| YouTube Channel

वृत्त (vRtta)

 
शब्दसागरः
English
वृत्त
mfn.
 (-त्तः-त्ता-त्तं)
1. Chosen, selected, appointed.
2. Done, perform-
ed, engaged in or undertaken.
3. Past, gone, been.
4. Over, finish-
ed.
5. Dead, deceased.
6. Read, studied, read through.
7. Covered.
8. Round.
9. Firm, hard.
10. Unobstructed, unimpaired.
11. Fa-
mons, celebrated.
12. Turned.
13. Been, existed.
n.
 (-त्तं)
1.
Verse, metre.
2. Conduct, observance of enjoined practice in
private or social life.
3. Practice, profession, means of gaining
a subsistence.
4. Procedure, event, occurrence.
5. A circle.
m.
(-त्तः) A tortoise.
E.
 वृत् to be, &c.,
aff.
 क्त ।
Capeller Eng
English
वृत्त॑
a.
 turned, round
happened, passed
finished,
accomplished
ceased, gone, died
being, present (°—)
become
having
behaved towards (loc. ). —
n.
 occurrence, appearance, event, adventure
cause, matter
conduct, behaviour, practice
verse, metre.
Yates
English
वृत्त (त्तः-त्ता-त्तं)
a. Chosen
done
finished
studied
past
dead
round
covered
firm.
m.
 A tor-
toise.
n.
 Verse
circle
con-
duct
profession.
Spoken Sanskrit
English
वृत्त - vRtta -
n.
 - metre
वृत्त - vRtta -
n.
 - report
वृत्त - vRtta -
n.
 - log [ computer ]
वृत्त - vRtta -
adj.
 - firm
वृत्त - vRtta -
adj.
 - acted or behaved towards
वृत्त - vRtta -
adj.
 - mastered
वृत्त - vRtta -
adj.
 - chosen
वृत्त - vRtta -
adj.
 - happened
वृत्त - vRtta -
adj.
 - set in motion
वृत्त - vRtta -
adj.
 - continued
वृत्त - vRtta -
adj.
 - finished
वृत्त - vRtta -
adj.
 - absolved
वृत्त - vRtta -
adj.
 - lasted for a certain time
वृत्त - vRtta -
adj.
 - quite exhausted
वृत्त - vRtta -
adj.
 - elapsed
वृत्त - vRtta -
adj.
 - gone
वृत्त - vRtta -
adj.
 - occurred
वृत्त - vRtta -
adj.
 - rounded
वृत्त - vRtta -
adj.
 - completed
वृत्त - vRtta -
adj.
 - effective
वृत्त vRtta
adj.
 lasted for a certain time
Wilson
English
वृत्त
mfn.
 (-त्तः-त्ता-त्तं)
1 Chosen, selected, appointed.
2 Done, performed, engaged in or undertaken.
3 Past, gone, been.
4 Over, finished.
5 Dead, deceased.
6 Read, studied, read through.
7 Covered.
8 Round.
9 Firm, hard.
10 Unobstructed, unimpaired.
11 Famous, celebrated.
n.
 (-त्तं)
1 Verse, metre.
2 Conduct, observance of enjoined practice in private or social life.
3 Practice, profession, means of gaining a subsistence.
4 Procedure, event, occurrence.
5 A circle.
m.
 (-त्तः) A tortoise.
E.
 वृत to be, &c.,
aff.
 क्त.
Apte
English
वृत्त [vṛtta], p. p. [वृत्-कर्तरि-क्त]
Lived, existed.
Occurred, happened.
Completed, finished.
Performed, done, acted.
Past, gone.
Round, circular
निवृत्त- वृत्तोरुपयोधरक्लमः
Ki.*
 8.3
विशालवक्षास्तनुवृत्तमध्यः
R.*
 6.32.
Dead, deceased
पत्यौ जीवति वृत्तायाः प्रजायास्तद्धनं भवेत्
Ms.*
 9.195
वृत्तं युद्धे शूरमाश्लिष्य काचित्
Śi.*
 18.6.
Firm, fixed.
Read through, studied
P.
 VII.2.26.
Derived from.
Famous.
Covered
स्वभावस्रोतसा वृत्तमुह्यते सततं जगत्
Mb.
 * 12.235.13.
Turned.
Unimpaired (अप्रतिहत)
महाभूतादि (व्यञ्जयन्) वृत्तौजाः प्रादुरासीत्तमोनुदः
Ms.*
 1.6. (See वृत्).
त्तः A tortoise.
A kind of grass.
A round temple.
त्तम् An event, occurrence.
History, account
वृत्तं रामस्य वाल्मीकेः कृतिस्तौ किन्नरस्वनौ
R.*
 15.64.
News, tidings
समरवृत्तविबोधसमीया कुरुवरेण मुदा कृतयाचनः Veda-Vyāsāṣṭaka 6.
Practice, profession, mode of life, occupation
सतां वृत्तमनुष्ठिताः
Ms.*
 1.127
7.122
Y.*
 3.44.
Conduct, behaviour, manner, act, action
as in सद्वृत्त, दुर्वृत्त.
Good or virtuous conduct
एवं चलितवृत्तस्तु वृत्तशेषं न रक्षति
Pt.*
 4.28.
