शिखा (zikhA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शिखा f.
  (-खा)
	 1. Point,  top in general.
	 2. A crest.
	 3. A peacock's crest.
4. A lock of hair on the crown of the head.
	 5. Flame.
	 6. A radi-
cating branch.
	 7. Any branch.
	 8. A plant,  commonly Lāngaliyā.
9. Chief,  principal.
	 10. Fever,  proceeding from libidinous excite-
ment or love.
	 11. A ray of light.
	 12. The end of a garment.
	 13. A
fibrous root.
	 14. The forepart of the foot.
 E.
  शीङ् to sleep,  Unādi
aff.
   ख,  and the vowel made short.

Capeller Eng

English

 शि॑खा f.
  tuft or braid of hair,  a peacock's crest,  flame, 
ray of light,  top,  point,  summit,  end. 

Yates

English

 शिखा (खा) 1.
f.
  A cock's comb
point,  top
 crest
 lock of hair
flame
 branch
 principal.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शिखा 	-	  zikhA 	-	 f.
  	-	 nipple
स्तनशिखा 	-	  stanazikhA 	-	 f.
  	-	 nipple
स्तनकोटि 	-	  stanakoTi 	-	 m.
  	-	 nipple  [ Human anatomy ]
नर्मठ 	-	  narmaTha 	-	 m.
  	-	 nipple
पिप्पल 	-	  pippala 	-	 m.
  	-	 nipple
पुरश्छद 	-	  purazchada 	-	 m.
  	-	 nipple
मेचक 	-	  mecaka 	-	 m.
  	-	 nipple
स्तनमध्य 	-	  stanamadhya 	-	 m.
  	-	 nipple
ष 	-	  Sa 	-	 m.
  	-	 nipple
स्तनचूचुक 	-	  stanacUcuka 	-	 n.
  	-	 nipple
चूचुकाग्र 	-	  cUcukAgra 	-	 n.
  	-	 nipple  [ of breast ]
स्तनमुख 	-	  stanamukha 	-	 n.
  	-	 nipple
स्तनाग्र 	-	  stanAgra 	-	 n.
  	-	 nipple
कुचाग्र 	-	  kucAgra 	-	 n.
  	-	 nipple
कुचमुख 	-	  kucamukha 	-	 n.
  	-	 nipple
कुचतटाग्र 	-	  kucataTAgra 	-	 n.
  	-	 nipple
पिप्पलक 	-	  pippalaka 	-	 n.
  	-	 nipple
बर्जह्य 	-	  barjahya 	-	 n.
  	-	 nipple
मुख 	-	  mukha 	-	 n.
  	-	 nipple
विषाण 	-	  viSANa 	-	 n.
  	-	 nipple
वृन्त 	-	  vRnta 	-	 n.
  	-	 nipple
स्तनवृन्त 	-	  stanavRnta 	-	 n.
  	-	 nipple
चत्स्तना 	-	  catstanA 	-	 f.
  	-	  having 4 nipples
चतुस्तना 	-	  catustanA 	-	 f.
  	-	  having 4 nipples
त्रिस्तन 	-	  tristana 	-	 f.
  	-	  having 3 nipples
कृष्णमुख 	-	  kRSNamukha 	-	 adj.
  	-	  having black nipples
श्याममुख 	-	  zyAmamukha 	-	 adj.
  	-	  having black nipples
स्तनकोटि 	-	  stanakoTi 	-	 f.
  	-	 nipple of the breast
स्तनचूचुक 	-	  stanacUcuka 	-	 n.
  	-	 nipple of the breast
त्रिस्तन 	-	  tristana 	-	 adj.
  	-	  milked from 3 nipples
चूचुकता 	-	  cUcukatA 	-	 f.
  	-	  condition of a nipple
त्रिस्तनी 	-	  tristanI 	-	 f.
  	-	  person with three nipples  [ anatomical oddity ]
गलस्तनी 	-	  galastanI 	-	 f.
  	-	  having nipples depending from the throat
अजागलस्तन 	-	  ajAgalastana 	-	 m.
  	-	 nipple or fleshy protuberance on the neck of goats
घृतपात्रस्तनवती 	-	  ghRtapAtrastanavatI 	-	 f.
  	-	  whose nipples are represented by vessels filled with ghee

