| YouTube Channel

दहन (dahana)

 
शब्दसागरः
English
दहन
n.
 (-नं) Burning, combustion.
m.
 (-नः)
1. Fire, or the deity AGNI.
2. A bad man, one of evil dispositions.
3. The marking nut plant.
4. Lead wort, (Plumbago zeylanica, &c.)
E.
 दह् to burn, affix ल्युट् ।
Capeller Eng
English
दहन
a.
 (f. ई) &
n.
 burning, consuming, destroying
m.
(adj. —°
f.
 आ) fire or the god Agni.
Yates
English
दहन (नः) 1.
m.
 Fire or the deity
Agni
a bad man
the marking
nut
lead-wort.
n.
 Burning.
Spoken Sanskrit
English
दहन dahana
adj.
 consuming by fire
दहन dahana
adj.
 destroying
दहन dahana
adj.
 scorching
दहन dahana
adj.
 burning
दहन dahana
m.
 numeral three
दहन dahana
m.
 marking-nut tree [ Semecarpus Anacardium - Bot. ]
दहन dahana
m.
 pigeon
दहन dahana
m.
 one of the 5 forms of fire used for svAhAkAra
दहन dahana
m.
 Ceylon Leadwort plant [ Plumbago zeylanica - Bot. ]
दहन dahana
m.
 fire
दहन dahana
n.
 cauterising
दहन dahana
n.
 sour gruel
Wilson
English
दहन
n.
 (-नं) Burning, combustion.
m.
 (-नः)
1 Fire, or the deity AGNI.
2 A bad man, one of evil dispositions.
3 The marking nut plant.
4 Lead wort, (Plumbago zeylanica, &c.)
E.
 दह to burn, affix ल्युट्.
Apte
English
दहन [dahana],
a.
 (-नी
f.
 ) [दह्-ल्युट्]
Burning, consuming by fire
Bh.*
 1.71.
Destructive, injurious
दहनं धाम विलोकनक्षमम्
Ki.*
 2.55.
नः Fire
Mb.
 * 13.2.28.
A pigeon.
The number 'three.'
A bad man.
The Bhallātaka plant.
Lead-wort. (चित्रक).
The constellation कृत्तिका.
नम् Burning, consuming by fire (fig. also)
अपरो दहने स्वकर्मणां ववृते ज्ञानमयेन वह्निना
R.*
 8.2.
Cauterizing.
Sour gruel.
Comp.
 -अरातिः water. -उपलः the sun-stone. -उल्का a firebrand. -ऋक्षम् (दहनर्क्षम्) the constellaton कृत्तिका
Bṛi.
S.*
 1.19. -केतनः smoke. -प्रिया Svāhā, wife of Agni.-सारथिः wind.
Apte 1890
English
दहन a. (नी f.) [दह्-ल्यु] 1 Burning, consuming by fire
Bh. 1. 71.
2 Destructive, injurious.
नः 1 Fire.
2 A pigeon.
3 The number ‘three’.
4 A bad man.
5 The Bhallātaka plant.
6 Lead-wort. (चित्रक).
7 The constellation कृत्तिका.
नं 1 Burning, consuming by fire (fig. also)
R. 8. 20.
2 Cauterizing.
3 Sour gruel.
Comp.
अरातिः water.
उपलः the sun-stone.
उल्का a fire-brand.
केतनः smoke.
प्रिया Svāhā, wife of Agni.
सारथिः wind.
Monier Williams Cologne
English
दहन mf(ई)n. burning, consuming by fire, scorching, destroying (chiefly ifc. ),
Hariv.
BhP.
Bhartṛ.
(said of the धारणा of fire), Gorakṣ. 164
दहन
m.
 fire (of three kinds), Agni,
Kauś.
MBh.
&c.
 (ifc. f(आ). ,
Horāś.
 )
दहन
m.
 the numeral three,
VarBṛS.
Sūryas.
one of the 5 forms of fire in the Svāhā-kāra,
Hariv.
 10465
a pigeon,
L.
Plumbago zeylanica,
L.
Anacardium officinarum,
L.
N.
 of an attendant of Skanda,
MBh.
 ix, 2536
N.
 of a Rudra, i
MatsyaP.
दहन
n.
 burning, consuming by fire,
Kauś.