An established rule or usage, law, custom
observance of such rule or usage, duty
किमत्र चित्रं यदि कामसूर्भूर्वृत्ते स्थितस्याधिपतेः प्रजानाम्
R.*
 5.33.
A circle, circumference of a circle.
A metre in general, especially a metre regulated by the number of syllables it contains (opp. जाति)
पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरिति द्विधा । वृत्तमक्षर- संख्यातं जातिर्मात्राकृता भवेत् । सममर्धसमं वृत्तं विषमं चेति तत् त्रिधा । Chand. M.
see App.
The epicycle.
Transformation, change into.
Appearance.Comp. -अनुपूर्व
a.
 taperingly round
वृत्तानुपूर्वे च न चातिदीर्घे जङ्घे शुभे सृष्टवतस्तदीये
Ku.*
 1.35. -अनुवर्तिन्
a.
 obedient.
अनुसारः conformity to prescribed rules.
conformity to metre.
अन्तः an occasion, incident, event
अनेनारण्यकवृत्तान्तेन पर्याकुलाः स्मः
Ś.*
 1
R.*
 3.66
U.*
 2.17.
news, tidings, intelligence
को नु खलु वृत्तान्तः
V.*
 4
R.*
 14.87.
account, history, tale, narrative, story.
a subject, topic.
a kind, sort.
mode, manner.
state, condition.
the whole, totality.
rest, leisure.
retirement, solitude.
property, nature. -इर्वारुः, -कर्कटी the water-melon. -ओजस्
a.
strong, mighty.
having unimpaired creative power
Ms.*
 1.6. -काय
a.
 having a round body. -खण्डः a segment of a circle. -गन्धि
n.
N.
 of a kind of prose (having only the name of metre). -चूड(ल), -चौल
a.
 tonsured, whose tonsure ceremony has been performed
स वृत्तचूलश्चलकाकपक्षकैः
R.*
 3.28
U.*
 2. -चेष्टा conduct, behaviour. -तण्डुलः a kind of grass (यावनाल). -परिणाहः the circumference of a circle. -पुच्छा a kind of skin (चर्मजाति) possessing a round tail
Kau.
A.
 2.11.
पुष्यः a cane (वानीर).
the Śireeṣa tree.
theKadamba tree
also Vānīra, Kubjaka, and Mudgara. -प्रत्यभिज्ञ
a.
 well-versed in sacred rites.
फलः the jujube tree.
the pomegranate tree. (-लम्) black pepper. -बन्धः metrical composition. -युक्त, -संपन्न
a.
 virtuous
Ms.*
 8.179. -शस्त्र
a.
 one who has mastered the science of arms
वृत्तशस्त्रान् महारम्भानदान्तांस्त्रिदशैरपि
Bk.*
 9.19. -समाप्तिलिपिः a circular terminal script, the Visarga
the round circular figures resembling the Nāgarī छ put at the end of a manuscript
द्विकुण़्डली वृत्तसमाप्तिलिप्या ...... काये यदीये निरमायि सारैः
N.*
 1.86
A.
R.*
 6.7. -सादिन्
a.
 worthless, mean, vile.
Apte 1890
English
वृत्त p. p. [वृत्-कर्तरि-क्त] 1 Lived, existed.
2 Occurred, happened.
3 Completed, finished.
4 Performed, done, acted.
5 Past, gone.
6 Round, circular
R. 6. 32.
7 Dead, deceased.
8 Firm, fixed.
9 Read through, studied.
10 Derived from.
11 Famous.
12 Covered.
13 Turned. (See वृत्).
त्तः A tortoise.
त्तं 1 An event, occurrence.
2 History, account
R. 15. 64.
3 News, tidings.
4 Practice, profession, mode of life, occupation
सतां वृत्तमनुष्ठिताः Ms. 10. 127 v. l., 7. 122
Y. 3. 44.
5 Conduct, behaviour, manner, act, action
as in सद्वृत्त, दुर्वृत्त.
6 Good or virtuous conduct
Pt. 4. 28.
7 An established rule or usage, law, custom
observance of such rule or usage, duty
R. 5. 33.
8 A circle, circumference of a circle.
9 A metre in general, especially a metre regulated by the number of syllables it contains (opp. जाति)
see App. I.
Comp.
अनुपूर्व a. taperingly round
वृत्तानुपूर्वे च न चातिदीर्घे जंघे शुभे सृष्टवतस्तदीये Ku. 1. 35.
अनुवर्तिन् a. obedient.
अनुसारः {1} conformity to prescribed rules. {2} conformity to metre.
अंतः {1} an occasion, incident, event
अनेनारण्यकवृत्तांतेन पर्याकुलाः स्मः Ś. 1
R. 3. 66, U. 2. 17. {2} news, tidings, intelligence
को नु खलु वृत्तांतः V. 4
R. 14. 87. {3} account, history, tale, narrative, story. {4} a subject, topic. {5} a kind, sort. {6} mode, manner. {7} state, condition. {8} the whole, totality. {9} rest, leisure. {10} retirement, solitude {11} property, nature.
इर्वारुः,
कर्कटी the water-melon.
