वचन (vacana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वचन n.
  (-नं)
	 1. Speech,  speaking.
	 2. A sentence,  a text,  a dictum,  an
aphorism,  a rule.
	 3. Recitation. 
	 4. Advice.
	 5. Order,  command.
6. Dry-ginger.
	 7. The pronunciation of a letter,  (in gram. )
	 8. The
meaning of a word.
	 9. Number,  (in gram. )
 E.
  वच् to speak,  aff.
   ल्युट् ।

Capeller Eng

English

 वचन॑ a.
  speaking,  eloquent
 saying,  meaning (—°), 
abstr.
   °ता† f.
 ,  °त्व† n.
 
 being said by (instr.   or —°),  abstr.
  
°त्व† n.
  — n.
  speaking,  pronouncing,  sound,  voice,  utterance,  word, 
speech
 affirmation,  declaration,  mention,  statement
 command, 
injunction
 counsel,  advice,  precept,  rule
 number (g. ). — वचनं कृ
or वचने स्था follow the advice of (gen.  )
 वचनात् (°नेन) in the
name of (gen.   or —°)
 इति वचनात् as has been said. 

Yates

English

 वचन (नं) 1.
n.
  Speech
 a sentence,  a rule.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	 promise
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  speaking
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  meaning
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  expressing
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  mentioning
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  indicating
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  eloquent
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  speaker
वचन 	-	 vacana 	-	 adj.
  	-	  being pronounced
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  aphorism
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  command
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  rumour
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  saying
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  word
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  pronunciation  [ grammar ]
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  direction
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  sentence
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  advice
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  utterance
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  number
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  dry ginger
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  voice
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  sound
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  speech
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  injunction of a teacher
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  act of speaking
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  statement
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  order
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  words
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  instruction
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  declaration
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  rule
वचन 	-	 vacana 	-	 n.
  	-	  express mention
माया-वचन 	-	  mAyA-vacana 	-	 n.
  	-	  deceptive speech
वचन-विचय 	-	 vacana-vicaya 	-	 m.
  	-	  universe of discourse  [ Logic ]
पर्याय-वचन 	-	  paryAya-vacana 	-	 n.
  	-	  synonym
समादेश-वचन 	-	  samAdeza-vacana 	-	 n.
  	-	  word of command  [ Mil. ]
वचन-प्रसङ्ग 	-	 vacana-prasaGga 	-	 m.
  	-	  universe of discourse  [ Logic ]
प्रतिकूल-वचन 	-	  pratikUla-vacana 	-	 n.
  	-	  contradiction

Wilson

English

 वचन
n.
  (-नं)
1 Speech,  speaking.
2 A sentence,  a text,  a dictum,  an aphorism,  a rule.
E.
  वच to speak,  aff.
   ल्युट्.

Apte

English

वचनम् [vacanam],  [वच्-ल्युट्]

The act of speaking,  uttering. saying.

Speech,  an utterance,  words (spoken),  sentence
 ननु वक्तृविशेषनिःस्पृहा गुणगृह्या वचने विपश्रितः Ki.*
  2. 5
 प्रीतः प्रीतिप्रमुखवचनं स्वागतं व्याजहार Me.*
  4.

Repeating,  recitation. 

A text,  dictum,  rule,  precept,  a passage of a sacred book
 शास्त्रवचनम्,  श्रुतिवचनम्,  स्मृति- वचनम् &c.
 

An order,  a command,  direction
 शुश्रूषां गौरवं चैव प्रमाणं वचनक्रियाम् (कुर्यात्) Rām.*
  2.12.26
 मद्वच- नात् 'in my name',  'by my order'.

Advice,  counsel,  instruction. 

Declaration,  affirmation. 

Pronunciation (of a letter) (in gram.
  ).

The signification or meaning of a word
 अत्र पयोधरशब्दः मेघवचनः.

Number (in gram.
  )
 (there are three numbers,  singular,  dual and plural).

Dry ginger. Comp.
   -अवक्षेपः abusive speech. -उपक्रमः introduction,  exordium.  -उपन्यासः suggestive speech,  insinuation.  -करa.  obedient,  doing what is ordered. (-रः) the author or enunciator of a rule or precept. -कारिन् a.
  obeying orders,  obedient. -क्रमः discourse. -क्रिया obedience
 यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया Rām.*
  2.19.22
2.12.26. -गोचर a.
  forming a subject of conversation.  -गौरवम् deference to a command. -ग्राहिन् a.
  obedient,  compliant,  submissive. -पटु a.
  eloquent. -मात्रम् mere words,  unsupported assertion.  -विरोधः inconsistency of precepts,  contradiction or incongruity of texts.-व्यक्तिः f.
 