शिखा 	-	  zikhA 	-	 f.
  	-	 pinnacle
विटङ्क 	-	  viTaGka 	-	 m.
 n.
  	-	 pinnacle
शिखर 	-	  zikhara 	-	 n.
  	-	 pinnacle
मत्तवारण 	-	  mattavAraNa 	-	 n.
  	-	 pinnacle
शृङ्ग 	-	  zRGga 	-	 n.
  	-	 pinnacle
अण्ड 	-	  aNDa 	-	 n.
  	-	 pinnacle or cupola
हेमकलश 	-	  hemakalaza 	-	 m.
  	-	  golden pinnacle or cupola
निर्यूह 	-	  niryUha 	-	 n.
  	-	  kind of pinnacle or turret
कलश 	-	  kalaza 	-	 m.
  	-	  round pinnacle on the top of a temple
पञ्चप्रासाद 	-	  paJcaprAsAda 	-	 m.
  	-	  temple with 4 pinnacles and a steeple
वलभि 	-	  valabhi 	-	 f.
  	-	  ridge of a roof-top or pinnacle of a house
प्रासादशृङ्ग 	-	  prAsAdazRGga 	-	 n.
  	-	  spire or pinnacle of a palace or temple a turret

शिखा 	-	  zikhA 	-	 f.
  	-	 projection
विक्षेप 	-	  vikSepa 	-	 m.
  	-	 projection
कूटक 	-	  kUTaka 	-	 n.
  	-	 projection
छेद्यक 	-	  chedyaka 	-	 n.
  	-	 projection
निर्यूह 	-	  niryUha 	-	 n.
  	-	 projection
प्रक्षेप-कोण 	-	  prakSepa-koNa 	-	 m.
  	-	  angle of projection
दन्तक 	-	  dantaka 	-	 m.
  	-	 projection in a rock
शकुल 	-	  zakula 	-	 m.
  	-	  kind of spur-like projection
कूट 	-	  kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  any prominence or projection
ककुद्मत् 	-	  kakudmat 	-	 adj.
  	-	  having a projection or elevation
सुनासिक 	-	  sunAsika 	-	 adj.
  	-	  having a good point or projection
इन्द्रकोश 	-	  indrakoza 	-	 m.
  	-	 projection of the roof of a house
इन्द्रकोष 	-	  indrakoSa 	-	 m.
  	-	 projection of the roof of a house
इन्द्रकोषक 	-	  indrakoSaka 	-	 m.
  	-	 projection of the roof of a house
ककुद् 	-	  kakud 	-	 f.
  	-	  any projecting corner or projection
स्तनतट 	-	  stanataTa 	-	 n.
  	-	  the projection of the female breast
शृङ्ग 	-	  zRGga 	-	 n.
  	-	  any peak or projection or lofty object
पिण्ड 	-	  piNDa 	-	 m.
  	-	  two projections of an elephant's frontal sinus
कर्णक 	-	  karNaka 	-	 m.
  	-	  prominence or handle or projection on the side or sides
कूट 	-	  kUTa 	-	 n.
  	-	  bone of the forehead with its projections or prominences
गजमुक्ता 	-	  gajamuktA 	-	 f.
  	-	  pearl supposed to be found in the projections of an elephant's forehead

शिखा 	-	  zikhA 	-	 f.
  	-	 plume
ओपश 	-	  opaza 	-	 m.
  	-	 plume
चूड 	-	  cUDa 	-	 m.
  	-	 plume
पर्णिन् 	-	  parNin 	-	 adj.
  	-	 plumed
चामरिन् 	-	  cAmarin 	-	 m.
  	-	 plume-adorned
शिखण्ड 	-	  zikhaNDa 	-	 m.
  	-	  any crest or plume or tuft
बर्हिणवाज 	-	  barhiNavAja 	-	 m.
  	-	  arrow feathered with peacock's plumes

शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  plume
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  topknot
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  any flame
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  nipple
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  projection
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  flame
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  end or point
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  pinnacle
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  summit
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  any branch
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  head or chief or best of a class
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  pointed flame
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  apex
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  crest
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  peak
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  spike
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  Water primrose  [ Ludwigia hexapetala - Bot. ]
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  fibrous root
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  point or tip of the foot
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  branch which takes root
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  peacock's crest or comb
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  sharp end
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  fever or excitement of love
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  point
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  tuft or lock of hair on the crown of the head
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  any root
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  particular part of a verse or formula
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  ray of light
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  lock of hair on the crown of the head
शिखा 	-	 zikhA 	-	 f.
  	-	  end or point or border of a garment
चूडा,  शिखा 	-	  cUDA,  zikhA 	-	 f.
  	-	  crest  [ of birds ]

 
   शिखा  zikhA f.
   apex   
   चूडा  cUDA f.
   apex    
   मस्तक  mastaka n.
   apex   
   शिररु  ziraru n.
   apex    
   अग्र  agra n.
   apex   
   ऊर्ध्वस्थान  UrdhvasthAna n.
   apex    
   वदन  vadana n.
   summit or apex of a triangle  
   उच्चता  uccatA f.
   apex of the orbit of a planet   
   उच्च  ucca m.
   apex of the orbit of a planet  
   उच्चत्व  uccatva n.
   apex of the orbit of a planet     
            