ओजस् a. {1} strong, mighty. {2} having unimpaired creative power
Ms. 1. 6.
खंडः a segment of a circle.
गंधि n. N. of a kind of prose (having only the name of metre).
चूड,
चौल a. tonsured, whose tonsure ceremony has been performed
U. 2.
तंडुलः a kind of grass (यावनाल).
पुष्पः {1} a cane (वानीर). {2} the Sirīsha tree. {3} the kadamba tree
also Vānīra, Kubjaka, and Mudgara.
फलः {1} the jujube tree. {2} the pomegranate tree. (
लं) black pepper.
शस्त्र a. one who has mastered the science of arms
Bk. 9. 19.
Monier Williams Cologne
English
वृत्त॑
mfn.
 turned, set in motion (as a wheel),
RV.
round, rounded, circular,
ŚBr.
&c.
&c.
occurred, happened (cf. किं-व्°),
Āpast.
R.
&c.
(ifc. ) continued, lasted for a certain time,
MBh.
 vii, 6147
completed, finished, absolved,
MaitrUp.
past, elapsed, gone, KauṣUp.
Mn.
MBh.
&c.
quite exhausted,
TBr.
 (= श्रान्त, Sch.)
deceased, dead,
Mn.
R.
studied, mastered,
Pāṇ.
 vii, 2, 26
existing, effective, unimpaired (See वृत्तऊजस्)
become (e.g. with मुक्त, become free),
Kathās.
 xviii, 306
acted or behaved towards (loc. ),
MBh.
R.
fixed, firm,
L.
chosen (= वृत),
L.
वृत्त॑
m.
 a tortoise,
L.
a kind of grass,
L.
a round temple,
VarBṛS.
N.
 of a serpent-demon,
MBh.
वृत्त॑
n.
 (ifc. f(आ). ) a circle,
Gaṇit.
वृत्त॑
n.
 the epicycle,
Sūryas.
occurrence, use,
Nir.
(ifc. ) transformation, change into,
RPrāt.
appearance,
Vcar.
(ifc. ) formed of or derived from (See किं-व्°)
an event, adventure,
R.
Kathās.
a matter, affair, business, ib.
(also
pl.
 ) procedure, practice, action, mode of life, conduct, behaviour (esp. virtuous conduct, good behaviour),
ŚBr.
&c.
&c.
means of life, subsistence,
Hariv.
 335 (more correct वृत्ति)
‘turn of a line’, the rhythm at the end of a verse, final rhythm,
RPrāt.
a metre containing a fixed number of syllables, any metre, Kāvyād.
VarBṛS.
&c.
a metre consisting of 10 trochees,
Col.
Monier Williams 1872
English
1. वृत्त, अस्, आ, अम्, turned
round, rounded,
circular
been, existed, lived
happened, (किं-
वृत्त, अस्, आ, अम्, ‘one who says to himself, What
has happened?’ one who allows himself to be taken
by surprise, incautious)
occurred, past, gone, finished
dead, deceased
done, performed, acted, engaged in,
undertaken
proceeded, proceeding from, derived
from
read through, studied
fixed, firm
unim-
paired
famous
(अस्), m. a tortoise
(आ), f. a kind
of tree or shrub (= झिञ्झिरिष्टा)
(अम्), n. a
circle, circumference
(in astronomy) the epicycle
(= परिधि)
event, occurrence, news
procedure
practice, profession, occupation, mode of life, means
of subsistence
act, action, behaviour, manner, de-
meanour, (उज्झित-धैर्य-वृत्तम्, without regard
to dignity of manner)
conduct
observance of any
enjoined practice, established rule or usage, actual
practice, law
‘the turn of a line, ’ final rhythm,
rhythm
verse, metre.
—वृत्त-कर्कटी, f. the
water-melon (= षड्-भुजा).
—वृत्त-खण्ड,
अम्, n. a portion or segment of a circle.
—वृत्त-
गन्धि, इस्, इस्, इ, having only the smell of verse or
rhythm
(इ), n. epithet of a particular kind of
prose.
—वृत्त-गुण्ड, अस्, m. a kind of grass (=
दीर्घ-नाल).
—वृत्त-चूड or वृत्त-चौल, अस्,
आ, अम्, whose tonsure has been performed, tonsured,
(this should be performed at the age of one or three
years, cf. Manu II. 35.)
—वृत्त-ज्ञ, अस्, आ, अम्,
knowing actions or established practices.
—वृत्त-
तण्डुल, अस्, m. a sort of grass (= यव-नाल)।
—वृत्त-तस्, ind. according to the practice or ob-
servance of caste, according to usage or customary
procedure, (वृत्ततः पापम्, a sin according to
caste.)
—वृत्त-निष्पाविका, f. a kind of leguminous
plant (= नख-निष्पावी).
—वृत्त-पर्णी, f. a
kind of plant (= पाठा).
—वृत्त-पुष्प, अस्, m. the
Śirīṣa tree
the Kadamba
= वानीर
= कुब्जक
= मुद्गर.
—वृत्त-प्रत्यभिज्ञ, अस्, आ, अम्,
well versed in sacred rites.