 80
R.
 vii
Ragh.
&c.
cauterising,
Suśr.
sour gruel,
Npr.
Monier Williams 1872
English
दहन, अस्, ई, अम्, burning, consuming by fire,
scorching, destroying [cf. त्रिपुर-द्°]
destructive,
injurious, mischievous
(अस्), m. fire, a N. of Agni
the god of fire
the numeral three
one of the five
forms of fire in the Svāhā-kāra
N. of one of the
eleven Rudras
of one of the attendants of Skanda
a bad man
a pigeon
lead-wort, Plumbago Zeyla-
nica (= चित्रक)
the marking-nut, Anacardium
Officinarum (= भल्लातक)
(ई), f. fire
(अम्), n.
burning, cauterizing, consuming by fire
sour gruel.
—दहन-केतन, अस्, m. ‘the mark of burning, ’
smoke.
—दहन-प्रिया, f. ‘the beloved of fire, ’
N. of Svāhā or the wife of Agni.
—दहनर्क्ष
(°न-ऋक्ष), अम्, n. ‘the burning constellation, ’
the constellation Kṛttikā.
—दहनागुरु (°न-अग्°),
उस्, m., N. of a species of the plant Agallochum.
—दहनाराति (°न-अर्°), इस्, m. ‘enemy of fire, ’
water.
—दहनोपकरण (°न-उप्°), अम्, n. the
means for cauterizing.
—दहनोपल (°न-उप्°),
अस्, m. ‘fire-stone, ’ the sun-gem, a crystal lens
(also
read दहनोपम
cf. सूर्य-कान्त।)
—दह-
नोल्का (°न-उल्°), f. a firebrand.
Macdonell
English
दहन dah-ana,
a.
 (ī) burning, consuming 🞄with fire
destroying (gnly. —°)
m.
 fire, Agni 🞄(f. —°
a.
 ā)
n.
 burning: -karman,
n.
 act 🞄of burning
-garbha,
a.
 having inward fire, 🞄flashing with anger (eyes)
-ātmaka,
a.
 whose 🞄nature consists in burning or causing grief.
Benfey
English
दहन दह् + अन,
I.
adj.
 ,
f.
 नी, Con-
suming by fire, Hariv. 2522.
2. De-
stroying, Bhartṛ. 1, 70.
II.
m.
1.
Fire, Bhartṛ. 2, 29.
2. The deity of
fire, MBh. 1, 8360.
3. One of the
Rudras, MBh. 1, 2567.
III.
n.
1.
Consuming by fire, Ragh. 8, 20.
2.
Burning, Bhāṣāp. 156.
--
Comp.
दव-,
n.
 The fire of a forest conflagration,
Bhāg. P. 5, 8, 22.
Apte Hindi
Hindi
दहन
वि* - दह् + ल्युट्
"जलाना, आग में जलाकर समाप्त कर देना"
दहन
वि* - दह् + ल्युट्
"विनाशकारी, क्षतिकर"
दहनः
पुं*
 - -
आग
दहनः
पुं*
 - -
कबूतर
दहनः
पुं*
 - -
’तीन’ की संख्या
दहनः
पुं*
 - -
बुरा आदमी
दहनः
पुं*
 - -
’भल्लातक’ का पौधा
दहनम्
नपुं*
 - -
"जलाना, आग में जलाकर समाप्त कर देना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > दह (भस्मीकरणे) - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > दहति
प्रयोगाः - > "द्यामियाय दहनस्य केतनः कीर्तयन्निव दिवौकसां प्रियम्"
उल्लेखाः - > माघ० १४-२८
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪೋತ /ಪಾರಿವಾಳದ ಹಕ್ಕಿ
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೇರುಮರ
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರಮೂಲದ ಗಿಡ
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ವ್ಯಾಪಾರ /ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ
विस्तारः - > "दहनश्चित्रके भल्लातकेऽग्नौ दुष्टचेष्टिते" - मेदि० ।
दहन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃತ್ತಿಕಾನಕ್ಷ್ತ್ರ
दहन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಡುವುದು
निष्पत्तिः - > दह - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
दहन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಡುವ /ದಹಿಸುವ
निष्पत्तिः - > दह - "ल्युः" (३-१-१३४)
L R Vaidya
English
dahana {% (I) a. (f. नी) %} 1. Consuming by fire, Bhartr.i.71
2. destructive, injurious.
