विहायनं कत्सं क्रौञ्चं हत्वा त्रिहायनम्
Ms.*
 11.134. -हीन
a.
 of the neuter gender. -हृदया a pregnant woman. -होतृm. an epithet of Agni.
Apte 1890
English
द्वि num. a. (Nom. du. द्वौ m., द्वे f., द्वे n.) Two, both
सद्यः परस्परतुलामधिरोहतां द्वे R. 5. 68. (N. B. In comp. द्वा is substituted for द्वि necessarily before दशन्, विंशति and त्रिंशत्, and optionally before चत्वारिंशत्, पंचाशत्, षष्टि, सप्तति and नवति, द्वि remaining unchanged before अशीति). [cf. L. duo, bis or bi in comp.
Gr. duo, dis
Zend dva
A. S. twi.].
Comp.
अक्ष a. two-eyed, binocular.
अक्षर a. dissyllabic. (
रः) a word of two syllables.
अंगुल a. two fingers long. (
लं) two fingers’ length.
अणुक an aggregate or molecule of two atoms a diad.
अर्थ a. {1} having two senses. {2} ambiguous, equivocal. {3} having two objects in view.
अशीत a. eighty-second.
अशीतिः f. eighty-two.
अष्टं copper.
अहः a period of two days.
आत्मक a. {1} having a double nature. {2} being two.
आमुष्यायणः ‘a son of two persons or fathers, an adopted son who remains heir to his natural father though adopted by another.
ऋचं (द्वृचं or द्व्यर्चं) a collection of two verses or ṛks.
कः,
ककारः {1} a crow (there being two Kas in the word काक). {2} the ruddy goose (there being two kas in the word कोक).
ककुद् m. a camel.
गु a. exchanged or bartered for two cows. (
गुः) a sub-division of the Tatpuruṣa compound in which the first member is a numeral
द्वंद्वो द्विगुरपि चाहं Udb.
गुण a. double, twofold. (द्विगुणाकृ to plough twice
द्विगुणीकृ to double, increase
द्विगुणीभूत a. doubled, augmented).
गुणित a. {1} doubled, multiplied by two
Ki. 5. 46. {2} folded double. {3} enveloped. {4} doubly increased, doubled.
चरण a. having two legs, two-legged
द्विचरणपशूनां क्षितिभुजां Śānti. 4. 15.
चत्वारिंश a. (द्वि-द्वा-चत्वारिंश) fortysecond.
चत्वारिंशत् f. (द्वि-द्वा-चत्वारिंशत्) forty-two.
जः ‘twice-born’ {1} a man of any of the first three castes of the Hiṇdus (a Brāhmaṇa, Kṣatriya or Vaiśya)
see Y. 1. 39. {2} a Brāhmaṇa (over whom the Saṃskāras or purificatory rites are performed)
जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारैर्द्विज उच्यते. {3} any oviparous animal, such as a bird, snake, fish &c.
स तमानंदमविंदत द्विजः N. 2. 1
Ś. 5. 21
R. 12. 22
Mu. 1. 11
Ms. 5. 17. {4} a tooth
कीर्णं द्विजानां गणैः Bh. 1. 13 (where द्विज means ‘a Brāhmaṇa’ also). °अग्र्यः a Brāhmaṇa. °अयनी the sacred thread worn by the first three castes of the Hindus. °आलयः {1} the house of a dvija. {2} a nest. °इंद्रः, °ईशः {1} the moon
Śi. 12. 3. {2} an epithet of Garuḍa. {3} cam. phor. °दासः a Śūdra. °देवः a Brāhmaṇa. °पतिः, °राजः an epithet off {1} the moon
R. 5. 23. {2} Garuḍa. {3} camphor. °प्रपा {1} a trench or basin round the root of a tree for holding water. {2} a trough near a well for watering birds, cattle, &c. °बंधुः, °ब्रुवः {1} a man who pretends to be a Brāhmaṇa. {2} one who is ‘twice-born’ or a Brāhmaṇa by name and birth only and not by acts
cf. ब्रह्मबंघु °मुख्यः a Brāhmaṇa. °लिंगिन् m. {1} a Kṣatriya. {2} a pseudo-Brāhmaṇa, one disguised as a Brāhmaṇa. °वाहनः an epithet of Viṣṇu, (having Garuḍa for his vehicle.). °सेवकः a Śūdra.
जन्मन् a. {1} having two natures. {2} regenerated. {3} oviparous. (
m.),
जातिः m. {1} a man of any of the first three castes of the Hindus
Ms. 2. 24 {2} a Brāhmaṇa
Ki. 1. 39
Ku. 5. 40. {3} a bird. {4} a tooth.
जातीय a. {1} belonging to the first three castes of the Hindus. {2} of a twofold nature. {3} of mixed origin, mongrel. (
यः) a mule.
जिह्व a. {1} double-tongued, (fig. also). {2} insincere (
ह्वः) {1} a snake
Śi. 1. 63
R. 11. 64, 14. 41
Bv. 1. 20. {2} an informer, a slanderer, tale-bearer. {3} an insincere person {4} a thief
ठः {1} the sign visarga consisting of two dots. {2} N. of Svāhā wife of Agni.
त्र a. pl. two or three: R. 5. 25
Bh. 2. 121.
त्रिंश (द्वात्रिंश) a. {1} thirty second. {2} consisting of thirty two.
त्रिंशत् (द्वात्रिंशत्) f. thirtytwo. °लक्षण a. having thirty-two auspicious marks upon the body.
दंडि ind. stick against stick.
दत् a. having two teeth.
दल a. having two parts, two leafed.
दश a. pl. twenty.
दश a. (द्वादश) {1} twelfth
Ms. 2. 36. {2} consisting of twelve.
दशन् ( द्वादशम्) a. pl. twelve. °अंशुः, °अर्चिस् m. an epithet of {1} the planet Jupiter. {2} Bṛhaspati, the preceptor of the gods. °अक्षः, °करः, °लोचनः epithets of Kārtikeya. °अंगुलं a measure of twelve fingers. °अध्यायी N of Jaimini's Mīmāṃsā in twelve Adhyāyas. °अन्यिक a. committing twelve mistakes in reading. °अस्रं a dodecagon. °अहः {1} a period of twelve days
Ms. 5. 83, 11. 168. {2} a sacrifice lasting for or completed in twelve days. °आख्यः, °अक्षः a Buddha. °आत्मन् m. the sun. °आदित्याः pl. the twelve suns
see आदित्य. °आयुस् m. a dog. °वार्षिक a. {1} twelve years old, lasting for twelve years
Pt. 1. °विध a. twelve-fold. °सहस्र a. consisting of 12000.
दशी (द्वादशी) the twelfth day of a lunar fortnight.
दशं (द्वादशं) a collection of twelve.
दाम्नी a cow tied with two ropes.
दिवः a ceremony lasting for two days.
देवतं the constellation विशाखा.
देहः an epithet of Gaṇeśa.
धातुः an epithet of Gaṇeśa.
नग्नकः a circumcised man.
नवत (द्वि-द्वा-नवत) a. ninety-second.
नवतिः (द्वि-द्वा-नवतिः) f. ninety-two.
पः an elephant. °अधिपः Indra's elephant. °आस्यः an epithet of Gaṇeśa.