—वृत्त-फल, अस्, m.
the pomegranate (= दाडिम)
the jujube
(आ), f.,
N. of various plants, = वार्ताकी, = शशाण्डुली, =
आमलकी
(अम्), n. black pepper.
—वृत्त-बाहु,
उस्, उस्, उ, round-armed, (see Pāṇ. IV. 1, 67.)
—वृत्त-मल्लिका, f. a species of plant (= मोदिनी,
= श्वेतार्क).
—वृत्त-यमक, अम्, n. a kind of
verse containing a play on words, (see यमक।)
—वृत्त-रत्नाकर (°न-आक्°), अस्, m. ‘ocean of
metres, ’ N. of a short metrical treatise on Post-vedic
metres by Kedāra.
—वृत्त-रत्नाकर-टीका, f. and
वृत्त-रत्नाकर-सेतु, उस्, m., N. of two commen-
taries on the above-mentioned work.
—वृत्त-वत्,
आन्, अती, अत्, one who has performed the duties of
caste or calling, well-conducted.
—वृत्त-वीज, अस्,
m. a kind of plant, = भिण्डा
(आ), f. another plant,
= आढकी.
—वृत्त-वीजका, f. a kind of plant, =
पाण्डुर-फली.
—वृत्त-शत, अम्, n., N. of a work
mentioned in the Śūdra-dharma-tattva.
—वृत्त-
शस्त्र, अस्, आ, अम्, one who has studied (the
science of) arms or warfare (= अधीत-शस्त्रविद्य,
Bhaṭṭi-k. IX. 19).
—वृत्त-सम्पन्न, अस्, आ, अम्,
well behaved or conducted, behaving with propriety.
—वृत्त-सादिन्, ई, इनी, इ, destroying established
usage, worthless, mean, vile.
—वृत्त-स्थ, अस्, आ,
अम्, abiding in the duties of caste or calling.
—वृत्-
ताध्ययनर्द्धि (°त-अध्°, °न-ऋद्°), इस्, f. in-
crease of moral conduct and study, holiness resulting
from observance of rules and study (of scripture).
—वृत्तानुवर्तिन् (°त-अन्°), ई, इनी, इ, conforming
to rule, obedient.
—वृत्तानुसार (°त-अन्°), अस्,
m. conforming to prescribed practice
conformity
to metre
(आत्), ind. according to the metre or
measure of a verse, for the sake of the metre.
—वृत्तानुसारिन्, ई, इणी, इ, conforming to established
rule or practice, doing what is enjoined or proper.
—वृत्तान्त (°त-अन्°), अस्, m., (rarely) अम्, n. ‘the
end or result of a course of action, ’ occurrence, inci-
dent, event
tidings, rumour, report, intelligence
a tale, story, narrative, history, account
an ancient
story
topic, subject
sort, kind, difference
mode,
manner, state, condition
interval, rest, leisure, op-
portunity
property, nature
the whole, totality
alone, solitary.
—वृत्तान्त-दर्शिन्, ई, इनी, इ, wit-
nessing or being a spectator of any action.
—वृत्-
तान्तान्वेषक (°त-अन्°), अस्, इका, अम्, inquiring into
what takes place.
—वृत्तेर्वारु (°त-इर्°), उस्, m. a
water-melon (= षड्-भुजा).
—वृत्तोरु (°त-ऊरु),
उस्, f. a round-thighed woman, (see Pāṇ. IV. 1, 69.)
—वृत्तौजस् (°त-ओज्°), आस्, आस्, अस्, having unim-
paired power, whose (creative) energy had free and
unobstructed course, (Manu 1. 6)
of great energy,
mighty, irresistible.
2. वृत्त, अस्, आ, अम् (perhaps incorrect for वृत),
chosen, selected, appointed, &c.
Macdonell
English
वृत्त vṛt-tá, pp. √ vṛt
n.
 circle
occurrence, 🞄use
appearance
form of (—°)
becoming 🞄like (-vat), transformation into
occurrence, 🞄event
affair, matter
conduct, behaviour, 🞄action, procedure, practice, observance (ord. mg.)
🞄good behaviour, virtuous conduct
🞄(turn =) rhythm of a verse-ending
metre 🞄containing a fixed number of syllables
metre.
Hindi
Hindi
इच्छा
Apte Hindi
Hindi
वृत्त
भू* क* कृ* - वि + वृत् + क्त
मुड़ कर आया हुआ
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"मुड़ना, चक्कर काटना, लुढ़कना, भंवर"
वृत्त
भू* क* कृ* - वृत + क्त
"जीवित, विद्यमान"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"घटित, संभूत"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"सम्पूरित, समाप्त"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"अनुष्ठित, कृत, किया गया"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"गुजरा हुआ, बीता हुआ"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"गोल, वर्तुलाकार"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"मृत, स्वर्गगत"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"दृढ़, स्थिर"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
"पठित, अधीत"
वृत्त
भू* क* कृ* - -
व्युत्पन्न
वृत्त
भू* क* कृ* - -
प्रसिद्ध
वृत्तः
पुं*
 - -
कछुवा
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"बात, घटना"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"इतिहास, वर्णन"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"समाचार, खबर"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"प्रवर्तन, पेशा, जीवनवृत्ति, व्यवसाय"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"आचरण, व्यवहार, रीति, कर्म, कृत्य"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
साधु या सत्य आचरण
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"माना हुआ नियम या प्रचलन का पालन करना, कर्तव्य"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"गोल घेरा, वृत्त की परिधि"
वृत्तम्
नपुं*
 - -
"छन्द, विशेषकर मात्राओं की गणना के आधार पर विनियमित "
वृत्तम्
नपुं*
 - वृत+क्त
रुपान्तरण
वृत्तम्
नपुं*
 - वृत+क्त
अधिचक्र
L R Vaidya
English
vftta {% (I) a. (f. त्ता) %} 1. Turned
2. round, circular, K.S.i.35, R.vi.32
3. occurred, passed, finished, R.ii.58
4. been, existed
5. done, performed, acted
6. dead, deceased
7. fixed, firm
8. studied, read through
9. chosen, selected, (pp. of वृत् q.v.).