 
   शिखा  zikhA f.
   topknot   
   अशिख  azikha adj.
   having no topknot of hair     
            

Wilson

English

 शिखा
f.
  (-खा)
1 Point,  top in general.
2 A crest.
3 A peacock's crest.
4 A lock of hair on the crown of the head.
5 Flame.
6 A radicating branch.
7 Any branch.
8 A plant,  commonly Lāṅgalīya.
9 Chief,  principal.
10 Fever,  proceeding from libidinous excitement or love.
11 A ray of light.
E.
  शीङ् to sleep,  Uṇādi aff.
   ख,  and the vowel made short.

Apte

English

शिखा [śikhā],  [शी-खक् तस्य नेत्वम् पृषो˚
 Uṇ.*
  5.24]

A lock of hair left on the crown of the head
 शिखां मोक्तुं बद्धामपि पुनरयं धावति करः Mu.*
  3.3
 Śi.*
  4.5
 Māl.
 1. 6
 the hair of the head
 आसिञ्चदम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितुः शिखाः Bhāg.*
  3.22.25.

A crest,  top-knot.

Tuft,  plume.

Top,  summit,  peak
 अधिरुह्य पुष्पभरनम्नशिखैः परितः परिष्कृततलां तरुभिः Ki.*
  6.17.

Sharp end,  edge,  point or end in general
 ईषदीषच्चुम्बितानि भ्रमरैः सुकुमार- केसरशिखानि Ś.*
  1.4
 Bv.*
  1.2.

The end of a garment
 तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यन्दरेखाङ्किताः Ś.*
  1.14.

A flame
 प्रभामहत्या शिखयेव दीपः Ku.*
  1.28
 R.*
  17.34
 Ki.*
  16.53.

A ray of light
 ज्वलन्मणिशिखाश्चैनं वासुकि- प्रमुखा निशि Ku.*
  2.38.

A peacock's crest or comb.

A fibrous root.

A branch in general,  especially one taking root.

The head or chief or anything.

The fever of love.

The point of the foot. Comp.
   -कन्दम् a kind of turnip. -तरुः a lamp-stand.-दामन् n.
  a garland worn on the top of the head.-धर a.
  pointed,  crested.

(रः) a peacock.

a Jaina deified saint. ˚जम् a peacock's feather
 न नानुकम्प्य विशिखाः शिखाधरजवाससः Ki.*
  15.42. -धारः a peacock.-पित्तम् inflammation in the extremities (as in fingers).-बन्धः a tuft of hair. -मणिः a crest-jewel.

मूलम् a carrot.

a root having a tuft of leaves.

a turnip.-वरः the jack-fruit tree. -वल a.
  pointed,  crested. (-लः) a peacock
 घनाघनघटालोकलीलाशालशिखावलः Śiva B.26.51. -वृक्षः a lamp-stand. -वृद्धिः f.
  a kind of usurious interest daily increasing.  -सूत्रम् the lock of hair on the head (Mar.  शेंडी) and the sacred thread (Mar.  जानवें),  the distinguishing marks of a Brāhmaṇa. 

Apte 1890

English

 शिखा [शी-खक् तस्य नेत्वम् पृषो°
 Uṇ. 5. 24] 1 A lock of hair left on the crown of the head
 Mu. 3. 30
 Śi. 4. 50
 Māl. 10. 6. 
2 A crest,  top-knot. 
3 Tuft,  plume. 
4 Top,  summit,  peak
 Ki. 6. 17. 
5 Sharp end,  edge,  point or end in general
 Ś. 1. 4
 Bv. 1. 2. 
6 The end of a garment
 तोयाधारपथाश्च वल्कलशि खानिष्यंदरेखंकिता
 Ś. 1. 14. 
7 A flame
 प्रभामहत्या शिखयेव दीपः Ku. 1. 28
 R. 17. 34. 
8 A ray of light
 Ku. 2. 38. 
9 A peacock's crest or comb. 
10 A fibrous root. 
11 A branch in general,  especially one taking root. 
12 The head or chief of anything. 
13 The fever of love. 
14 The point of the foot. 
Comp. 
कंदं a kind of turnip. 
तरुः a lamp-stand. 
दामन् n. a garland worn on the top of the head. 
धर a. pointed,  crested. 
रः {1} a peacock. {2} a Jaina deified saint. °जं a peacock's feather. 
धारः a peacock. 
मणिः a crest-jewel. 
मूलं {1} a carrot. {2} a root having a tuft of leaves. {3} a turnip. 
वरः the jack-fruit tree. 
वल a. pointed,  crested. (
लः) a peacock. 
वृक्षः a lamp-stand. 
वृद्धिः f. a kind of usurious interest daily increasing. 