पक्षः {1} a bird. {2} a month.
पंचाश ( द्विद्वा-पचांश) a. fifty-second.
पंचाशत् f. (द्वि-द्वा-पंचाशत्) fifty-two.
पथं {1} two ways. {2} a cross-way, a place where two roads meet.
पद् see द्विपाद् below.
पद a. having two feet (as a verse).
पदः a biped, man.
पदिका,
पदी a kind of Prākṛta metre.
पाद्,
पादः {1} a biped, man. {2} a bird. {3} a god.
पाद्यः,
द्यं a double penalty.
पायिन् m. an elephant.
बिंदुः a Visarga(:)
भुजः an angle.
भूम a. having two floors (as a palace).
मातृ,
मातृजः an epithet of {1} Gaṇeśa. {2} king Jarāsaṃdha.
मात्रः a long vowel (having two syllabic instants.)
मार्गी a crossaway.
मुखा a leech.
रः {1} a bee
cf. द्विरेफ. {2} = बर्वर q. v.
रदः an elephant
R. 4. 4
Me. 59. °अंतकः, °अरातिः, °अशनः {1} a lion. {2} the Śarabha.
रसनः a snake.
रात्रं two nights.
रूप a. {1} biform. {2} written in two ways. {3} having a different shape. {4} bi-colour, bipartite. (
पः) {1} a variety of interpretation or reading. {2} a word correctly written in two ways.
रेतस् m. a mule.
रेकः a large black bee (there being two ras in the word भ्रमर)
Ku. 1. 27, 3. 27, 36.
वचनं the dual number (in gram.).
वज्रकः a kind of house or structure with 16 angles (sides).
वाहिका a swing.
विंश (द्वाविंश) a. twenty-second.
विंशतिः f. (द्वात्रिंशतिः) twenty-two.
विध a. of two kinds or sorts
Ms. 7. 162
वेशरा a kind of light carriage drawn by mules.
शतं {1} two hundred. {2} one hundred and two.
शत्य a. worth or bought for two hundred.
शफ a. clovenfooted. (
फः) any cloven-footed animal.
शीर्षः an epithet of Agni.
षष् a. pl. twice six, twelve.
षष्ट (द्विषष्ट, द्वाषष्ट) a. sixty-second.
षष्टिः f. (द्विषष्टिः, द्वाषष्टिः) sixtytwo.
सप्तत (द्वि-द्वा-सप्तत) a. seventysecond.
स्रप्ततिः f. (द्वि-द्वा-सप्ततिः) seventy-two.
सप्ताहः a fortnight.
समत्रिभुजः an isosceles triangle.
सहस्राक्षः the great serpent Śeṣa.
सहस्र,
साहस्र a. consisting of 2000. (
स्रं) 2000.
सीत्य,
हल्य a. ploughed in two ways, i. e. first lengthwise and then breadth-wise.
सुवर्ण a. worth or bought for two golden coins.
हन् m. an elephant.
हायन,
वर्ष a. two years old.
हीन a. of the neuter gender.
हृदया a pregnant woman.
होतृ m. an epithet of Agni.
Monier Williams Cologne
English
द्वि
du.
 two (nom. द्वौ See द्व).
द्विः in comp. See under द्विस्,
p.
 507, col. 3.
Monier Williams 1872
English
द्वि द्वि, द्वौ, m. du., द्वे, f. n. du. (the
old dual form is द्वा, q. v., from the original base
द्व), two, both. In native lexicons द्वयोस् = ‘in
two genders, ’ i. e. in the masc. and fem. gender
[the original form was द्व, as shown in nom. du.
द्वौ: Zend द्व, ‘two
’ बि- in comp., e. g. बि-त्य,
‘the second:’ Gr. δύο, δύω, δυάκις, δοιοί, δί-τυλος,
δίς for δϝίς, ‘twice
’ δεύ-τερο-ς from द्व-तर-स्
δοιή, ‘doubt
’ δί-α, δίζω, δισσός, ‘double
’ δώ-δεκα:
Lat. duo, bis for dvis
bi- in comp., e. g. bi-farius
vē- in comp., e. g. vē-sanus
dis- in comp., e. g. dis-
plicere
bi-ni, du-plex, du-b-ius, du-ellum, be-l-
lum: Umbr. du-r, ‘two:’ Goth. tvai, tvōs, f.,
tva, n., tweiflyan, tvi-standan, dis-dailyan: Angl.
Sax. twa, twi, tweogan: Old Germ. zer or zar in
comp.: Slav. dŭva: Lith. dù, dvi, f. ‘two:’ Hib.
da, do, di.]
—द्वि-क, अस्, आ, अम्, having two क्स्
in one's name
(अस्), m. a crow (= काक)
the ruddy
goose, Anas Casarca (= कोक, चक्र-वाक).
—द्वि-
ककार, अस्, m. the bird with the two क्स् in its name,
the crow (= काक).
—द्वि-ककुद्, त्, or द्विक-
पृष्ठ, अस्, m. the camel (‘two-humped, ’ ‘two-
backed’).
—द्वि-कर, अस्, आ or ई, अम्, doing two things,
making two or twofold.
—द्वि-काण्ड, अस्, ई, अम्,
consisting of two parts, (but the fem. is in आ if
measure is denoted, Pāṇ. IV. 1, 23.)
—द्वि-कार्षा-
पण or द्वि-कार्षापणिक, अस्, ई, अम्, worth two
Kārṣāpaṇas.
—द्वि-कुब्ज, अस्, आ, अम्, having two
humps.
—द्वि-खण्डिका, f. a couplet.
—द्वि-खा-
रीक, अस्, आ, अम्, worth two Khārīs.
—द्वि-खुर, अस्,
आ, अम्, cloven-hoofed, cloven-footed.
—द्वि-गत्, त्, m.,
N. of a Bhārgava.
—द्वि-गु, उस्, m., scil. समास, a
compound word in which the first member of the
compound is a numeral
(the word द्वि-गु, ‘having
two cows or worth two cows, ’ is itself an example
of this class of compounds, a single example often
serving in native grammatical terminology as the
name for the whole class.)
—द्वि-गुण, अस्, आ, अम्,
double, twofold, of two kinds, twice as much or as
large
multiplied by two, doubled.
—द्विगुण-त्व,
अम्, n. the state of being twofold, duplication.
—द्विगुणा-कर्ण, अस्, आ, अम्, having an ear divided
into two parts by a slit (as a mark to distinguish
cattle).
—द्विगुणा-कृ, cl. 8. P. A. -करोति, -कुरुते,
-कर्तुम्, to plough twice.
—द्विगुणा-कृत, अस्,
आ, अम्, twice ploughed
(also read द्विगुणी-कृत।)
—द्विगुणित, अस्, आ, अम्, doubled, double, multi-
plied by two
folded, invested, enveloped.
—द्वि-
गुणी-कृत, अस्, आ, अम्, doubled, increased.
—द्वि-
गुणी-भूत, अस्, आ, अम्, doubled, augmented.
—द्वि-
चक्र, अस्, m., N. of a Dānava.
—द्वि-चतुरश्रक
or -अस्रक, अस्, m., N. of a particular gesture or
posture.