The exact implication of a statement (i. e.  the exact specification of its उद्देशपद and विधेयपद)
 अन्या हि वचनव्यक्तिर्विधीयमानस्य,  अन्या गुणेन संबध्यमानस्य ŚB. on MS.*  3.1.12. ˚भेदः divergence in the implication of the statement
 न च विधेर्विधिनैकवाक्यभावो भवति । वचनव्यक्ति- भेदात् ŚB. on MS.*  6.1.5.

interpretation
 यदा अनुवादपक्षस्तदा आहिताग्नेः । यदा विधिपक्षः तदा अनाहिताग्नेः । उभयथा वचनव्यक्तिः प्रतीयते ŚB. on MS.*  6.8.8. -शतम् a hundred speeches,  i. e.  repeated declaration,  reiterated assertion. -सहायः a companion in conversation.  -स्थित a.
  (वचने- स्थित also) obedient,  compliant.

Apte 1890

English

 वचनं [वच्-ल्युट्] 1 The act of speaking,  uttering,  saying. 
2 Speech,  an utterance,  words (spoken),  sentence
 ननु वक्तृविशेषनिःस्पृहा गुणगृह्या वचने विपश्चितः Ki. 2. 5
 प्रीतः प्रीतिप्रमुखवचनं स्वागतं व्याजहार Me. 4. 
3 Repeating,  recitation. 
4 A text,  dictum,  rule,  precept,  a passage of a sacred book
 शास्त्रवचनं,  श्रुतिवचनं,  स्मृतिवचनं &c. 
5 An order,  a command,  direction
 मद्वचनात् ‘in my name, ’ ‘by my order.’ 
6 Advice,  counsel,  instruction. 
7 Declaration,  affirmation. 
8 Pronunciation (of a letter) (in gram.). 
9 The signification or meaning of a word
 अत्र पयोधरशब्दः मेघवचनः. 
10 Number (in gram.)
 (there are three numbers,  singular,  dual and plural). 
11 Dry ginger. 
Comp. 
उपक्रमः introduction,  exordium. 
कर a. obedient,  doing what is ordered. (
रः) the author or enunciator of a rule or precept. 
कारिन् a. obeying orders,  obedient. 
क्रमः discourse. 
ग्राहिन् a. obedient,  compliant,  submissive. 
पटु a. eloquent. 
मात्रं mere words,  unsupported assertion. 
विरोधः inconsistency of precepts,  contradiction or incongruity of texts. 
शतं a hundred speeches,  i. e. repeated declaration,  reiterated assertion. 
सहायः a companion in conversation. 
स्थित a. (वचनेस्थित also) obedient,  compliant. 

Monier Williams Cologne

English

 वचन॑ mfn.
   speaking,  a speaker,  eloquent,  RV.
  

 (ifc. ) mentioning,  indicating,  expressing,  meaning,  Pāṇ.
 
 KātyŚr.
  
 Sarvad.
  (-ता f.
 ,  -त्व n.
 )

 being pronounced,  RPrāt.
   (-त्व n.
 )

 वचन॑ n.
  (ifc.  f(आ). ) the act of speaking,  utterance,  Sāṃkhyak.
 

 वचन॑ n.
  pronunciation,  Pāṇ.
 
 Prāt.
 

 statement,  declaration,  express mention,  AitBr.
  
 ŚrS.
 
 Pāṇ.
  &c.

 speech,  sentence,  word,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 (in gram.
  ) the injunction of a teacher,  rule,  Kāś.
 

 advice,  instruction,  direction,  order,  command,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (°नं-√ कृ or °ने-√ स्था with gen.
   =
  to do the bidding of any one,  follow a person's advice,  obey
 °नेन or °नात्,  with gen.
   =
  in the name of)

 sound,  voice,  APrāt.
  
 Megh.
 
 Hit.

 (in gram.
  ) number,  Pāṇ.
 
 Vop.
   (cf.   एक-,  द्वि-,  बहु-व्°)

 rumour,  L.
 

