कर (kara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कर mfn.
   (-रः-रा-री-रं) Who or what does,  makes or causes,  as किङ्करः a
servant,  who does anything
 भयङ्करः frightful,  what causes fear
उपकरः who gives aid: अपकरः who does ill,  &c.
	 m.
  (-रः)
	 1. A ray of
light,  a sun or moonbeams.
	 2. Royal revenue toll,  tax,  impost,  &c.
3. The hand.
	 4. Hail.
	 5. An elephant's trunk.
 E.
  कृञ् to do,  &c. ट
or अप् aff.
  

Capeller Eng

English

 1 कर॑ f.
  ई (आ) making,  doing,  causing,  producing (mostly
—°)
 m.
  the hand (lit.   maker)
 an elephant's trunk.

 2 कर m.
  ray of light,  sun-beam
 revenue,  tax,  tribute.

Yates

English

 कर (रः) 1.
m.
  A ray of light
 tax
the hand.
a. Doing.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	 tax
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	 tribute
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	 toll
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  promoting
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  making
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  causing
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  maker
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  producing
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  causer
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  helping
कर 	-	 kara 	-	 adj.
  	-	  doing
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  ray (of a celestial body)
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  claws of a crab
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  moonbeam
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  act of doing
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  hand
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  symbolical expression for the number two
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  hail
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  doer
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  trunk of an elephant
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  lunar mansion hasta
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  cess  [ tax ]
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  royal revenue
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  measure
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  paw
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  ray of light
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  duty
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  elephant's trunk
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  levy
कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	  sunbeam
कर 	-	 kara 	-	 n.
  	-	  doer
प्रति-कर 	-	  prati-kara 	-	 m.
  	-	  countervailing duty  [ Econ.  ]
कर- आगम 	-	 kara- Agama 	-	 m.
  	-	  tax revenue  [ Econ.  ]
निगम-कर 	-	  nigama-kara 	-	 m.
  	-	  corporation tax
प्रत्यक्ष कर 	-	  pratyakSa kara 	-	 m.
  	-	  direct tax  [ Econ.  ]
विलासवस्तु-कर 	-	  vilAsavastu-kara 	-	 m.
  	-	  taxation of luxury

कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	 toll
शुल्क 	-	 zulka 	-	 n.
  	-	 toll
करक 	-	  karaka 	-	 m.
  	-	 toll
प्रत्याय 	-	  pratyAya 	-	 m.
  	-	 toll
प्रवेश 	-	  praveza 	-	 m.
  	-	 toll
मार्ग-शुल्क 	-	  mArga-zulka 	-	 n.
  	-	 toll  [ charge upon traffic ]
उद्घर्षति  { उद्घृष् } 	-	  udgharSati  { udghRS } 	-	 verb 	-	 toll
उद्घृष्ट 	-	  udghRSTa 	-	 adj.
  	-	 tolled
शुल्कस्थान 	-	  zulkasthAna 	-	 n.
  	-	 toll-house
सीमा-मार्गशुल्क 	-	  sImA-mArgazulka 	-	 n.
  	-	  terminal toll
अतरपण्येन 	-	  atarapaNyena 	-	 ind.
  	-	  without paying toll
नदीदोह 	-	  nadIdoha 	-	 m.
  	-	  river-toll or tribute
नागरिक 	-	  nAgarika 	-	 n.
  	-	 toll raised from a town
शुल्कग्राहक 	-	  zulkagrAhaka 	-	 adj.
  	-	  receiving a toll or duty
शुल्कग्राहिन् 	-	  zulkagrAhin 	-	 adj.
  	-	  receiving a toll or duty
पथिदेय 	-	  pathideya 	-	 n.
  	-	 toll levied on public roads
शौल्किक 	-	  zaulkika 	-	 adj.
  	-	  relating to taxes or tolls on 3
शौल्क 	-	  zaulka 	-	 m.
  	-	  superintendent of tolls or customs
शौल्किक 	-	  zaulkika 	-	 m.
  	-	  superintendent of tolls or customs
शुल्कोपजीविन् 	-	  zulkopajIvin 	-	 adj.
  	-	  living by tolls or taxes or revenue
शौल्क 	-	  zaulka 	-	 adj.
  	-	  relating to tolls or customs or taxes
शुल्काध्यक्ष 	-	  zulkAdhyakSa 	-	 m.
  	-	  superintendent of tolls or taxes or revenue

कर 	-	 kara 	-	 m.
  	-	 tribute
बलि 	-	  bali 	-	 m.
  	-	 tribute
उपहार 	-	  upahAra 	-	 m.
  	-	 tribute
करक 	-	  karaka 	-	 m.
  	-	 tribute
प्रत्याय 	-	  pratyAya 	-	 m.
  	-	 tribute
देय 	-	  deya 	-	 n.
  	-	 tribute
करदायक 	-	  karadAyaka 	-	 adj.
  	-	  paying tribute
करवत् 	-	  karavat 	-	 adj.
  	-	  paying tribute
करहार 	-	  karahAra 	-	 adj.
  	-	  taking tribute
बलिभृत् 	-	  balibhRt 	-	 adj.
  	-	  paying tribute
बलिवाहन 	-	  balivAhana 	-	 adj.
  	-	  carrying tribute
विनिर्वेशयति  { विनिविश् } 	-	  vinirvezayati  { viniviz } 	-	 verb caus. 	-	  place in tribute
करी करोति  { करीकृ } 	-	  karI karoti  { karIkR } 	-	 verb 	-	  offer as a tribute
नदीदोह 	-	  nadIdoha 	-	 m.
  	-	  river-toll or tribute
बलिषड्भाग 	-	  baliSaDbhAga 	-	 m.
  	-	  sixth part as tribute
राजकर 	-	  rAjakara 	-	 m.
  	-	 tribute paid to a king
बलिहार 	-	  balihAra 	-	 adj.
  	-	  paying taxes or tribute
बलिमत् 	-	  balimat 	-	 adj.
  	-	  receiving taxes or tribute
करपण्य 	-	  karapaNya 	-	 n.
  	-	  commodity given as tribute
बलिषड्भागहारिन् 	-	  baliSaDbhAgahArin 	-	 adj.
  	-	  taking the sixth part as tribute
राज्यकर 	-	  rAjyakara 	-	 m.
  	-	 tribute paid by tributary princes
बलिकर्मन् 	-	  balikarman 	-	 n.
  	-	  presentation or payment of tribute
षड्भागभृत् 	-	  SaDbhAgabhRt 	-	 adj.
  	-	  one who pays a sixth part as a tribute
अविकटोरण 	-	  avikaToraNa 	-	 m.
  	-	 tribute or tax consisting of a ram to be paid by the owner of a flock of sheep

 
   कर  kara adj.
   causer   
   प्रयोजयितृ  prayojayitR m.
   causer    
   तपुस्  tapus m.
   pain-causer   
   संवत्सरकर  saMvatsarakara m.
   year-causer    
   ज्योतिष्कर  jyotiSkara m.
   light-causer   
   दीपङ्कर  dIpaGkara m.
   light-causer    
   च्यावयितृ  cyAvayitR m.
   causer of motion  
   सर्वभावकर  sarvabhAvakara m.
   causer of all being   
   शोचयितृ  zocayitR m.
   causer of grief or pain  
   निदाघकर  nidAghakara m.
   heat-causer or hot-rayed   
   धामधा  dhAmadhA m.
   causer of order or founder of homesteads     
            

 
   कर  kara adj.
   maker   
   कर्तृ  kartR adj.
   maker    
   निर्मातृ  nirmAtR m.
   maker   
   प्रणेतृ  praNetR m.
   maker    
   विधातृ  vidhAtR m.
   maker   
   विनिर्मातृ  vinirmAtR m.
   maker    
   स्रष्टृ  sraSTR m.
   maker   
   प्रतिमा  pratimA m.
   maker    
   कारु  kAru m.
 f.
   maker   
   कार  kAra adj.
   a maker    
   जतुकृत्  jatukRt f.
   lac-maker   
   जालकार  jAlakAra m.
   web-maker    
   धनुष्कर  dhanuSkara m.
   bow-maker   
   धनुष्कृत्  dhanuSkRt m.
   bow-maker    
   दिनकर्तृ  dinakartR m.
   day-maker   
   दिवसकर  divasakara m.
   day-maker    
   दिवाकर  divAkara m.
   day-maker   
   बुरुड  buruDa m.
   mat-maker    
   वासरकृत्  vAsarakRt m.
   day-maker   
   विश्वकर्मन्  vizvakarman m.
   all-maker        

 
   कर  kara m.
   paw   
   कररुह  kararuha m.
   paw    
   कुट्टयति  { कुट्ट् }  kuTTayati  { kuTT } verb 10  paw   
   वटिका  vaTikA f.
   pawn   
   वट  vaTa m.
   pawn  [ chess ]  
   पदाति  padAti m.
   pawn  [ chess ]   
   वटिक  vaTika m.
   pawn  [ chess ]  
   उपन्यास  upanyAsa m.
   pawn   
   प्रतिदेय  pratideya n.
   pawn  
   आधीकरोति  { आधीकृ }  AdhIkaroti  { AdhIkR } verb  pawn   
   आधीकृत  AdhIkRta adj.
   pawned  
   आहित  Ahita adj.
   pawned   
   निक्षिप्त  nikSipta adj.
   pawned  
   कौशिक  kauzika adj.
   having paws   
   निक्षेप  nikSepa m.
   anything pawned  
   निक्षेप्तृ  nikSeptR m.
   pawner or pledger   
   कौशिकाङ्गुलि  kauzikAGguli m.
   having paws like an owl  
   तलघात  talaghAta m.
   slap with the palm or paw    
   उन्नतचरण  unnatacaraNa adj.
   with uplifted feet or paws  
   कुशहस्त  kuzahasta adj.
   having kuza grass in the hand or in the paw      
            