vftta {% (II) m. %} A tortoise.
vftta {% (III) n. %} 1. A circle, a circumference
2. event, occurrence
3. occupation, mode of life, practice, अनेन विप्रो वृत्तेन वर्तयन् वेदशास्त्रवित् M.iv.260
4. behaviour, demeanour
5. observance of any established rule or usage
6. a metre regulated by the number of syllables, तच्च वृत्तं जातिरिति द्विधा K.D.i.11.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
३, अग्नि, अनल, आज्यभुक्, आज्याश, उषर्बुध, काल, कृशानु, कृष्णवर्त्मन्, क्रम, गुण, गुप्ति, जगत्, ज्योति, ज्वलन, ज्वाल, तपन, तृतीय, त्रय, त्रिकटु, त्रिकाल, त्रिगत, त्रिगुण, त्रिजगत्, त्रिनेत्र, त्रिपदी, त्रैत, दह, दहन, दीप्ति, द्युति, धाम, नेत्र, पद, पावक, पुं, पुर, पुरुष, पुष्कर, ब्रह्मन्, भुवन, रत्न, राम, रुद्राक्ष, रोहित, लोक, लोचन, वचन, वह्नि, विक्रम, विष्णु, विष्णुक्रम, वृत्त, वैश्वानर, शक्ति, शिखा, शिखिन्, शिवनेत्र, शूल, सप्तार्चि, सहोदर, हरनयन, हरनेत्र, हव्यभुक्, हव्यवाहन, हव्याश, हुतभुज्, हुतवह, हुताश, हुताशन, होतृ
Bopp
Latin
वृत्त v. वृत्.
Lanman
English
vṛttá, ppl.
—1. happened (√vṛt 2)
tad
vṛttam, that took place
—2. existing
(vṛt 3)
--as n.
—1. thing happened,
occurrence (vṛt 2)
—2. life, behavior
(vṛt 5, 6).
Kridanta Forms
Sanskrit
वृत् (वृ꣡तुँ॒ वर्तने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्तनम्
अनीयर् = वर्तनीयः - वर्तनीया
ण्वुल् = वर्तकः - वर्तिका
तुमुँन् = वर्तितुम्
तव्य = वर्तितव्यः - वर्तितव्या
तृच् = वर्तिता - वर्तित्री
क्त्वा = वर्तित्वा / वृत्त्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृत्तवान् - वृत्तवती
क्त = वृत्तः - वृत्ता
शानच् = वर्तमानः - वर्तमाना
वृत् (वृ꣡तुँ॒ वरणे वर्तने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्तनम्
अनीयर् = वर्तनीयः - वर्तनीया
ण्वुल् = वर्तकः - वर्तिका
तुमुँन् = वर्तितुम्
तव्य = वर्तितव्यः - वर्तितव्या
तृच् = वर्तिता - वर्तित्री
क्त्वा = वर्तित्वा / वृत्त्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृत्तवान् - वृत्तवती
क्त = वृत्तः - वृत्ता
शानच् = वृत्यमानः - वृत्यमाना
वृत् (वृ꣡तुँ꣡ भाषार्थः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्तनम्
अनीयर् = वर्तनीयः - वर्तनीया
ण्वुल् = वर्तकः - वर्तिका
तुमुँन् = वर्तयितुम् / वर्तितुम्
तव्य = वर्तयितव्यः / वर्तितव्यः - वर्तयितव्या / वर्तितव्या
तृच् = वर्तयिता / वर्तिता - वर्तयित्री / वर्तित्री
क्त्वा = वर्तयित्वा / वर्तित्वा / वृत्त्वा
ल्यप् = प्रवर्त्य / प्रवृत्य
क्तवतुँ = वर्तितवान् / वृत्तवान् - वर्तितवती / वृत्तवती
क्त = वर्तितः / वृत्तः - वर्तिता / वृत्ता
शतृँ = वर्तयन् / वर्तन् - वर्तयन्ती / वर्तन्ती
शानच् = वर्तयमानः / वर्तमानः - वर्तयमाना / वर्तमाना
Abhyankara Grammar
English
वृत्त (1) arrived at or accomplished, as a result of वृत्ति which means a further grammatical formation from a noun or a verb