—द्वि-चतुर्-घ्न, अस्, ई, अम्, multiplied by
two and four.
—द्विचत्वारिंश, अस्, ई, अम्, the 42nd.
—द्वि-चत्वारिंशत्, त्, f., 42
[cf. द्वा-चत्वारिंशत्।]
—द्विचत्वारिंशिक, अस्, &c., consisting of 42.
—द्वि-चरण, अस्, आ, अम्, two-legged, having two
legs, bipedal.
—द्वि-च्छिन्न, अस्, आ, अम्, cut into two,
bisected.
—द्वि-ज, अस्, आ, अम्, twice-born
(अस्),
m. a man of any one of the first three classes, a
Brāhman, Kṣatriya, or Vaiśya (whose investiture
with the Yajñopavīta or sacrificial cord at the age of
puberty constitutes religiously and metaphorically their
second birth, see उप-नय, p. 164, col. 3)
a
Brāhman
any oviparous animal (as a bird, a snake,
a fish, &c., born first in the shell and next produced
from it)
a tooth (which falls out and grows again)
coriander seed (= तुम्बुरु)
(आ), f. a kind of
fragrant plant, = रेणुका
Clerodendrum Siphonan-
thus (= भार्गी)
kundur or gum olibanum (=
पालङ्की)
[cf. द्वि-जा।]
—द्विज-कुत्सित, अस्, m.
‘the tree despised by the Brāhmans, ’ Cordia Latifolia
and Myxa (= श्लेष्मान्तक).
—द्विज-केतु, उस्,
m. a kind of citron.
—द्विज-च्छत्त्र, अम्, n., N.
of a place.
—द्विज-जेतृ, ता, m., N. of a Brāhman.
—द्विज-त्व, अम्, n. ‘the state of being twice-
born, ’ the condition or rank of a Brāhman.
—द्विज-
दास, अस्, m. ‘the slave of the twice-born, ’ a servant
of the first three classes, a Śūdra.
—द्विज-देव, अस्,
m. ‘a god among the twice-born, ’ a Brāhman.
—द्विजदेव-देव, अस्, m. ‘a god among the
Brāhmans, ’ a very pious or excellent Brāhman.
—द्विज-निषेवित, अस्, आ, अम्, inhabited by birds.
—द्वि-जन्मन्, आ, आ, अ, having a double birth or
birthplace, having two natures
regenerate
ovipa-
rous
(आ), m. a member of the first three classes,
especially a Brāhman
a bird, any oviparous animal
a tooth
[cf. द्वि-ज and द्वि-जाति।]
—द्विज-पति,
इस्, m. ‘lord of the twice-born’ (i. e. according to
some ‘lord of the Brāhmans
’ but according to others
the moon is said to be ‘the chief of the twice-born, ’
as produced in the first instance from the eye of
Atri and again from the ocean of milk at its churning
by the gods and demons)
the moon
[cf. द्विज-
राज, द्विजेश, द्विजेश्वर।]
—द्विज-प्रपा, f. the
trench round the foot of a tree into which water is
poured
a trough near a well for watering birds,
cattle, &c.
—द्विज-प्रिय, अस्, आ, अम्, dear to a man
of the first three classes, especially to a Brāhman
(आ), f. the Soma plant, Asclepias Acida.
—द्विज-बन्-
धु, उस्, m. ‘a mere twice-born man, ’ i. e. a member
of the first three classes not invested with the sacred
string, or one merely called a Dvi-ja, but not so in
fact
[cf. क्षत्र-बन्धु।]
—द्विज-ब्रुव, अस्,
m. ‘merely called twice-born, ’ i. e. a Brāhman
merely by name or by birth and not by observance
of spiritual duties.
—द्विज-मल्ल, अस्, m., N. of a
man.
—द्विज-मुख्य, अस्, m. ‘the most excellent
among the twice-born, ’ a Brāhman.
—द्विज-राज,
अस्, m. ‘the king of the twice-born, ’ the moon [cf.
द्विज-पति]
‘the king of the birds, ’ an epithet of
Garuḍa
‘the king of the serpents, ’ an epithet of
Ananta (as a synonym of the moon)
camphor.
—द्विजर्षभ (°ज-ऋष्°), अस्, m. ‘the bull
among the twice-born, ’ i. e. the best of the twice-
born, a Brāhman.
—द्विज-लिङ्गिन्, ई, इनी, इ, wearing
the insignia of a Brāhman
(ई), m. a Kṣatriya or
man of the military tribe
an impostor, a pretended
Brāhman who wears the distinguishing badge of that
tribe without belonging to it.
—द्विज-वर, अस्, m.
‘the best among the twice-born, ’ a Brāhman.
—द्विज-
वर्य, अस्, m. an excellent or superior Brāhman.
—द्वि-
ज-वाहन, अस्, m. ‘whose vehicle is the bird (Garuḍa), ’
epithet of Kṛṣṇa or Viṣṇu.
—द्विज-व्रण, अस्, m.
gum-boil, tooth-ache (= दन्तार्बुद).
—द्विज-
शप्त, अस्, m. ‘the pulse cursed by the Brāhmans, ’
i. e. prohibited on some occasions, Dolichos Catjang
(= राज-माष)
(also read द्विज-सप्त।)
—द्विज-
शुश्रूषा, f. service of the twice-born, service done to
the first three classes, especially to the Brāhmans by
the fourth or Śūdras.
—द्विज-श्रेष्ठ or द्विज-
सत्तम, अस्, m. ‘the best of the twice-born, ’ a
Brāhman.
—द्विज-सेवक, अस्, m. ‘a servant of the
twice-born, ’ a servant of the first three classes, a
Śūdra or man of the fourth and servile class
[cf.
द्विजोपासक।]
—द्विज-सेवा, f. ‘the service of the
twice-born, ’ service of the first three classes, especially
of the Brāhmans by the fourth or Śūdras.
—द्विज-
स्नेह, अस्, m. ‘the favourite of Brāhmans, ’ N. of
the Butea Frondosa.
—द्वि-जा, आस्, आस्, अम्, Ved.
twice-born, doubly born
[cf. द्वि-ज।]
—द्विजाग्र्य
(°ज-अग्°), अस्, m. ‘chief of the twice-born, ’ a Brāh-
man.
—द्विजाङ्गिका and द्विजाङ्गी (°ज-अङ्°), f. a
kind of medicinal plant, = कटुका.
—द्वि-जाति, इस्,
इस्, इ, twice-born
(इस्), m. a man of either of the
first three classes, especially a Brāhman
any oviparous
animal (as a bird, snake, &c.)
[cf. द्वि-ज and द्वि-
जन्मन्।]
—द्विजाति-जन-वत्सल, अस्, आ, अम्,
friendly to the Brāhman race.
—द्विजाति-मुख्य,
अस्, m. ‘the chief among the twice-born, ’ a Brāhman.
—द्विजाति-सात्, ind. as a present for Brāhmans.
—द्विजातीय, अस्, आ, अम्, relating to the first three
or twice-born classes
of twofold nature, of mixed
origin or breed, mongrel
(अस्), m. a mule.
—द्वि-
जानि, इस्, इस्, इ, Ved. having two wives.
—द्विजानु-
लोम (°ज-अन्°), अम्, n. the regular order or series
of the first three twice-born classes.
