वैश्वानर (vaizvAnara)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishवैश्वानर - vaizvAnara - - all-commanding
वैश्वानर - vaizvAnara - - belonging to all men
वैश्वानर - vaizvAnara - - relating or belonging to the gods collectively
वैश्वानर - vaizvAnara - - relating or sacred to god of fire vaizvAnara
वैश्वानर - vaizvAnara - - common
वैश्वानर - vaizvAnara - - everywhere
वैश्वानर - vaizvAnara - - relating or belonging to all men
वैश्वानर - vaizvAnara - - consisting of all men
वैश्वानर - vaizvAnara - - general
वैश्वानर - vaizvAnara - - known or worshipped
वैश्वानर - vaizvAnara - - complete
वैश्वानर - vaizvAnara - - omnipresent
वैश्वानर - vaizvAnara - - universal
वैश्वानर - vaizvAnara - - full in number
वैश्वानर - vaizvAnara - - name of a family of RSis
वैश्वानर - vaizvAnara - - fire of digestion
वैश्वानर - vaizvAnara - - particular fire
वैश्वानर - vaizvAnara - - vedAntas
वैश्वानर - vaizvAnara - - particular sacrifice performed at the beginning of every year
वैश्वानर - vaizvAnara - - sunlight
वैश्वानर - vaizvAnara - - sun
वैश्वानर - vaizvAnara - - men collectively
वैश्वानर - vaizvAnara - - mankind
वैश्वानर - vaizvAnara - - all-commanding
Wilson
EnglishApte
Englishवैश्वानर [vaiśvānara], (-री )
Relating or common to all mankind, fit for all men
तान् होवाचैते वै खलु यूयं पृथगिवेम- मात्मानं वैश्वानरं विद्वांसो$न्नमत्थ Ch. 5.18
स एष वैश्वानरो विश्वरूपः प्राणो$ग्निरुदयते Praśṇa 1.7
हिरण्यगर्भः स्थूले$स्मिन् देहे वैश्वानरो भवेत् Pañchadaśī 1.28
Universal, general, common.
Zodiacal
गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद्वहिः 1.6.31.
रः An epithet of fire
त्वत्तः खाण्डव- रङ्गताण्डवनटो दूरे$स्तु वैश्वानरः 1.57.
The fire of digestion (in the stomach)
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देह- माश्रितः । प्राणापानसमायुक्तः प्रचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ 15.14.
General consciousness (in Vedānta ).
The Supreme Being.
The Chitraka tree. -री
of a particular division of the moon's path
also वैश्वानरपथ
1.6.31.
of a particular sacrifice performed at the beginning of every year
इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये * 12.165.15.
Apte 1890
Englishवैश्वानर a. (री f.) Relating or common to all mankind, fit for all men.
रः 1 An epithet of fire
त्वत्तः खांडवरंगतांडवनटो दूरेऽस्तु वैश्वानरः Bv. 1. 57.
2 The fire of digestion (in the stomach)
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः । प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्बिधं Bg. 15. 14.
3 General consciousness (in Vedānta phil.).
4 The Supreme Being.
5 The Chitraka tree.
Monier Williams Cologne
Englishवैश्वानर॑ mf(ई)n. (fr. विश्वा-नर) relating or belonging to all men, omnipresent, known or worshipped, everywhere, universal, general, common,
Monier Williams 1872
Englishवैश्वानर वैश्वानर, अस्, ई, अम् (fr. विश्वा-
नर), relating to or fit for all men, present with
all men, common to all mankind, benefiting all men
(अस्), m. ‘son of Viśvā-nara, ’ epithet of Agni or Fire,
(Agni Vaiśvānara is regarded as the author of the
hymns Ṛg-veda X. 79, 80)
the fire of digestion
N. of a Dānava
(in the Vedānta phil.) ‘the Spirit
of Humanity, ’ N. of Intellect located in the collective
aggregate of bodies, the general consciousness
(ई),
f. a particular sacrifice performed at the beginning of
every year
a particular division of the sun's path.
Macdonell
Englishवैश्वानर vaiśvā-nará, (ī́) belonging to all 🞄men
universal, dwelling or worshipped 🞄everywhere, generally known (Agni, sacrifice
🞄V., C.)
consisting of all men, present 🞄in full numbers (V.)
fire
sun, sunlight 🞄(V.)
intellect conditioned by the aggregate 🞄[Page301-3] 🞄(Vedānta phil.)
N.: (a) -datta, N.