resultant from a vṛtti
cf. यावता कामचारो वृत्तस्य ये लिङ्गसंख्ये ते अतिदेक्ष्येते, न पुनः, प्राग्वृत्तेर्ये M Bh. on P.I.2.51
cf also युक्तं पुनर्यद् वृत्तनिमित्तको नाम अनुबन्धः स्यात्
(2) | employment, the same as प्रयोग, cf. वृत्ताद्वा । वृत्तं प्रयेागः । Pradīpa on P. I. 3.9
(3)behaviour, treatment cf. नकारस्योष्मवद् वृत्ते R. Pr. X.13
(4) manner of Veda writing, metrical form, metre
cf. तद् वृत्तं प्राहुश्छन्दसाम् R. Pr. XVII.22.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वृत्त °Stahl, Kauṭ. 100, 4 v.u.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृत्त, कुण्डलाकार, चक्र, कुण्डलिन्, चक्रवत, चक्कल, चक्रक, चक्रुवृत्त, चाक्र, चाक्रिक, परिमण्डल, परिमण्डलित, परिवर्तुल, वटिन्
adjective
वर्तुलस्य आकारः इव आकारः यस्य सः।
"अस्य वृक्षस्य फलानि वृत्तानि सन्ति।"
Synonyms:
 वृत्त, घटित, गत, भूत, अतीत, व्यतीत, समतीत, व्यपेत, संवृत्त, अतिक्रान्त, निभूत, प्रतीत
adjective
यद् भूतकाले जातम्।
"सः स्वजीवनस्य वृत्तं वर्णयति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dkris gyur
वृत्त
khor yug
१) चक्रवाड २) वृत्त ३) समन्त °
khril bag chags pa
वृत्त
sgor sgor
वृत्त
sgor mo
वृत्त
sgor mo
वृत्त
lham pa
वृत्त
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चरित्रं चरिताचारौ चारित्रचरणे अपि ॥ ८४३ ॥
वृत्तं शीलं च सर्वैनोध्वंसिजप्येऽघमर्षणम् ।
-wordlist-
चरित्र (क्ली), चरित (पुं), आचार (पुं), चारित्र (क्ली), चरण (क्ली), वृत्त (क्ली), शील (पुंक्ली), अघमर्षण (वा)
--source--
अबाधोच्छृङ्खलोद्दामानियन्त्रितमनर्गलम् ॥ १४६६ ॥
निरङ्कुशे स्फुटे स्पष्टं प्रकाशं प्रकटोल्बणे ।
व्यक्तं वर्तुलं तु वृत्तं निस्तलं परिमण्डलम् ॥ १४६७ ॥
-wordlist-
अबाध (क्ली), उच्छृङ्खल (क्ली), उद्दाम (क्ली), अयन्त्रित (क्ली), अनर्गल (क्ली), निरङ्कुश (क्ली), स्फुट (क्ली), स्पष्ट (क्ली), प्रकाश (क्ली), प्रकट (क्ली), उल्बण (क्ली), व्यक्त (क्ली), वर्तुल (क्ली), वृत्त (पुंक्ली), निस्तल (क्ली), परिमण्डल (क्ली)
--source--
वृत्ते तु वृत्तवावृत्तौ ह्रीतह्रीणौ तु लज्जिते ॥ १४८४ ॥
-wordlist-
वृत (पुं), वृत्त (पुं), वावृत्त (पुं), ह्रीत (पुं), ह्रीण (पुं), लज्जित (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
निस्तल
निस्तल, वर्तुल, वृत्त
निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं विषमोन्नतम् ॥ ७५३ ॥
verse 4.1.1.753
page 0086
नाममाला
Sanskrit
निस्तल, वर्तुल, वृत्त
निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं विषमोन्नतम् ।
verse 0.1.1.183
page 0087
Mahabharata
English
Vṛtta^1, a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I, 35, 1555 (read with B. Vṛttasaṃvartakau
C. has Vṛttasaṃvartako). Cf. Avṛtta.
Vṛtta^2 (XII, 3660), v. Vṛtra.