 
   कर   kara   m.
   toll   
   कर   kara   m.
   tax    
   कर   kara   m.
   tribute   
   कर  kara  adj.
   causer   
   कर  kara  adj.
   helping  
   कर  kara  adj.
   doing   
   कर  kara  adj.
   promoting  
   कर  kara  adj.
   making   
   कर  kara  adj.
   causing  
   कर  kara  adj.
   maker   
   कर  kara  adj.
   producing  
   कर  kara  m.
   paw   
   कर  kara  m.
   ray of light  
   कर  kara  m.
   duty   
   कर  kara  m.
   elephant's trunk  
   कर  kara  m.
   levy   
   कर  kara  m.
   sunbeam  
   कर  kara  m.
   ray (of a celestial body)   
   कर  kara  m.
   claws of a crab  
   कर  kara  m.
   moonbeam   
   कर  kara  m.
   act of doing  
   कर  kara  m.
   hand   
   कर  kara  m.
   symbolical expression for the number two  
   कर  kara  m.
   hail   
   कर  kara  m.
   doer  
   कर  kara  m.
   trunk of an elephant   
   कर  kara  m.
   lunar mansion hasta  
   कर  kara  m.
   cess  [ tax ]   
   कर  kara  m.
   royal revenue  
   कर  kara  m.
   measure   
   कर  kara  n.
   doer  
   प्रति-कर  prati-kara  m.
   countervailing duty  [ Econ.  ]   
   कर- आगम  kara- Agama m.
   tax revenue  [ Econ.  ]  
   निगम-कर  nigama-kara  m.
   corporation tax   
   प्रत्यक्ष कर  pratyakSa kara  m.
   direct tax  [ Econ.  ]  
   विलासवस्तु-कर  vilAsavastu-kara  m.
   taxation of luxury     
            

Wilson

English

 कर
mfn.
   (-रः-रा-री-रं) Who or what does,  makes or causes,  as
किङ्करः A servant,  who does any thing
 भयङ्करः frightful,  what
causes fear
 उपकरः who gives aid
 अपकरः who does ill,  &c.
m.
 
(रः)
1 A ray of light,  a sun or moonbeam. 
2 Royal revenue,  toll,  tax,  impost,  &c.
3 The hand.
4 Hail.
5 An elephant's trunk.
E.
  कृञ् to do,  &c. ट or अप् aff.
  

Apte

English

कर [kara],  a.
  (-रा or -री) [करोति,  कीर्यते अनेन इति,  कृ-कॄ-अप्] (Mostly at the end of comp.
 ) Who or what does,  makes or causes &c.
 
 दुःख˚,  सुख˚,  भय˚ &c.
 

रः A hand
 करं व्याधुन्वत्याः पिबसि रतिसर्वस्वमधरम् Ś.*
  1.24.

A ray of light,  beam
 यमुद्धर्तुं पूषा व्यवसित इवालम्बितकरः V.*
  4.34
 also प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाधनता । अवलम्ब- नाय दिनभर्तुरभून्न पतिष्यतः करसहस्रमपि Śi.*
  9.6 (where the word is used in sense 1 also).

The trunk of an elephant
 सेकः सीकरिणा करेण विहितः U.*
  3.16
 Bh.*
  3.2.

A tax,  toll,  tribute
 युवा कराक्रान्तमहीमृदुच्चकैरसंशयं संप्रति तेजसा रविः Śi.*
  1.7
 (where कर means 'ray' also) (ददौ) perhaps in this sense the word is used in neuter gender also. निर्ल्लज्जो मम च करः कराणि भुङ्क्ते Pañch.2.3. अपरान्तमहीपालव्याजेन रघवे करम् R.*
  4.58
 Ms.*
  7.128.

Hail.

A particular measure of length equal to 24 thumbs.

The asterism called हस्त.

A means or expedient.

A doer.

Comp.
  अग्रम् the forepart of the hand
 कराग्रे वसते लक्ष्मीः.

the tip of an elephant's trunk. -आघातः a stroke or blow with the hand.-आमर्दः,  -आमलकः Myrobalan (Mar.  करवंद). -आरोटः a finger-ring. -आलम्बः supporting with the hand,  giving a helping hand.

आस्फोटः the chest.

a blow with the hand.

slapping the hands together.-ऋद्धिः f.
 

a cymbal.

a small musical instrument.-कच्छपिका f.
  कूर्ममुद्रा in yoga.  -कण्टकः,  -कम् a finger-nail. -कमलम्,  -पङ्कजम्,  -पद्मम् a lotus-like hand,  beautiful hand
 करकमलवितीर्णैरम्बुनीवारशष्पैः U.*
  3.25.

कलशः,  शम् the hollow of the hand (to receive water).

किसलयः,  यम् 'sprout-like hand',  a tender hand
 करकिसलयतालैर्मुग्धया नर्त्यमानम् U.*
  3.19
 Ṛs.*
  6.3.

a finger. -कुड्मलम् the finger. -कृतात्मन् (Living from hand to mouth) destitute
 Mb.
 *  13. -कोषः the cavity of the palms,  hands hollowed to receive water
 ˚पेयमम्बु Ghaṭ.*
  22.

ग्रहः,  ग्रहणम् levying a tax.

taking the hand in marriage.

marriage.

ग्राहः a husband.

a tax-collector. -घर्षणः,  -घर्षिन् m.
  the churning-stick. -च्छदः the teak tree. -च्छदा N.
  of a tree (सिन्दूरपुष्पी
 Mar.
  शेंद्री). -जः a fingernail
 तीक्ष्णकरजक्षु- ण्णात् Ve.*
  4.1
 Śi.*
  11.37
 Bv.*
  1.15
 Amaru.*
  85. (-जम्) a kind of perfume. -जालम् a stream of light.-तलः the palm of the hand
 वनदेवताकरतलैः Ś.*
  4.5
 करतलगतमपि नश्यति यस्य तु भवितव्यता नास्ति Pt.*
  2.128. ˚आमलकम् (lit. ) an āmalaka fruit (fruit of the Myrobalan) placed on the palm of the hand
 (fig. ) ease and clearness of perception,  such as is natural in the case of a fruit placed on the palm of the hand
 करतलामलकफलवदखिलं जगदालोकयताम् K.*
  43. ˚स्थ a.
  resting on the palm of the hand
 -तलीकृ To take in the palm of the hand
 ततः करतलीकृत्य व्यापि हालाहलं विषम् Bhāg.*
  8.7.43.

तालः,  तालकम् clapping the hands
 स जहास दत्तकरतालमुच्चकैः Śi.*
  15.39.

a kind of musical instrument,  perhaps a cymbal.

तालिका,  ताली clapping the hands
 उच्चाटनीयः करता- लिकानां दानादिदानीं भवतीभिरेषः N.*
  3.7.

beating time by clapping the hands. -तोया N.
  of a river. -द a.
 

paying taxes.

tributary
 करदीकृताखिलनृपां मेदिनीम् Ve.*
  6.18.

giving the hand to help &c.
  -दक्ष a.
  handy,  dexterous.

पत्रम् a saw
 तत्क्रूरदन्तकरपत्रनिकृत्तसत्त्वम् Mv.*
  5. 29.

playing in water. ˚वत् m.
  the palm tree. -पत्रकम् a saw. -पत्रिका splashing water about while bathing or sporting in it.

पल्लवः a tender hand.

a finger. cf.
   ˚किसलय.

पालः,  पालिका a sword.

a cudgel.

पात्रम् splashing water about while bathing.

the hand hollowed to hold anything. -पात्री A cup made of leather. -पीडनम् marriage
 cf.
   पाणिपीडन.

पुटः the hands joined and hollowed to receive anything.

A box,  chest with a lid
 तेषां रक्षणमप्यासीन्महान्करपुट- स्तथा Mb.
 *  14.65.16. -पृष्ठम् the back of the hand.

बालः,  वालः sword
 अघोरघण्टः करवालपाणिर्व्यापादितः Māl.
 9
 म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम् Gīt.*
  1,  Śi.*
  13.6.

a finger-nail. -भारः a large amount of tribute.-भूः a finger-nail. -भूषणम् an ornament worn round the wrist,  such as a bracelet. -मर्दः,  -मर्दी,  -मर्दकः N.
  of a plant (Carissa carandus
 Mar.
  करवंद) -मालः smoke. -मुक्तम् a kind of weapon
 see आयुध.

रुहः a finger-nail
 अनाघ्रातं पुष्पं किसलयमलूनं कररुहैः Ś.*
  2.11
 Me.*
  98.

a sword. -वालिका a small club.

वीरः,  वीरकः a sword or scimitar.

a cemetery.

N.
  of a town in the S. M. country.

a kind of tree. (Mar.  कण्हेर,  अर्जुनसादडा)
 Rām.*
  5.2.1. Māna. 18.242.3. (-रा) red arsenic.

(री) a woman who has borne a son,  a mother.

N.
  of Aditi.

a good cow. (-रम्) the flower of the tree. मल्लिका,  करवीरम्,  बिसम्,  मृणालम् Mbh. on P.
 IV.*  3.166. -शाखा a finger. -शीकरः water thrown out by an elephant's trunk. -शूकः a finger-nail.-शोथः swelling of the hands.

सादः weakness of the hand.

the fading of rays. -सूत्रम् a marriage string worn round the wrist. -स्थालिन् m.
  an epithet of Śiva.  -स्वनः clapping of the hands.

कर [kara]  रे [rē]  टुः [ṭuḥ],  (रे) टुः A kind of bird (crane).

