पुर (pura)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पुर r. 6th cl. (पुरति) To precede,  to lead,  to go before. तु० पर० सक० सेट् ।

 पुर nf.  (-रं-री) A town,  a city: a place containing large buildings
surrounded by a ditch,  and extending not less than one Krosha in
length,  is called a city,  a pura or Nagara
 if it extends not less
than half a Krosha it is called a Kheṭa or town
 if less than that, 
a Karvaṭa or small market town
 and any cluster of houses
less than that,  is a Grāma or village.
	 n.
  (-रं)
	 1. A town. 
2. A fortress,  a castle.
	 3. The female apartments.
	 4. A brothel.
5. A house.
	 6. Pāṭaliputra or modern Pātna.
	 7. The body.
8. The calyx of a flower,  or any receptacle or cup formed of leaves.
9. Skin. 
	 10. An upper story.
	 11. A fragrant grass,  (Cyperus.)
m.
  (-रः)
	 1. A sort of resin,  “bdellium. ” 2. Yellow barleria.
	 f.
  (-रा)
1. The east.
	 2. A perfume.
	 3. An epithet of the Ganges.
 E.
  पुर् to
precede,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 पुर n.
  ई f.
  the same.

Yates

English

 पुर (रं-री)
n.
  f.
  A town or city. 1.
m.
  A sort of resin,  bdellium
yellow barleria.
f.
  (रा) The east
a perfume.
n.
  A house
 body
calyx
 skin
 a grass.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 पुर r. 6th cl. (पुरति) To precede,  to lead,  to go before.

 पुर
nf.  (-रं-री) A town,  a city: a place containing large buildings
surrounded by a ditch,  and extending not less than one Kos in length,  is
called a city,  a Pura or Nagara
 if it extends not less than half a
Kos,  it is called a Kheṭa or town
 if less than that,  a
Karvaṭa,  or small market town
 and any cluster of houses less than that,  is
a Grāma or village.
n.
  (-रं)
1 A house.
2 Pātaliputra or Patna.
3 The body.
4 The calyx of a flower,  or any receptacle or cup formed of leaves.
5 Skin. 
6 An upper story.
7 A fragrant grass,  (Cyperus.)
m.
  (-रः)
1 A sort of resin,  bdellium. 
2 Yellow barleria.
f.
  (-रा)
1 The east.
2 A perfume.
E.
  पुर to precede,  क aff.
  

Apte

English

पुर [pura],  a.
  [पृ-क] Full of,  filled with.

रम् A town,  city (containing large buildings,  surrounded by a ditch,  and not less than one Krośa in extent)
 पुरे तावन्तमेवास्य तनोति रविरातपम् Ku.*
  2.33
 R.*
  1.59.

A castle,  fortress,  stronghold.

A house,  residence,  abode.

The body
 नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन् न कारयन् Bg.*
  5.13.

The female apartments.

N.
  of the town पाटलिपुत्र
 q. v. 

The calyx of a flower,  or any cup formed of leaves.

A brothel.

The skin. 

Bdellium. 

An upper story.

A store-house.

A fragrant grass (नागरमुस्ता). Comp.
   -अट्टः a turret on a citywall. -अधिपः,  -अध्यक्षः the governor of a town
 Mb.
 *  13.135.11. -अरातिः,  -अरिः,  -असुहृद् m.
 ,  -रिपुः epithets of Śiva
 Bhāg.*
  5.24.28
 पुपरारातिभरान्त्या कुसुमशर किं मां प्रहरसि Subhāṣ.
 see त्रिपुर.

अर्धविस्तारः a small village,  hamlet.

a suburb,  ward,  division of a town.  -उत्सवः a festival celebrated in a city. -उद्यानम् a city-garden,  park. -ओकस् m.
  an inhabitant of a town.  -कोट्टम् a citadel. -ग a.
 

going to a town. 

favourably inclined. -जित्,  -द्विष्,  -भिद् m.
  epithets of Śiva.  -ज्योतिस् m.
 

an epithet of fire.

the world of Agni. -तटी a small market-town,  small village.-तोरणम् the outer gate of a city. -देवता the tutelary deity of a town.  -द्वारम् a city-gate
 कोठ्या कोठ्या पुरद्वार- मेकैकं रुरुधे द्विषाम् Bk.*
  14.29. -नारी a courtezan.  -निवेशः the founding of a city.

पालः 'city-governor',  the commandant of a fortress.

the soul. -मथनः an epithet of Śiva.  -मार्गः the street of a town
 पुरमार्गे घनशब्दविक्लवाः Ku.*
  4.11
 R.*
  11.3. -रक्षः,  -रक्षकः,  रक्षिन्m.  a constable,  police-officer. -रोधः the siege of a fortress. -वासिन् m.
  a citizen,  a townsman.  -वास्तु n.
  ground fit for the foundation of a town. 

शासनः an epithet of Viṣṇu.

of Śiva
 प्रसाधनं मातृभिरादृताभिर्न्यस्तं पुरस्तात् पुरशासनस्य Ku.*
  7.3. -हन् m.
 

an epithet of Viṣṇu.

of Śiva. 