पुराणम्
English
वृत्त / VṚTTA. A nāga (serpent) born to prajāpati kaśyapa by his wife kadrū. (M.B. Ādi Parva, Chapter 35, Stanza 10).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वृत्तम्
Root: वृत्त
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ use
⇒ firm
⇒ dead
⇒ past
⇒ gone
⇒ event
⇒ metre
⇒ fixed
⇒ round
⇒ circle
⇒ affair
⇒ become
⇒ chosen
⇒ turned
⇒ report
⇒ matter
⇒ action
⇒ conduct
⇒ elapsed
⇒ studied
⇒ rounded
⇒ finished
⇒ circular
⇒ existing
⇒ occurred
⇒ practice
⇒ deceased
⇒ mastered
⇒ business
⇒ absolved
⇒ epicycle
⇒ happened
⇒ continued
⇒ procedure
⇒ any metre
⇒ behaviour
⇒ adventure
⇒ completed
⇒ effective
⇒ occurrence
⇒ unimpaired
⇒ appearance
⇒ change into
⇒ subsistence
⇒ final rhythm
⇒ mode of life
⇒ means of life
⇒ set in motion
⇒ good behaviour
⇒ log [computer]
⇒ transformation
⇒ turn of a line
⇒ quite exhausted
⇒ decent behaviour
⇒ virtuous conduct
⇒ what has taken place
⇒ acted or behaved towards
⇒ formed of or derived from
⇒ lasted for a certain time
⇒ rhythm at the end of a verse
Shloka(s):
3|1|69|2 ► वर्तुलं निस्तलं वृत्तं बन्धुरं तून्नतानतम्॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|69|2 ⇢ वर्तुलः (वर्तुल) (पुं) ⇒ ball, ring, round, globular, kind of pea, circular [circular shaped]
➠ 3|1|69|2 ⇢ (वर्तुल) (स्त्री) ⇒ ball, ring, round, globular, kind of pea, circular [circular shaped]
➠ 3|1|69|2 ⇢ वर्तुलम् (वर्तुल) (नपुं) ⇒ ball, ring, round, globular, kind of pea, circular [circular shaped]
➠ 3|1|69|2 ⇢ निस्तलः (निस्तल) (पुं) ⇒ down, round, moving, globular, not flat, trembling
➠ 3|1|69|2 ⇢ (निस्तल) (स्त्री) ⇒ down, round, moving, globular, not flat, trembling
➠ 3|1|69|2 ⇢ निस्तलम् (निस्तल) (नपुं) ⇒ down, round, moving, globular, not flat, trembling
➠ 3|1|69|2 ⇢ वृत्तम् (वृत्त) (नपुं) ⇒ use, firm, dead, past, gone, event, metre, fixed, round, circle, affair, become, chosen, turned, report, matter, action, conduct, elapsed, studied, rounded, finished, circular, existing, occurred, practice, deceased, mastered, business, absolved, epicycle, happened, continued, procedure, any metre, behaviour, adventure, completed, effective, occurrence, unimpaired, appearance, change into, subsistence, final rhythm, mode of life, means of life, set in motion, good behaviour, log [computer], transformation, turn of a line, quite exhausted, decent behaviour, virtuous conduct, what has taken place, acted or behaved towards, formed of or derived from, lasted for a certain time, rhythm at the end of a verse
Related word(s):
उपाधि ➡ आकृतिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृत्तं,
क्ली,
 (वृत + क्तः ।) चरित्रम् । (यथा, कथासरित्सागरे । ३ । १४ ।“तत्र तस्थुर्निजान् भर्त्तॄन् ध्यायन्त्यः क्लिष्टवृत्तयः ।आपद्यपि सतीवृत्तं किं मुञ्चन्ति कुलस्त्रियः ॥
”)पद्यम् । इत्यमरः ॥
यथा, छन्दोमञ्जर्य्याम् ।“पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरिति द्बिधा ।वृत्तमक्षरसंख्यातं जातिर्मात्राकृता भवेत् ।सममर्द्धसमं वृत्तं विषमञ्चेति तत्त्रिधा ॥
”वृत्तिः । इति मेदिनी ॥
वेदबोधितस्याचारस्यपरिपालनम् । इति वृत्ताध्ययनर्द्धिशब्दटीकायांभरतः ॥
(वार्त्ता । यथा, कथासरित्सागरे ।५८ । ११६ ।“न मार्गवृत्तमेतन्मे वाच्यं पितृगृहे त्वया ॥
”आचारः । यथा, मनौ । ४ । २६० ।“अनेन विप्रो वृत्तेन वर्त्तयन् वेदशास्त्रवित् ।अपेतकल्मषो नित्यं ब्रह्मलोके महीयते ॥
”)
वृत्तः, त्रि, (वृत् + क्तः ।) अतीतः । (यथा, रामायणे । २ । ९० । ७ ।“जानन् दशरथं वृत्तं न राजानमुदाहवत् ॥
”“वृत्तमतीतम् ।” इति तट्टीका ॥
) दृढः ।वर्त्तुलः । (यथा, भागवते । ४ । २५ । २४ ।“स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ ॥
”)कृतावरणः । इत्यमरटीका ॥
अधीतः । मृतः ।इति मेदिनी ॥
(निष्पन्नः । यथा, रघुः । ३ । २८ ।“स वृत्तचूडश्चलकाकपक्षकै-रमात्यपुत्त्रैः सवयोभिरन्वितः ॥