Monier Williams Cologne

English

 शिखा a (आ),  f.
 ,  see below

 शि॑खा b f.
  (of doubtful derivation
 prob. connected with √ 1. शि,  ‘to sharpen’) a tuft or lock of hair on the crown of the head,  a crest,  topknot,  plume,  ŚBr.
   &c.
   &c.
  

 a peacock's crest or comb,  MBh.
  
 Hariv.
  &c.
  

 a pointed flame,  any flame,  ib.

 a ray of light,  Kum.
  
 Kathās.

 a sharp end,  point,  spike,  peak,  summit,  pinnacle,  projection,  end or point (in general),  MaitrUp.
   
 Kāv.
 
 VarBṛS.

 the end or point or border of a garment,  Śak.
 

 the point or tip of the foot,  L.
 

 the nipple,  L.
 

 a branch which takes root,  any branch,  L.
 

 a fibrous root,  any root,  L.
 

 the plant Jussiaea Repens,  L.
 

 the head or chief or best of a class,  L.
 

 the fever or excitement of love,  L.
 

 a partic.  part of a verse or formula (the crest of the verse compared to a king),  RāmatUp.
   

 =
  शिख-वृद्धि,  Gaut.
 

 N.
  of various metres,  Col.
 

 of a river (prob. w.r. for शिखी),  VP.
  

Monier Williams 1872

English

 शिखा शिखा,  f. (according to Uṇādi-s. V.
24. fr. rt. 1. शी
 probably connected with rt. 1. शि), 
a sharp end,  point,  spike,  peak,  pinnacle,  projection, 
top,  summit,  end or point (in general)
 the end or
point of a garment
 a crest,  top-knot,  tuft,  plume, 
lock of hair on the crown of the head
 a peacock's
crest or comb
 a pointed flame,  flame (in general)
the point or tip of the foot
 a ray of light
 a fibrous
root,  root (in general)
 a branch which takes root, 
any branch
 the head or chief of anything,  principal
thing,  acme
 a kind of metre
 a particular plant
(= लाङ्गलिकी)
 the fever or excitement of love
[cf. Hib. sigh,  ‘a hill.’]
—शिखा-कन्द,  अम्,  n. a
kind of onion or turnip (= गृञ्जन).
—शिखा-जट, 
अस्,  आ,  अम्,  one who wears a lock of hair in a knot
on the top of the head.
—शिखा-तरु,  उस्,  m.
‘flame-tree, ’ a lamp-stand,  candlestick.
—शिखा-
दामन्,  अ,  n. a garland at the top of the head.
—शिखा-धर,  अस्,  आ,  अम्,  having a sharp end or
point,  pointed,  crested,  having a top-knot
 (अस्),  m.
a peacock
 epithet of a particular Jaina or Buddhist
deified saint (= मञ्जु-घोष).
—शिखाधर-ज, 
‘peacock-produced, ’ a peacock's feather.
—शिखा-
धार,  अस्,  m. ‘crest-wearer, ’ a peacock.
—शिखा-
मणि,  इस्,  m. a crest-gem,  jewel worn on the head.
—शिखा-मूल,  अम्,  n. ‘tuft-root, ’ any root having
a tuft of leaves
 a carrot
 a turnip.
—१। शिखा-वत्, 
ind. like a crest.
—२। शिखा-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having
a point,  pointed,  wearing a crest,  crested
 possessing
flame,  flaming
 (आन्),  m. epithet of fire
 a lamp
the personified descending node
 a particular plant
or tree (= चित्रक)
 (अती),  f. a kind of plant,  cock's
comb
 another plant (= मूर्वा).
—शिखा-वर, 
अस्,  m. the jack fruit tree,  Artocarpus Integrifolia (=
पनस).
—शिखा-वल,  अस्,  आ,  अम्,  having a point, 
pointed,  having a crest,  crested
 (अस्),  m. a peacock
(आ),  f. a kind of plant,  cock's comb,  Celosia Cristata.
—शिखा-वृक्ष,  अस्,  m. ‘flame-tree, ’ a lamp-stand, 
candlestick.
—शिखा-वृद्धि,  इस्,  f. ‘crest-interest, ’
a kind of usurious interest increasing daily,  (see
वृद्ध्य्-आजीव।)
—शिखा-सूत्र,  अम्,  n. the lock of
hair on the head and the sacred thread (regarded as the
distinguishing marks of the Brāhmanical caste).