Apte 1890

English

 कर a. (रा or री) [करोति,  कीर्यते अनेन इति,  कृ-कॄ-अप्] (Mostly at the end of comp.) Who or what does,  makes or causes &c
 दुःख°,  सुख°,  भयं° &c. 
रः 1 A hand
 करं व्याधुन्वत्याः पिबसि रतिसर्वस्वमधरं Ś. 1. 24. 
2 A ray of light,  beam
 यमुद्धर्तुं पूषा व्यवसित इवालंबितकरः V. 4. 34
 also प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाधनता । अवलंबनाय दिनभर्तुरभून्न पतिष्यतः करसहस्रमपि Śi. 9. 6 (where the word is used in sense 1 also). 
3 The trunk of an elephant
 सेकः सीकरिणा करेण विहितः U. 3. 16
 Bh. 3. 20. 
4 A tax,  toll,  tribute
 युवा कराक्रांतमहीभृदुच्चकैरसंशयं संप्रति तेजसा रविः Śi. 1. 70
 (where कर means ‘ray’ also) (ददौ) अपरांतमहीपालव्याजेन रघवे करं R. 4. 58
 Ms. 7. 128. 
5 Hail. 
6 A particular measure of length equal to 24 thumbs. 
7 The asterism called हस्त. 
Comp. 
अग्रं {1} the forepart of the hand. {2} the tip of an elephant's trunk. 
आघातः a stroke or blow with the hand. 
आरोटः a finger-ring 
आलंबः supporting with the hand,  giving a helping hand. 
आस्फोटः {1} the chest. {2} a blow with the hand. 
ऋद्धिः f. {1} a cymbal. {2} a small musical instrument. 
कंटकः,  -कं a finger-nail. 
कमलं,  
पंकजं,  
पद्मं a lotus-like hand,  beautiful hand
 करकमलवितीर्णैरंबुनीवारशष्पैः U. 3. 25. 
कलशः,  शं the hollow of the hand (to receive water). 
किसलयः,  
यं {1} ‘sprout-like hand’,  a tender hand
 करकिसलयतालैर्मुग्धया नर्त्यमानं U. 3. 19
 Rs. 6. 30. {2} a finger. 
कुड्मलं the finger. 
कोषः the cavity of the palms,  hands hollowed to receive water
 °पेयमंबु Ghaṭ. 22. 
ग्रहः,  
ग्रहणं {1} levying a tax. {2} taking the hand in marriage. {3} marriage. 
ग्राहः {1} a husband. {2} a tax-collector. 
घर्षणः,  
घर्षिन् m. the churning-stick. 
छदः the teak tree. 
जः a fingernail
 तीक्ष्णकरजक्षुण्णात् Ve. 4. 1
 Śi. 11. 37
 Bv. 1. 105
 Amaru. 85. (
जं) a kind of perfume. 
जालं a stream of light. 
तलः the palm of the hand
 वनदेवताकरतलैः Ś. 4. 4
 करतलगतमपि नश्यति यस्य तु भवितव्यता नारित Pt. 2. 124. °आमलकं (lit.) an āmalaka fruit (fruit of the Myrobalan) placed on the palm of the hand
 (fig.) ease and clearness of perception,  such as is natural in the case of a fruit placed on the palm of the hand
 करतलामलकफलवदखिलं जगदालोकयतां K. 43. °स्थ a. resting on the palm of the hand. 
तालः,  
तालकं {1} clapping the hands
 स जहास दत्तकरतालमुच्चकैः Śi. 15. 39. {2} a kind of musical instrument,  perhaps a cymbal. 
तालिका,  
ताली {1} clapping the hands
 उच्चाटनीयः करतालिकानां दानादिदानीं भवतीभिरेषः N. 3. 7. {2} beating time by clapping the hands. 
तोया N. of a river. 
द a. {1} paying taxes {2} tributary
 करदीकृताखिलनृपां मेदिनीं Ve. 6. 18. {3} giving the hand to help &c. 
दक्ष a. handy,  dexterous. 
पत्रं {1} a saw. {2} playing in water. °वत् m. the palm tree. 
पत्रकं a saw. 
पत्रिका splashing water about while bathing or sporting in it. 
पल्लवः {1} a tender hand. {2} a finger
 cf. °किसलय. 
पालः,  पालिका {1} a sword. {2} a cudgel. 
पात्रं {1} splashing water about while bathing. {2} the hand hollowed to hold anything. 
पीडनं marriage
 cf. पाणिपीडन. 
पुटः the hands joined and hollowed to receive anything. 
पृष्ठं the back of the hand. 
बालः,  
वालः {1} sword
 अघोरघंटः करवालपाणिर्व्यापादितः Māl. 9
 म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम् Gīt. 1,  Śi. 13. 60. {2} a finger-nail. 
भारः a large amount of tribute. 
भूः a finger-nail. 
भूषणं an ornament worn round the wrist,  such as a bracelet. 
मालः smoke. 
मुक्तं a kind of weapon
 see आयुध. 
रुहः {1} a finger-nail
 अनाघ्रातं पुष्पं किसलयमलूनं कररुहैः Ś. 2. 10
 Me. 96. {2} a sword. 
वालिका a small club. 
वीरः,  
वीरकः {1} a sword or scimitar. {2} a cemetery. {3} N. of a town in the S. M. country. {4} a kind of tree. (
रा) red arsenic. (
री) {1} a woman who has borne a son,  a mother {2} N. of Aditi. {3} a good cow. (
रं) the flower of the tree. 
शाखा a finger. 
शीकरः water thrown out by an elephant's trunk. 
शूकः a finger-nail. 
शोथः swelling of the hands. 
सादः {1} weakness of the hand. {2} the fading of rays. 
सूत्रं a marriage string worn round the wrist. 
स्थालिन् m. an epithet of Śiva. 
स्वनः clapping of the hands. 

Monier Williams Cologne

English

 1. कर॑ mf(ई,  rarely आ)n.  (for 2. See p.
  254,  col. 3) (√ 1. कृ),  a doer,  maker,  causer,  doing,  making,  causing,  producing (esp.   ifc. 
 cf.
   दुःखकर,  भयं-क्°,  सम्पत्-क्°,  &c.
  
 cf.
   Lat.
  cerus,  ‘creator’),  AV.
   xii,  2,  2
 Mn.
  
 Pañcat.
  &c.
  

 helping,  promoting,  RV.
   i,  116,  13

 कर॑ m.
  the act of doing,  making &c.
   (ifc. 
 cf.
   ईषत्कर,  सु-क्°,  दुष्-क्°,  &c.
  )

 ‘the doer’,  the hand,  RV.
   x,  67,  6
 MBh.
  
 Mn.
   &c.
  

 a measure (the breadth of twenty-four thumbs)

 an elephant's trunk,  MBh.
  
 Pañcat.
  &c.
  

 the claws of a crab,  Hit.
 

 symbolical expression for the number two

 the lunar mansion Hasta,  VarBṛS.
 

 2. कर m.
  (for 1. See p.
  253,  col. 1) (√ कॄ),  a ray of light,  sunbeam,  moonbeam,  R.
 
 Megh.
 
 Pañcat.
  &c.
  

 hail,  L.
 

 royal revenue,  toll,  tax,  tribute,  duty,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.