—द्विजायनी, f.
the thread or cord worn over the shoulder and
marking the first three twice-born classes.
—द्विजा-
लय (°ज-आल्°), अस्, m. ‘the residence of birds, ’ the
hollow trunk of a tree
the residence of Brāhmans.
—द्वि-जिह्व, अस्, आ, अम्, two-tongued, double-
tongued (literally or figuratively), insincere
(अस्),
m. a peculiar disease of the tongue
a snake
an
informer, a rogue, scoundrel, bad man
a thief
N.
of a Rakṣas
(also read द्वि-जिह्ब।)
—द्विजिह्व-ता,
f. ‘the state of having two tongues, ’ insincerity,
dishonesty.
—द्विजेन्द्रक (°ज-इन्°), अस्, m. = द्विज-
केतु, q. v.
—द्विजेश (°ज-ईश्°), अस्, m. ‘lord of the
twice-born, ’ the moon
[cf. द्विज-पति, द्विज-राज,
द्विजेश्वर।]
—द्विजेश्वर (°ज-ईश्°), अस्, m. ‘the
lord of the twice-born, ’ epithet of the Moon, see
द्विज-पति
of Śiva.
—द्विजोत्तम (°ज-उत्°), अस्,
m. ‘servant of the twice-born, ’ best of the twice-
born, a Brāhman.
—द्विजोपासक (°ज-उप्°), अस्, m.
‘servant of the twice-born, ’ a servant of the first
three classes, a Śūdra
[cf. द्विज-सेवक।]
—द्वि-
ज्या, f. the sine or chord of an arc.
—द्विज्या-मार्ग,
अम्, n. a horizontal line.
—द्वि-ठ, अस्, m., N. of the
symbol Visarga (as having two points)
N. of Svāhā,
wife of Agni.
—१। द्वि-ता, f. = द्वि-त्व below
[cf.
p. 445, col. 3.]
—द्वि-त्र, आस्, आस्, आणि, pl. two or
three.
—द्वि-त्रि-चतुर, अस्, &c., happening two or
three or four times
(अम्), ind. twice or thrice or four
times.
—द्वि-त्व, अम्, n. doubleness, the number two,
a pair, couple
duality
the dual
reduplication (of a
letter or word).
—द्विदण्डि, ind. (fr. द्वि-दण्ड),
with two sticks, stick against stick, single-stick,
quarter-staff.
—द्विदण्डिन्, ई, m. ‘carrying two
staves, ’ a kind of mendicant.
—द्वि-दत्, अन्, अती, अत्,
having two teeth (as a mark of age)
[cf. Lat.
bi-dens.]
—द्वि-दन्त, अस्, ई, अम्, having two teeth.
—द्वि-दल, अस्, आ, अम्, ‘having two parts, ’ split in
two, two-leafed
(आ), f. Bauhinia Tomentosa.
—द्वि-
दश, आस्, m. pl. twenty, two tens.
—द्वि-दाम्नी, f.
(a cow) tied with two ropes.
—द्वि-दिव, अस्, आ, अम्,
lasting two days
(अस्), m. a ceremony or festival that
lasts two days.
—द्वि-देवत, अस्, आ, अम्, belonging
to or sacred to two deities
(अम्), n. the constellation
Viśākhā
(also read द्वि-दैवत्या।)
—द्वि-देवत्य,
अस्, आ, अम्, relating or belonging to two deities.
—द्वि-देह, अस्, m. ‘two-bodied, double-bodied, ’
epithet of the god Gaṇeśa (having the head of an ele-
phant with the figure of a man
cf. द्वि-शरीर and
द्वि-धातु).
—द्वि-दैवत्या, f. the constellation
Viśākhā (Indra and Agni jointly presiding over this
asterism
cf. द्वि-देवत).
—द्वि-ध, अस्, आ, अम्,
divided in two, split asunder.
—द्वि-धा, ind. in a
twofold manner, in two parts, of two kinds or sorts,
in two ways, in two directions, divided
[cf. Gr.
δίχα, διχθά, δισσός.]
—द्विधा-करण, अम्, n.
the act of making twofold, dividing into two parts,
splitting, arranging in two ways, &c.
—द्विधाकार
(°धा-आक्°), अस्, आ, अम्, of a twofold form, in a two-
fold manner.
—द्विधा-गति, इस्, m. ‘going in two
ways or by water and land, ’ a crab
a crocodile.
—द्वि-धातु, उस्, उस्, उ, having two natures or two
roots &c.
(अस्), m. an epithet of Gaṇeśa
[cf.
द्वि-देह।]
—द्विधात्मक (°धा-आत्°), अम्, n. a
nutmeg (as being of two kinds ?).
—द्विधा-लेख्य,
अस्, आ, अम्, to be written in two ways
(अस्), m. the
tree Phœnix Paludosa (= हिन्ताल), the marshy date
tree.
—द्वि-नग्नक, अस्, m. a circumcised man,
one having no prepuce.
—द्विनवत, अस्, ई, अम् (fr.
the following), the 92nd.
—द्वि-नवति, इस्, f., 92.
—द्विनवति-तम, अस्, ई, अम्, the 92nd.
—द्वि-
नामन्, आ, म्नी, अ, having two names.
—द्वि-नि-
धन, अम्, n., N. of a Sāman.
—द्वि-निष्क, अस्, आ,
अम्, or द्विनैष्किक, अस्, ई, अम्, bought &c. with
two Niṣkas.
—द्वि-प, अस्, m. ‘drinking twice, ’
an elephant, (the elephant imbibing fluids by his
trunk and thence conveying them into his mouth)
the tree Mesua Ferrea
[cf. गन्ध-द्° and द्वि-
पायिन्।]
—द्विपञ्चमूली, f. = दश-मूल, q. v.
—द्विपञ्चाश, अस्, ई, अम् (fr. द्वि-पञ्चाशत्), the
52nd.
—द्वि-पञ्चाशत्, त्, f., 52.
—द्विपञ्चाशत्-
तम, अस्, ई, अम्, the 52nd.
—द्वि-पण्य, अस्, आ,
अम्, worth two Paṇas.
—द्वि-पत्त्रक, अस् or अम्,
m. or n. (?), a kind of bulbous plant (= चण्डाल-
कन्द).
—द्वि-पथ, अम्, n. a cross-way, a place
where two roads meet
(आ), f. a kind of metre.
—द्वि-पद् or द्वि-पाद्, -पात्, -पात् or -पदी, -पत्,
two-footed, bipedal
(पात्), m. a biped, a man
a god
a demon
a bird
(पत्), n. men collec-
tively
(त्, त्, त्), consisting of two Padas
m. a
metre of two Padas
(पदी), f. a kind of Prākṛt
metre
[cf. Lat. bi-pes
Gr. δί-πους.] (According
to Pāṇ. IV. 1, 9, the fem. must be द्वि-पदा when
agreeing with ऋच्, e. g. द्वि-पदा ऋक्, ‘a verse con-
taining two Pādas, ’ but द्वि-पदी स्त्री, ‘a woman with
two feet.’)
