| YouTube Channel

स्कन्धः (skandhaH)

 
Apte
English
स्कन्धः [skandhḥ], [स्कन्द्यते आरुह्यते$सौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ् पृषो˚
cf.
Uṇ.*
 4.26]
The shoulder
महर्षभस्कन्ध- मनूनकन्धरम्
Ki.*
 14.4.
The body
सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् । पक्ष्मणो$पि निपातेन येषां स्यात् स्कन्धपर्ययः ॥
Mb.
 * 12.15.26.
The trunk or stem of a tree
तीव्राघातप्रतिहततरुस्कन्धलग्नैकदन्तः
Ś.*
 1.32
R.*
 4.57
Me.*
 55.
A branch or large bough
स्कन्धाधिरूढोज्ज्वलनीलकण्ठान्
Śi.*
 4.7.
A department or branch of human knowledge
Śi.*
 2.28.
A chapter, section, division (of a book).
A division or detachment of an army
द्वितीयं प्रेषयामास बलस्कन्धं युधिष्ठिरः
Mb.
 * 5.196. 9
R.*
 4.3.
A troop, multitude, group
'स्कन्धः स्यान्नृपतौ वंशे साम्परायसमूहयोः' इति मेदिनी
Mb.
 * 14.45.1.
The five objects of sense.
The five forms of mundane consciousness (in Buddhistic
phil.
 )
सर्वकार्यशरीरेषु मुक्त्वाङ्गस्कन्धपञ्चकम्
Śi.*
 2.28.
War, battle.
A king.
An agreement.
A road, way
Mb.
 * 3.
A wise or learned man.
A heron.
Articles used at the coronation of a king.
A part (अंश)
तदवध्यानविस्रस्तपुण्यस्कन्धस्य भूरिदः
Bhāg.*
 11.23.1.
न्धा A branch.
A creeper.Comp. -अग्निः, -अनलः the trunk of a tree set on fire, fire made with thick logs.
आवारः an army or a division of it
स्कन्धावारमसौ निवेश्य विषमे सौवेलमूर्ध्नि स्वयम्
Mv.*
 6.17
Dūtavākyam 1.
a royal capital or residence
तत्तु दृष्ट्वा पुरं तच्च स्कन्धावारं च पाण्डवाः
Mb.
 * 1.185. 6.
a camp
स्कन्धावारनिवेशः Kau.
A.
 1
उपप्लव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य च
Mb.
 * 5.8.25. -उपानेय
a.
 to be carried on the shoulders. (-यः) a form of peaceoffering in which fruit or grain is presented, as a mark of submission. -घनः cognition
अन्यस्मिन् स्कन्धघने- $न्येन स्कन्धघनेन यज्ज्ञानं तत् तत्संततिजेनान्येनोपलभ्यते नातत्सं- ततिजेनान्येन । तस्मात् शून्याः स्कन्धघना इति ŚB. on MS.* 1.1.5.-चापः a sort of pole or yoke for carrying burdens
cf.
 शिक्य (Mar. काव़ड). -जः a tree growing from a principal stem. -तरुः the cocoa-nut-tree.
देशः the shoulder
इदमुपहितसूक्ष्मग्रन्थिना स्कन्धदेशे
Ś.*
 1.19.
that part of the elephant's body, where the driver sits.
the stem of a tree. -परिनिर्वाणम् the annihilation of the elements of being (with Buddhists). -पीठम् the shoulder-blade.
फलः the cocoa-nut tree.
the Bilva tree.
the glomerous fig-tree. -बन्धना a sort of fennel. -मल्लकः a heron. -रुहः the (Indian) fig-tree. -वाहः, -वाहकः an ox trained to carry burdens, pack-bullock. -शाखा a principal branch, the forked branch issuing from the upper stem of a tree. -शृङ्गः a buffalo. -स्कन्धः every shoulder.
