शाखा (zAkhA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 शा॑खा f.
  (adj.  —° f.
  आ & ई) branch (lit.   & fig.
  )
 limb, 
arm,  leg,  finger
 ramification,  subdivision,  species,  sort,  branch of a
Veda,  i.e.
  Vedic school.

Spoken Sanskrit

English

शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	 branch
शाखानियामकविधान 	-	 zAkhAniyAmakavidhAna 	-	 n.
  	-	 branchcontrolstructure  [ computer ]
काण्ड 	-	  kANDa 	-	 adj.
  	-	 branch
पल्लवः 	-	  pallavaH 	-	 bot. 	-	 branch
प्ररोहः 	-	  prarohaH 	-	 bot. 	-	 branch
यष्टि  { -टी } 	-	  yaSTi  { -TI } 	-	 f.
  	-	 branch
लङ्का 	-	  laGkA 	-	 f.
  	-	 branch
वया 	-	  vayA 	-	 f.
  	-	 branch
वीरुध् 	-	  vIrudh 	-	 f.
  	-	 branch
स्कन्धा 	-	  skandhA 	-	 f.
  	-	 branch
विटप 	-	  viTapa 	-	 m.
  	-	 branch
भुज 	-	  bhuja 	-	 m.
  	-	 branch
अङ्घ्रि 	-	  aGghri 	-	 m.
  	-	 branch
तरुविटप 	-	  taruviTapa 	-	 m.
  	-	 branch
पल्लवाधार 	-	  pallavAdhAra 	-	 m.
  	-	 branch
प्रलम्ब 	-	  pralamba 	-	 m.
  	-	 branch
वल्श 	-	  valza 	-	 m.
  	-	 branch
शिफाधर 	-	  ziphAdhara 	-	 m.
  	-	 branch
प्रतिबन्धक 	-	  pratibandhaka 	-	 m.
  	-	 branch
वलय 	-	  valaya 	-	 m.
  	-	 branch

शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	 branch
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  limb of the body
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  limb  [ of a tree ]
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  branch of any science
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  wing of a building
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  finger
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  arm or leg
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  third part of an astrological saMhitA
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  door-post
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  surface of the body
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  branch of tree
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  division
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  clan
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  subdivision
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  branch or school of the veda
शाखा 	-	 zAkhA 	-	 f.
  	-	  year
शाखा - लेखा 	-	 zAkhA - lekhA 	-	 f.
  	-	  branch account
रोहिणी - शाखा 	-	  rohiNI - zAkhA 	-	 f.
  	-	  branch of artery
विदेश - शाखा 	-	  videza - zAkhA 	-	 f.
  	-	  foreign branch

Apte

English

शाखा [śākhā],  1 A branch (as of a tree)
 आवर्ज्य शाखाः R.*
  16.19.

An arm. 

A party,  section,  faction. 

A part of subdivision of a work.

A school,  branch,  sect.

A part or division of an animal.

A school or traditional recension of the Veda,  the traditional text followed by a school
 as in शाखलशाखा,  आश्वलायनशाखा,  बाष्कलशाखा &c.
 

A branch of any science. Comp.
   -अध्येतृ a follower of any particular text of the Veda. -अन्तग a.
  one who has finished one शाखा
 Ms.*
  3.145.-चङ्क्रमणम् 'leaping from branch to branch',  irregular study. -चन्द्रन्यायः see under न्याय. -नगरम्,  -पुरम् a suburb
 प्रवेशयेच्च तान् सर्वान् शाखानगरकेष्वपि. -पित्तम् inflammation of the extremities of the body,  e. g.  hands,  shoulders &c.
  -बाहुः a branch-like arm.  -भृत् m.
  a tree.-भेदः difference of (Vedic) school.

मृगः a monkey,  an ape
 एतां दृष्ट्वा स्त्रियो मे$न्या यथा शाखामृगस्त्रियः Mb.
 *  3.267. 3.

a squirrel. -रण्डः 'a traitor to his Śākhā',  a Brāhmaṇa who has changed his own school of the Vedas. -रथ्या a branch-road. -वातः pain in the limbs.-विलीन a.
  sitting on branches (as a bird). -शिफा a root growing from a branch (as of the fig-tree).