—द्वि-पद, अस्, आ, अम्, two-footed, bi-
pedal
containing two Padas
(अस्), m. a biped, (con-
temptuously) a man
(आ), f., scil. ऋच्, a verse con-
sisting of two Padas
a kind of Prākṛt metre
(in
mathem.) binomial
containing two words
a pecu-
liar sign of the zodiac
(आ), f. a kind of jasmine [cf.
द्वि-पुटी]
(अम्), n. a combination of two words.
—द्विपद-पति, इस्, m. ‘the lord of bipeds, ’ a king,
prince.
—द्विपद-राशि, इस्, f. any one of the signs
Gemini, Libra, Aquarius, Virgo, and half of Sagitta-
rius.
—द्विपदान्तर or द्विपदाभ्यास (°द-अन्°,
°द-अभ्°), अम्, n., N. of a Sāman.
—द्वि-पदिका, f.
double amount (?)
a kind of Prākṛt metre (= द्वि-
पदी)
a peculiar manner of singing.
—द्विप-
मद, अस्, m. the juice exuding from the elephant's
temples.
—द्वि-पर्ण, अस्, ई, अम्, two-leaved, oppo-
site-leaved
(ई), f. wild jew's thorn (= वन-कोलि)।
—द्विपात्-त्व, अम्, n. or द्विपात्-ता, f. two-footed-
ness, the state of a biped
bipartiteness.
—द्वि-पात्र,
अम्, n. a couple of vessels.
—द्वि-पाद्, see द्वि-पद्।
—द्वि-पाद, अस्, ई, अम्, two-footed, bipedal, a biped.
—द्वि-पाद्य, अस्, आ, अम्, worth double
bought
&c. with two quarters, double
(अस्, अम्), m. n. a
double penalty, an amercement of twice the common
amount.
—द्वि-पायिन्, ई, m. ‘drinking twice, ’ an
elephant
[cf. द्वि-प।]
—द्विपास्य (°प-आस्°), अस्,
m. ‘having the face of an elephant, ’ an epithet of
Gaṇeśa.
—द्वि-पुट, अस्, ई, अम्, folded double, having
two folds
(ई), f. a kind of jasmine.
—द्वि-पुरुष,
अस्, आ or ई, अम्, having the length of two men
(अस्, आ, अम्), worth two men, Pāṇ. IV. 1, 24
(अम्), ind. through two generations.
—द्वि-पृष्ठ,
अस्, m. (with Jainas) the second black Vāsu-deva.
—द्विपेन्द्र (°प-इन्°), अस्, m. ‘prince of elephants, ’
a large elephant.
—द्विपेन्द्र-दान, अम्, n. or
द्विपेन्द्र-मद, अस्, m. the liquor flowing from
the temples of a large elephant in rut.
—द्वि-प्र-
तिक, अस्, ई, अम्, bought &c. with two Kārṣāpaṇas.
—द्वि-बन्धु, उस्, m. ‘having two friends (?), ’
Ved., N. of a man.
—द्वि-बर्ह-ज्मन्, आ, m., Ved.
having a double course
(Sāy.) whose course is
spread through two.
—द्वि-बर्हस्, आस्, m., Ved.
doubly close or thick, strong
doubled (as opposed to
single)
(Sāy.) mighty in two places, mightily ex-
panded in the two worlds
(the form द्वि-बर्हास्
appears also as neut. and as an adverb.)
—द्वि-बाहु,
उस्, उस्, उ, two-armed.
—द्वि-बाहुक, अस्, m. ‘the
two-armed one, ’ N. of one of the attendants of Śiva.
—द्वि-भुज, अस्, आ, अम्, two-armed
(अस्), m. an angle.
—द्वि-भूम, अस्, आ, अम्, having two floors.
—द्वि-
मय, अस्, ई, अम्, made or consisting of two (parts).
—द्वि-मातृ, ता, त्री, तृ, Ved. having two mothers
(Sāy.) the measurer of the two worlds.
—द्विमातृ-
ज, अस्, आ, अम्, having two mothers, born from two
mothers, born in two ways, having different mothers
(thus Gaṇeśa was the son of Pārvatī, but according
to one legend was formed of the scurf and impurities
of her body
cf. द्वैमातुर).
—द्वि-मात्र or
द्विमात्रिक, अस्, आ, अम्, containing two syllabic in-
stants (as a long vowel).
—द्वि-मार्गी, f. a cross-way,
a place where two roads meet.
—द्वि-माष्य, अस्, आ,
अम्, worth two Māṣas.
—द्वि-मीढ, अस्, m., N.
of a son of Hastin (Bṛhat) and grandson of Su-hotra.
—द्वि-मुख, अस्, आ, अम्, two-faced, having two
mouths
(अस्), m. a sort of snake
(अस्), m. a kind
of serpent, Amphisbœna, a kind of worm (= कृमि)
(आ), f. a leech
a small water-jar with two mouths
(= कर्करी).
—द्विमुखाहि (°ख-अहि), इस्, m. ‘a
snake with two mouths, ’ a peculiar kind of serpent
(= अहीरणि).
—द्विमुखोरग (°ख-उर्°), अस्, m.
a kind of serpent
see above.
—द्वि-मुनि, ind.
produced by two sages
[cf. त्रि-मुनि।]
—द्वि-मु-
सलि or द्वि-मुषलि, ind. with two clubs or maces,
club against club (in fighting).
—द्वि-मूर्ध, अस्,
ई, अम्, two-headed.
—द्वि-मूर्धन्, आ, आ, अ, two-
headed, bicipital
(आ), m., N. of an Asura.
—द्वि-
यमुनम्, ind., N. of a place.
—द्वि-योध, अस्,
m. ‘fighting with two, ’ epithet of the charioteer of
Kṛṣṇa
(ई), f. a kind of metre consisting of four
lines of six syllables each.
—द्वि-र, अस्, m. a bee
[cf. द्वि-रेफ।]
—द्वि-रद, अस्, आ, अम्, two-
toothed, two-tusked
(अस्), m. an elephant.
—द्विर-
द-कराग्र (°र-अग्°), अम्, n. the tip of an elephant's
trunk.
—द्विरदान्तक (°द-अन्°), अस्, m. ‘destroyer
of the elephant, ’ the lion.
—द्विरदाराति (°द-अर्°),
इस्, m. ‘enemy of the elephant, ’ N. of the fabulous
animal Śarabha.
—द्विरदाशन (°द-अश्°), अस्, m.
‘food of the elephant, ’ epithet of the Ficus Religiosa.
—द्वि-रसन, अस्, आ, अम्, double-tongued, having a
forked tongue
(अस्), m. a snake in general.
—द्वि-
राज, अम्, n., Ved. the battle between the two kings.
—द्वि-रात्र, अस्, आ, अम्, lasting two nights
(अस्),
m. a period of two nights or days.
—द्विरात्रीण,
अस्, आ, अम्, lasting two nights
to be accomplished
in two nights.
—द्वि-रूप, अस्, आ, अम्, biform, of
two forms, twofold
bicolour
bipartite
having a
different shape
spelt or written in two ways
(अस्), m. variety of interpretation or reading
a
word that may be correctly spelt in two ways.
—द्विरूप-कोष, ‘the treasury of words written in
two ways, ’ a dictionary of words spelt in two ways.
—द्विरूप-ता, f. doubleness of form, a double form
or manner of expression.