Monier Williams 1872

English

 कर 1. कर,  अस्,  आ or ई,  अम् (fr. rt. कृ,  to do
for 2. कर see p. 205),  who or what does or makes
or causes
 causing,  doing,  making (especially at the
end of compounds,  e. g. भयङ्-कर,  causing fear, 
frightful
 दुःख-कर,  causing pain
 वृद्धि-कर, 
causing increase
 सम्पत्-कर,  causing prosperity
अर्थ-करी विद्या,  a science productive of wealth
&c.)
 (अस्),  m. the hand (‘the active one’)
 a
measure,  the breadth of twenty-four thumbs
 an
elephant's trunk
 the act of doing,  making,  &c.
(at the end of several compounds with a passive
sense,  e. g. ईषत्-कर and सु-कर,  easy to be
done
 दुष्-कर,  difficult to be done
 ईषद्-
आढ्यङ्-कर,  easy to be made rich)
 [cf. Lith. kaire, 
‘the left hand.’]
—कर-कण्टक,  अस्,  m. a finger-
nail (‘thorn of the hand’).
—कर-कमल,  अम्, 
n. the hand,  especially of a lover or a mistress &c.
(lit. ‘hand-lotus
’ similar compounds are कर-पद्-
म,  कर-पङ्कज,  कर-पल्लव,  &c.).
—कर-
कर्ण,  अस्,  m.,  N. of a man.
—कर-कलश,  अस्, 
m. the hand hollowed to receive water.
—कर-
किसलय,  अस्,  अम्,  m. n. a hand which is like a
branch
 the finger (‘shoot of the hand’).
—कर-
कुद्मल,  अम्,  n. the finger (‘bud of the hand’).
—कर-कोष,  अस्,  m. the hand hollowed to receive
water
 [cf. कर-कलश।] — 1. कर-ग्रह,  अस्,  m.
(for 2. see under 2. कर,  p. 205),  taking the hand
(of the bride in the marriage ceremony
 one part of
the ceremony of marriage is the placing of the right
hand of the bride,  with the palm uppermost,  in the
right hand of the bridegroom),  marriage.
—१। कर-
ग्रहण,  अम्,  n. (for 2. see under 2. कर),  taking
the hand,  marriage.
—१। कर-ग्राहिन्,  ई,  इणी,  इ, 
taking the hand.
—कर-घर्षण,  अस्,  m. a
churning-stick
 (अम्),  n. rubbing the hands together.
—कर-घर्षिन्,  ई,  m. the churning-stick.
—कर-
घाट,  अस्,  m. a kind of poisonous tree.
—कर-
च्छद,  अस्,  m. the teak tree,  Trophis Aspera
 (आ), 
f. a tree,  commonly called सिन्दूर-पुष्पी-वृक्ष।
—कर-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced in or from the
hand
 (अस्),  m. a finger-nail
 N. of a timber tree, 
= करञ्ज or Pongamia Glabra
 (अम्),  n. a per-
fume,  = व्याघ्रनख,  resembling a nail in appear-
ance.
—करज-वर्धन,  अस्,  m.,  N. of a prince.
—करजाख्य (°ज-आख्°),  अस्,  m. a perfume,  =
कर-ज.
—कर-ज्योडि,  इस्,  m.,  N. of a tree,  =
हस्त-ज्योडि.
—कर-तल,  अस्,  m. the palm of the
hand
 करतली-कृ,  to take in the palm of the hands.
—करतल-गत,  अस्,  आ,  अम्,  being in the hand or
in one's possession.
—करतल-धृत,  अस्,  आ,  अम्, 
held in the hand.
—करतल-स्थ,  अस्,  आ,  अम्, 
held in the hand,  resting in the palm of the
hand.
—कर-तस्,  ind. from the hand,  out of the
hand.
—कर-ताल,  अम्,  n. a musical instrument, 
a cymbal
 (ई),  f. beating time by clapping the
hands.
—करतालक,  अम्,  n. a musical instru-
ment,  a cymbal.
—करताल-ध्वनि,  इस्,  m. the
sound of cymbals.
—कर-तोया,  f. the Karatoyā
river in the north-east of Bengal,  (at the wedding of
Śiva and Pārvatī the water which had been poured
into the hand of the former constituted,  upon its
being thrown on the ground,  the source of this river.)
—करतोयिनी,  f.,  N. of a river,  perhaps the same as
the preceding (?) .
—१। कर-द,  अस्,  आ,  अम् (for 2. see
under 2. कर),  one who gives his hand &c.
—कर-
दक्ष,  अस्,  आ,  अम्,  handy,  dexterous,  ready.
—कर-
द्रुम,  अस्,  m.,  N. of a tree,  = कारस्कर.
—कर-
धृत,  अस्,  आ,  अम्,  held or supported by the hand.
—कर-निहित,  अस्,  आ,  अम्,  held in the hand.
—क-
रन्-धम,  अस्,  m.,  N. of two princes.
—कर-
न्यस्त-कपोलान्तम्,  ind. the end of the cheek held
in the hand.
—कर-पत्त्र,  अम्,  n. a saw
 splashing
water about while bathing,  playing or gamboling in
water
 see कर-पात्र.
—करपत्त्रक,  अम्,  n. a
saw.
—करपत्त्र-वत्,  आन्,  m. the palmyra tree, 
Borassus Flabelliformis,  (the leaves being compared
to a saw.)
—करपत्त्रिका,  f. playing with water
or in it,  splashing it about &c.
 [cf. कर-पत्त्र
and कर-पात्र।]
—कर-पर्ण,  अस्,  m.,  N. of
two plants,  commonly called भिण्डा-वृक्ष and
रक्तैरण्ड.
—कर-पल्लव,  अस्,  m. a finger,  the
hand
 conversation with the fingers.
—कर-पात्र, 
अम्,  n. splashing water about while bathing,  throwing
water about in sport
 the hand hollowed so as to
hold anything
 [cf. कर-पत्त्र and करपत्त्रिका।]
—कर-पाल,  अस्,  m. a sword,  a scymitar (‘pro-
tecting the hand’).
—करपालिका,  f. a cudgel,  a
short club or wooden sword,  a sword or one-edged
knife.
—कर-पुट,  अस्,  m. joining the palms of
the hands in token of respect
 the hands joined and
hollowed to receive anything.
—कर-पृष्ठ,  अम्, 
n. the back of the hand.
—१। कर-प्रचेय,  अस्,  आ, 
अम् (for 2. see under 2. कर),  to be held,  to be
taken hold of by the hand.
—१। कर-प्रद,  अस्,  आ, 
अम्,  giving the hand &c.
—कर-प्राप्त,  अस्,  आ,  अम्, 
held in the hand
 obtained,  secured.
—करबाल
and करवाल,  अस्,  m. (corruptions of कर-पाल), 
a sword,  a scymitar
 a finger-nail.
—करबालिका,  f.
a small sword
 [cf. करपालिका।]
—कर-भञ्जक, 
आस्,  m. pl.,  N. of a people
 (a various reading has
कर-भञ्जिक।)
—कर-भाजन,  अस्,  m.,  N. of a
Brāhman.
—कर-भू,  ऊस्,  m. a finger-nail.
—कर-
भूषण,  अम्,  n. a bracelet,  an ornament worn
round the wrist.
—कर-मर्द,  अस्,  ई,  m. f. a
small tree bearing an acid fruit,  Carissa Carandas
(अम्),  n. the fruit of this tree.
—करमर्दक,  अस्, 
m. the tree Carissa Carandas
 see the preceding.
—कर-माला,  f. the hand used as a rosary,  the
joints of the fingers corresponding to the beads.
—कर-मुक्त,  अम्,  n. (scil. अस्त्रम्) a missile
weapon thrown with the hand,  a dart,  a javelin,  &c.
—कर-रुद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  stopped by the hand, 
held tight or fast.
—कर-रुह,  अस्,  m. a finger-
nail (growing from the hand).
—करर्द्धि (°र-
ऋद्धि),  इस्,  f. a cymbal
 a small musical instrument
used for marking time,  (a castanet?)
 clapping the
hands together for that purpose
 [cf. कर-ताल। ]
—कर-वारक,  अस्,  m. an epithet of Skanda.
—करवालिका,  f. a small club
 see करबालिका।
—कर-वीर,  अस्,  m. a fragrant Oleander,  Nerium
Odorum
 a species of Soma
 a sword or scymitar
a particular magical formulary or spell for recovering
or attracting back a missile weapon of mystic pro-
perties after its discharge
 a cemetery,  a place for
burning or interring the dead
 N. of a Nāga
 of a
Daitya
 of a mountain
 of a town on the river
Veṇvā,  founded by Padma-varṇa
 of a town on the
river Dṛṣadvatī,  the residence of Candra-śekhara
(आ),  f. red arsenic
 (ई),  f. a woman who has borne
a son,  a mother
 a good cow
 N. of Aditi,  the
mother of the gods
 (अम्),  n. the flower of Nerium
Odorum.
—करवीरक,  अस्,  m. the poisonous root
of the fragrant Oleander,  a poison
 the tree Ter-
minalia Arjuna
 a sword
 N. of a Nāga.
—कर-
वीर-कन्द-सञ्ज्ञ,  अस्,  m. a species of onion or
bulb,  = तैल-कन्द.
—करवीर-पुर,  अम्,  n.,  N.
of a town founded by Padma-varṇa.
—करवीर-
भुजा,  f. Cajanus Indicus.
—कर-वीर्य,  अस्,  m.,  N.
of a physician.
—कर-शाखा,  f. a finger.
—कर-
शीकर,  अस्,  m. water expelled by an elephant's
trunk.
—कर-शूक,  अस्,  m. a finger-nail.
—कर-
शोथ,  अस्,  m. œdematous swelling of the hands.
 — 1. कर-साद,  अस्,  m. languor or weakness of the
hands.
—कर-स्थालिन्,  ई,  m. an epithet of Śiva, 
who uses his hands as a vessel for holding food.
—कर-स्वन,  अस्,  m. sound produced by beating
the hands together.
—कराग्र (°र-अग्°),  अम्,  n.
the tip of an elephant's trunk.
—कराग्र-पल्लव, 
अस्,  m. finger.
—कराघात (°र-आघ्°),  अस्,  m. a
thumb,  a blow with the hand.
—करा-मर्द,  अस्, 
m. the tree Carissa Carandas
 [cf. कर-मर्द।]
—कराम्बुक or कराम्लक,  अस्,  m.,  N. of the
same tree.
—करारोट,  अस्,  m. a finger-ring
 (fr. कर
and?).
—करार्पित (°र-अर्°),  अस्,  आ,  अम्,  taken in
the hand.
—करालम्ब (°र-आल्°),  अस्,  m. the act of
supporting with the hand,  giving a helping hand
(अस्,  आ,  अम्),  stretching out one's hand to support or
raise another.
—करालम्बन,  अम्,  n. extending
the hand,  taking by the hand,  helping,  sustaining.
—करोत्पल (°र-उत्°),  अम्,  n. a lotus-hand.
—करोदक (°र-उद्°),  अम्,  n. water held in or
poured into the hand.

 कर 2. कर,  अस्,  m. (fr. rt. 1. कॄ,  to scatter
for 1. कर see p. 204),  a ray of light,  a sun-beam, 
a moon-beam
 hail
 royal revenue,  toll,  tax,  import, 
tribute.
—२। कर-ग्रह,  अस्,  m. levying or gathering
taxes,  a tax-gatherer.
—२। कर-ग्रहण,  अम्,  n.
levying or gathering taxes.
—२। कर-ग्राहिन्,  ई,  इणी, 
इ,  levying a tax,  a tax-collector.
—कर-जाल,  अम्,  n. a
pencil of rays,  a stream of light.
—२। कर-द,  अस्,  आ, 
अम्,  paying taxes,  subject to tax or duty,  tributary.
—करदी-कृ,  cl. 8. P. A. -करोति,  -कुरुते,  -कर्तुम्, 
to render tributary.
—करदी-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  made
tributary,  subjugated.
—कर-पण्य,  अम्,  n. a com-
modity given as tribute.
—२। कर-प्रचेय,  अस्,  आ, 
अम्,  to be collected by taxes.
—२। कर-प्रद,  अस्, 
आ,  अम्,  paying taxes,  subject to tax or duty,  tributary.
—कर-रुध्,  त्,  त्,  त्,  ray-obstructing.
—२। कर-
साद,  अस्,  m. the fading away of rays.
—करोत्कर
(°र-उत्°),  अस्,  m. a bundle of rays
 a heavy tax.

 कर 3. कर,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 2. कृ,  to
praise),  Ved. devoted,  pious.

Macdonell

English

 कर 1. kar-á,  a.
  (ī,  rarely ā) doing,  making
 🞄causing,  producing (generally —°)
 m.
  hand
 🞄elephantʼs trunk.

 कर 2. kar-a,  m.
  ray
 duty,  tax.

Benfey

English

 कर कर,  i. e. A कृ + अ, 
 I. latter part
of comp. adj.
  and subst.,  f.
  री,  Making, 
causing,  producing
 e. g.
वैर-,  Caus-
ing enmity,  Man.  9,  227.
अ-यशस्-, 
Causing disgrace,  Hiḍ. 3,  18.
देह-, 
m.
  A father,  MBh. 5,  3657.
 II. m.
 