Macdonell

English

 शिखा śíkhā,  f.
  lock or tuft of hair (Br.,  🞄S.,  C.)
 peacockʼs crest (rare)
 flame
 ray 🞄(rare)
 point,  tip,  top
 border (of a garment)
 🞄daily interest (= -vṛddhi): -jaṭa,  a.
  🞄having a top-knot of a single lock (the rest of 🞄the head being shaved)
 -dāman,  n.
  wreath 🞄worn on the crown
 -ābharaṇa,  n.
  crest ornament,  🞄diadem
 -maṇi,  m.
  crest jewel: —° 🞄= pearl or crown of
 -muṇḍa,  a.
  shaven with 🞄the exception of a single tuft
 -vat,  a.
  flaming,  🞄burning
 pointed
 -vṛddhi,  f.
  interest 🞄growing like a tuft of hair,  daily interest.

Benfey

English

 शिखा शिखा,  f.
 
 1. Point,  top,  Rām.  3, 
49,  34
 end. Śāk. d. 14
 Ragh. 16,  48 (at
the end of a comp. adj.
 
 Sch. fila-
ments).
 2. A crest,  Rām.  3,  53,  60.
 3.
A peacock's crest.
 4. A lock of hair
on the crown of the head,  Vikr. d. 124
(head).
 5. Flame,  Pañc. i. d. 319.
 6.
A ray of light.
 7. Chief. 
 8. A branch.
 -- Comp.
  अग्नि-शिख, 
 I. adj.
  as hot as
fire,  Rām.  6,  30,  27.
 II. f.
  खा,  flame.
उच्छिख,  i. e. उद्-शिख,  adj.
  blazing
upwards or brightly,  Utt. Rāmac. 65, 
8. त्रि-शिख,  adj.
 ,  f.
  खा,  having the
shape of a trident,  Pañc. 220,  1. दी-
प-,  f.
  the flame of a lamp,  Kathās. 18, 
77. दीप्त-शिख,  adj.
  blazing,  Rām.  3, 
53,  60.
स्तन-,  f.
  a nipple.

Apte Hindi

Hindi

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
सिर को चोटी पर बालों का गुच्छा

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
"चोटी,  शिखाग्रन्थि"

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
"चूड़ा,  कलगी"

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
"चोटी,  शिखर,  शीर्षबिन्दु"

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
"तेज़ सिरा,  धार,  नोक या सिरा"

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
वस्त्र का छोर

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
अग्नि ज्वाला

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
प्रकाश की किरण

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
मोर की कलगी

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
जटायुक्त जड़

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
शाखा (विशेष रूप से जड़ पकड़ती हुई)

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
प्रधान या मुखिया

शिखा
स्त्री*
  - "शि + खक् तस्य नेत्वम्,  पृषो*"
कामज्वर

L R Vaidya

English

 SiKA {% f. %} 1. A sharp end,  point,  top,  summit
the end of a garment
lock of hair on the crown of the head,  Sis.iv.50
a peacock’s crest
a fibrous root
the excitement of love
a flame,  धूमदग्नेः शिखा पश्चाददयादंशवो रवेः R.xvii.34,  Rt.ii.27,  K.S.ii.38
a ray of light
the forepart of the foot
the head or chief of anything.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

Bopp

Latin

 शिखा f.
1) cacumen,  vertex.
2) crista,  praesertim pavonis
crista.
3) cinnus in vertice. MEGH. 89.
4) flamma. N.
11. 36. DR. 2. 1. (Cf. hib. sigh «a hill,  hillock».)

Lanman

English

 śikhā,  f.
	—1. tuft or braid of hair
	—2. (like Eng. crest) top in general, 
peak.

Abhyankara Grammar

English

शिखा  one of the subdivisions of the artificial recitals of the Vedic texts.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 शिखा f. °Häufung,  Überviertel (beim Messen mit Hohlmaßen),  Kauṭ. 105,  3. 4 (in चतुर्भागशिख resp. अन्तःशिख). Vgl. J. J. Meyer,  S. 161,  Anm. 2.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मयूरशिखा,  बहिर्चूडा,  शिखालुः,  सुशिखा,  शिखा,  शिखाबला,  केकिशिखा
noun
 
औषधीयः क्षुपविशेषः।
 "मयूरशिखायाः पर्णानि मयूरस्य शिखाम् इव भवन्ति।"