—द्वि-रेतस्, आस्, आस्, अस्,
doubly impregnating (as the male ass which impreg-
nates the she-ass and mare)
receiving double im-
pregnation (as a mare which is impregnated by the
horse and male ass).
—द्वि-रेफ, अस्, m. the insect
with two र्s in its name (= भ्रमर), a large black
bee.
—द्विरेफ-गण-सम्मिता, f. ‘resembling a
multitude of bees, ’ a kind of rose.
—द्विरेफ-माला,
f. or द्विरेफ-वृन्द, अस्, m. a flight or swarm of
bees.
—द्वि-लक्षण, अस्, आ, अम्, twofold, of two
kinds.
—द्वि-लय, ‘double-time (?), ’ a term in music.
—द्वि-वक्त्र, अस्, आ, अम्, having two mouths, two-
faced
(अस्), m., N. of a Dānava.
—द्वि-वचन,
अम्, n. or द्वि-वचस्, अस्, n. the dual, the termina-
tions of the dual.
—द्विवचनान्त (°न-अन्°), अस्,
m. a dual termination.
—द्वि-वज्रक, अस्, m. a
column with sixteen angles or sides.
—द्वि-वर्ण,
अस्, आ, अम्, two-coloured, bicolour
(अम्), n. dou-
bling of a consonant.
—द्विवर्ण-रथ, अस्, m.
‘having a bicolour chariot, ’ N. of one of the ances-
tors of Śākya-muni.
—द्वि-वर्ष, अस्, आ, अम्, two
years old &c.
(आ), f. a cow two years old.
—द्वि-
वर्षक, अस्, इका, अम्, or द्विवर्षीण, or द्वि-
वार्षिक, अस्, ई, अम्, biennial, two years old, of two
years standing.
—द्वि-वाहिका, f. a swing, a swinging
cot, a litter.
—द्वि-विंशतिकीन, अस्, आ, अम्, worth
twice twenty.
—द्वि-विद, अस्, m., N. of a monkey
(slain by Viṣṇu, or Viṣṇu in the form of Kṛṣṇa
or of Bala-rāma
but according to other legends an
ally of Rāma and, like Mainda, a son of the Aśvins).
—द्विविदारि (°द-अरि), इस्, m. ‘the enemy of Dvi-
vida, ’ an epithet of Viṣṇu.
—द्वि-विध, अस्, आ, अम्,
of two sorts, biform, of two kinds or ways, bipartite.
—द्वि-विन्दु, उस्, m. ‘consisting of two points, ’ the
symbol Visarga.
—द्वि-विस्त, अस्, आ, अम्, or द्वि-
वैस्तिक, अस्, ई, अम्, worth two Vistas.
—द्वि-वेद,
अस्, आ, अम्, or द्विवेदिन्, ई, इनी, इ, studying two
Vedas, familiar with two Vedas.
—द्विवेद-गङ्ग,
अस्, m., N. of a commentator.
—द्वि-वेशरा, f. a
kind of light carriage drawn by mules.
—द्वि-शत,
अम्, n., 200
102
(अस्, ई, अम्), the 200th
con-
sisting of 200, containing 200.
—द्विशतक, worth
200, bought for 200.
—द्विशत-तम, अस्, ई, अम्,
the 200th.
—द्वि-शतिका, f. an aggregate or amount
of 200.
—द्विशत्य, अस्, आ, अम्, = द्विशतक.
—द्वि-
शफ, अस्, आ, अम्, cloven-footed, bisulcous
(अस्), m.
any cloven-footed animal.
—द्वि-शरीर, अस्, m. ‘two-
bodied, double-bodied, ’ epithet of Gaṇeśa
[cf. द्वि-
देह।]
—द्वि-शवस्, आस्, आस्, अस्, Ved. having twofold
strength.
—द्वि-शस्, ind. two by two, in couples, by
pairs.
—द्वि-शाण or द्वि-शाण्य, अस्, आ, अम्, worth
two Śāṇas
[cf. द्वैशाण।]
—द्वि-शाल, अस्, आ, अम्,
containing two rooms (as a house).
—द्वि-शीर्ष or
द्वि-शीर्षक, अस्, आ, अम्, two-headed, bicipital
(अस्),
m. an epithet of Agni.
—द्वि-शूर्प or द्विशौर्पिक,
अस्, ई, अम्, worth two Śūrpas or winnowing baskets.
—द्वि-शृङ्गिका, f., N. of a plant, = मेढ्र-
वल्ली.
—द्वि-शृङ्गिन्, ई, इणी, इ, two-horned
(ई), f.
a sort of fish, commonly called Marmaka.
—द्वि-
षंहित, अस्, आ, अम् (fr. द्वि + संह्°), twice folded
(as a skin).
—द्वि-षन्धि or द्वि-सन्धि, इस्, इस्, इ,
admitting a twofold Sandhi.
—द्वि-षष्, ट्, m. f. n. pl.
twice six, twelve.
—द्वि-षष्ट, अस्, ई, अम्, the 62nd.
—द्वि-षष्टि, इस्, f., 62
[cf. द्वा-षष्टि।]
—द्वि-
षष्टि-तम, अस्, ई, अम्, the 62nd.
—द्वि-षाष्-
टिक, अस्, ई, अम्, consisting of 62
worth 62, &c.
—द्वि-षाहस्र, अस्, ई, अम्, Ved. = द्वि-साहस्र,
q. v.
—द्वि-षूक्त, अस्, आ, अम्, having two Sūktas.
—द्वि-ष्ठ, अस्, आ, अम्, staying in two places.
—द्विष्ठ-ता, f. the state of staying in two places.
—द्वि-सन्धि, see द्वि-षन्धि.
—द्विसप्तत, अस्,
ई, अम्, the 72nd.
—द्वि-सप्तति, इस्, f., 72
[cf.
द्वा-सप्तति।]
—द्विसप्तति-तम, अस्, ई, अम्, the
72nd.
—द्विसप्त-धा, ind. into or in 14 parts, in
14 ways.
—द्विसप्ताह (°त-अह), अस्, m. a fort-
night.
—द्वि-सम, अस्, आ, अम्, consisting of two
equal portions, having two equal sides.
—द्विसम-
त्रिभुज, अस्, m. an isosceles triangle.
—द्वि-सह-
स्र, अम्, n., 2000
(अस्, &c.), worth 2000.
—द्विस-
हस्राक्ष (°र-अक्°), अस्, ई, अम्, having 2000 eyes
(अस्), m. ‘the two-thousand-eyed one, ’ the great serpent
Śeṣa who is regarded as sovereign of the serpent-
race and who formed the couch of Viṣṇu.
—द्वि-
सांवत्सरिक, अस्, ई, अम्, lasting two years or in-
tended for two years.
—द्विसाप्ततिक, अस्, ई, अम्,
having the value of 72.
—द्वि-साहस्र or द्वि-षा-
हस्र, अस्, ई, अम्, having the value of 2000, con-
sisting of 2000.
—द्वि-सीत्य, अस्, आ, अम्, twice
furrowed, twice ploughed (first lengthways and then
across).
—द्वि-सुवर्ण or द्विसौवर्णिक, अस्, &c.,
worth two Su-varṇas.
—द्वि-स्तन, अस्, आ, अम्, two-
breasted, two-uddered.