Apte 1890

English

 पुर a. [पृ-क] Full of,  filled with. 
रं 1 A town,  city (containing large buildings,  surrounded by a ditch,  and not less than one Krośa in extent)
 पुरे तावंतमेवास्य तनोति रविरातपं Ku. 2. 33
 R. 1. 59. 
2 A castle,  fortress,  stronghold. 
3 A house,  residence,  abode. 
4 The body. 
5 The female apartments. 
6 N. of the town पाटलिपुत्र. q. v. 
7 The calyx of a flower,  or any cup formed of leaves. 
8 A brothel. 
9 The skin. 
10 Bdellium. 
11 An upper story. 
12 A store-house. 
13 A fragrant grass (नागरमुस्ता). 
Comp. 
अट्टः a turret on a citywall. 
अधिपः,  
अध्यक्षः the governor of a town. 
अरातिः,  
अरिः,  
असुहृद् m. 
रिपुः epithets of Śiva
 पुतरातिभ्रांत्या कुसुमशर किं मां प्रहरास Subhāṣ.,  see त्रिपुर. 
अर्धविस्तारः a small village,  hamlet. 
उत्सवः a festival celebrated in a city. 
डद्यान a city-garden,  park. 
ओकस् m. an inhabitant of a town. 
कोट्टं a citadel. 
ग a. {1} going to a town. {2} favourably inclined. 
जित्,  
द्विष्,  
भिद् m. epithets of Śiva. 
ज्योतिस् m. {1} an epithet of fire. {2} the world of Agni. 
तटी a small market-town,  small village. 
तोरणं the outer gate of a city. 
देवता the tutelary deity of a town. 
द्वारं a city-gate. 
निवेशः the founding of a city. 
पालः {1} ‘city-governor’,  the commandant of a fortress. {2} the soul. 
मथनः an epithet of Śiva. 
मार्गः the street of a town
 Ku. 4. 11
 R. 11. 3. 
रक्षः,  
रक्षकः,  
रक्षिन् m. a constable,  police-officer. 
रोधः the siege of a fortress. 
वासिन् m. a citizen,  a townsman. 
वास्तु n. ground fit for the foundation of a town. 
शासनः {1} an epithet of Viṣṇu {2} of Śiva
 Ku. 7. 30. 
हन् m. {1} an epithet of Viṣṇu. {2} of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 1. पुर (for 2. See p.
  635),  in comp.  for पुरस्.

 पुरः in comp.  for पुरस्.

 2. पुर n.
  (for 1. See p.
  634,  col. 2) (ifc.  f(आ). ) a fortress,  castle,  city,  town (a place containing large buildings surrounded by a ditch and extending not less than one Kos in length 
 if it extends for half that distance it is called a खेट,  if less than that,  a कर्वट or small market town
 any smaller cluster of houses is called a ग्राम or village,  W.
 ),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 the female apartments,  gynaeceum,  MBh.
   (cf.   अन्तः-प्°,  नारी-प्° &c.
  )

 a house,  abode,  residence,  receptacle,  BhP.
  
 Tattvas.

 an upper story,  L.
 

 a brothel,  L.
 

 ‘the city’ Gk. κατ᾽ ἐξοχήν i.e. Pāṭali-putra or Patnā,  L.
 

 =
  त्रि-पुर,  the 3 strong holds of the Asuras,  Kathās.
 

 the body (cf.   3. पुर्),  BhP.
  

 the skin,  L.
 

 a species of Cyperus,  L.
 

 N.
  of a constellation,  Var.
 

 a leaf rolled into the shape of a funnel,  L.
  (prob. w.r. for पुट)

 N.
  of the subdivisions of the Vedānta wk. त्रिपुरी or त्रिपुटी (perhaps also w.r. for पुट),  Cat.
 

 पुर mf(आ)n.  a kind of resin,  bdellium,  Suśr.
 
 L.

 पुर m.
  N.
  of an Asura =
  त्रि-पुर (cf.   पुर-जित्),  of another man,  g. कुर्व्-आदि

 पुरं acc.
   of 3. पु॑र् or 2. पुर,  in comp. 

Monier Williams 1872

English

 पुर,  अम्,  n. a fortress,  castle,  fortified town
 a
town,  city,  a place containing large buildings surrounded
by a ditch and extending not less than one Kos in
length (if it extends for half that distance it is called
a खेट,  if less than that,  a कर्वट or small
market town
 any smaller cluster of houses is called
a ग्राम or village)
 ‘the city’ κατ’ ἐξοχήν,  i. e.
Pāṭali-putra or Patna
 a house,  dwelling,  abode, 
residence
 an upper story
 the female apartments, 
gynæceum
 a store-house,  repository
 a brothel
the body
 the skin
 the calyx of a flower or any
receptacle or cup formed of leaves
 a fragrant grass, 
a species of Cyperus (= नागर-मुस्ता)
 a kind of
resin,  bdellium
 N. of a constellation
 N. of the
subdivisions of the Vedānta work called Tri-puṭī
or Tri-purī
 (अस्),  m. a kind of resin,  bdellium
yellow Barleria
 N. of a demon
 N. of a man
(आ),  f. a stronghold,  castle (at the end of a comp.
cf. जीव-प्°,  देव-प्°)
 a kind of perfume
 the east
(ई),  f. a fort,  stronghold,  castle
 a town,  city
 the
body
 [cf. Gr. πόλι-ς,  πολί-χ-νη,  πολί-χ-νιο-ν, 
πολί-τη-ς,  πτολί-ε-θρο-ν,  perhaps also πύργος
]
 per-
haps Lat. urbs
 perhaps Lith. pil-ī-s,  ‘a castle.’]
—पुर-कोट्ट,  अम्,  n. ‘city-stronghold, ’ a citadel.
—पुर-जित्,  त्,  m. ‘conqueror of fortresses or conqueror
of Pura, ’ an epithet of Śiva
 N. of a prince (a son
of Aja and father of Ariṣṭa-nemi).
—पुर-ज्योतिस्, 
इस्,  n. an epithet of the region or world of Agni
[cf. पुरो-ज्योतिस्।]
—पुर-तटी,  f. a small market-
town,  village
 a small fair.
—पुर-तोरण,  अम्,  n.
‘city-arch, ’ the outer gate of a city.
—पुर-देवता, 
f. ‘city-deity, ’ the tutelary deity of a town.
—पुर-
द्वार,  अम्,  n. a city-gate.
—पुर-द्विष्,  ट्,  m.
‘foe of Pura, ’ an epithet of Śiva.
—पुर-निवेश, 
अस्,  m. the founding of a city.
—पुर-पक्षिन्,  ई, 
m.,  Ved. ‘town-bird, ’ a bird living in a city,  tame
bird (opposed to वन्य-पक्षिन्).
—पुर-पाल or
पुर-पालक,  अस्,  m. the defender of a fortress,  city-
governor.
—पुर-भिद्,  त्,  m. ‘the crusher of Pura, ’ an
epithet of Śiva
 [cf. पुर-जित्।]
—पुर-मथन, 
अस्,  m. ‘crusher of Pura, ’ an epithet of Śiva.
—पुर-
मार्ग,  अस्,  m. the street of a town.
—पुर-मालिनी, 
f. ‘crowned with castles, ’ N. of a river.
—पुर-
रक्ष,  अस्,  or पुर-रक्षिन्,  ई,  m. a watchman of
a town,  constable.
—पुर-राष्ट्राणि,  n. pl. cities
and kingdoms.
—पुर-रोध,  अस्,  m. the siege of
a fortress or city.
—पुर-वर,  अम्,  n. an excellent
town.
—पुर-वासिन्,  ई,  इनी,  इ,  dwelling in a city or
town
 (ई),  m. a city-dweller,  inhabitant of a town, 
citizen,  townsman.
—पुर-वास्तु,  उ,  n. ground suit-
able for the foundation of a city.
—पुर-शासन, 
अस्,  m. ‘chastiser of Pura, ’ an epithet of Śiva.
—पुर-हन्,  आ,  m. ‘slayer of Pura, ’ an epithet of
Viṣṇu.
—पुर-हित,  अम्,  n. the welfare of a town
or city.
—पुराट्ट (°र-अट्°),  अस्,  m. a turret for
defensive purposes on a city wall.
—पुराधिप
(°र-अध्°),  अस्,  m. the governor of a town,  prefect
of police.
—पुराध्यक्ष (°र-अध्°),  अस्,  m.
‘fort-overseer, ’ the commandant of a fortress,  the
governor of a city,  prefect of police.
—पुराराति
(°र-अर्°),  इस्,  m. ‘foe of Pura, ’ an epithet of Śiva.
—पुरारि (°र-अरि°),  इस्,  m. ‘foe of Pura, ’ an
epithet of Śiva
 an epithet of Viṣṇu.
—पुरार्ध-
विस्तर (°र-अर्°),  अस्,  आ,  अम्,  being of the extent
of half a town
 (अस्),  m. part of a town,  a suburb, 
ward,  division.
—पुरा-वती,  f. ‘rich in castles, ’ N.
of a river.
—पुरासुहृद् (°र-अस्°),  त्,  m. ‘enemy
of Pura, ’ an epithet of Śiva.
—पुरी-दास,  अस्,  m., 
N. of the author of the Caitanya-candrodaya
 (also
called कवि-कर्ण-पूर।)
—पुरी-मोह,  अस्,  m.
the thorn-apple,  Datura.
—पुरोत्सव (°र-उत्°),  अस्, 
m. ‘town-festival, ’ a festival solemnized in a city.
—पुरोद्भवा (°र-उद्°),  f. ‘growing in towns, ’ N.
of a plant.
—पुरोद्यान (°र-उद्°),  अम्,  n. ‘city-
garden, ’ a pleasure-garden belonging to a town,  park.
—पुरौकस् (°र-ओक्°),  आस्,  m. an inhabitant of a
town,  inhabitant of Tri-pura.