 dry ginger,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 वचन,  अस्,  आ,  अम्,  speaking,  a speaker,  elo-
quent (Ved.)
 to be praised,  laudable (Ved.)
being pronounced (Ved.)
 mentioning,  indicat-
ing,  pointing out,  signifying (at the end of a
comp.)
 (अम्),  n. the act of speaking or pronounc-
ing,  speaking,  uttering,  declaring,  ordering,  enjoin-
ing,  declaration,  affirmation,  promise
 pronunciation
the pronunciation of a letter (in grammar)
 the act
of reciting or repeating,  recitation
 mentioning, 
naming,  being called
 a speech,  word,  expression, 
utterance,  sentence,  message
 a text,  dictum,  apho-
rism,  rule,  precept,  passage of a sacred book or code
of laws
 counsel,  advice,  instruction
 proclamation, 
edict,  order,  injunction,  command,  (वचनात्,  and less
frequently वचनेन,  ‘in the name of, ’ e. g. मम
वचनात्,  ‘in my name, ’ ‘by my order’)
 sound, 
voice
 the meaning of a word (in grammar)
 num-
ber (in grammar
 cf. एक-व्°,  द्वि-व्°,  बहु-व्°)
 dry
ginger.
—वचन-कर,  अस्,  ई,  अम्,  making a speech, 
speaking
 acting according to injunction,  doing what
one is told,  obeying orders,  obedient
 (अस्),  m. the
author or enunciator of a precept.
—वचन-कारिन्, 
ई,  इणी,  इ,  doing what is commanded,  obeying orders, 
obedient.
—वचन-क्रम,  अस्,  m. order of words, 
discourse.
—वचन-गोचर,  अस्,  आ,  अम्,  forming a
subject of conversation.
—वचन-गौरव,  अम्,  n.
respect for an order,  deference to a command.
—व-
चन-ग्राहिन्,  ई,  इणी,  इ,  accepting or obeying orders, 
attentive to a command,  obedient,  compliant,  con-
formable,  submissive,  humble.
—वचन-पटु,  उस्, 
उस्,  उ,  skilful in speech,  eloquent.
—वचन-मात्र, 
अम्,  n. mere words,  assertion unsupported by facts.
—वचन-विरुद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  opposed to a
declaration or precept,  contrary to a text.
—वचन-
विरोध,  अस्,  m. inconsistency of precepts or texts, 
incongruity,  contradiction.
—वचन-व्यक्ति,  इस्,  f.
distinctness or perspicuity of a text.
—वचन-शत, 
अम्,  n. a hundred speeches,  repeated speech or decla-
ration.
—वचन-सहाय,  अस्,  m. a companion for
(the sake of) conversation,  any sociable companion
with whom one may talk.
—वचनानुग (°न-
अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  following advice or orders,  obedient, 
submissive.
—वचना-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. pos-
sessed of speech,  eloquent,  gifted with the power of
praising or singing
 making a sound,  lowing (as
kine
 Sāy. = हम्भा-रवादि-शब्द-वत्).
—वचनी-
कृ,  cl. 8. P. -करोति,  -कर्तुम्,  to make a reproach.
—वचनी-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  made a reproach,  ex-
posed to censure or abuse.
—वचने-स्थित,  अस्,  आ, 
अम्,  abiding in a command,  obeying orders,  com-
pliant,  conformable,  obedient.
—वचनोपक्रम
(°न-उप्°),  अस्,  m. commencement of a speech,  ex-
ordium.

Macdonell

English

 वचन vac-aná,  a.
  eloquent (RV.)
 —°,  expressing,  🞄meaning (-tā,  f.
  abst. ɴ.)
 pronounced 🞄by (in. ,  —°)
 n.
  act of speaking
 🞄pronunciation
 utterance,  declaration
 express 🞄mention
 statement that something is 🞄(—°)
 speech,  word
 injunction of a teacher,  🞄rule (g.)
 command,  direction
 advice
 voice,  🞄note
 grammatical number: -ṃ kṛ,  do 🞄any oneʼs bidding,  follow the advice of (g.)
 🞄e sthā,  id.
 vacanena (rare) or vacanāt,  🞄in the name of (g.,  —°)
 iti vacanāt,  because 🞄it is so stated.

Benfey

English

 वचन वच् + अन,  n.
 
 1. Speaking, 
Megh. 83 (at the end of a comp. adj.
 ,  f.
 
ना).
 2. Speech,  Pañc. 140,  16.
 3.
Word,  name,  Megh. 29
 Vikr. 37,  8
Chr. 12,  26.
 4. Order,  Rām.  3,  48,  16.
 5. Sentence,  Pañc. 158,  13
 164,  20.
 6. Rule.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
 ,  f.
  ना,  speech-
less,  Śāk. 12,  21.
तथ्य-,  n.
  assertion, 
Pañc. 5,  1.
प्रिय-,  n.
  word of love,  Vikr.
d. 40.
प्रतिकूल-,  n.
  refractory speech, 
Pañc. 37,  3.
वीशेष-,  n.
  special or
different text.
सु-,  n.
  eloquence.