 1. The hand,  Man.  5,  136.
 2. An ele-
phant's trunk,  Nal. 13,  12.
 B. कॄ + अ, 
m.
 
 1. A ray of light,  Rām.  6,  11,  44.
 2. Hail.
 3. Royal revenue,  Man.  7, 
128
 toll,  Man.  7,  127.
 -- Comp.
 
अग्र-, 
m.
  1. the tip of the extended hand. 2.
the extremity of the hand and of a ray, 
Śiś. 9,  34. अ-तुषार-कर,  m.
  the
sun,  Śiś. 9,  7. कुल-कर,  m.
  ancestor, 
MBh. 1,  6562.
चित्र-,  m.
  a painter, 
Kathās. 5,  30.
दिन-,  दिवस-,  and
दिवा-,  m.
  the sun,  Bhartṛ. 2,  65. दुष्-
कर,  i. e.
दुस्-,  adj.
 ,  f.
  री,  difficult
Man.  7. 55
 दुष्करं यदि,  scarcely, 
Rām.  2,  73,  7.
पद्म-, 
 I. m.
  a lotus-
like hand,  Bhāg. P. 7,  9,  26.
 II. adj.
 , 
f.
  रा,  holding a lotus,  Prab. 86,  3.
 III.
f.
  रा,  a name of Śrī,  Bhāg. P. 4,  20,  27.
भोग-,  adj.
 ,  f.
  री,  procuring food, 
Bhartṛ. 2,  17. शूलोद्यतकर,  i. e. शूल
-उद्यत- (vb. यम्),  adj.
  with a spear in
his uplifted hand.
स-,  adj.
  1. bearing
toll. 2. with rays.
सु-, 
 I. adj.
 ,  f.
  री।
1. easy,  Man.  7,  55. 2. doing well
 II. f.
  रा,  a tractable cow.
 III. n.
 
charity,  benevolence.
अ-सु-,  adj.
  to
be shunned,  Bhartṛ. 2,  61.

Hindi

हाथ

Apte Hindi

Hindi

कर
वि* - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
जो करता है या कराता है

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
हाथ

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
"प्रकाश किरण,  रश्मिमाला"

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
हाथी की सूँड़

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
"लगान,  शुल्क,  भेंट"

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
ओला

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
२४ अंगूठे की माप

करः
पुं*
  - "करोति, कीर्यते अनेन इति, कृ(कॄ-अप्)"
हस्त नाम नक्षत्र

करः
पुं*
  - "कृ+अप्, अच् वा"
हाथ

करः
पुं*
  - -
"टैक्स, शुल्क"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತ /ಕೈ
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - कर० "अप्" ९३-३-५७)
व्युत्पत्तिः - > कीर्यतेऽनेन
प्रयोगाः - > "श्रियास्य यौग्याहमिति स्वमीक्षितुं करे तमालोक्य सुरूपया धृतः"
उल्लेखाः - > नैष० १-३१
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಲಿ /ಪೂಜಾದ್ರವ್ಯ
प्रयोगाः - > "करप्रचेयामुत्तुङ्गः प्रभुशक्तिं प्रथीयसीम् । प्रज्ञाबलबृहन्मूलः फलत्युत्साहपादपः ॥"
उल्लेखाः - > माघ० २-८९
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಣ
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - कर्म० "अप्" ९३-३-५७)
प्रयोगाः - > "जगतीरिह स्फुरितचारुचामीकराः सवितुं क्वचित् कपिशयन्ति चामीकराः"
उल्लेखाः - > माघ० ४-२४
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜಾದಯ /ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆ /ಕಂದಾಯ
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-२-४)
व्युत्पत्तिः - > कं सुखं राति ददाति
प्रयोगाः - > "तव तन्वि कुचावेतौ नियतं चक्रवर्तिनौ । आसमुद्रक्षितीशोऽपि भवान् यत्र करप्रदः ॥"
उल्लेखाः - > उद्भ०
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲು
प्रयोगाः - > "सेकः शीकरिणा करेण विहितं कामं विरामे पुनः यत्स्नेहादनरालनालनलिनीपत्रातपत्रं धृतम्"
उल्लेखाः - > उ० रा० ३-१६
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರ್ಷೋಪಲ /ಆಲಿಕಲ್ಲು
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಕ್ಷೇಪ /ಇಡುವಿಕೆ
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತನಕ್ಷತ್ರ
प्रयोगाः - > "रेवत्युत्तररोहिणीकरपितृस्वातीन्दुमित्रासुरे पापानन्वितपापवेधरहिते पाणिग्रहः शोभनः"
उल्लेखाः - > काला० ५४
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಯಸಂಕೇತ
कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೆರೆಮನೆ /ಕಾರಾಗಾರ
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - कर्म० "अप्" ९३-३-५७)
व्युत्पत्तिः - > किरति क्षिपति दण्ड्यानत्र
कर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ /ಸುಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-२-४)
व्युत्पत्तिः - > कं सुखं राति

L R Vaidya

English

 kara {% (I) a. (f. रा or री) (generally at the end of compounds) %} Who or what does or makes or causes,  e.g. भयंकर,  वृद्धिकर,  दुःखकर.

 kara {% (II) m. %} 1. A hand,  M.v.136,  R.ii.31,  Megh.i.41
a ray of light,  प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाधनता । अवलंबनाय दिनभर्तुरभूव पतिष्यतः करसहस्रमपि Sis.ix.6 (where the word is used in senses 1 and 2),  Megh.i.39
the trunk of an elephant,  सेकः सीकरिणा करेण विहितः M.M.ix.
hail
a tax,  a toll,  a tribute,  (ददौ) अपरांतमहीपालव्याजेन रघवे करम् R.iv.58,  M.vii.128,  129
a particular measure of length equal to 24 thumbs
the constellation called हस्त.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२,  अंस,  अक्षि,  अन्तक,  अम्बक,  अयन,  अश्वि,  अश्विनी,  ईक्षण,  ओष्ठ,  कर,  कर्ण,  कुच,  कुटुम्ब,  गरुत्,  गुल्फ,  चक्षु,  जङ्घा,  जानु,  दस्र,  दृश् ,  दृष्टि,  दोः,  द्वन्द्व,  द्वय,  द्वि,  ध्रुव,  नय,  नयन,  नासत्य,  नेत्र,  पक्ष,  पाणि,  बाहु,  भुज,  भुजा,  यम,  यमल,  युग,  युगल,  युग्म,  रविचन्द्रौ,  रविपुत्र,  लोचन,  श्रोत्र,  स्तन,  हस्त

Bopp

Latin

 कर m. (r. कृ s. अ)
1) faciens in fine compp. BR. 1. 23. N.
13. 20.
2) m. manus. IN. 2. 25.
3) elephanti proboscis.
N. 13. 12.
4) tributum regium. RAGH. 4. 58.
5) radius
lucis. UR. 86. 14. (Lith. kairế manus sinistra
 gr. χείϱ
vero ad rad. हृ capere pertinere videtur,  sicut hib. lamh
manus cohaeret cum लभ्,  ΛΑΒ,  mutato भ् in mh.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

कर
पु
कर,  हस्त,  रश्मि,  कर्षकवेतन
करो हस्तः करो रश्मिः करः कर्षकवेतनम् ।
verse 2.1.1.58
page 0011

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 -kara (m. or nt.
 apparently related to Skt. and Pali kaṭaka
 also karaka
 see next),  ring on which the alms-bowl is fastened
 only in pātra-kara-vyagra-hasta: Divy 〔48.21〕
 〔159.9〕
 〔281.24〕
 Av 〔i.347.10〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kara (IE 8-5),  explained by a commentator as ‘the dues
(bhāga) to be realised by the king for the enjoyment of royal
land by using it for cultivation and for grazing cattle’
 tax in
general.
(IE 8-5) rent or tax to be paid in grains when mentioned
side by side with hiraṇya.
(HRS),  tax in general,  according to the lexicons
 accord-
ing to the Arthaśāstra,  (1) periodical tax over and above the
king's customary grain-share
 (2) emergency tax levied upon
the villagers over and above the normal grain-share
 (3)
tax upon merchants' profits.
(EI 29
 Chamba
 CITD),  a tax or impost
 royal revenue
rent,  dues
 toll,  tribute.
(IE 7-1-2),  ‘two’.

Lanman

English

 1kará, 
	—1. a. doing
 making or causing
or producing,  at end of many cpds
	—2. as
m. the hand (lit. the busy one)
	—3. as m.
nomen actionis,  the doing,  performance,  in
duṣkara,  sukara. [√1kṛ: cf. Lat. cerus, 
‘creator.’]

 2kara,  m. ray,  beam. [prob. same as
1kara 2: the rays of the heavenly bodies
are conceived as their hands and feet,  cf.
pāda 4.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कर m. als Erklärung von प्रवर्त,  Har. zu Āpast. Gṛhy. 12,  9.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
 
रोचिस् (क्ली),  उस्र (पुं),  रुचि (स्त्री),  शोचिस् (क्ली),  अंशु (पुं),  गो (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उपधृति (पुं),  अभीशु (पुं),  प्रग्रह (पुं),  शुचि (पुं),  मरीचि (पुंस्त्री),  दीप्ति (स्त्री),  धामन् (क्ली),  केतु (पुं),  घृणि (पुं),  रश्मि (पुं),  पृश्नि (पुंस्त्री),  पाद (पुं),  दीधिति (स्त्री),  कर (पुं),  द्युति (स्त्री),  द्युत् (क्ली),  रुच् (क्ली),  विरोक (पुं),  किरण (पुं),  त्विषि (स्त्री),  त्विष् (स्त्री),  भास् (पुंस्त्री),  प्रभा (स्त्री),  वसु (पुं),  गभस्ति (पुं),  भानु (पुं),  भा (स्त्री),  मयूख (पुं),  महस् (क्ली),  छवि (स्त्री),  विभा (स्त्री)

--source--
 
प्रगण्डः कूर्परांसान्तः पञ्चशाखः शयः शमः ।
हस्तः पाणिः करस्यादौ मणिबन्धो मणिश्च सः ॥ ५९१ ॥
-wordlist-
 
प्रगण्ड (पुं),  पञ्चशाख (पुं),  शय (पुं),  शम (पुं),  हस्त (पुं),  पाणि (पुं),  कर (पुं),  मणिबन्ध (पुं),  मणि (पुंस्त्री)

--source--
 
बलिः करो भागधेयो द्विपाद्यो द्विगुणो दमः ।
-wordlist-
 
बलि (पुंस्त्री),  कर (पुं),  भागधेय (पुंस्त्री),  द्विपाद्य (पुं)