Macdonell

English

 पुर pur-a,  n.
  castle,  fortified city
 town
 🞄= Tri-pura,  the three citadels of the Asuras: 🞄ī,  f.
  id..

Benfey

English

 पुर पुर,  i. e. probably पॄ + अ, 
 I. n.
 
 1. A fortified town,  Man.  7,  70.
 2. A
town,  8,  386.
 3. The town,  κατ̕ ἐξοχήν
i. e. Pāṭaliputra.
 4. An abode, 
Bhāg. P. 5,  11,  9.
 5. An upper story.
 6.
The body,  Bhāg. P. 5,  11,  5.
 7. A kind
of Cyperus.
 8. Skin. 
 II. m.
 
 1. A sort
of resin,  Bdellium. 
 2. The name of
a demon. 
 III. f.
  रा,  A perfume.
 IV.
f.
  री (also रि).
 1. A town,  Megh. 31.
 2.
The body,  Bhāg. P. 2,  10,  28.
 -- Comp.
 
अङ्ग-पुरी,  f.
  the capital of the Aṅgas.
अमर-पुर,  n.
  and -पुरी,  f.
  the re-
sidence of the gods.
अवन्ति-,  n.
  the
name of a town.  कन्या-पुर,  n.
  a
gynæceum.  काञ्चन-पुर,  n.
  the
name of a town.  काशि-पुरी,  f.
  the
capital of the Kāśis,  i. e. Benares.
कुमारी-पुर,  n.
  a gynæceum.  कु-
सुम-पुर,  n.
  a surname of Pāṭali-
putra. गज-पुर,  n.
  a name of Hās-
tinapura. गन्धर्व-पुर,  n.
  a
mirage,  Bhāg. P. 5,  13,  3.
गो-,  n.
  1. a
town-gate,  Rām.  5,  27,  20. 2. a gate in
general,  Kir. 5,  5.
पाण्डर-द्वार-गो-, 
adj.
  f.
  रा,  having white doors and town-
gates,  Rām.  5,  9,  58. त्रि-पुर, 
 I. n.
  three
forts.
 II. m.
  the name of a demon. 
 III. f.
  रा। 1. the name of a town.  2. a
form of Durgā.
 IV. f.
  री,  the name of
a town.  दश(न्)-पुर,  n.
  the name
of a country. देव-पुर,  n.
  the re-
sidence of Indra. नाग-पुर,  n.
  a
name of Hāstinapura. पञ्च(न्)
-पुर,  n.
 ,  परिहास-पुर,  n.
 ,  and फल
-पुर,  n.
 ,  names of towns. महा
-पुरी,  f.
  a great town. 
रुक्म-,  n.
 
the name of a fabulous town,  Pañc.
84,  7.
शाखा-,  n.
  a suburb.
शूर-, 
n.
  the name of a town. 
हिरण्य-,  n.
 
the town of the Asuras,  Arj. 10,  13. --
Cf.  πόλις,  πτόλις,  perhaps also πύργος.