Synonyms:
  शिखा
noun
 
मयुरकुक्कुटादीनां मस्तिष्के वर्तमानः मांसयुक्तः आकर्षकः भागः।
 "कुक्कुटस्य शिखा रक्तवर्णीया अस्ति।"

Synonyms:
  अलकः,  अलकम्,  आवर्तः,  कमुजा,  कुन्तलः,  कुरुलः,  केशी,  केशमण्डलम्,  केशस्तुकः,  केशान्तः,  खङ्करः,  गुडालकः,  गुडालकम्,  चूडा,  चूर्णकुन्तलः,  शिखण्डकः,  शिखा,  शिखासूत्रम्
noun
 
पृष्ठभागे वामभागे दक्षिणभागे च इतस्ततः अवकीर्णाः केशाः।
 "तस्याः अलकेन युक्तं मुखं अपरिचितः इव अभासत।"

Synonyms:
  शिखा,  आञ्चलम्,  शुकम्
noun
 
शाटिकायाः उत्तरीयस्य वा सः भागः यः स्कन्धात् अग्रे गम्यमानः वस्त्रस्य भागः।
 "बालकः मातुः शाटिकायाः शिखां गृह्णाति।"

Synonyms:
  शिखा,  चूडा,  केशपाशः,  जूटिका,  जुटिका,  शिखण्डिका
noun
 
शिरो मध्यस्य केशाः।
 "शिखां निबद्ध आसीनो द्विज आचमनम् चरेत्।"

Synonyms:
  ज्वाला,  शिखा,  अग्निजिह्वा
noun
 
अग्नेः ऊर्ध्वगामि अर्चिः।
 "वने वह्नेः ज्वाला आकाशं स्पृशति इव भाति।"

Synonyms:
  शिखरम्,  शिखा,  अग्रम्,  अग्रभागः,  पृष्ठम्,  शृङ्गम्,  चूडा,  शिरम्,  उपरिभागः,  शीर्षकम्
noun
 
कस्यापि वस्तुनः स्थानस्य वा उपरिभागः अग्रदेशः  तथा च कस्मिन्नपि विषये अर्जितम् अत्युच्चस्थानम् च।
 "मन्दिरस्य शिखरे केतुः शोभते। / पर्वतस्य शिखरे धूमम् दृष्ट्वा तत्र वह्निः अस्ति इति ज्ञायते"

Synonyms:
  शाखा,  स्कन्धः,  शिखा,  बाहुः,  लङ्का
noun
 
वृक्षाङ्गविशेषः।
 "बालकाः आम्रस्य शाखासु हिन्दोलयन्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चूडा केशी केशपाशी शिखा शिखण्डिका समाः ॥ ५७१ ॥
-wordlist-
 
चूडा (स्त्री),  केशी (स्त्री),  केशपाशी (स्त्री),  शिखा (स्त्री),  शिखण्डिका (स्त्री)

--source--
 
हेतिः कीला शिखा ज्वालार्चिरुलक्का महत्यपि ॥ ११०२ ॥
-wordlist-
 
हेति (स्त्री),  कीला (पुंस्त्री),  शिखा (पुंस्त्री),  ज्वाला (पुंस्त्री),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उलक्का (स्त्री)

--source--
 
स्यात्प्ररोहोऽङ्कुरोऽङ्कूरो रोहश्च स तु पर्वणः ॥ १११८ ॥
समुत्थितः स्याद्बलिशं शिखाशाखालताः समाः ।
-wordlist-
 
प्ररोह (पुं),  अङ्कुर (पुं),  अङ्कूर (पुं),  रोह (पुं),  बलिश (क्ली),  शिखा (स्त्री),  शाखा (स्त्री),  लता (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अर्चिस्
अर्चिस्,  कीला,  ज्वाला,  वर्चस्,  तेजस्,  त्विष्,  ज्योतिस्,  हेति,  द्युति,  दीप्ति,  रुच्,  शिखा,  प्रभा,  रश्मि
अर्चिः कीला ज्वाला वर्चस्तेजस्त्विषस्तथा ज्योतिः ।
हेतिद्युतिदीप्तिरुचः शिखाप्रभारश्मयः समानार्थाः ॥ ६५ ॥
verse 1.1.1.65
page 0009

केका
केका,  शिखा,  चूडा
वाणी केका शिखा चूडा चन्द्रको मेचकः स्मृतः ।
verse 2.1.1.242
page 0030

कुचमुख
कुचमुख,  चूचुक,  वृन्त,  शिखा
उक्ताः कुचमुखचूचुकवृन्तानि शिखा च तुल्यानि ॥ ५२६ ॥
verse 2.1.1.526
page 0060

शिखा
शिखा,  काकपक्ष,  शिखण्डिका
बालानां तु शिखा प्रोक्ता काकपक्षः शिखण्डिका ।
verse 2.1.1.532
page 0061

चूडा
चूडा,  शिखा
चूडाशिखे शिरस्यपि हस्तिन्यां धेनुकागणिके ॥ ७९९ ॥
verse 5.1.1.799
page 0092

Tamil

சி’கா2 : தலை மயிர் கொத்து,  குடுமி,  கொண்டை,  மயிலின் கொண்டை,  சுவாலை,  கிளை,  ஒளிக் கிரணம்.