—द्वि-स्वभाव, अस्, आ, अम्,
having a double nature, of two characters.
—द्वि-हन्,
आ, m. ‘striking twice or with tusks and teeth, ’ an
elephant.
—द्वि-हल्य, अस्, आ, अम्, twice ploughed
[cf. द्वि-सीत्य।]
—द्वि-हायन, अस्, ई, अम्, two years
old
(ई), f. a cow two years old.
—द्वि-हिङ्कार,
अम्, n., N. of a Sāman.
—द्वि-हीन, अस्, आ, अम्,
destitute of both genders (i. e. of the masc. and
fem.), neuter
(अम्), n. the neuter gender.
—द्वि-
हृदय, आ, f. ‘having two hearts, ’ a pregnant
woman.
—द्वि-होतृ, ता, m. ‘a double Hotṛ, ’ epithet
of Agni.
—द्वीड (द्वि-इड), अम्, n., N. of a Sāman.
—द्वीन्द्रिय (द्वि-इन्°), अम्, n. two organs of
sense
(अस्, आ, अम्), having two organs of sense
(touch and taste).
—द्वीन्द्रिय-ग्राह्य, अस्, आ, अम्,
perceptible by two senses (by sight and touch &c.).
—द्वीप, see col. 3.
—द्व्य्-अंश, अस् or अम्, m. or
n. (?), two parts.
—द्व्य्-अक्ष, अस्, ई, अम्, two-
eyed, binocular.
—द्व्य्-अक्षर, अस्, आ, अम्, two-
syllabled, dissyllabic
(अम्), n. a dissyllable, a word
of two syllables.
—द्व्य्-अग्र, अस्, आ, अम्, two-pointed,
ending in two extremities.
—द्व्य्-अङ्गुल, अम्, n.
two fingers’ length
(अस्, आ, अम्), measuring two
fingers.
—द्व्य्-अञ्जल, अम्, n. or द्व्य्-अञ्जलि, n. two
Añjalis or handfuls
(अस्, ई, अम्), measuring &c. two
Añjalis or handfuls.
—द्व्य्-अणुक, अम्, n. the aggre-
gation or combination of two atoms, (the first step in
the formation of substances when they become per-
ceptible.)
—द्व्य्-अन्य, अस्, आ, अम्, accompanied &c.
by two others
(अम्), n. two others collectively.
—द्व्य्-अर्थ, अस्, आ, अम्, having two senses or
interpretations, ambiguous, equivocal
having two
objects
(अस्), m. double meaning, double entendre.
—द्व्य्-अशीत, अस्, ई, अम्, the 82nd.
—द्व्य्-अशीति,
इस्, f., 82.
—द्व्यशीति-तम, अस्, ई, अम्, the 82nd.
—द्व्य्-अष्ट, अम्, n. copper.
—द्व्यष्ट-सहस्र,
अम्, n., 16000.
—द्व्य्-अह, अस्, m. a period of two
days (loc. द्व्य्-अह्नि)
(अस्, आ, अम्), lasting two days
(अस्), m. a ceremony or festival lasting two days.
—द्व्यहीन, अस्, आ, अम्, of or belonging to two
days, relating to a ceremony which lasts two days.
—द्व्य्-आत्मक, अस्, आ, अम्, having a double nature,
comprising two, being two
(आस्), m. pl. the signs
of the zodiac Gemini, Virgo, Sagittarius, and Pisces.
—द्व्य्-आमुष्यायण, अस्, m. descended from two
persons, standing in the relationship of an Āmuṣyā-
yaṇa to two people
a son of two fathers, a boy
who remains heir to his father though adopted by
another.
—द्व्य्-आयुष, अम्, n. a double life, two
lives.
—द्व्याहिक, अस्, ई, अम् (fr. द्व्य्-अह), returning
the third day, produced &c. in two days.
—द्व्य्-
उदात्त, अस्, आ, अम्, doubly accented
(अम्), n. a
word so accented.
—द्व्य्-ऋच, अस्, m., Ved. a strophe
consisting of two verses.
—द्व्य्-एकान्तर (°क-अन्°),
अस्, आ, अम्, having two or one between, separated by
one or two, one or two off.
—द्व्योग, अस्, आ, अम्
(for द्वि-योग), drawn by two pairs (as a carriage).
—द्व्य्-ओपश, अस्, आ, अम्, having two superfluous
(syllables &c.)
having two appendages.
Macdonell
English
द्वि° dvi-, two.
Benfey
English
द्वि द्वि, the base of the declension is
द्व,
m.
 n
द्वा,
f.
du. numeral,
1. Two.
2. Both, Rām. 6, 95, 44. -- Cf. δύο, δυάκις, ,
etc., δεύτερος, δί-τυλος, διά, δίζω
Lat.
duo, bi-farius, dubius, duellum, bellum,
dis-
Goth. tvai
A.S. tvá, twi-,
tweogan
Goth. tveifljan, tvi-standan,
dis-dailjan.
Hindi
Hindi
दो, दोनों
Apte Hindi
Hindi
द्वि
संख्या* वि* - -
"दो, दोनों"
द्वि
सं*वि* - द्वृ+डि
दो
Shabdartha Kaustubha
Kannada
द्वि
पदविभागः - > त्रिलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು
प्रयोगाः - > "एको नव द्वौ दश पञ्च सप्तेत्यजीगणन्नात्ममुखं प्रसार्य"। "तद्वल्गुना युगपदुन्मिषितेन तावत्सद्यः परम्परतुलामधिरोहतां द्वे" ।
उल्लेखाः - > कुमा० ११-४५, रघु० ५-६८
द्वि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ಸಲ /ಎರಡಾವೃತ್ತಿ
L R Vaidya
English
dvi {% num. (nom. du. द्वौ m., द्वे f., द्वे n.) %} Two, both. (in compounds, द्वा is substituted for द्वि before some numerals, and before ज and पर).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
२, अंस, अक्षि, अन्तक, अम्बक, अयन, अश्वि, अश्विनी, ईक्षण, ओष्ठ, कर, कर्ण, कुच, कुटुम्ब, गरुत्, गुल्फ, चक्षु, जङ्घा, जानु, दस्र, दृश् , दृष्टि, दोः, द्वन्द्व, द्वय, द्वि, ध्रुव, नय, नयन, नासत्य, नेत्र, पक्ष, पाणि, बाहु, भुज, भुजा, यम, यमल, युग, युगल, युग्म, रविचन्द्रौ, रविपुत्र, लोचन, श्रोत्र, स्तन, हस्त
Bopp
Latin
द्वि duo in initio compp. (Thema primitivum est द्व, cf. slav.
dva nom. masc. dual.
lith. du
goth. tvai nom. m. pl.
gr.
δύω, δύο
lat. duo
hib. da, do, di
cum द्वि in initio
compp. cf. gr. δι-, lat. bi, ita zend. bi, v. gr. comp. 309.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dvi, m.c. for dve, q.v.
Indian Epigraphical Glossary
English
Dvi (EI 11), abbreviation of Dviveda.
(IE 8-1), abbreviation of dvitīya.
Lanman
English
dvi, form of dva in composition and derivation.
[475^6.]