Apte Hindi

Hindi

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
"नगर,  शहर (बड़े बड़े विशाल भवनों से युक्त,  चारों ओर परिखा से घिरा हुआ,  तथा विस्तार में जो एक कोस से कम न हो)"

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
"किला,  दुर्ग,  गढ़"

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
"घर,  निवास,  आवास"

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
शरीर

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
"अन्तःपुर,  रनिवास"

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
पाटलिपुत्र

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
"पुष्पकोश,  पत्तों की बनी फूलकटोरी"

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
चमड़ा

पुरम्
नपुं*
   - पृ + क
गुग्गुल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಗರ /ಪಟ್ಟಣ
निष्पत्तिः - > पुर (अग्रगमने) - "कः" (३-१-१३५)
प्रयोगाः - > १) "पुरे तावन्तमेवास्य करोति रविरातपम्" २) सदर्तवः पुरेऽस्य वास्तव्यकुटुम्बितां ययुः" ३) पुरमथ गमयित्वा भूषितं यादवाग्र्यैः शतसमधिकसङ्ख्यं षोडशस्त्रीसहस्रम्"
उल्लेखाः - > कुमा० २-३३,  माघ० १-६६,  याद० १६-१४४
पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹ /ಶರೀರ
पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಟಲಿಪುತ್ರನಗರ
विस्तारः - > "पुरं नपुंसकं गेहे देहे पाटलिपुत्रयोः"
पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯ ಮಹಡಿ /ಉಪ್ಪರಿಗೆ
पुर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಖಾನಗರ /ಉಪನಗರ /ನಗರದ ಬಡಾವಣೆ
विस्तारः - > "अन्यत्तु यन्मूलनगरात् पुरम् । तच्छाखानगरम्" - अम०
पुर
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನೇಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಥಳ)ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಊರು /ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಾಮ
पुर
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಸುಮದ ಮೊಗ್ಗಿನ ಮೇಲಿರುವ ಹೊದಿಕೆ
पुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಗ್ಗುಳ ಗಿಡ
पुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಳದಿ ಗೋರಂಟಿ
पुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ಣವಾದ /ತುಂಬಿರುವ

L R Vaidya

English

 pura {% n. %} 1. A town,  a city (surrounded by a ditch and extending not less than one Koś in length),  पुरंदरश्रीः पुरमुत्पताकम् R.ii.74,  i.59,  M.vii.70
a fortress,  a castle
a house,  a residence
the body
a name of Pāṭalīputra q.v.
the female apartments
a brothel
the skin
the cup of a flower.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

Bopp

Latin

 पुर n. (ut videtur,  a rad. पॄ vel पूर् implere,  v. Lass.) urbs.
V. पुरी.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 pura, 
(1) city,  as masc. (Skt. nt.): LV 〔300.22〕 (vs) pūrṇāṃ … purāṃ (acc. pl.,  for pūrṇān … purān)
(2) in cpds. with numerals,  tri-pura etc.,  an element in the architecture of a vihāra,  acc. to Tib. (b)rtseg,  upper chamber: MSV 〔iii.133.9 ff.〕,  monksʼ vihāras have five,  nunsʼ three
 a gandhakuṭi,  and a bālāgrapūtikā,  of monks have seven each,  of nuns five.

Indian Epigraphical Glossary

English

 pura,  a temple (Ep. Ind.,  Vol. XXXV,  p. 184). See bhavana.

Lanman

English

 pura,  n. stronghold
 fortified town
 city.
[2púr,  399.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  पुर्
मूलधातुः:
   पुर
धात्वर्थः:
  अग्रगमने
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  पुरति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

पुरँ पुर  अग्रगमने 
- पुरति  पुरम्  पुरी  65

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पुर 3. m. ° = दानवविशेष,  Śrīk. XIX,  28
 XX,  30. 33. 55. 58
 XXI,  43. 44. 45. 52
 XXIII,  49. 51. (Ko.). — 5. d) N. pr. einer Stadt,  Hem. Par. 12,  334. — पुरी f. auch das Allerheiligste eines Tempels,  Festgr. 12,  29
 13,  37.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khyim
१) अगार २) आगार ३) आवसथ ४) ओकस् ५) कुल ६) गृह ७) गेह ८) निवेशन ९) परिवेश १०) पुर ११) प्रासाद १२) भवन १३) राशि १४) लयन १५) वेश्म १६)

grong khyer
१) गृह २) नगर ३) पत्तन ४) पुर् ५) पुर ६) मन्दिर

grong rdal
१) ग्राम २) जनपद ३) नगर ४) निगम ५) पुर

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
-wordlist-
 
इन्द्रियायतन (क्ली),  अङ्ग (क्ली),  विग्रह (पुं),  क्षेत्र (क्ली),  गात्र (क्ली),  तनु (स्त्री),  भूघन (पुं),  तनू (स्त्री),  मूर्तिमत् (पुं),  करण (क्ली),  काय (पुं),  मूर्ति (स्त्री),  वेर (पुंक्ली),  संहनन (क्ली),  देह (पुंक्ली),  सञ्चर (पुं),  घन (पुं),  बन्ध (पुं),  पुर (क्ली),  पिण्ड (पुंक्ली),  वपुस् (क्ली),  पुद्गल (पुं),  वर्ष्मन् (क्ली),  कलेवर (क्ली),  शरीर (पुंक्ली),  कुणप (क्ली),  शव (पुं),  मृतक (क्ली),  रुण्ड (पुं),  कबन्ध (पुंक्ली)

--source--
 
वेश्याश्रयः पुरं वेशो मण्डपस्तु जनाश्रयः ।
-wordlist-
 
वेश्याश्रय (पुं),  पुर (क्ली),  वेश (पुं),  मण्डप (पुं),  जनाश्रय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पत्तन
पत्तन,  अधिष्ठान,  निगम,  पुटभेदन,  नगर,  नगरी,  द्रङ्ग,  स्थानीय,  पुर्,  पुरी,  पुर
पत्तनं स्यादधिष्ठानं निगमः पुटभेदनम् ।
नगरं नगरी द्रङ्गः स्थानीयं पूः पुरी पुरम् ॥ २८५ ॥
verse 2.1.1.285
page 0034

तनु
तनु,  तनू,  संहनन,  शरीर,  कलेवर,  विग्रह,  देह,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  वर्ष्मन्,  पुर,  पिण्ड,  क्षेत्र,  गात्र,  घन,  मूर्ति
तनुस्तनूः संहननं शरीरं, 
कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।
अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं, 
क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
verse 2.1.1.510
page 0058

पुर
पुर,  महिषाक्ष,  गुग्गुल,  पलङ्कष
पुराख्यो महिषाक्षश्च गुग्गुलः स्यात्पलङ्कषः ।
verse 2.1.1.620
page 0070