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 शाखा 1 A branch (as of a tree)
 आवज्र्य शाखाः R. 16. 19. 
2 An arm. 
3 A party,  section,  faction. 
4 A part of subdivision of a work. 
5 A school,  branch,  sect. 
6 A part or division of an animal. 
7 A school or traditional recension of the Veda,  the traditional text followed by a school
 as in शाकलशाखा,  आश्वलायनशाखा,  बाष्कलशाखा &c. 
Comp. 
चंक्रमणं leaping from branch to branch’,  irregular study. 
चंद्रन्यायः see under न्याय. 
नगरं,  
पुरं a suburb. 
पित्तः inflammation of the extremities of the body,  e. g. hands,  shoulders &c. 
भृत् m. a tree. 
भेदः difference of (Vedic) school. 
मृगः {1} a monkey,  an ape. {2} a squirrel. 
रंडः ‘a traitor to his Śākhā’,  a Brāhmaṇa who has changed his own school of the Vedas. 
रथ्या a branch-road. 
विलीन a. sitting on branches (as a bird). 
शिफा a root growing from a branch (as of the fig-tree). 

Monier Williams Cologne

English

 शाखा a (आ),  f.
  See next.

 शा॑खा b f.
  (ifc.  f(आ or ई). ) a branch (lit.  and fig.),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a limb of the body,  arm or leg,  Suśr.
 

 a finger,  Naigh.
  ii,  5

 the surface of the body,  Car.
 

 a door-post,  VarBṛS.
  (cf.   द्वार-श्°)

 the wing of a building,  MārkP.
  

 a division,  subdivision,  MBh.
  
 BhP.

 the third part of an astrological Saṃhitā (also °खा-स्कन्ध,  m.
 ),  VarBṛS.
 

 a branch or school of the Veda (each school adhering to its own traditional text and interpretation
in the Caraṇa-vyūha,  a work by Śaunaka treating of these various schools,  five Śākhās are enumerated of the Ṛg-veda,  viz. those of the Śākalas,  Bāṣkalas,  Āśvalāyanas,  Śāṅkhāyanas,  and Māṇḍukāyanas
forty-two or forty-four out of eighty-six of the Yajur-veda,  fifteen of which belong to the Vājasaneyins,  including those of the Kāṇvas and Mādhyaṃdinas
twelve out of a thousand said to have once existed of the Sāma-veda and nine of the Atharva-veda
of all these,  however,  the Ṛg-veda is said to be now extant in one only,  viz. the Śākala-śākhā,  the Yajur-veda in five and partially in six,  the Sāma-veda in one or perhaps two,  and the Atharva-veda in one: although the words चरण and शाखा are sometimes used synonymously,  yet चरण properly applies to the sect or collection of persons united in one school,  and शाखा to the traditional text followed,  as in the phrase शाखाम् अधीते,  he recites a particular version of the Veda),  Prāt.
 
Mn.
  
MBh.
   &c.
  

 a branch of any science,  Car.
 

 a year,  Śrīkaṇṭh.
 

 =
  पक्षान्तर,  L.
 

 =
  अन्तिक,  L.
 

Macdonell

English

 शाखा śā́khā,  f.
  (—° a.
  ā,  ī) branch (V.,  C.)
 🞄extremity,  limb,  arm (C.,  rare)
 finger (V.,  🞄very rare)
 species,  subdivision (C.,  rare)
 🞄branch of the Veda,  Vedic school (C.).

Benfey

English

 शाखा शाखा,  f.
 
 1. The branch of
a tree,  Pañc. 148,  5.
 2. An arm. 
 3.
Any part of an animal devoid of sensi-
bility,  as a horn. 
 4. A division,  a sect.
 5. A subdivision of the Vedas,  accord-
ing to the different schools and redac-
tions of the holy writings,  Windisch-
mann,  Sankara,  112.
 6. A part,  Mālav.
d. 29.
 -- Comp.
  त्रि-शाख,  adj.
 ,  f.
  खी, 
consisting of three wrinkles (viz. a
frown),  MBh. 8,  4336.
स्कन्ध-,  f.
 
the principal branch of a tree.

Apte Hindi

Hindi

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
"(वृक्ष आदि की) डाली,  शाख"

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
भुजा

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
"दल,  अनुभाग,  गुट"

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
किसी कार्य का भाग या उपभाग

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
"सम्प्रदाय,  शाखा,  पन्थ"

शाखा
स्त्री*
  - शाखति गगनं व्याप्नोति -शाख् + अच् + टाप्
"परम्परा प्राप्त वेद का पाठ,  किसी सम्प्रदाय द्वारा मान्यताप्राप्त परम्परागत पाठ यथा शाकल शाखा,  आश्वलायन शाखा,  बाष्कल शाखा आदि "

शाखा
स्त्री*
  - -
"परम्परा प्राप्त वेद का पाठ, किसी विशेष शाखा द्वारा अनुसृत वेद पाठ जैसे शाकल शाखा, आश्वलायन शाखा, वाष्कल शाखा आदि"

L R Vaidya

English

 SAKA {% f. %} 1. A branch,  especially of a tree,  Megh.i.41,  Rt.i.26
an arm
a party,  a faction
a school or traditional recension of any Veda,  e.g. शाकलशाखा,  बाष्कलशाखा &c. M.iii.145
a part or section of a work.