--source--
 
हस्तिनासा करः शुण्डा हस्तोऽस्याग्रं तु पुष्करम् ।
-wordlist-
 
हस्तिनासा (स्त्री),  कर (पुं),  शुण्डा (स्त्री),  हस्त (पुं),  पुष्कर (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
धनदे निधनाक्षः स्यान्महासत्त्वः प्रमोदितः ॥ ३८ ॥
रत्नगर्भ उत्तराशाधिपतिः सत्यसंगरः ।
धनकेलिः सुप्रसन्नः परिविद्धोऽलका पुनः ॥ ३९ ॥
वसुप्रभा वसुसारा शंकरे नन्दिवर्धनः ।
बहुरूपः सुप्रसादो मिहिराणोऽपराजितः ॥ ४० ॥
कङ्कटीको गुह्यगुरुर्भगनेत्रान्तकः खरुः ।
परिणाहो दशबाहुः सुभगोऽण्वेकलोचनः ॥ ४१ ॥
गोपालो वरवृद्धोऽहिपर्यङ्कः पांसुचन्दनः ।
कूटकृन्मन्दरमणिर्नवशक्तिर्महाम्बकः ॥ ४२ ॥
कोणवादी शैलधन्वा विशालाक्षोऽक्षतस्वनः ।
उन्मत्तवेषः शवरः सिताङ्गो धर्मवाहनः ॥ ४३ ॥
महाकान्तो वह्निनेत्रः स्त्रीदेहार्धो नृवेष्टनः ।
महानादो नराधारो भूरिरेको दशोत्तमः ॥ ४४ ॥
यौटी यौटीङ्गोऽर्धकूटः समिरो धूम्रयोगिनौ ।
उलन्दो जयतः कालो जटाधरदशाव्ययौ ॥ ४५ ॥
संध्यानाटी रेरिहाणः शङ्कुश्च कपिलाञ्जनः ।
जगद्द्रोणिरर्धकालो दिशांप्रियतमोऽतलः ॥ ४६ ॥
जगत्स्रष्टा कटाटङ्वः कटप्रूहीरहृत्कराः ।
-wordlist-
 
निधनाक्ष (पुं),  महासत्त्व (पुं),  प्रमोदित (पुं),  रत्नगर्भ (पुं),  उत्तराशाधिपति (पुं),  सत्यसङ्गर (पुं),  धनकेलि (पुं),  सुप्रसन्न (पुं),  परिविद्ध (पुं),  वसुप्रभा (स्त्री),  वसुसारा (स्त्री),  नन्दिवर्धन (पुं),  बहुरूप (पुं),  सुप्रसाद (पुं),  मिहिराण (पुं),  अपराजित (पुं),  कङ्कटीक (पुं),  गुह्यगुरु (पुं),  भगनेत्रान्तक (पुं),  खरु (पुं),  परिणाह (पुं),  दशबाहु (पुं),  सुभग (पुं),  अनेकलोचन (पुं),  गोपाल (पुं),  वरवृद्ध (पुं),  अहिपर्यङ्क (पुं),  पांसुचन्दन (पुं),  कूटकृत् (पुं),  मन्दरमणि (पुं),  नवशक्ति (पुं),  महाम्बुक (पुं),  कोणवादिन् (पुं),  शैलधन्वन् (पुं),  विशालाक्ष (पुं),  क्षतस्वन (पुं),  उन्मत्तवेष (पुं),  शबर (पुं),  शिताङ्ग (पुं),  धर्मवाहन (पुं),  महाकान्त (पुं),  वह्निनेत्र (पुं),  स्त्रीदेहार्द्ध (पुं),  नृवेष्टन (पुं),  महानाद (पुं),  नराधार (पुं),  भूरि (पुं),  एकादशोत्तम (पुं),  जोटिन् (पुं),  जोटीङ्ग (पुं),  अर्धकूट (पुं),  समिर (पुं),  धूम्र (पुं),  योगिन् (पुं),  उलन्द (पुं),  यजत (पुं),  काल (पुं),  जटाधर (पुं),  दशाव्यय (पुं),  सन्ध्यानाटिन् (पुं),  रेरिहाण (पुं),  शङ्कु (पुं),  कपिलाञ्जन (पुं),  जगद्रोणि (पुं),  अर्धकल (पुं),  दिशांप्रियतम (पुं),  अतल (पुं),  जगत्स्रष्टा (पुं),  कटाटङ्क (पुं),  कटप्रू (पुं),  हीरहृत् (पुं),  कर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रोचिस्
रोचिस्,  शोचिस्,  अभीशु,  प्रद्योत,  गभस्ति,  रश्मि,  घृणि,  किरण,  रुचि,  रुच्,  दीधिति,  दीप्ति,  द्युति,  प्रभा,  भा,  विभा,  भास्,  उस्र,  धामन्,  वसु,  केतु,  मरीचि,  प्रग्रह,  उपधृति,  वृष्णि,  मयूख,  अंशु,  भानु,  कर,  पाद,  विरोक,  गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006

भागधेय
भागधेय,  बलि,  कर
अर्थागमो भवेदायो भागधेयो बलिः करः ॥ ४३३ ॥
verse 2.1.1.433
page 0050

पाणि
पाणि,  शय,  पञ्चशाख,  कर,  हस्त
अंह्रिः पादश्चरणः पाणिः शयपञ्चशाखकरहस्ताः ।
verse 2.1.1.511
page 0058

कर
कर
मध्याङ्गुलीकूर्परयोर्मध्ये प्रामाणिकः करः ।
verse 2.1.1.536
page 0061

नाममाला

Sanskrit

दीधिति,  भानु,  उस्र,  अंशु,  गभस्ति,  किरण,  कर,  पाद,  रुचि,  मरीचि,  भास्,  तेजस्,  अर्चिस्,  गो,  द्युति,  प्रभा,  दीप्ति,  ज्योतिस्,  महस्,  धामन्,  रश्मि,  ऊर्ज,  विभावसु
दीधितिर्भानुरुस्रोंऽशुर्गभस्तिः किरणः करः ।
पादो रुचिर्मरीचिर्भास्तेजोऽर्चिर्गौर्द्युतिः प्रभा ॥ ४५ ॥
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः ।
verse 0.1.1.45
page 0023

पाणि,  हस्त,  कर
दोर्दोषा च भुजो बाहुः पाणिर्हस्तः करस्तथा ।
verse 0.1.1.101
page 0050

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ह,  शूलिन्,  कर,  नीर,  क्रोधगर्भप्रभाषण,  निवास
हः शूलिनि करे नीरे क्रोधगर्भप्रभाषणे ।
निवासेऽथाव्ययो हः स्यात् सम्बुद्धौ पादपूरणे ॥ ४५ ॥
verse 1.1.1.45
page 0122