आदि
आदि,  अग्र,  पुरा,  पूर्व,  प्रथम,  प्राक्,  पुर
आदिरग्रं पुरा पूर्वं प्रथमं प्राक् पुरः स्मृतम् ।
verse 4.1.1.707
page 0082

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पुरः
Root: पुर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Son of a Śūdra and a Mahiṣī
Shloka(s):
3|5|27|2 ► चण्डाली पाण्डुकं द्रोही छाणकं महिषी पुरम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|27|2 ⇢ पुरः (पुर) (पुं) ⇒ Son of a Śūdra and a Mahiṣī ⇒ 
Related word(s):
isa_k ➡ शूद्रस्य पुत्राः स्यर्नानायोषित्समुद्भवाः
    

पुराणम्

English

पुर / PURA. A demon.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पुर,  श अग्रगत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (तुदा०-पर०-सक०-सेट् ।) श,  पुरति ज्येष्ठः कनिष्ठस्यअग्रे गच्छतीत्यर्थः । पोरिता । इति दुर्गादासः ॥

 पुरं,  क्ली,
   (प्रियते पूर्य्यते इति । पॄलि पूर्त्तौ + कः ।)गेहः । देहः । पाटलिपुत्त्रः । पुष्पादीनां दला-वृत्तिः । इति मेदिनी । रे,  ५८ -- ५९ ॥
 नागर-मुस्ता । इति रत्नमाला ॥
 चर्म्म इति शब्दरत्ना-बली ॥
 गृहोपरिगृहम् । इति विश्वः ॥