Vedic Reference

English

 Śikhā denotes in the Śatapatha Brāhmaṇa^1 the ‘knot of
hair’ worn on the top of the head. Wearing the top-knot
unloosened was the sign of mourning in the case of women and
men alike.^2
1) i. 3,  3,  5.
2) Āśvalāyana Gṛhya Sūtra,  iv. 2,  9.
Cf. Bloomfield,  American Journal of
Philology,  11,  340
 Hymns of the Athar-
vaveda,  634,  on Av. ix. 9,  7.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शिखा
Root:  शिखा
Gender:  undefined
Number:  undefined
Meaning(s): 
⇒ crow's wing
⇒ side-locks of hair
⇒ side-locks of hair on the temples of young men
Shloka(s): 
2|6|96|2 ► ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|96|2 ⇢ काकपक्षः (काकपक्ष) (पुं) ⇒ crow's wing, side-locks of hair, side-locks of hair on the temples of young men
➠ 2|6|96|2 ⇢ शिखण्डकः (शिखण्डक) (पुं) ⇒ peacock's tail, curl or ringlet, tuft or lock of hair, fleshy parts of the body below the buttocks, three or five locks left on the side of the head, one who attains a particular degree of emancipation
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शिरः
परा_अपरासंबन्धः ➡ केशः
उपाधि ➡ अवयवः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शिखा,  स्त्री,
   (शी + “शीङो ह्रस्वश्च ।” उणा०५ । २४ । इति खः ह्रस्वो गुणाभावश्च । स्त्रियांटाप् ।) अग्निज्वाला । तत्पर्य्यायः । ज्वालः २कीलः ३ अर्च्चिः ४ हेतिः ५ शिखा ६ । इत्य-मरः ॥
 (यथा,  माघे,  । १ । २० ।“विदुद्युते वाडवजातवेदसःशिखाभिराश्लिष्ट इवाम्भसां निधिः ॥
”)पिण्डितशिखाग्नेः शुभसूचकत्वं यथा,  वायु-पुराणे ।“अर्च्चिष्मान् पिण्डितशिखः सर्पिःकाञ्चनसन्निभः ।स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात् कार्य्य-सिद्धये ॥
” * ॥
अग्नेरशुभलक्षणं यथा । ब्रह्मपुराणे ।“अल्पे रूक्षे सस्फुलिङ्गे वामावर्त्ते भयानके ।आर्द्रकाष्ठैश्च सम्पन्ने फुत्कारवति पावके ॥
कृष्णार्च्चिषि सुदुर्गन्धे तथा लिहति मेदिनीम् ।आहुतीर्जुहुयात् यश्च तस्य नाशो भवेत्ध्रुवम् ॥
”इति तिथितत्त्वम् ॥
 * ॥
शिरोमध्यस्थकेशः । तत्पर्य्यायः । चूडा २ केश-पाशी ३ । इत्यमरः ॥
 जुटिका ४ जूटिका ५ ।इति शब्दरत्नावली ॥
 केशी ६ शिखण्डिका ७ ।इति हेमचन्द्रः ॥
 * ॥
 गायत्त्र्या शिखाबन्धनयथा,  --“गायत्त्र्या तु शिखां बद्ध्वा नैरृत्यां ब्रह्मरन्ध्रतः ।जुटिकाञ्च ततो बद्ध्वा ततः कर्म्म समारभेत् ॥
” *शूद्रस्थ शिखाबन्धे मन्त्रो यथा,  --“ब्रह्मवाणीसहस्राणि शिववाणी शतानि च ।विष्णोर्नामसहस्रेण शिखाबन्धं करोम्यहम् ॥
” *शिखामोचनमन्त्रो यथा,  --“गच्छन्तु सकला देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।तिष्ठत्वत्राचला लक्ष्मीः शिखामुक्तं करोम्य-हम् ॥
” * ॥
शिखाबन्धनानन्तरमाचमनं यथा,  --“निबद्धशिख आसीनो द्विज आचमनं चरेत् ।कृत्वोपवीतं सव्येऽंशे वाङ्मनःकायसंयतः ॥
” * ॥
मुक्तशिखस्याचमने दोषो यथा,  --“शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छशिखोऽपि वा ।अकृत्वा पादयोः शौचं आचान्तोऽप्यशुचि-र्भवेत् ॥
”इति आह्निकतत्त्वम् ॥
 * ॥
शाखा । वर्हिचूडा । (यथा,  महाभारते ।१२ । २८२ । ५३ ।“रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च वर्हिणाम् ॥
”)लाङ्गलिकी । अग्रमात्रम् । (यथा,  भागवते ।३ । १३ । ४४ ।“सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभिः ॥
”)चूडामात्रम् । प्रपदम् । इति मेदिनी ॥
 प्रधा-णम् । शिफा । घृणिः । इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा, कथासरित्सागरे । २१ । ८५ ।“स्फुरद्रत्नशिखाजालं धात्रा मोहतमोप-हम् ॥
”)स्मरज्वरः । इति शब्दरत्नावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शिखा स्त्री शी--खक् तस्य नेत्त्वम् पृषो० । १ अग्निज्वालायां२ मस्तकमध्यकेशपुञ्जे च अमरः । “मुण्डयेत् सर्वगात्राणि कक्षोपस्थशिखां बहिः” प्रा० त० । ३ शाखाथां४ बहिचूडायां ५ काङ्गलिक्याम् ६ अग्रमात्रे ७ चूडा-मात्रे ८ प्रपदे च मेदि० । ९ प्रधाने शिक्षायां १० घृणौहेमच० । ११ स्मरज्वरे शब्दच० ।“शिखी तिलकी कर्म कुर्य्यात्” श्रुत्या शिखावत एव कर्म-ण्यधिकारः तत्रापि बद्धशिखस्य कर्मण्यधिकारः न मुक्त-शिखस्य यथोक्तं “गायत्त्र्या तु शिखां बद्ध्वा नैरृत्यांब्रह्मरन्ध्रतः । जूटिकाञ्च ततो बद्ध्वा ततः कर्म्म समा-रभेत्” । “निबद्धशिस्य आसीनो द्विज आसमनं चरेत् ।कृत्वोपवीतं सव्येऽसे वाङ्मनःकायसंयतः” । मुक्तशि-खस्याचमने दोषो यथा “शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्त-कच्छशिखोऽषि वा । अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो-ऽप्यशुचिर्भवेत् आ० त० ।