Bopp

Latin

 शाखा f. (ut videtur,  a r. शाख् s. अ in fem.) ramus. DR. 2.
1. (Lith. szakà id.,  russ. suk id.,  hib. géag id.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

शाला
स्त्री
शाला,  श्लाघा,  शिला,  शाखा,  वेश्मन्
शाला श्लाघा शिला शाला शाला शाखा च वेश्म च ॥ ३५ ॥
verse 2.1.1.35
page 0010

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 शाखा Yajurvedabrāhmaṇa. Oppert II,  3471. 5273. 5356.
7207. Very obscure.

Indian Epigraphical Glossary

English

 śākhā (CII 3,  4
 IA 18,  19),  literally,  ‘a branch’
 a Vedic
school following any particular recension of the Vedas.
(LL),  a section of the Jain community.

Lanman

English

 śā́khā,  f. branch.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 शाखा Jahr,  Śrīk. 1,  42.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विभागः,  भागः,  शाखा
noun
 
सुविधायै कार्यस्य कृतं विभाजनम्।
 "रमन्नामहोदयः गणितस्य विभागे कार्यरतः अस्ति।"

Synonyms:
  शाखा
noun
 
मुख्यप्रवाहे युज्यमानः अन्यः प्रवाहः।
 "प्रत्येकस्य दीर्घायाः नद्याः नैकाः शाखाः भवन्ति।"

Synonyms:
  शाखा,  विभागः
noun
 
कस्यापि संस्थायाः सङ्घटनायाः तदीयप्रधानफलजनकव्यापारजनकत्वे सति तदीयप्रधानफलाजनकः अवयवः।
 "भारयीयवित्तकोषस्य बहवः शाखाः सन्ति।"

Synonyms:
  अङ्गम्,  शाखा,  घटकः,  अवयवः
noun
 
कस्यापि तत्त्वस्य विषयस्य वा अवयवस्य तदीयप्रधानफलजनकव्यापारजनकत्वे सति तदीयप्रधानफलाजनकत्वम्।
 "वेदस्य षट् अङ्गानि सन्ति।"

Synonyms:
  सम्प्रदायः,  शाखा,  पन्थः,  मार्गः,  मतम्
noun
 
कस्मिन् अपि विषये सिद्धान्ते वा मतान्तरस्य  पक्षान्तरस्य वा अनुयायिनः।
 "जैनानां सम्प्रदायो द्विविधः श्वेताम्बरो दिगम्बरश्च।"

Synonyms:
  सम्प्रदायः,  शाखा,  पन्थः,  मार्गः,  मतम्
noun
 
धर्मे मतान्तरं पक्षान्तरम् वा।
 "वैदिके धर्मे विविधाः सम्प्रदायाः सन्ति।"

Synonyms:
  अध्यायः,  परिच्छेदः,  अध्ययः,  सर्गः,  पर्वः,  विच्छेदः,  स्कन्धः,  प्रकरणम्,  प्रस्तावः,  अङ्कः,  वर्गः,  शाखा,  उल्लासः,  उच्छ्वासः,  आश्वासः,  उद्यतः
noun
 
एकविषयप्रतिपादनदृष्ट्या ग्रन्थस्थितप्रकरणस्य अवयवः।
 "अस्मिन् अध्याये प्रभुरामचन्द्रस्य जन्मनः अद्भुतं वर्णनम् अस्ति।"

Synonyms:
  शाखा,  स्कन्धः,  शिखा,  बाहुः,  लङ्का
noun
 
वृक्षाङ्गविशेषः।
 "बालकाः आम्रस्य शाखासु हिन्दोलयन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

lcug pa
शाखा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्यात्प्ररोहोऽङ्कुरोऽङ्कूरो रोहश्च स तु पर्वणः ॥ १११८ ॥
समुत्थितः स्याद्बलिशं शिखाशाखालताः समाः ।
-wordlist-
 
प्ररोह (पुं),  अङ्कुर (पुं),  अङ्कूर (पुं),  रोह (पुं),  बलिश (क्ली),  शिखा (स्त्री),  शाखा (स्त्री),  लता (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

परिधि
परिधि,  शाखा
शाखायामपि परिधिर्वसतिर्जैनाश्रमेऽपि निर्दिष्टा ।
verse 5.1.1.807
page 0093

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: शाखा
Root: शाखा
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Branch of a tree
Shloka(s):
3|3|15|1 ► स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाऽथ शिखरं शिरः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|15|1 ⇢ शिखा (शिखा) (स्त्री) ⇒ Branch ⇒ 
➠ 3|3|15|1 ⇢ शाखा (शाखा) (स्त्री) ⇒ Branch of a tree ⇒ 
Related word(s):
    

Tamil

சா’கா2 : மரக்கிளை,  புயம்,  கை,  பகுதி,  பாகம்.