 पुरं,  क्ली,
   स्त्री,
   (पिपर्त्तीति । पॄ + मूलविभुजादि-त्वात् कः । यद्वा,  पुरति अग्र गच्छतीति । पुर +“इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।” ३ । १ । १३५ । इति कः ।)हट्टादिविशिष्टस्थानम् । इति श्रीधरस्वामी ॥
बहुग्रामीयव्यवहारस्थानम् । इत्यमरटीकायांभरतः ॥
 तत्पर्य्यायः । पूः २ पुरी ३ नगरम् ४पत्तनम् ५ स्थानीयम् ६ कटकम् ७ पट्टम् ८निगमः ९ पुटभेदनम् १० । इति शब्दरत्ना-वली ॥
 तस्य लक्षणादि यथा,  --मत्स्य उवाच ।“राजा सहायसंयुक्तः प्रभूतयवसेन्धनम् ।रम्यमाणन्तु सामन्तं मध्यमन्देशमावसेत् ॥
वैश्यशूद्रजनप्रायमनाहार्य्यन्तथा परैः ।किञ्चिद्ब्राह्मणसंयुक्तं बहुकर्म्मकरन्तथा ॥
अदैवमातृकं रम्यमनुरक्तजनान्वितम् ।करैरपीडितं वापि बहुपुष्पफलन्तथा ॥
अगम्यं परचक्राणां तद्बासगृहमापदि ।समदुःखसुखं राज्ञः सततं प्रियमास्थितम् ॥
सरीसृपविहीनञ्च व्याडतस्करवर्ज्जितम् ।एवंविधं यथालाभं राजा विषयमावसेत् ॥
एतद्दुर्गं नृपः कुर्य्यात् षण्णामेकतमं बुधः ।वनदुर्गं महीदुर्गं नरदुर्गन्तथैव च ॥
वार्क्षञ्चैवाम्बुदुर्गञ्च गिरिदुर्गञ्च पार्थिव ! ।सर्व्वेषामेव दुर्गाणां गिरिदुर्गं प्रशस्यते ॥
दुर्गञ्च परिघोपेतं चयाट्टालकसंयुतम् ।शतघ्नीयन्त्रमुख्यैश्च शतशश्च समावृतम् ॥
गोपुरं सकवाटञ्च तत्र स्यात् सुमनोहरम् ।सपताकं गजारूढो येन राजा विशेत् पुरम् ॥
चतस्रश्च तथा कार्य्या वीथयः सर्व्वतोमुखाः ।एकस्मिंस्तत्र वीथ्यग्रे देववेश्म भवेद्दृढम् ॥
द्वितीये वापि वीथ्यग्रे राजवेश्म विधीयते ।धर्म्माधिकरणं कार्य्यं वीथ्यग्रे च तृतीयके ॥
चतुर्थे चैव वीथ्यग्रे गोपुरन्तु विधीयते ॥
आयतं चतुरस्रं वा वृत्तं वा कारयेत् पुरम् ।मुक्तिहीनं त्रिकोणञ्च यवमध्यन्तथैव च ॥
अर्द्धचन्द्रप्रकारञ्च वजाकारञ्च कारयेत् ॥
अर्द्धचन्द्रं प्रशंसन्ति नदीतीरेषु तद्वसेत् ।अन्यत्र तन्न कर्त्तव्यं प्रयत्नेन विजानता ॥
राज्ञा कारागृहं कार्य्यं दक्षिणे राजवेश्मनः ।तस्यापि दक्षिणे भागे गजस्थानं विधीयते ॥
गजानां प्राङ्मुखा शाला कर्त्तव्या वाप्युदङ्मुखा ।आग्नेये च तथा भागे आयुधागारमिष्यते ॥
महानसञ्च धर्म्मज्ञ ! कर्म्मशालास्तथापराः ।गृहं पुरोधसः कार्य्यं वामतो राजवेश्मनः ॥
मन्त्रिवेदविदाञ्चैव चिकित्साकर्त्तरेव च ।तत्रैव च तथा भागे कोष्ठागारं विधीयते ॥
गवां स्थानं तथैवात्र तुरगाणान्तथैव च ।उत्तराभिमुखा श्रेणी तुरगाणां विधीयते ॥
दक्षिणाभिमुखा वाथ परिशिष्टास्तु गर्हिताः ।तुरगास्तु तथा धार्य्याः प्रदीपैः सार्व्वरात्रिकैः ॥
कुक्कुटान् वानरांश्चैव मर्कटांश्च नराधिप ! ।धारयेदश्वशालायां सवत्सां धेनुमेव च ॥
अजाश्च धार्य्या यत्नेन तुरगाणां हितैषिणा ।गोगजाश्वादिशालासु तत्पुरीषस्य निर्गमम् ।अस्तं गते न कर्त्तव्यं देवदेवे दिवाकरे ॥
ततस्तत्र यथास्थानं राजा विज्ञाय सारथिम् ।दद्यादावसथस्थानं सर्व्वषामनुपूर्व्वशः ॥
योधानां शिल्पिनाञ्चैव सर्व्वेषामविशेषतः ।दद्यादावसथान् दुर्गे मन्त्रकालविदां शुभान् ॥
गोवैद्यानश्ववैद्यांश्च गजवैद्यांस्तथैव च ।आहरेत भृशं राजा दुर्गे परबलारुजः ॥
कुशीलवानां विप्राणां दुर्गे स्थानं विधीयते ।न बहूनामतो दुर्गं विनां कार्य्यं तथा भवेत् ॥
सर्व्वं निरर्थकं कार्य्यं विना दुर्गं महीपते ! ।दुर्गे यन्त्राः प्रकर्त्तव्या नानाप्रहरणान्विताः ।सहस्रघातिनो राजंस्तैस्तु रक्षा विधीयते ॥
दुर्गद्वाराणि गुप्तानि कार्य्याण्यपि च भूभुजा ।सञ्चयश्चात्र सर्व्वेषामायुधानां विधीयते ॥
धनुषां क्षेपणीयानां तोमराणाञ्च भार्गव ! ।शराणामथ खड्गानां कवचानान्तथैव च ॥
लगुडानाञ्च कुन्तानां परिघैः सहपार्थिव । !अश्मनाञ्च प्रभूतानां मुद्गराणान्तथैव च ॥
त्रिशूलानां पट्टिशानां कुणपानाञ्च पार्थिव ! ।प्रासानाञ्च सशूलानां शक्तीनाञ्च नरोत्तम ! ॥
परश्वधानां चक्राणां वर्म्मणाञ्चर्म्मभिः सह ।कुद्दालरज्जुवेत्राणां पिटकानान्तथैव च ॥
हेमुकानाञ्च दात्राणामङ्गारस्य च सञ्चयः ।सर्व्वेषां शिल्पभाण्डानां सञ्चयश्चात्र इष्यते ॥
वादित्राणाञ्च सर्व्वेषामौषधीनान्तथैव च ।यवसानां प्रभूतानामिन्धनस्य च सञ्चयः ॥
गुडानां सर्व्वतैलानां गोरसानान्तथैव च ।वसानामथ मज्जानां स्नायूनामस्थिभिः सह ॥
गोचर्म्मपटहानाञ्च धान्यानां सर्व्वतस्तथा ।तथैव पर्पटानाञ्च यवगोधूमयोरपि ॥
रत्नानां सर्व्ववस्त्राणां लोहानाञ्चाप्यशेषतः ।कलायमुद्गमाषाणां चणकानां तिलैः सह ॥
तथा च सर्व्वशस्यानां पांशुगोमययोरपि ।शणसर्ज्जरसं भूर्जजतुलाक्षाश्च टङ्कणम् ॥
राजा सञ्चिनुयाद्दुर्गे यच्चान्यदपि किञ्चन ॥
 * ॥
कुम्भाश्चाशीविषाः कार्य्या व्यालसिंहादयस्तथा ।मृगाश्च पक्षिणश्चैव विरुद्धा ये परस्परम् ॥
स्थानानि च विरुद्धानां सुगुप्तानि पृथक् पृथक् ।कर्त्तव्यानि महाभाग ! यत्नेन पृथिवीक्षिता ॥
उक्तानि चाप्यनुक्तानि राजद्रव्याण्यशेषतः ।सुगुप्तानि पुरे कुर्य्याज्जनानां हितकाम्यया ॥