Hindi

बात

Apte Hindi

Hindi

वचनम्
नपुं*
   - वच् + ल्युट्
"बोलने,  उच्चारण करने या कहने की क्रिमा"

वचनम्
नपुं*
   - -
"भाषण,  उद्दागार,  उक्ति,  वाक्य"

वचनम्
नपुं*
   - -
"दोहराना,  पाठ करना"

वचनम्
नपुं*
   - -
"मूल,  वाक्य विन्यास,  नियम,  विधि,  धार्मिक ग्रन्थ का सन्दर्भ"

वचनम्
नपुं*
   - -
"आदेश,  हुक्म,  निदेश,  ‘मद्वचनात्’ मेरे नाम से अर्थात् मेरे आदेश"

वचनम्
नपुं*
   - -
"उपदेश,  परामर्श,  अनुदेश"

वचनम्
नपुं*
   - -
"घोषणा,  प्रकथन"

वचनम्
नपुं*
   - -
(वर्ण का) उच्चारण

वचनम्
नपुं*
   - -
शब्द की यथार्थता

वचनम्
नपुं*
   - -
(व्या* में) वचन

वचनम्
नपुं*
   - -
सूखा अदरक

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
बोलने की क्रिया

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
वक्तृता

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
पाठ करना

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
"उपदेश, धार्मिक पुस्तक का अंश"

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
"आज्ञा, आदेश"

वचनम्
नपुं*
   - वच्+ल्युट्
"परामर्श, अनुदेश"

L R Vaidya

English

 vacana {% n. %} 1. Speaking,  uttering
a speech,  a sentence,  इदं वचनमब्रुवन् M.i.1,  Megh.i.4
recitation
counsel,  advice
order,  command
a text,  a precept,  a passage of a sacred book,  e.g. श्रुतिवचन,  स्मृतिवचन
dry ginger
the pronunciation of a letter (in gram.)
the meaning of a word,  e.g. लांगूलशब्दः पुच्छवचनः
number (in gram.)
 (the Sanskṛit language has three numbers,  the singular,  the dual and the plural).

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

३,  अग्नि,  अनल,  आज्यभुक्,  आज्याश,  उषर्बुध,  काल,  कृशानु,  कृष्णवर्त्मन्,  क्रम,  गुण,  गुप्ति,  जगत्,  ज्योति,  ज्वलन,  ज्वाल,  तपन,  तृतीय,  त्रय,  त्रिकटु,  त्रिकाल,  त्रिगत,  त्रिगुण,  त्रिजगत्,  त्रिनेत्र,  त्रिपदी,  त्रैत,  दह,  दहन,  दीप्ति,  द्युति,  धाम,  नेत्र,  पद,  पावक,  पुं,  पुर,  पुरुष,  पुष्कर,  ब्रह्मन्,  भुवन,  रत्न,  राम,  रुद्राक्ष,  रोहित,  लोक,  लोचन,  वचन,  वह्नि,  विक्रम,  विष्णु,  विष्णुक्रम,  वृत्त,  वैश्वानर,  शक्ति,  शिखा,  शिखिन्,  शिवनेत्र,  शूल,  सप्तार्चि,  सहोदर,  हरनयन,  हरनेत्र,  हव्यभुक्,  हव्यवाहन,  हव्याश,  हुतभुज्,  हुतवह,  हुताश,  हुताशन,  होतृ

Bopp

Latin

 वचन n. (r. वच् s. अन)
1) sermo.
2) jussus. N. 16. 28.

Indian Epigraphical Glossary

English

 vacana (IE 7-1-2),  ‘three’.

Lanman

English

 vacana,  n.
	—1. speech
 words,  9^13,  etc.
dictum
	—2. (like Lat. e-dictum and Eng.
edict and word) command
 injunction, 
26^18. [√vac,  1150.]

Kridanta Forms

Sanskrit

ब्रू (ब्रू꣡ञ् व्यक्तायां वाचि - अदादिः - सेट्)
ल्युट् =  वचनम्
अनीयर् =  वचनीयः - वचनीया
ण्वुल् =  वाचकः - वाचिका
तुमुँन् =  वक्तुम्
तव्य =  वक्तव्यः - वक्तव्या
तृच् =  वक्ता - वक्त्री
क्त्वा =  उक्त्वा
ल्यप् =  प्रोच्य
क्तवतुँ =  उक्तवान् - उक्तवती
क्त =  उक्तः - उक्ता
शतृँ =  ब्रुवन् - ब्रुवती
शानच् =  ब्रुवाणः - ब्रुवाणा