Abhyankara Grammar
English
द्वि a term used for the dual number in the Pratisakhya works
cf. नो नौ मे मदर्थे त्रिद्व्येकेषु V. Pr. II. 3 where Uvvata has explained the words त्रि, द्वि and एक as बहुवचन, द्विवचन and एक्वचन respectively.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 द्वि
adjective
एकाधिकम् एकम्।
"मम द्वौ पुत्रौ स्तः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
द्विः,
व्य,
 द्वौ वारौ, इति सुच्प्रत्ययेत साध्यम् ।(यथा, रामायणे । २ । १८ । ३०“करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥
”)सर्व्वनामान्तर्गतद्विशब्दस्य पुंसि रूपं द्वौ । स्त्रियांक्लीवे च द्वे । तद्वाचकानि यथा, पक्षः १ नदी-कूलम् २ असिधारा ३ रामपुत्त्रः ४ चक्षुः ५हस्तः ६ स्तनः ७ । इति कविकल्पलता ॥
सहचरौ यथा, इन्द्राग्नी १ नारदपर्व्वतौ २अश्विनीकुमारौ ३ भार्य्यायती ४ । इति महा-भारते वनपर्व्व ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्वि
त्रि०
 द्वि० व० । द्वृ--ड । १ द्वित्वसंख्यायां “द्व्येकयोर्द्विवचनै-कवचने” पा० द्वित्वार्थकताया भाष्याद्युक्तेः । २ द्वित्वसं-ख्यान्विते च । सर्वनामकार्यं तस्य जसादिप्राप्त्यभावात्त्यदादित्वात् अत्वम् । द्वौ द्वे । द्वयोः स्त्रियोः पुत्रः द्विपुत्रइत्यादौ सर्वनामत्वात् वृत्तिमात्रे पुंवद्भावः । अकच् ।द्वके इत्यादि । स्वार्थे केनोपपत्तौ चित्स्वरार्थमकच् ।
Capeller
German
द्वि (°—) zwei.
Grassman
German
(dvi-) zwei- im Anfange von Zusammensetzungen.
Burnouf
French
द्वि द्वि a. [du. द्वौ, द्वे। M§ 51] deux.
Gr.
δύο, δι
lat. duo, bi
zd. bi
irl. do
ang. two
lith. du
goth. twai
etc.
Stchoupak
French
द्वि-
iic. pour द्व- (et cf. द्वा।).
°कर्मक- a. (gramm. ) qui régit 2 accusatifs.
°कूबर- a. (char) à 2 brancards.
°खुर- a. à 2 sabots, artiodactyle.
°गु-
m.
 (gramm. ) composé dont le premier terme est un num. (considéré
comme relevant des tatpuruṣa).
°गुण- s. v.
°चक्र-
m.
n.
 d'un phénomène céleste particulier.
°चतुर्-अश्रक- (°अस्रक-)
m.
 désignation d'une attitude
particulière.
°चत्वारिंश- -ई- a. 42{^me^}
-अत्-
f.
 42.
°ज- s. v.
°जन्मन्- (qui a 2 naissances)
m.
 membre d'une des 3 castes supérieures,
en particulier
Brâhmane (cf. द्वि-ज-)
°जाति- id.
°जातिमुख्य- (premier des 2 fois nés) Brâhmane.
°जिह्व- a. qui a 2 langues, fig. faux
m.
 serpent
n.
 d'un Rākṣasa.
°त्र- (en comp. °त्रि°) a.
pl.
 (nom. acc.
m.
f.
 °त्रास् nt.
°त्राणि) 2 ou 3
°त्रि-चतुरम् adv. 2, 3 ou 4 fois
°त्रि-वेणु- a.
(char) orné de 2 faisceaux de 3 drapeaux.
°नव-कृत्वस् adv. (2×9) 18 fois.
°नवत- -ई- a. 92{^me^}
-इ-
f.
 92
-इतम- a. 92{^me^}.
°निमित्त- a. déterminé par 2 causes.
°प- s. v.
°पञ्चाश- -ई- a. 52{^me^}
-अत्-
f.
 52
-अत्तम- a. 52{^me^}.
°पटी-
f.
 vêtement.
°पद्- -ई- a. bipède
m.
 (nom. °पाद्) homme
nt. genre humain
f.
n.
 d'un mètre en prâkrit, stance composée en ce mètre
°पदी-खण्ड-
m.
 nt. fragment en dvipadī
°पद- a. = {%°pad-
%}
m.
être bipède, homme (terme de mépris)
°पद-पति-
m.
 roi, prince.
°पाद् v. {%°pad-
-ikā- %}
f.
 sorte de chanson ou mode de chant, aussi =
द्विपदी-।
°पायिन्-
m.
 éléphant (cf. द्वि-प-).
°बाहु- a. qui a 2 bras
m.
 homme.
°मात्र- a. de 2 mātrā.
°मीढ-
m.
 fils d'un certain Hastin.
°मूर्धन्- a. bicéphale
m.
n.
 d'un Asura.
°रद- (qui a 2 défenses)
m.
 éléphant
°रदगामिन्- a. à la
démarche d'un éléphant
°रदपति-
m.
 prince des éléphants, éléphant.
très puissant
°रदान्तक-
m.
 lion.
°रेफ- (dont le nom comporte 2 र्)
m.
 abeille (= भ्रमर-)
°रेफ-माला-
f.
 essaim d'abeilles.
°लक्षण- a. de 2 sortes.
°लय-
m.
 (terme de musique) temps double (?).
°वचन- nt. (gramm. ) duel.
°वार्षिक- -ई- a. âgé de 2 ans.
°विद-
m.
n.
 d'un singe.
°विध- a. de 2 sortes, double
-आ adv. en 2. doublement.
°शत- -ई- a. consistant en 200, comportant 200
200{^me^}.
°शफ- a. = {%°khara-
%}
m.
 animal artiodactyle, au pied fourchu.
°शिख- a. à 2 pointes, fourchu.
°शिरस्- °शीर्ष- a. = °मूर्धन्-।
°शुक्ल- a. ayant 2 parties du corps (yeux et dents) brillantes
-वन्त्- id.
°षष्- a.
pl.
 (2 × 6) douze
°षष्ट- -ई- a. 62{^me^}
-टि-
f.
 62
-टितम- -ई- a. 62{^me^}.
°सप्तत- -ई- a. 72{^me^}
-इ-
f.
 72
-इतम- -ई- a. 72{^me^}
°सप्तधा adv. en (2×7) 14 parties.
°सूर्य- a. ayant 2 soleils.
°हायन- a. = °वार्षिक-।
द्व्य्-अंश-
m.
 sg. 2 parts.
°अक्ष- -ई- a. qui a 2 yeux
m.
pl.
n.
 d'un peuple.
°अक्षर- a. dissyllabique
nt. mot dissyllabique.
°अङ्ग- pour त्र्य्-अङ्ग-।
°अङ्गुल-भित्तौ adv. (enfoncé) dans le mur à deux pouces de
profondeur.
°अधिक- a. augmenté de 2, avec 2 en sus.
°अशीत- -ई- a. 82{^me^}
-इ-
f.
 82
-इतम- a. 82{^me^}.
°अष्ट-सा̆हस्र- nt. (2 × 8) 16.000.
°एकान्तर- a. séparé par 1 ou 2.