जीवकर्षभकाकोलीआमलक्यः परूषकम् ।शालपर्णी पृश्निपर्णी मुद्गपर्णी तथैव च ॥
माषपर्णी च मेदे द्वे शारिवे द्वे वलात्रयम् ।वीरा श्वसन्ती वृष्टीया बृहती कण्टकारिका ॥
भृङ्गी शृङ्गाटकी द्रोणी वर्षाभूर्दर्भरेणुका ।मधुपर्णी विदार्य्यौ द्वे महाक्षुद्रा महातपा ॥
धन्वना सह देवाह्वा कटुकैरण्डकं विषम् ।पर्णाशनाकमृद्वीका फल्गुखर्ज्जूरयष्टिका ॥
शुक्रातिशुक्रकाश्मर्य्यच्छत्रातिच्छत्रवीरणाः ॥
इक्षुरिक्षुविकाराश्च फाणिताद्याश्च सत्तम ! ।सिंही च सहदेवी च विश्वेदेवाटरूषकम् ॥
मधुकं पुष्पकं साक्षा शतपुष्पा मधूलिका ।शतावरीमधूके च पियालन्तालमेव च ॥
आत्मगुप्ता कट्फलाख्या दारदा राजशीर्षिका ।राजसर्षपधन्याकमृष्यप्रोक्ता तथोत्कटा ॥
कालशाकं पद्मबीजं गोवल्ली मधुवल्लिका ।शीतपाकी कुलिङ्गाक्षी काकजिह्वोरुपत्रिका ॥
इर्व्वारुत्रपुषौ चोभौ गुञ्जारकपुनर्नवे ।कशेरुका तु काश्मीरी विश्वशालूककेशरम् ॥
 * ॥
शूकधान्यानि सर्व्वाणि शमीधान्यानि यानि च ।क्षीरं क्षौद्रं तथा शुक्रं मज्जा तैलं वसा घृतम् ॥
निकोचाभिषुकास्फोटं वातासामारुमालकम् ।एवमादीनि चान्यानि विज्ञेयो मधुरो गणः ॥
राजा सञ्चिनुयात् सर्व्वं पुरे निरवशेषतः ।दाडिमाम्रातकाम्राश्च तिन्तिडीकाम्लवेतसम् ॥
भव्यं कर्कन्धु लकुचं करमर्द्दकरूषकम् ।बीजपूरककाण्डीरं मालती राजबन्धुकम् ॥
कौटकद्वयपर्णानि द्बयोरम्लिकयोरपि ।पारेवतं नागरकं प्राचीनारुकमेव च ॥
कपित्थामलकी चुक्रं फलं दन्तशठस्य च ।जम्बीरं नवनीतञ्च सौवीरकतुषोदके ॥
सुरारसञ्च मद्यानि मण्डतक्रदधीनि च ।शुक्तानि चैव सर्व्वाणि ज्ञेयान्यम्लगणं द्विजाः ॥
एवमादीनि सर्व्वाणि राजा सश्चिनुयात् पुरे ॥
सैन्धवोद्भिदपाटेयपाक्यसामुद्ररोमकम् ।कुप्यसौवर्च्चलविटं बालकेयं यवाह्वयम् ॥
औषक्षारं कालभस्म विज्ञेयो लवणो गणः ।एवमादीनि सर्व्वाणि राजा सञ्चिनुयात् पुरे ॥
पिप्पली पिप्पलीमूलं चव्यचित्रकनागरम् ।कुठेरकं समरिचं शिग्रुभल्लातसर्षपाः ॥
कुष्ठाजमोदा किणिही हिङ्गुमूलकधान्यकम् ।कारवी कुञ्चिकाजाज्यः सुमुखः कालमालिका ॥
फणिज्झकोऽथ लशुनं भूस्तृणं सुरसस्तथा ।कायस्था च वयःस्था च हरितालं मनःशिला ॥
अमृता च रुदन्ती च रोहिषं कुङ्कुमं तथा ।वचा एरण्डकाण्डीरं शल्लकी हपुषा तथा ॥
सर्व्वपित्तानि मूत्राणि प्रायो हरितकानि च ।सङ्गराणि च मूलानि षष्टिखारिविषाणि च ॥
फलानि चैव च तथा सूक्ष्मैला हिङ्गुपत्रिका ।एवमादीनि चान्यानि गणः कटुकसंज्ञकः ।राजा सञ्चिनुयाद्दुर्गे प्रयत्नेन नृपोत्तम ! ॥
 * ॥
मुस्तचन्दनह्नीवेरकृतमालकदारवः ।हरिद्रामलकोशीरं रक्तमालकवस्तुकम् ॥
दूर्व्वापटोलकटुकादन्तित्वक्पत्रकच्छुराः ।किराततिक्तकं निम्बं विषा चातिविषा तथा ॥
तालीशपत्रं तगरं सप्तपर्णविकङ्कताः ।काकोडुम्बरकोदीच्यसुषव्यः किणिही तथा ॥
षड्ग्रन्था रोहिणी मांसी पर्पटं मदयन्तिका ।रसाञ्जनं भृङ्गराजं पतङ्गी परिपेलवम् ॥
दुष्पर्शा गुरुणी कामा श्यामाकं गन्धनाकुली ।चतुष्पर्णी व्याघ्रनखमम्बका चतुरङ्गुला ॥
रम्भा चैव कुथापुष्पी तारास्फोता हरेणुका ।वेत्राग्रो वेतसस्तुम्बी विषाणी लोहमञ्जनम् ॥
मालती करतिक्ताख्या विषाङ्गी जिह्विका तथा ।पर्य्यटञ्च गुडूची च गणस्तिक्तकसंज्ञकः ॥
एवमादीनि चान्यानि राजा सञ्चिनुयात् पुरे ।अभयामलके चोभे तथैव च विभीतकम् ॥
प्रियङ्गुधातकीपुष्पं मोचलोध्रार्ज्जुनासनाः ।अनन्तान्त्री मुरानङ्गा श्योनाकं कड्यलं तथा ॥
भूर्जपत्रं शिलोद्भेदं पाटलापत्रलोमकम् ।समङ्गा त्रिवृतामूलं कार्पासा गैरिकाञ्जनम् ॥
विद्रुमं समघूच्छिष्टं कुम्भीकाकुमुदोत्पलम् ।न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थकिंशुका शिंशपा शमी ॥
पियालपिलुका शालशिरीषं पद्मकन्तथा ।विल्वोऽग्निमन्थः प्लक्षश्च श्यामाकयवकोद्रवम् ॥
राजादनं करीरञ्च धान्यकप्रियकौ तथा ।शाकोटाशोकवदराः कदम्बखदिरद्वयम् ॥
एषां पत्राणि साराणि मूलानि कुसुमानि च ।एवमादीनि चान्यानि कषायाख्यो गणो मतः ॥
प्रयत्नेन नृपश्रेष्ठः ! राजा सञ्चिनुयात् पुरे ।कीटाश्च मारणे योग्या व्यङ्गतायान्तथैव च ॥
वातधूमाम्बुमार्गाणां दूषणानि तथैव च ।धार्य्याणि पार्थिवैर्दुर्गे तानि वक्ष्यामि भारत ! ॥
विषाणान्धारणं कार्य्यं प्रयत्नेन महीभुजा ।विचित्राश्च गदा धार्य्या विषप्रशमनास्तथा ॥
रक्षोभूतपिशाचघ्नाः पापघ्नाः पुष्टिवर्द्धनाः ।कलाविदश्च पुरुषाः पुरे धार्य्याः प्रयत्नतः ॥
भीतान् प्रमत्तान् कुपितान् तथैव च विमानि-तान् ।कुभृत्यान् पापशीलांश्च न राजा वासयेत् पुरे ॥
यन्त्रायुधाट्टालचयोपपन्नंसमप्रधान्यौषधिसंप्रयुक्तम् ।बणिग्जनैश्चान्वितमावसेतदुर्गं सुगुप्तं नृपतिः सदैव ॥
”इति मात्स्ये राजधर्म्मे दुर्गसम्पत्तिर्नाम १९१अध्यायः ॥
 * ॥
 पुरे वर्णनीयानि यथा,  --“पुरे हट्टप्रतोली च परिखातोरणध्वजाः ।प्रासादाध्वप्रपारामवापीवेश्याः सती त्वरी ॥
”इति कविकल्पलता ॥
अवशिष्टं नगरशब्दे द्रष्टव्यम् ॥