dahana {% (II) m. %} 1. Fire
2. a bad man
3. a pigeon
4. the number ‘three.’
dahana {% (III) n. %} 1. Burning, extinguishing, R.viii.20
2. cauterising.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
३, अग्नि, अनल, आज्यभुक्, आज्याश, उषर्बुध, काल, कृशानु, कृष्णवर्त्मन्, क्रम, गुण, गुप्ति, जगत्, ज्योति, ज्वलन, ज्वाल, तपन, तृतीय, त्रय, त्रिकटु, त्रिकाल, त्रिगत, त्रिगुण, त्रिजगत्, त्रिनेत्र, त्रिपदी, त्रैत, दह, दहन, दीप्ति, द्युति, धाम, नेत्र, पद, पावक, पुं, पुर, पुरुष, पुष्कर, ब्रह्मन्, भुवन, रत्न, राम, रुद्राक्ष, रोहित, लोक, लोचन, वचन, वह्नि, विक्रम, विष्णु, विष्णुक्रम, वृत्त, वैश्वानर, शक्ति, शिखा, शिखिन्, शिवनेत्र, शूल, सप्तार्चि, सहोदर, हरनयन, हरनेत्र, हव्यभुक्, हव्यवाहन, हव्याश, हुतभुज्, हुतवह, हुताश, हुताशन, होतृ
Indian Epigraphical Glossary
English
dahana (IE 7-1-2), ‘three’.
Kridanta Forms
Sanskrit
दह् (द॒हँ꣡ भस्मीकरणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दहनम्
अनीयर् = दहनीयः - दहनीया
ण्वुल् = दाहकः - दाहिका
तुमुँन् = दग्धुम्
तव्य = दग्धव्यः - दग्धव्या
तृच् = दग्धा - दग्ध्री
क्त्वा = दग्ध्वा
ल्यप् = प्रदह्य
क्तवतुँ = दग्धवान् - दग्धवती
क्त = दग्धः - दग्धा
शतृँ = दहन् - दहन्ती
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
दहन m. °consumer, destroyer, Vās. 28, 2. — °einer der Pfeile des Liebesgottes, Gītag. (ed. NSP) p. 115.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
-wordlist-
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सप्तार्चिस्
सप्तार्चिस्, बहुल, शिखिन्, हुतवह, वैश्वानर, अग्नि, वसु, वह्नि, वायुसख, सितेतरगति, स्वाहाप्रिय, पावक, अर्चिष्मत्, ज्वलन, कृशानु, अनल, धूमध्वज, हव्यवाह्, बर्हिर्ज्योतिस्, उषर्बुध, दहन, चित्रभानु, शुचि, कृपीटयोनि, दमुनस्, कृष्णवर्त्मन्, आशुशुक्षणि, विभावसु, अपांपित्त, जातवेदस्, तनूनपाद्, वीतिहोत्र, बृहद्भानु, आश्रयाश, धनञ्जय, हिरण्यरेतस्, तमोघ्न, रोहिताश्व, हुताशन
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-
र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।
अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्,
बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
कृपीटयोनिर्दमुनाः कृष्णवर्त्माशुशुक्षणिः ।
विभावसुरपांपित्तं जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६३ ॥
वीतिहोत्रो बृहद्भानुराश्रयाशो धनञ्जयः ।
हिरण्यरेतास्तमोघ्नो रोहिताश्वो हुताशनः ॥ ६४ ॥
verse 1.1.1.62
page 0009
नाममाला
Sanskrit
पवनसख, पवमानसख, वायुसख, वातसख, अनिलसख, मरुत्सख, समीरणसख, गन्धवाहसख, श्वसनसख, सदागतिसख, नभस्वत्सख, मातरिश्वसख, चरण्युसख, जवनसख, प्रभञ्जनसख, अग्नि, शिखिन्, वह्नि, पावक, आशुशुक्षणि, हिरण्यरेतस्, सप्तार्चिस्, जातवेदस्, तनूनपात्, स्वाहापति, हुताश, ज्वलन, दहन, अनल, वैश्वानर, कृशानु, रोहिताश्व, विभावसु, वृषाकपि, समीगर्भ, हव्यवाह, हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034
Mahabharata
English
Dahana^1, one of the eleven Rudras. § 108 (Aṃśāvat.): I, 66, 2567 (son of Sthāṇu).--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4826 (present at the birth of Arjuna).