ī-ya, 🞄a. relating to or treating of Vaiśvānara.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiवैश्वानरः
- विश्वानर + अण्
अग्नि का विशेषण
वैश्वानरः
- विश्वानर + अण्
जठराग्नि
वैश्वानरः
- विश्वानर + अण्
परमात्मा
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit३, अग्नि, अनल, आज्यभुक्, आज्याश, उषर्बुध, काल, कृशानु, कृष्णवर्त्मन्, क्रम, गुण, गुप्ति, जगत्, ज्योति, ज्वलन, ज्वाल, तपन, तृतीय, त्रय, त्रिकटु, त्रिकाल, त्रिगत, त्रिगुण, त्रिजगत्, त्रिनेत्र, त्रिपदी, त्रैत, दह, दहन, दीप्ति, द्युति, धाम, नेत्र, पद, पावक, पुं, पुर, पुरुष, पुष्कर, ब्रह्मन्, भुवन, रत्न, राम, रुद्राक्ष, रोहित, लोक, लोचन, वचन, वह्नि, विक्रम, विष्णु, विष्णुक्रम, वृत्त, वैश्वानर, शक्ति, शिखा, शिखिन्, शिवनेत्र, शूल, सप्तार्चि, सहोदर, हरनयन, हरनेत्र, हव्यभुक्, हव्यवाहन, हव्याश, हुतभुज्, हुतवह, हुताश, हुताशन, होतृ
Wordnet
Sanskrit विश्वगत, वैश्वानर, सर्वग, सर्वसंस्थ, सर्वतोवृत्त, सर्वत्रग, विभू
यत् सर्वत्र विद्यते।
"ईश्वरः विश्वगतः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritसप्तार्चिस्
सप्तार्चिस्, बहुल, शिखिन्, हुतवह, वैश्वानर, अग्नि, वसु, वह्नि, वायुसख, सितेतरगति, स्वाहाप्रिय, पावक, अर्चिष्मत्, ज्वलन, कृशानु, अनल, धूमध्वज, हव्यवाह्, बर्हिर्ज्योतिस्, उषर्बुध, दहन, चित्रभानु, शुचि, कृपीटयोनि, दमुनस्, कृष्णवर्त्मन्, आशुशुक्षणि, विभावसु, अपांपित्त, जातवेदस्, तनूनपाद्, वीतिहोत्र, बृहद्भानु, आश्रयाश, धनञ्जय, हिरण्यरेतस्, तमोघ्न, रोहिताश्व, हुताशन
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-
र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।
अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्,
बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
कृपीटयोनिर्दमुनाः कृष्णवर्त्माशुशुक्षणिः ।
विभावसुरपांपित्तं जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६३ ॥
वीतिहोत्रो बृहद्भानुराश्रयाशो धनञ्जयः ।
हिरण्यरेतास्तमोघ्नो रोहिताश्वो हुताशनः ॥ ६४ ॥
verse 1.1.1.62
page 0009
नाममाला
Sanskritपवनसख, पवमानसख, वायुसख, वातसख, अनिलसख, मरुत्सख, समीरणसख, गन्धवाहसख, श्वसनसख, सदागतिसख, नभस्वत्सख, मातरिश्वसख, चरण्युसख, जवनसख, प्रभञ्जनसख, अग्नि, शिखिन्, वह्नि, पावक, आशुशुक्षणि, हिरण्यरेतस्, सप्तार्चिस्, जातवेदस्, तनूनपात्, स्वाहापति, हुताश, ज्वलन, दहन, अनल, वैश्वानर, कृशानु, रोहिताश्व, विभावसु, वृषाकपि, समीगर्भ, हव्यवाह, हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034
एकाक्षरनाममाला
Sanskritर, काम, तीक्ष्ण, वैश्वानर, नर
धातर्यपि पशौ यं स्यात् या याने यातरि श्रियाम् ।
खट्वाङ्गेऽपि च रः कामे तीक्ष्णे वैश्वानरे नरे ॥ ३६ ॥
verse 1.1.1.36
page 0121
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: वैश्वानरम्
Root: वैश्वानर
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ दक्षिणवीथ्याः स्थानम्
Meaning(s):
⇒ Position of Pitṛyāna
Shloka(s):
2|1|49|2 ► ऐरावतं जारद्गवं वैश्वानरमिति क्रमात्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|49|2 ⇢ वैश्वानरम् (वैश्वानर) (नपुं) ⇒ Position of Pitṛyāna ⇒ दक्षिणवीथ्याः स्थानम्
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पितृयाणः
जातिः ➡ स्थानम्
Mahabharata
EnglishVaiśvānara^1 = Agni, q.v. (Add VII. 2019
VIII, 2160
for II, 299, see next.)
Vaiśvānara^2, a muni. § 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 299 (muniḥ, in the palace of Indra).
Vaiśvānara, pl. (ºāḥ), a class of ṛshis. § 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6143 (º-Marīcipāḥ).