Hindi
Hindi
(मीटर) कंधे
Apte Hindi
Hindi
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
कंधा
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
शरीर
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
वृक्ष का तना
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
शाखा या बड़ी डाली
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
मानव-ज्ञान की कोई शाखा या विभाग
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
"परिच्छेद, अध्याय, खण्ड"
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
किसी सेना की टुकड़ी
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
"सैनिक समुच्चय, समूह"
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
ज्ञानेन्द्रियों के पाँच विषय
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
जीवन के पाँच तत्त्वरुप
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
"संग्राम, लड़ाई"
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
ताजा
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
करार
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
"मार्ग, रास्ता"
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
बुद्धिमान या विद्वान पुरुष
स्कन्धः
पुं*
 - "स्कन्ध्यते आरुह्यतेऽसौ सुखेन शाखया वा कर्मणि घञ्, पृषो*"
"कंकपक्षी, बगला"
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
कंधा
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
"खंड, अंश, भाग"
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
पेड़ का तना
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
ग्रन्थ का अध्याय
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
सेना का कोई भाग
स्कन्धः
पुं*
 - स्कन्ध्+घञ्
पाँचों ज्ञानेन्द्रियों के विषय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्कन्धः
noun
आर्याछन्दसः भेदविशेषः।
"इदं स्कन्धस्य उदाहरणम् अस्ति।"
Synonyms:
 विषयः, स्कन्धः
noun
पठनसौलभ्यार्थे निर्धारिता एकम् उद्दिश्यम् अनुसन्दधाना ज्ञानस्य शाखा।
"मया गणित इति विषयस्य परीक्षा उत्तीर्णा।"
Synonyms:
 स्कन्धः
noun
वृक्षस्य शाखायाः अन्तिमः भागः।
"वृक्षस्य स्कन्धसि खगः शोभते।"
Synonyms:
 स्कन्धः, भुजशिरः, अंसः, दोःशिखरम्
noun
अवयवविशेषः, कण्ठबाहुमध्यगः अवयवः।
"हनुमान् रामलक्ष्मणौ स्वस्य स्कन्धे स्थापयित्वा सुग्रीवस्य समीपे गतः। / यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वाः प्रतिक्रियाः।"
Synonyms:
 अध्यायः, परिच्छेदः, अध्ययः, सर्गः, पर्वः, विच्छेदः, स्कन्धः, प्रकरणम्, प्रस्तावः, अङ्कः, वर्गः, शाखा, उल्लासः, उच्छ्वासः, आश्वासः, उद्यतः
noun
एकविषयप्रतिपादनदृष्ट्या ग्रन्थस्थितप्रकरणस्य अवयवः।
"अस्मिन् अध्याये प्रभुरामचन्द्रस्य जन्मनः अद्भुतं वर्णनम् अस्ति।"
Synonyms:
 समुदायः, सङ्घः, समूहः, सङ्घातः, समवायः, सञ्चयः, गणः, गुल्मः, गुच्छः, गुच्छकः, गुत्सः, स्तवकः, ओघः, वृन्दः, निवहः, व्यूहः, सन्दोहः, विसरः, व्रजः, स्तोमः, निकरः, वातः, वारः, संघातः, समुदयः, चयः, संहतिः, वृन्दम्, निकुरम्बम्, कदम्बकम्, पूगः, सन्नयः, स्कन्धः, निचयः, जालम्, अग्रम्, पचलम्, काण्डम्, मण्डलम्, चक्रम्, विस्तरः, उत्कारः, समुच्चयः, आकरः, प्रकरः, संघः, प्रचयः, जातम्
