| YouTube Channel

दग्धा (dagdhA)

 
Monier Williams Cologne
English
दग्धा (आ),
f.
 (soil. दिश्) the quarter where the sun remains overhead,
L.
(scil. तिथि)
N.
 of certain inauspicious days
=
 -रुहा,
L.
L R Vaidya
English
dagDa {% a. (f. ग्धा) %} 1. Burnt, consumed by fire
2. tortured, pained, consumed by grief
3. tasteless, insipid
4. inauspicious
5. a term of abuse usually prefixed to the word it vilifies, को देहीति वदेत्स्वदग्धजठरस्यार्थे मनस्वी जनः Bhartr.iii.8.
Kridanta Forms
Sanskrit
दह् (द॒हँ꣡ भस्मीकरणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दहनम्
अनीयर् = दहनीयः - दहनीया
ण्वुल् = दाहकः - दाहिका
तुमुँन् = दग्धुम्
तव्य = दग्धव्यः - दग्धव्या
तृच् = दग्धा - दग्ध्री
क्त्वा = दग्ध्वा
ल्यप् = प्रदह्य
क्तवतुँ = दग्धवान् - दग्धवती
क्त = दग्धः - दग्धा
शतृँ = दहन् - दहन्ती
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दग्धा,
स्त्री,
 (दह्यते स्म इव या । दह + क्तः ।ततष्टाप् ।) स्थितार्का दिक् । इति मेदिनी ।रे, ७ ॥
वृक्षविशेषः । कुरुह इति ख्यातः ॥
तत्पर्य्यायः । दग्धरुहा २ दग्धिका ३ स्थले-रुहा ४ रोमशा ५ कर्कशदला ६ भस्मरोहा ७सुदग्धिका ८ । अस्या गुणाः । कटुत्वम् ।कषायत्वम् । उष्णत्वम् । कफवातनाशित्वम् ।पित्तप्रकोपनत्वम् । जठरानलदीपनत्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
* ॥
मासदग्धा यथा, -- सौरचैत्रपौषयोर्द्वितीया एवंज्यैष्ठफाल्गुनयोश्चतुर्थी वैशाखश्रावणयोः षष्ठीआषाढाश्विनयोरष्टमी भाद्राग्रहायणयोर्दशमीकार्त्तिकमाघयोर्द्वादशी । अस्याः प्रमाणं यथा, “द्वितीया मीनधनुषोश्चतुर्थी वृषकुम्भयोः ।मेषकर्कटयोः षष्ठी कन्यामिथुनकेऽष्टमी ॥
दशमी बृश्चिके सिंहे द्वादशी मकरे तुले ।एभिर्यातो न जीवेत यदि शक्रसमो भवेत् ॥
”अस्याः प्रतिप्रसवो यथा, वैशाखे शुक्ला षष्ठीज्यैष्ठे कृष्णा चतुर्थी आषाढे शुक्लाष्टमी श्रावणेकृष्णा षष्ठी भाद्रे शुक्ला दशमी आश्विने कृष्णा-ष्टमी कार्त्तिके शुक्ला द्वादशी अग्रहायणे कृष्णादशमी पौषे शुक्ला द्वितीया माघे कृष्णा द्वादशीफाल्गुने शुक्ला चतुर्थी चैत्रे कृष्णा द्वितीया ।एतत्प्रमाणं यथा, --“मेषे दिनेशे नृयुगे मृगेन्द्रेयूके धनुःस्थे कलसे च शुक्ला ।कुलीरकन्यालिमृगास्यमीन-वृषेषु कृष्णास्तिथयः प्रदग्धाः ॥
” * ॥
दिनदग्धा यथा, -- रविवारे द्बादशी सोमे एका-दशी मङ्गले दशमी बुधे तृतीया बृहस्पतौ षष्ठीशुक्रे पञ्चदशी शनौ सप्तमी । एतत्प्रमाणं यथा, “मासा रुद्रा दिशो रामाः षट्पक्षमुनयस्तथा ।दह्यन्ते तिथयः सप्त सूर्य्याद्यैः सप्तसप्तभिः ॥
”इति ज्योतिःसारसंग्रहः ॥