”जातः । यथा, रघुवंशे । २ । ५८ ।“सम्बन्धमाभाषणपूर्व्वमाहु-र्वृत्तः स नौ सङ्गतयोर्व्वनान्ते ॥
”)अथ वृत्तवस्तूनि । यथा, --“वृत्तानि बाहुनारङ्गस्कन्धधम्मिल्लमोदकाः ।रथाङ्गलावकककुत्कुम्भिकुम्भाण्डकादयः ॥
कर्णपाशभुजापाशाकृष्टचापघटाननम् ।मुद्रिकापरिखायोगपट्टहारस्रगादयः ॥
” * ॥
संपूर्णगर्भवृत्तानि यथा, --“संपूर्णगर्भवित्तानि मुखपद्मेन्दुदर्पणाः ।चक्रावहट्टतिलकमृदङ्गपुटशायकाः ॥
आवर्त्तः कमठो लूतागृहं छत्रमपूपकम् ।आलवालमहीजालचर्म्मकं सानकादयः ॥
”इति कविकल्पलतायाम् २ श्लेषस्तवके प्रकीर्णंनामं ३ कुसुमम् ॥
वृत्तः,
पुं,
 (स्वल्पो वृत्तः । स्वल्पार्थे कन् ।) कूर्म्मः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(नागविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ३५ । १० ।“वृत्तसम्बर्त्तकौ नागौ द्वौ च पद्माविति श्रुतौ ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वृत्त
न०
 वृत--भावे क्त । “गुरुपूजा घृणा शौचं सत्यमिन्द्रिय-निग्रहः । प्रवर्त्तनं हितानाञ्च तत्सर्वं वृत्तमुच्यते” इत्युक्ते१ चरित्रभेदे २ पद्यभेदे “पद्यं चतुष्पदो तच्च वृत्तं जाति-रिति द्विधा । वृत्तमक्षरसंख्यातं जातिर्मात्राकृताभवेत् । सममर्द्धसमं वृत्तं विषमञ्चेति तत्त्रिधा छन्दा०३ वृत्तौ च । वृत--कर्त्तरि क्त । ४ अतीते ५ दृढे ६ वर्चुले७ कृतावरणे च
त्रि०
 भरतः । ८ अधीते ९ मृते मेदि०१० जाते च
त्रि०
 ११ कूर्मे
पु०
 राजनि० । १२ रेणुकायां१३ प्रियङ्गौ १४ रोहिण्यां १५ झिञ्झिरिष्टलतायां स्त्रीराजनि० । तत्र वर्त्तुलाकारवस्तु यथा “वृत्तानि बाहु-नारङ्ग स्कन्धधम्मिल्लमोदकाः । रथ ङ्गलावकककुत्कुम्भ-कुम्भाण्डकादयः । कर्णपाशभुजापाशाकृष्टचापघटाननम् ।मुद्रिकापरिखायोगपट्टहाराङ्गदादयः” कविकल्प० १६ गो-लाकारे क्षेत्रभेदे
न०
 लीला० क्षेत्रशब्दे २४०० पृ० दृश्यम् ।
Capeller
German
वृत्त॑ (s. वर्त्)
n.
 das Vorkommen, Erscheinung,
Ereignis, Angelegenheit, Wandel,
(gutes) Betragen
Metrum.
Burnouf
French
वृत्त वृत्त (pp. de वृत्) rond, tournant.
Qui a eu
lieu
passé
mort
lu, étudié. -- S.
m.
 tortue. -- S.
n.
 la chose
dont on s'occupe, état, profession, métier
élément constitutif
de qqc., ce qui s'y trouve.
Vers, mètre poétique.
वृत्ततस् adv. (sfx. तस्) par suite de la profession,
relativement au métier, etc.
वृत्तपुष्प
m.
 le cadamba, bot.
वृत्तफल
n.
 poivre noir.
वृत्तस्थ a. (स्था) qui reste dans sa profession, qui
s'acquitte des devoirs de son état.
वृत्तान्त
m.
 (अन्त) fin d'une occupation, repos, loisir.
But ou objet d'une occupation
manière
propriété, nature
sorte, espèce.
Récit, bruit public, nouvelles.
Totalité.
Stchoupak
French
वृत्त-
(वृत्-) a. v. qui tourne, qui roule, rond
qui existe, qui
dure, etc.
devenu, révolu, accompli, fini, mort
qui s'est conduit ou
comporté envers qq'un (loc.)
ifc. qui se comporte comme
dérivé de (ifc.)
m.
n.
 d'un Nāga
nt. évènement, aventure, affaire
mode d'existence,
subsistance, mœurs, bonne conduite
manifestation, forme de (ifc.)
fait de
devenir qqch., de se transformer en (ifc.)
cercle, circonférence
mètre
quantitatif, mètre en général
-वन्त्- a. rond
qui se conduit bien,
vertueux.
°चूड- °चौल- a. ayant accompli ou subi la cérémonie de la tonsure.
°चेष्टा-
f.
 conduite.
°पीन- a. rond et gras.
°बाहु- a. aux bras ronds.
°भङ्ग-
m.
 infraction à la bonne conduite et erreur de métrique.
°भूय- ? (prob. mauvaise lecture).
°युक्त- a. v. °शालिन्- a. qui se conduit bien, vertueux.
°श्लाघिन्- a. loué pour sa conduite.
°संपन्न- a. v. qui a une conduite parfaite.
°सादिन्- a. qui détruit les bonne mœurs, qui se conduit mal.
°स्थ- a. = °युक्त-।
°हीन- a. v. dénué de bonnes mœurs.
वृत्तानुपूर्व- a. rond et symétrique.
वृत्तानुवर्तिन्- a. = °युक्त-।
वृत्तान्त-
m.
 (rar. nt.) évènement, aventure, ce qui se passe
récit
d'un évènement, nouvelle, rumeur, histoire.
वृत्तायत-भुज- a. aux bras ronds et longs.
वृत्तोत्सव- a. qui a participé à une fête.
वृत्तौजस्- a. qui fait preuve d'énergie.