noun
एकस्मिन् स्थाने स्थापितानि स्थितानि वा नैकानि वस्तूनि।
"अस्मिन् समुदाये नैकाः महिलाः सन्ति।"
Synonyms:
 शाखा, स्कन्धः, शिखा, बाहुः, लङ्का
noun
वृक्षाङ्गविशेषः।
"बालकाः आम्रस्य शाखासु हिन्दोलयन्ति।"
Tamil
Tamil
ஸ்கந்த4: : தோள், உடல், அடிமரம், கிளை, பகுதி, புத்தகத்தின் அத்யாயம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्कन्धः, [स्]
क्ली,
 (स्कन्दते इति । स्कन्द + “स्कन्देश्चखाङ्गे ।” उणा० ४ । २०६ । इति असुन्धश्चान्तादेशः ।) अंसः । प्रकाण्डः । यथा, “स्कन्धः सान्तं नपुंसकमिति केचित् ।” इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
(यथा, ऋग्वेदे । १ । ३२ । ५ ।“स्कन्धांसौव कुलिशेनाविवृक्णा ॥
”)
स्कन्धः,
पुं,
 (स्कन्द्यतेऽसौ इति । स्कन्द + घञ् ।पृषादरादित्वात् साधुः । स्कन्द + असुन् । धश्चा-न्तादेशः । सर्व्वे सान्ता अदन्ताश्च इति न्यायात्अकारान्तो वा ।) अवयवविशेषः । काँध इतिभापा ॥
तत्पर्य्यायः । भुजशिरः २ अंसः ३ ।इत्यमरः । २ । ६ । ७८ ॥
स्कन्धः ४ । इतिशब्दरत्नावली ॥
दोःशिखरम् ५ । इति राज-निर्घण्टः ॥
(यथा, भागवते । ४ । २९ । ३३ ।“यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् ।तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्व्वाः प्रतिक्रियाः ॥
”)तरोर्मूलादिशाखापर्य्यन्तम् । गुँडी इतिभाषातत्पर्य्यायः । प्रकाण्डः २ । इत्यमरः ॥
काण्डम् ३इति शब्दरत्नावली ॥
दण्डः ४ । इति जटा-धरः ॥
(यथा, रघुः । ४ । ५७ ।“खर्ज्जूरीस्कन्धनद्धानां मदोद्गारसुगन्धिषु ।कटेषु करिणां पेतुः पुन्नागेभ्यः शिलीमुखाः ॥
”)नृपतिः । सम्परायः । समूहः । कायः । (यथा, महाभारते । १२ । १५ । २६ ।“सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित्पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात् स्कन्धपर्य्ययः ॥
”भद्रादिः । छन्दोभेदः । इति मेदिनी ॥
विज्ञा-नादिपञ्च । (यथा, शिशुपालवधे । २ । २८ ।“सर्व्वकार्य्यशरीरेषु मुक्ताङ्गस्कन्धपञ्चकम् ।सौत्रतानामिवात्मान्यो नास्ति मन्त्रो मही-भृताम् ॥
”“रूपवेदनाविज्ञानसंज्ञासंस्काराः पञ्च स्कन्धाःतत्र विषयप्रपञ्चो रूपस्कन्धः । तज्ज्ञानप्रपञ्चोवेदनास्कन्धः । आलयविज्ञानसन्तानो विज्ञानस्कन्धः । नामप्रपञ्चः संज्ञास्कन्धः । वासना-प्रपञ्चः संस्कारस्कन्धः । एवं पञ्चधा परिवर्त्त-मानो ज्ञानसन्तान एवात्मा इति बौद्धाः ।”इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
) व्यूहः । इतिहेमचन्द्रः ॥
(यथा, रघुः । ४ । ३० ।“प्रतापोऽग्रे ततः शब्दः परागस्तदनन्तरम् ।ययौ पश्चाद्रथादीति चतुस्कन्धेव सा चमूः ॥
”)पन्थाः । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा महा-भारते । ३ । २३० । ५५“तथाब्रवीत् महासेनं महादेवो बृहद्वचः ।सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यमतन्द्रितः ॥
”)ग्रन्थपरिच्छेदः । यथा --श्रीपार्व्वत्युवाच ।स्कन्धै र्द्वादशभिः प्रोक्तं श्रीमद्भागवतं प्रभो ।शुकस्तच्छ्रावयामास महाराजं परीक्षितम् ॥
”इति पाद्मे पातालखण्डे ७१ अध्यायः ॥