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 करः,  पुं,
   (कं सुस्वं राति ददातीति । रा + कः ।) राज-स्वम् । खाजाना इति पारस्यभाषा । तत्पर्य्यायः ।भागधेयः २ बलिः ३ । इत्यमरः । २ । ८ । २७ ॥
कारः ४ । इति तट्टीका ॥
 प्रत्यायः ५ । इतिमेदिनी ॥
 * ॥
अथ राज्ञां करग्रहणप्रकारः । क्रयविक्रयादिनालाभादीन् संप्रेक्ष्य राज्ञा करो ग्रहीतव्यः ।यथा,  मनुः । ७ । १२७-१३३ ।“क्रयविक्रयमध्वानं भक्तञ्च सपरिव्ययम् ।योगक्षेमञ्च संप्रेक्ष्य बणिजो दापयेत् करान् ॥
यथा फलेन युज्येत राजा कर्त्ता च कर्म्मणां ।तथावेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत् सततं करान्” ॥
 * ॥
राज्ञा राज्यात् वार्षिकः करोऽल्पाल्पं कृत्वाग्रहीतव्यः । यथा,  --“यथाल्पाल्पमदन्त्याद्यं वार्य्योकोवत्सषट्पदाः ।तथाल्पाल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्राद्राज्ञाब्दिकः करः” ॥
मूलादधिकयोः पशुहिरण्ययोः पञ्चाशद्भागरूपःकरो ग्राह्यः ॥
 धान्यानां भूम्युत्कर्षापेक्षया कर्ष-काणां क्लेशलाघवगौरवापेक्षया च षष्ठोऽष्टमोद्वादशो वा भागो राज्ञा ग्रहीतव्यः ।यथा,  --“पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशुहिरण्ययोः ।धान्यानामष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एव वा” ॥
 * ॥
द्रुमाश्ममधुसर्पिरादीनांषड्भागो लाभात् ग्रहणीयः । यथा,  --“आददीताथ षड्भागं द्रुमाश्ममधुसर्पिषाम् ।गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च ॥
पत्रशाकतृणानाञ्च चर्म्मणां वैदलस्य च ।मृ मयानाञ्च भाण्डानां सर्व्वस्याश्ममयस्य च” ॥
 * ॥
अतिक्षीणधनोऽपि राजाश्रोत्रियब्राह्मणात् करं न गृह्णीयात् । यथा,  --“म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा श्रोत्रियात् करम् ।न च क्षुधास्य संसीदेच्छोत्रियो विषये वसन्” ॥
 * ॥
(कीर्य्यते विक्षिप्यतेऽसौ कर्म्मणि + अप् । हस्त-करिशुण्डयोस्तु करणेऽपि अप् ॥
) वर्षोपलः ।किरणः । (यथा रामायणे ६ । ११ । ४४ ।“तीक्ष्णः पटुर्दिनकरः करैस्तापयते जगत्” ॥
)हस्तः । (अमरः । ३ । ३ । १६३ ॥
) हस्तिशुण्डः ।इति मेदिनी ॥
 (यथा,  महाभारते ३ । ११ । २८ ।“एवन्तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशाम्पते ।ऊरुं गजकराकारं करेणाभिजघान सः” ॥
)कर्म्मोपपदे कर्त्तृवाचकः । यथा । सुखकर इत्यादि ॥
(यथा,  रामायणे ६ । ११ । ४४ ।“तीक्ष्णः पटुर्दिनकरः करैस्तापयते जगत् ।प्रतिलोमश्च ते वायुस्त्वत्परामवलक्षणम्” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कर पु०
  कीर्य्यते विक्षिम्यतेऽनेन कॄ--करणे अप् । १ हस्तेहस्तिशुण्डे च तयोर्जलादिक्षेपसाधनत्वात् तथात्वम्२ कर्म्मणि अप् । ३ किरणे मेदिनिः । तत्र हस्तकिरणयोः“प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाध-नता । अवलम्बनाय दिनभर्त्तुरभूपन्न पतिष्यतः करसह-स्रमपि” “स्थितः कराग्रैरसमग्रपातिभिः” माघः । हस्ते “के-शान्नीवीमधः कायं संस्पृशेत् धरणीमपि । यदि स्पृशतिचैतानि भूयःप्रक्षलयेत् करम्” आ० त० देवलः नेत्यनु-वृत्तिः “वामः काञ्चनपिञ्जरे नृपकराग्भोजैन्तनूमार्जनम्” उद्भटः । “तथा वामकरे दश” मनुः । कंसुखं राठिरा क । ४ राजग्राह्ये राजस्ये तत्र राजग्राह्यहस्तयोः“असम्भवद्घनरसा शतालिपरिषेविता । करं न सहतेराजन्! भूभिर्नवबधूरिव” । “तन्वि तव कुचावेतौ नियतंचक्रवर्त्तिनौ । आसमुद्रक्षितीशोऽपि भवान् यत्र करप्रदः”उद्भटः । यथा च राज्ञा करनिवेशनं राष्ट्रे करणीयंतथा मनुनोक्तम् यथा“क्रयविक्रयभध्वानं भक्तञ्च सपरिव्ययम् । योगक्षेमञ्चसम्प्रेक्ष्य बणिजो दापयेत् करान् । याथा फलेन युज्येतराजा कर्त्ता च कर्म्मणाम् । तथावेक्ष्य नृपो राष्ट्रेकल्पयेत् सततं करान् । यथाल्पाल्पमदन्त्याद्यं वार्य्यो-कोवत्सषट्पदाः । तथाल्पाल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्रा-द्राज्ञाव्दिकः करः । पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशु-हिरण्ड्ययोः । धान्यानामष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एववा । आददीताथ षड्भागं द्रुमांसमधुसर्पिषाम् । ग-न्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च । पत्रशाकतृणा-नाञ्च वैदलस्य च चर्म्मणाम् । मृण्मयानाञ्च भाण्डा-नां सर्व्वस्याश्ममयस्य च । म्रियमाणोऽप्याददीत न-राजा श्रोत्रियात् करम् । न च क्षुधाऽस्य संसीदेच्छ्रो-त्रियो विषये वसन् । यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियःसीदति क्षुधा । तस्यापि तत्क्षुधा राष्ट्रमचिरेणैव सीदति ।श्रुतवृत्ते विदत्वाऽस्य वृत्तिं धर्म्म्यां प्रकल्पयेत् । संरक्षेत्सर्व्वतश्चैनं पिता पुत्त्रामिवौरसम् । संरक्ष्यमाणो राज्ञायं कुरुते धर्म्ममन्वहम् । तेनायुर्वर्द्धते राज्ञो द्रविणंराष्ट्रमेव च । यत्किञ्चिदपि वर्षस्य दापयेत् करसंज्ञितम् ।व्यवहारेण जीवन्तं राजा राष्ट्रे पृथग्जनम् । कारु-कान् शिल्पिनश्चैव शूद्रांश्चात्मोपजीविनः । एकैकं कार-येत् कर्म्म मासि मासि महीपतिः । नोच्छिन्द्यादात्मनो-मूलं परेषाञ्चातितृष्णया । उच्छिन्दन् ह्यात्मनो मूलमात्मानं तांश्च प्रीडयेत्” व्याख्यातञ्चेदं कुल्लूकभट्टेन“क्रयविक्रयमित्यादि । कियता मूल्येन क्रीतमिदं वस्त्र-लवणादि द्रव्यं विक्रीयमाणञ्चात्र कियल्लभ्यते किय-द्दूरादानीतं किमस्य बणिजो भक्तव्ययेन शाकसूपादिनापरिव्ययेन लग्नं किमस्यारण्य दौ चौरादिभ्योरक्षयःरूपेण क्षेमप्रतिविधानेन गतं,  कोऽस्य इदानीं लाभयोग-इत्येतदवेक्ष्य बणिजः करान् दापयेत् । यथेति । यथाराजाऽवेक्षणादिकर्म्मणः फलेन,  यथा च कार्षिकबणिगादा-कृषिबाणिज्यादिकर्म्मणां फलेन सम्वध्यते । तथा निरूप्यराजा सर्व्वदा राष्ट्रात् करान् गृह्णीयात् । अत्र दृष्टान्तमाहयथेथादि । यथा जलौकोवत्सभ्रमराः स्तोकस्तोकानिरक्ततीरलधूनि अदन्त्येवं राजा मूलधनमनुच्छिन्दताऽ-ल्पोऽल्पोराष्ट्रादाव्दिकः करो ग्राह्यः । तमाह पञ्चाशद्भा-गो राज्ञा ग्रहीतव्यः । एव धान्यानां षष्ठोऽष्टमो द्वा-दशो वा भागी ग्राह्यः भूम्यु त्कर्षापकर्षापेक्षया कर्षणादिक्लेशलाघवगौरवापेक्षोऽयं बह्वल्पग्रहणविकल्पः । आद-दीतेत्यादि । पत्रशाकतृणानामित्यादि । द्रुशब्दोऽत्रवृक्षवाचकः वृक्षादीनां अश्ममयान्तानां षष्ठोभागो ला-भाद्ग्रहीतव्यः । म्रियासाणैति । क्षीणधनोऽपि राजाश्रोत्रियब्राह्मणात् करं न गृह्णीयात् न च तदीयदेशेवसन् श्रोत्रियः बुभुक्षया अवसादं गच्छेत् । यस्मात्यस्येत्यादि । यस्य राज्ञो देशे श्रोत्रियः क्षुधाऽवसन्नो भवतितस्यराष्ट्रमपि दुर्भिक्षादिभिः क्षुधा शीघ्रमवमादं गच्छति ।यत एवमतः श्रुतेति । शास्तज्ञानानुष्ठाने ज्ञात्वा अस्यतदनुरूपां धर्म्मादनपेतां जीविकामुपकल्पयेत् चौरादि-भ्यश्चैनम् औरसं पुत्त्रमिव पिता रक्षेत् । यस्मात् संरक्ष्य-माणैत्यादि । स च श्रोत्रियो राज्ञा सम्यग्रक्ष्यमाणोयं धर्म्मं प्रत्यहं करोति तेन राज्ञ आयुर्द्धनराष्ट्राणि व-र्द्धन्ते । यदिति । राजा स्वदेशशाकपर्णादिस्वल्पमूल्य-वस्तुक्रयविक्रयादिना जीवन्तं निकृष्टजनं स्वल्पमपिकराख्यं वर्षेण दापयेत् । कारुकानिति । कारुकान् सू-पकारादीन् शिल्पिभ्य ईषदुत्कृष्टान् शिल्पिनश्च लोहकारा-दीन् शूद्रांश्च देहक्लेशोपजीविनो भारिकादीन् मासिमास्येकं दिनं कर्म्म कारयेत् । नोच्छिन्द्यादिति । प्रजा-स्नेहात् करशुल्कादेरग्रहणमात्मनो मूलोच्छेदः अति-लोभेन प्रचुरकरादिग्रहणे परेषां सूलोच्छेदः एतदुभयंन कुर्य्यात् यस्मात् आत्मनो मूलमुच्छिद्य कोषक्षयादात्मानंपीडयेत् । पूर्व्वार्द्धात् परेषाञ्चेत्यपि संबध्यते परेषांमूलमुच्छिद्य तांश्च पीडयेत्” ।भार० शा० ८७ अ० विस्तरेणोक्तं यथा“विक्रयं क्रयमध्वानं भक्तञ्च सपरिच्छदम् । योगक्षेमञ्चसम्प्रेक्ष्य बणिजां कारयेत करान् । उत्पत्तिं दानवृ-त्तिञ्च शिल्पं संप्रेक्ष्य चासकृत् । शिल्पं प्रति करानेवं शि-ल्पिनः प्रति कारयेत् । उच्चावचकरा दाप्याः महाराज्ञायुधिष्ठिर । यथा यथा न सीदेरंस्तथा कुर्य्यान्महीपतिः ।फलं कर्म्म च सम्प्रेक्ष्य ततः सर्व्वं प्रकल्पयेत् । फलंकर्म्म च निर्हेतु न कश्चित् संप्रवर्त्तते । यथा राजाच कर्त्ता च स्यातां कर्म्मणि भागिनौ । समवेक्ष्य तथाराज्ञा प्रणेयाः सततं कराः । नोच्छिद्यादात्मनो मूलंपरेषाञ्चापि तृष्णया । ईहाद्वाराणि संरुध्य राजासम्प्रतिदर्शनः । प्रद्विषन्ति परिख्यातं राजानमतिखा-दिनम् । प्रद्विष्टस्य कुतः श्रेयो नाप्रियो लभते फलम् ।वत्सौपम्येन दीग्धब्यं राष्ट्रमक्षीणबुज्द्धिना । भूतो वत्सो-जातबलः पीडां सहति भारत! । निकायं कुरुते वत्सोभृशं दुग्धो युधिष्ठिर! । राष्ट्रमप्यतिदुग्धं हि न कर्म्मकुरुते महत् । यो राष्ट्रमनुगृह्णाति परिरक्षन् स्वयंनृपः । सञ्जातमुपजीवन् स लभते न महत् फलम् ।आपदर्थञ्च निर्यातं राजा न इह विन्दते । राष्ट्रञ्च को-षभूतं स्यात् कोषो बेश्मगतस्तथा । पौरजानपदान् स-र्व्वान् संश्रितोपाश्रितांस्तथा । यथाशक्त्यनुकम्पेत सर्व्वान्स्वल्पधनानपि । बाह्यं जनं भेदयित्वा भोक्तव्यो भध्यमःसुखम् । एवं नास्य प्रकुप्यन्ति जनाः सुखितदुःखिताः ।प्रागेव तु धनादानमनुभाष्य ततः पुनः । सन्निपत्य स वि-षये भयं राष्ट्रेषु दर्शयेत् । इयमापत् समुत्पन्ना पर-चक्रभयं महत् । अपि चान्ताय कल्पन्ते वेणोरिव फला-गमः । अरयो मे समुत्याय बहुभिर्दस्युभिः सह । इद-मात्मबघायैव राष्ट्रमिच्छन्ति बाधितुम् । अस्यामापदिघोरायां सम्पाप्ते दारुणे भये । परित्राणाय भवतःप्रार्थयिष्ये धनानि वः । प्रतिदास्ये च भवतां सर्व्वञ्चाहभयक्षये । नारयः प्रतिदास्यन्ति यद्धरेयुर्ब्बलादितः ।कलत्रमादितः कृत्वा सर्व्वं वो विनशेदिति । अपि चेत्पुत्त्रदारार्यमर्थसञ्चय इष्यते । नन्दामि वः प्रभावेण पुत्त्राणामिव चोदये । यथाशक्त्यु पगृह्णामि राष्ट्रस्यापीडयच वः । आपत्स्वेव हि वोढव्यं भवद्भिः पुङ्गवैरित ।न प्रियं सततं कार्य्यं धनं कस्याञ्चिदापि । इति वाचामधुरया श्लक्ष्णया सोपचारया । स्वरश्मीनभ्यवसृजेद्योगमाधाय कालवित् । प्राकारं भृत्यभरणं व्ययं सङ्ग्रामतो भयम् । योगक्षेमञ्च सम्प्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत् करम् । उपेक्षिता हि नश्येयुर्गोमिनोऽरण्यवासिनः । त-स्मात्तेषु विशेषेण मृदुपूर्व्वं समाचरेत् । सान्त्वनं रक्षणंदानमवस्था चाप्यभीक्ष्णशः । गोमिनां पार्थ! कर्त्तव्यः सं-भागश्च प्रियाणि च । अजस्रमुपयोक्तव्यं फलं गोमिषुभारत! । प्रभावयन्ति राष्ट्रञ्च व्यवहारं कृषिन्तथा । त-स्माद्गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्य्याद्विचक्षणः । दयावानप्रमत्तश्चकरान् सम्प्रणयेन्मृदून् । सर्व्वत्र क्षेमचरणं सुलभं नामगोमिषु । न ह्यतः सदृशं किञ्चिद्वरमस्ति युधिष्ठिर!” ।“मधुदीहं दुहेद्राष्ट्रं भ्रमरा इव पादपम् । वत्सापेक्षोदुहेच्चैव स्तनांश्च न विकुट्टयेत् । जलौकावत् पिबेद्राष्ट्रं मृ-दुनैव नराधिपः । व्याघ्रीव च हरेत् पुत्त्रान् सन्दंशेन्न चपीडयेत् । यथा शल्यकवानाखुः पदं धूनयते सदा ।अतीक्ष्णेनाप्यायेन तथा राष्ट्रं समापिबेत् । अल्पेनाल्पेनदेयेन वर्द्वमानं प्रदापयेत् । ततो भूयस्ततो भूयः क्रयवृद्धिंसमाचरेत् । दमयन्निव दम्यानि शश्वम्भारं विवर्द्धयेत् ।पृदुपूर्व्वं प्रयत्नन पाशान्भ्यवहारयेत् । सकृत्पाशावकी-र्णास्तेन भविष्यन्ति दुर्द्दमाः । उचितेनैव भोक्तव्या नभविष्यन्ति यत्नतः । तस्मात् सर्वसमारम्भो दुर्लभः पुरुषंप्रति । यथामुख्याम् सान्त्वयित्वा भोक्तव्य इतरो जनः ।ततस्तान् भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् । भुञ्जीत सान्त्व-यंश्चैव यथासुखमयत्नतः । न चास्थाने न चाकाले करां-स्तेभ्यो निपातयेत् । आनुपूर्व्येण सान्त्वेन यथाकालंयथाविधि” ९० अ० । प्रजाभ्यः करादानप्रकारः रक्षाशब्दवक्ष्यमाणप्रकारवत् मनूक्तोऽनुसन्धेयः । अत-एव सा० कौ० “यथा हि ग्रामाध्यक्षाः कौटुम्बिकेभ्यकरमादाय विषयाध्यक्षाय प्रमच्छन्ति विषयाध्याक्षश्चसर्व्वाध्यक्षाय स च भूपतये” इत्युक्तम् ।६ हस्ताकारे हस्तनक्षत्रे । हेत्वादौ कर्म्मोपपदे कृ--कर्त्तरिट । तत्तत्कर्मकारके त्रि०
  यथा कर्म्मकरः श्रेयस्करःयशस्करः स्त्रियां ङीप् कर्म्मकरी दासी यशस्करीविद्येत्यादि । दिवाविभादिपूर्वात् अहेत्वादावपिट । तत्त-दुपपदार्थकारके त्रि०
  तानि च “दिवाविभानिशाप्रभा-भास्करान्तानन्तादिबहुनान्दीकिमलिपिलिबिलिभक्तिकर्त्तृ-चित्रनक्षत्रसंख्याजङ्घाबह्वहर्द्धनुररुषषु” पा० दर्शितानिदिवाकरः निशाकरः । अहेत्वादावितोऽन्यत्र अण् । कुम्भ-कार इत्यादि ।