Dahana^2 = Agni, q.v.
Dahana^3, a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2536 (given to Skanda by Aṃśa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दहनं,
क्ली,
 (दहौ दाहे + भावे ल्युट् ।) दाहः ।भस्मीकरणम् । पोडान इति भाषा ॥
(यथा, रघुः । ८ । २० ।“इतरो दहने स्वकर्म्मणांववृते ज्ञानमयेन वह्निना ॥
”)
दहनः,
पुं,
 (दहतीति । दह दाहे + ल्युः ।)अग्निः । (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ३०४ ।“धूमैरश्रु निपातय दह शिखया दहन ! मलि-नयाङ्गारैः ।जागरयिष्यति दुर्गतगृहिणी त्वां तदपिशिशिरनिशि ॥
”तृतीयसंख्या । यथा, सूर्य्यसिद्धान्ते । १२ । ८५ ।“खत्रयाब्धिदहनाः कक्षा तु हिमदीधितेः ॥
”कृत्तिकानक्षत्रस्य अधिष्ठातृदेवत्वात् कृत्तिका-नक्षत्रम् । यथा, ज्योतिस्तत्त्वे ।“दहनविधिशताख्या मैत्रभं सौम्यवारे ॥
”)चित्रकः । भल्लातकः । दुष्टचेतसि, त्रि । इतिमेदिनी । ने, ७५ ॥
(दह्यते कामाग्निना इति ।दह + ल्युट् ।) कपोतः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(रुद्रविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६६ । ३ ।“दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः ।स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः ॥
”स्कन्दस्यानुचरविशेषः । यथा तत्रैव । ९ । ४५ । ३३ ।“दहतिं दहनञ्चैव प्रचण्डौ वीर्य्यसम्मतौ ।अंशोऽप्युपाचरन् पञ्च ददौ स्कन्दाय धीमते ॥
”दाहकमात्रे, त्रि । यथा, भागवते । ८ । ७ । २१ ।“त्राहि नः शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद्बिषात् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दहन
पु०
 दह-ल्यु । १ अग्नौ, “दवदहनस्तुहिनदीधि-तिस्तस्य” सा० द० “दह दहन! तदैतत् पापमङ्गं मदीयम्”सीतोक्तिः । २ चित्रकवृक्षे, ३ भल्लातके, ४ दुष्टचेतसि च ।५ कपोते पुंस्त्री० राजनि० स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । ६ दा-हकमात्रे
त्रि०
 । लोकदहन! मनो दहन इत्यादि । ७ रुद्र-भेदे
पु०
 । “एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परमतेजसः ।मृगव्याधथ सर्पश्च निरृतिश्च महायशाः, । अजैकपा-दहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परन्तपः । दहनोऽथेश्वरश्चैवकपाली च महाद्युतिः, स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्राएकादश स्मृताः” भा० आ० ६६ अ० । उपचारात्८ कृत्तिकानक्षत्रे “दहनविधिशताख्यामैत्रभं सौम्यवारे”ज्यो० त० । भावे ल्युट् । ९ दाहे
न०
 । “अपरो दहनेस्वकर्म्मणां ववृते ज्ञानमयेन वह्निना” रघुः ।
Capeller
German
दहन
f.
 ई brennend, aufzehrend, vernichtend
(meist—°)
m.
 (adj. —°
f.
 आ)
Feuer, Agni
n.
 das Brennen, Brand.
Burnouf
French
दहन दहन
m.
 (sfx. अन) le feu
Agni.
Méchant
homme.
Plumbago zeyanica, bot. -- N. combustion.
दहनकेतन
n.
 fumée.
दहनप्रिया
f.
 la bien-aimée d'Agni, c-à-d. la स्वाहा
personnifiée.
Stchoupak
French
दहन-
-ई- ag. qui brûle, calcine, consume, détruit (ord. ifc.)
m.
 feu, Agni
nt. fait de brûler, de consumer (fig. aussi)
une des 5
flèches de Kāma.
°गर्भ- a. plein de feu (intérieur).
°सारथि-
m.
 vent.