 पुरः,  पुं,
   (पिपर्त्तीति । पॄ + कः ।) गुग्गुलुः ।इत्यमरः । २ । ४ । ३६ ॥
 (अस्य पर्य्यायो यथा,  --“गुग्गुलुर्देवधूपश्च जटायुः कौशिकः पुरः ।कुम्भोलूखलकं क्लीवे महिषाक्षः पलङ्कषः ॥
”“अम्लं तीक्ष्णमजीर्णञ्च व्यवायं श्रममातपम् ।मद्यं रोषन्त्यजेत् सम्यग्गुणार्थी पुरसेवकः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)पीतझिण्टी । इति शब्दचन्द्रिका ॥

 पुरः,  [स्] व्य,
   (पूर्व्वस्मिन् पूर्व्वस्मात् पूर्व्वो वाएवं पूर्व्वस्याः पूर्व्वस्यामित्यादि । पूर्व्व + “पूर्व्वा-धरावराणामसि पुरधवश्चैषाम् ।” ५ । ३ । ३९ ।इति असि तद्योगेन पुर् इत्यादेशश्च ।) अग्रतः ।इत्यमरः । ३ । ४ । ७ ॥
 (यथा,  कुमारे । ४ । ३ ।“अयि जीवितनाथ ! जीवासी-त्यभिधायोत्थितया तया पुरः ।ददृशे पुरुषाकृति क्षितौहरकोपानलभस्म केवलम् ॥
”)प्राच्यां दिशि । प्रथमे काले । (यथा,  अभि-ज्ञानशकुन्तलायाम् । ७ अङ्के ।“उदेति पूर्व्वं कुसुमं ततः फलंघनोदयः प्राक् तदनन्तरं पयः ।निमित्तनैमित्तिकयोरयं विधि-स्तव प्रसादस्य पुरस्तु सम्पदः ॥
”)पुरार्थे । अतीते । इति तट्टीकायां भरतः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पुर अग्रगतौ तु० पर०
  सक०
  सेट् । पुरति अपोरीत् ।

 पुर न०
  पुर--अग्रगमने क । १ गेहे २ देहे पाटलिपुत्रे ३ नगर-भेदे ४ कुसुमदलवृत्तौ मेदि० ५ नागरमुस्तायां रत्नमा०६ चर्मणि शब्दर० ७ गृहोपरिगृहे च विश्वः । ८ बहु-ग्रामीणव्यवहारस्थाने वहुहट्टादियुक्ते प्रधानग्रामे न०
 स्त्री श्रीधरः । स्त्रीत्वे ङीप् । ९ पीतझिण्ट्याम् अमरःघान्यादिचये १० राशौ ११ गुग्गुलौ च पु०
  शब्दच०पॄ--क । १२ पूर्णे प्रचुरे त्रि०
  । नगरशब्दे ३९३६ पृ०पुरीशब्दे च दृश्यम् । पुरे वर्णनीयपदार्थाः कविकल्प-लतायामुक्ता यथा “पुरे हट्टप्रतोली च परिखातोरण-ध्वजाः । प्रासादाध्वप्रपारामवापीवेश्यासतीत्वरी” ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

पुरँ पुर  अग्रगमने
-पुरति पुरम् क्विप् (द्र0 32178)-पूः पुरुषः पुरु बहु 66

धातुवृत्तिः

Sanskrit

पुरँ पुर (अर्थः)  अग्रगमने
( पुरति पुरम् ) पूर्ववत्कः ( पुरी ) गौरादित्वान् ङीष्  65

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“पुर अग्रगतने”@} 2 पोरकः-रिका,  पोरकः-रिका,  पुपुरिषकः-पुपोरिषकः-षिका,  पोपुरकः-रिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुरतिवद् 3 ऊह्यानि। 
 शतरि- 4 पुरन्-न्ती-ती,  इति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०२१)
 02 =>
  (६-तुदादिः-१३४६। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (२२९)
 04 =>
  [[B। ‘मुरादिबन्धुः क्षुरघोरचेताः पुरन् खलानां जनजीवबर्ही।’ धा। का। २। ७७।]]

Capeller

German

 पुर n.
 ,  ई f.
  dass.

Burnouf

French

 पुर पुर n.
  et पुरि f.
  ville,  grande ville,  ville forte
gr.
πόλις [?
πύργος
 germ.  burg]. -- N. habitation
 étage supérieur
		 le corps
la peau.
		 Calice d'une fleur
 coupe,  calice,  en gén. 
		 Souchet,  bot.
-- M. bdellium-résine
		 barleria jaune,  bot.
		 Surn.  de Tripura.

Stchoupak

French

 पुर-
 nt. = {%pur- 
 %} appartement des femmes,  gynécée 
 maison, 
résidence 
 les trois forteresses des Asura 
 -ई- f.
  forteresse,  ville
(fortifiée).
°कोट्ट-पाल- m.
  gouverneur d'une citadelle.
°जन- m.
  sg. citadins.
°जित्- m.
  Śiva 
 n.
  d'un prince.
°दाह- m.
  incendie des trois forteresses (des Asura).
°द्वार- nt. porte de la ville.
°द्विष्- m.
  Śiva.
°पाल- -क- m.
  défenseur d'une ville fortifiée.
°मार्ग- m.
  rue d'une ville.
°रक्ष- °रक्षिन्- m.
  gardien d'une ville.
°वासिन्- a. citadin,  citoyen. 
°हन्- m.
  Viṣṇu.
पुराट्ट- m.
  tour de guet.
पुराधिप- पुराध्यक्ष- m.
  gouverneur d'une place forte.
पुराराति- m.
  Śiva 
 पुरारि- id. 
 Viṣṇu 
 -त्व- nt. fait
d'être Viṣṇu.
पुरोत्सव- m.
  fête célébrée dans une ville.
पुरोद्यान- nt. jardin d'une ville,  parc.
पुरं-जन- m.
  âme,  principe vital (senti
 comme roi) 
-ई- f.
  intelligence (femme de ce roi).
°जय- m.
  n.
  d'un héros de l'armée des Kuru.
°दर- m.
  Indra 
 °दर-पुर- nt. ville d'Indra 
°दर-पुरातिथि- m.
  (hôte de la ville d'I.),  mort.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.