Capeller

German

 1. कर f.
  ई (आ) thuend,  machend,  bewirkend
(meist —°) m.
  Hand (eig. Macher),  Rüssel.

 2. कर m.
  Lichtstrah Steuer,  Tribut.

Grassman

German

 kará,  a.,  1〉 machend,  wirkend,  thätig [von kṛ]
 2〉 m.,  die Hand (als die thätige).
-éṇa 2〉 {893, 6}.
-ā́ [d.] 1〉 (aśvínā) {116, 13}.

Burnouf

French

 कर कर 2p. sg. imp. Vd. de कृ।

 कर कर m.
  (कृ) main [organe de l'action].
		 Trompe
d'éléphant.
		 Au fig. rayon du Soleil ou de la Lune [les rayons des
astres étant l'organe de leur action,  Vd.].
		 Grêle.
		 Impôt, 
revenu royal. -- Gr.
χείρ
 lith. kairè.

 कर कर (कृ) à la fin des composés,  exprime
l'agent de la chose énoncée par l'autre partie du mot: भयङ्कर, 
निशाकर,  etc.

Stchoupak

French

 १ कर-
 ag. qui fait,  qui opère,  qui produit,  qui cause (surtout ifc.)
 
 m.
  main 
 trompe de l'éléphant 
 pinces (du crabe).
°कमल- nt. main qui ressemble à un lotus,  main. 
°किसलय- (bouton de la main) m.
  nt. doigt 
 main (jolie).
°कृतात्मन्- a. pauvre,  indigent.
1 °गृहीति- f.
  acte de prendre la main. 
°ग्रह- m.
  acte de prendre par la main (la fiancée au moment de la
célébration du mariage),  mariage 
 °ग्रहण- nt. id.
°ज- m.
  ongle.
°तल- m.
  paume 
 -आ- f.
  couteau 
 -ई-कृ-
 prendre
dans la paume de la main 
 °तलताल- m.
  battement des mains 
°तलामलक- nt. fruit d'Āmalaka sur la main,  (fig. chose facile, 
perception aisée.
°ताल- m.
  fait de marquer la mesure en frappant des mains 
 -इका-
f.
  id.
°तोया- f.
  n.
  d'une rivière 
 -इनी- id.
°धृत- a. v. soutenu par la main. 
°न्यास- m.
  fait de dessiner sur la main des signes mystiques.
°पत्त्र- nt. scie.
°पल्लव- m.
  = °किसलय-।
°पुट- m.
  les deux mains jointes 
 boîte 
 °पुटाञ्जलि- creux
des mains jointes.
°प्राप्त- a. v. tenu en main,  possédé.
°बाल- v. °वाल-
°भञ्जक- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple.
°भाजन- m.
  n.
  d'un Brâhmane.
°मर्द- m.
  arbuste épineux,  Carissa Carandas.
°रुध्- ag. qui pare (un coup de) la main. 
°रुह- m.
  ongle 
 °रुह-पद nt. coup de griffe,  égratignure.
°वाल- m.
  épée,  cimeterre.
°वीर- m.
  laurier-rose,  oléandre 
 n.
  d'une formule magique 
 n.
  d'une
montagne.
°साद- m.
  faiblesse des mains.
°स्थी-कृ- mettre en mains.
°स्फोट- m.
  fait d'étendre les mains.
°स्वन- m.
  battement des mains.
°हाट- m.
  n.
  d'un pays 
 -क- n.
  d'un prince.
1कराग्र- nt. bout des doigts 
 करान्त- m.
  id.
कराघात- m.
  coup donné avec la main,  gifle 
 कराहति- f.
  id.
करार्पण- nt. mariage.
करालम्ब- m.
  soutien pour la main,  secours.
करं-धम- m.
  n.
  de deux princes.

 २ कर-
 m.
  rayon de lumière.
°साद- m.
  affaiblissement des rayons.
२ कराग्र- nt. extrémité des rayons.

 ३ कर-
 m.
  tribut,  impôt,  taxe 
 -ई-कृ- offrir comme tribut.
2 गृहीति- f.
  acte de lever tribut.
°द- ag. qui paie un tribut,  tributaire,  contribuable 
 fig. qui le
cède à (gén. ) 
 -ई-कृ- rendre tributaire 
 -ई-कृत- a. v.
tributaire,  assujetti.
°पण्य- nt. marchandise donnée comme tribut.
°पाल- m.
  percepteur des impôts.
°प्रद- a. qui paie des impôts,  tributaire.
°हार- a. qui perçoit un tribut,  un impôt.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.