Vedic Reference

English

 Śākhā in the Rigveda^1 and later^2 denotes the ‘branch’ of a
tree. Vayā is more often used in this sense in the Rigveda.
1) i. 8,  8
 vii. 43,  1
 x. 94,  3.
2) Av. iii. 6,  8
 x. 7,  21
 xi. 2,  19,  etc.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शाखा
Root:  शाखा
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ branch
⇒ limb [of a tree]
Shloka(s): 
2|4|11|1 ► समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|11|1 ⇢ शाखा (शाखा) (स्त्री)
➠ 2|4|11|1 ⇢ लता (लता) (स्त्री) ⇒ line, whip, streak, creeper, any woman, musk-creeper, kind of metre, slender woman, mAdhavI -creeper, string of pearls, thong or lash of a whip, Bermuda grass [Cynodon dactylon - Bot.], Foxtail millet [Setaria italica - Bot.], Hiptage shrub [Hiptage benghalensis - Bot.], Balloon plant [Cardiospermum Halicacabum - Bot.], any creeping or winding plant or twining tendril, sicklefruit fenugreek [Trigonella Corniculata - Bot.]
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शिखरम्
उपाधि ➡ अवयवः
परा_अपरासंबन्धः ➡ प्रधानशाखा
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शाखा,  स्त्री,
   (शाखति गगनं व्याप्नोतीति । शाख+ अच् । टाप् ।) वृक्षाङ्गविशेषः । डाल इतिभाषा । (यथा,  दुर्गापूजापद्धतौ ।“शाखाच्छेदोद्भवं दुःखं न च कार्य्यं त्वयाप्रभो ! ॥
”)तत्पर्य्यायः । लता २ । इत्यमरः ॥
 लङ्का ३ ।इति जटाधरः । शिखा ४ । इति भरतधृत-मेदिनी ॥
 पक्षान्तरम् । बाहुः । वेदभागः ।इति मेदिनी ॥
 (यथा,  मनौ । ३ । १४५ ।“यत्नेन भोजयेच्छ्राद्धे बह्वृचं वेदपारगम् ।शाखान्तगमथाध्वर्य्युं छन्दोगन्तु समाप्तिकम् ॥
”)ग्रन्थभेदः । इति धरणिः ॥
 अन्तिकः । इतिविश्वः ॥
 (प्रकारः । यथा,  गीतायाम् । २ । ४१ ।“बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवशायिनाम् ॥
”)

Capeller

German

 शा॑खा f.
  (adj. —° f.
  आ u. ई) Ast,  Zweig
(über. auch Hand u. Fuß)
 Abart, 
Unterabteilung Branche,  Fach,  vedische
Schule.

Grassman

German

 śā́khā,  f.,  Ast,  Zweig
 vgl. dáśa-śākha.
-ā pakvā́ {8, 8}.
-ām vṛkṣásya {920, 3}.
-ās [A. p.] vanínas [G.] {559, 1}.

Stchoupak

French

 शाखा-
 f.
  rameau,  branche (aussi fig.) 
 division,  subdivision, 
espèce 
 extrémité (bras ou jambe) 
 doigt 
 école ou secte védique 
 version
d'un texte véd. propre à telle école 
 -ई- f.
  ifc. 
 -मय- -ई- a.
qui consiste en branches de (ifc.).
°ग्रहिकया instr. adv. en s'accrochant aux branches.
°नगर- -क- nt. faubourg.
°पुष्प-पलाशवन्त्- a. qui a des branches,  des fleurs et des feuilles.
°बाहु- m.
  bras (mince) comme un rameau.
°भृत्- m.
  arbre.
°मृग- m.
  singe 
 -त्व- nt. nature de singe.
°विलीन- a. v. perché sur une branche (oiseau).
°स्थ- ag. qui se tient sur une branche.
शाखान्त-ग- a. qui a été jusqu'au bout d'une branche (du Veda).
शाखान्तर- nt. autre école (védique).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.