पुराणम्
Englishवैश्वानर १ / VAIŚVĀNARA I. A hermit. It is mentioned in mahābhārata, Sabhā Parva, Chapter 7 Verse 18, that this hermit stays in the palace of indra. (ṛgveda, Maṇḍala 1, Anuvāka 11, Sūkta 59).
वैश्वानर २ / VAIŚVĀNARA II. The first son of agni called bhānu. In cāturmāsya-sacrifice, this fire vaiśvānara also is worshipped along with the fire parjanya. (M.B. Vana Parva, Chapter 221, Stanza 16).
वैश्वानर ३ / VAIŚVĀNARA III. One of the sons born to kaśyapa by his wife manu. (bhāgavata, skandha 6).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवैश्वानरः, (विश्वश्चासौ नरश्चेति । “नरेसंज्ञायाम् ।” ६ । ३ । १२९ । इति दीर्घः । ततोविश्वानर एव । स्वार्थे अण् । यद्वा, “विश्वान्नरान् इतो लोकात् लोकान्तरं नयति । इद-मर्थेन विश्वानराणां नेतृत्वेन सम्पद्यन्ते वाकर्म्मार्थप्रणेतृत्वेन सम्पादिनोऽस्य वैश्वानरः ।‘अन्येषामपि दृश्यते ।’ ६ । ३ । १३७ । इतिदीर्घः । अपि वा विश्वान् जन्तून् अरः । ऋगतौ इत्यस्य छान्दसत्वात् पदाद्यच् उपपदविभ-क्तेश्चालुक् । सर्व्वाणि भूतानि अरः प्रत्यृतःप्रतिगतः प्रविष्टति विश्वानरः प्राणः । तेनजन्यमानत्वात् तस्यापत्यं वैश्वानरः ॥
” इतिनिघण्टुटीकायां देवराजयज्वा । ५ । १ ।) अग्निः ।(यथा, गीतायाम् । १५ । १४ ।“अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।प्राणापानसमायुक्तः पचाभ्यन्नं चतुर्व्विधम् ॥
”)चित्रकवृक्षः । इत्यमरः ॥
अग्नेस्तन्नामकारणंयथा, --“तथापि दद्मि वो रूपे द्वे द्बे प्रत्येकशोऽधुना ।भूतकार्य्येष्वभूतेन देवलोके तु मूर्त्तिना ॥
तिष्ठध्वमपि कालान्ते लयं त्वाविशत् द्रुतम् ।शरीराणि पुनर्न्नैवं कर्त्तव्योऽहमिति क्वचित् ॥
मूर्त्तानाञ्च तथा तुभ्यं दद्मि नामानि वोऽधुना ।अग्निर्व्वैश्वानरो नाम प्राणापानौ तथाश्विनौ ॥
भविष्यति तथा गौरी हिमशैलसुता तथा ।पृथिव्यादिगणस्त्वेष गजवक्त्रो भविष्यति ॥
शरीरधातवस्त्वेते नानाभूतानि एव तु ।अहङ्कारस्तथा स्कन्दः कार्त्तिकेयो भविष्यति ॥
”इति वाराहे आदित्रेतायां महातपोपाख्यान-नामाध्यायः ॥
Capeller
GermanGrassman
Germanvaiśvānará, a., m., der ganzen Menschheit angehörig [von viśvā́nara], Beiwort oder Bezeichnung des Agni
2〉 einmal vom Lichtglanze den Soma erregt ({773, 16}), einmal von den víśve devā́s ({650, 4}).
-a agne {59, 1}
{237, 10}
{381, 1}. _{381, 2}
{414, 8}
{448, 3}. _{448, 5}
{449, 6}. _{449, 7}
{521, 3}. _{521, 4}. _{521, 8}. _{521, 9}
{529, 2}. _{529, 3}
{59, 5}
{98, 3}
{448, 4}.
-ás agnís {59, 6}. _{59, 7}
{98, 2}
{260, 3}
{301, 2}
{405, 13}
{449, 2}
{450, 1}
{521, 2}
{522, 6}. _{522, 7}
{565, 4}
{871, 12}
{98, 1}
{236, 11}. _{236, 12}
{448, 7}
{450, 7}
{449, 3}
{521, 1}.
-ám agním {237, 5}
{260, 1}. _{260, 2}
{448, 1}
{449, 4}
{914, 12}—_{914, 14}
{448, 2}
{521, 5}.
-ám [n.] 2〉 jyótis {773, 16}.
-ā́ya agnáye {236, 1}
{301, 1}
{449, 1}
{529, 1}
{59, 4}
{237, 1}. [Page1357]
-ásya sumataú {98, 1}
daṃsánābhias {237, 11}
cákṣasā {448, 6}.
-é agnaú {59, 3}.
-ā́s 2〉 yé devāsas ihá sthána viśve 〰 utá {650, 4}.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.