Capeller

German

 शि॑खा F. Haarbusch,  Pfauenkamm
 Spitze, 
Saum (eines Kleids)
 Flamme,  Starahl.

Grassman

German

 (śikhā),  f.,  Haarbusch auf dem Scheitel,  Kamm des Pfaues,  enthalten in vará-śikha,  vi-śikhá.

Burnouf

French

 शिखा शिखा f.
  pointe
		 aigrette
		 mèche de cheveux
nommée शिखण्ड
		 langue de feu,  flamme aiguë
 rayon de
lumière
		 branche,  branche poussant des racines.
		 Au fig. chef
fièvre produite par une passion qconque.
शिखातरु m.
  candélabre,  chandelier.
शिखाधर m.
  (धृ) paon. 
शिखामूल n.
  carotte
 turneps.
शिखावत् a. (sfx. वत्) qui finit en pointe. qui a une
aigrette
 etc. -- S. m.
  le feu
 Agni
		 lampe.
		 Ketu,  nœud
descendant personnifié. -- F. sansevière de Ceylan. 
शिखावर m.
  (sfx. वर) l'arbre à pain ou artocarpus
integrifolia.
शिखावल a. (sfx. वल) qui finit en pointe,  qui a une
aigrette
 etc. -- S. m.
  paon.  -- S. f.
  [आ] celosie crête de coq.
शिखावृक्ष m.
  candélabre
 pied de lampe.
शिखावृद्धि f.
  intérêt usuraire payable jour par jour.

Stchoupak

French

 शिखा-
 f.
  touffe de cheveux 
 toupet (not. du paon) 
 flamme 
 rayon 
pointe (en général),  bout,  frange 
 -वन्त्- a. flamboyant,  brûlant 
 m.
 
feu 
 n.
  d'un homme.
°जट- a. qui n'a qu'une touffe de cheveux (au sommet de la tête).
°दामन्- nt. guirlande portée sur la tête (?).
°धर- m.
  paon 
 °धर-ज- plume de paon. 
°मणि- m.
  diadème,  bijou qu'on porte sur la tête 
 ifc. chose
excellente parmi.
शिखाभरण- nt. diadème.
शिखोपनिषद्- f.
  n.
  d'une Upaniṣad.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.