वच् (व॒चँ꣡ परिभाषणे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  वचनम्
अनीयर् =  वचनीयः - वचनीया
ण्वुल् =  वाचकः - वाचिका
तुमुँन् =  वक्तुम्
तव्य =  वक्तव्यः - वक्तव्या
तृच् =  वक्ता - वक्त्री
क्त्वा =  उक्त्वा
ल्यप् =  प्रोच्य
क्तवतुँ =  उक्तवान् - उक्तवती
क्त =  उक्तः - उक्ता
शतृँ =  वचन् - वचती

वच् (व꣡चँ꣡ परिभाषणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  वाचनम् / वचनम्
अनीयर् =  वाचनीयः / वचनीयः - वाचनीया / वचनीया
ण्वुल् =  वाचकः - वाचिका
तुमुँन् =  वाचयितुम् / वचितुम्
तव्य =  वाचयितव्यः / वचितव्यः - वाचयितव्या / वचितव्या
तृच् =  वाचयिता / वचिता - वाचयित्री / वचित्री
क्त्वा =  वाचयित्वा / वचित्वा
ल्यप् =  प्रवाच्य / प्रोच्य
क्तवतुँ =  वाचितवान् / उचितवान् - वाचितवती / उचितवती
क्त =  वाचितः / उचितः - वाचिता / उचिता
शतृँ =  वाचयन् / वचन् - वाचयन्ती / वचन्ती
शानच् =  वाचयमानः / वचमानः - वाचयमाना / वचमाना

Abhyankara Grammar

English

वचन  (1) lit. statement
 an authorita- tive statement made by the authors of the Sutras and the Varttikas as also of the Mahabhasya
 cf. अस्ति ह्यन्यदेतस्य वचने प्रयोजनम् M. Bh. on Siva Sutra 1 Vart. 1 The word is also used predicatively in the sense of वक्तव्यम् by the Varttikakara
 cf. ऌति ऌ वावचनम् ,  ऋति ऋ वावचनम् 
 (2) number,  such as एकवचन,  द्विवचन,  बहुवचन etc.
 cf. वचनमेकत्वद्वित्वबहुत्वानि Kas.on P.I.2.51 
 cf लुपि युक्तिवद् व्यक्ति- वचने | लुकि अभिधेयवल्लिङ्गवचनानि भवन्ति। लवणः सूपः। लवणा यवागू:। M.Bh.on P.I. 2.57
 (3) expressive word
 cf. गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च P. V.1.124 where the Kasika explains the word गुणवचन as गुणमुक्तवन्तो गुणवचनाः
 cf. also the terms गुणवचन,  जातिवचन,  क्रियावचन etc. as classes of words
 cf. also अभिज्ञावचने लृट् P.III.2.112
 (4) that which is uttered
 cf. मुखना- सिकावचनोनुनासिक:।	मुखसहिता नासिका मुखनासिका । तया य उच्चार्यते असौ वर्ण: Kas. on P. I.1.8.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bka'
१) आज्ञा २) आज्ञायिन् ३) वचन ४) वचस् ५) वाक्य ६) वाच् ७) शासन

dka' stsal pa
१) अगदत् २) अवदत् ३) अवोचत् ४) आमन्त्रयते ५) आमन्त्रयते स्म ६) आह ७) उक्त ८) भाषन्ते ९) वचन

skad
१) घोष २) भाषा ३) रुत ४) वचन ५) वार्ता ६) शब्द ७) साङ्कथ्य ८) स्वर ९)

kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन

sgra
१) ° कार २) गीत ३) ग्रहन ४) घोष ५) टंकार ६) ध्वनि ७) नाद ८) निर्घोष (?) ९) निर्णाद १०) प्रणाद ११) प्रतिध्वनि १२) रुत १३) वचन १४) वर्ण १५) शब्द १६) स्फोट १७) स्वन १८) स्वर १९)

ngag
१) इरा २) उपदेश ३) गो ४) प्रलाप ५) भारती ६) वचन ७) वचस् ८) वाक् ९) वाक्य १०) वाच् ११) वाणी १२) वाक्

ces bya ba
१) ° आख्य २) इति ३) उच्यन्ते ४) नाम ५) वचन

brjod pa
१) अनुव्याहरत् २) अभिधान ३) अभिधायिन् ४) अभिधीयते ५) आभिलाप ६) अभिलाप्य ७) अभिहित ८) आख्यान ९) आचक्षते १०) आम्नात ११) आम्नायते १२) आरोचन १३) आह १४) इरित १५) उक्त १६) उच्चारण १७) उच्चारयितव्य १८) उच्यते १९) उच्यमान २०) उदाहार २१) उदीरयति २२) उद्दिष्ट २३) उद्भावक २४) उद्भावन २५) उद्भावना २६) उद्भावित २७) उपदिश्यमान २८) कथयत् २९) कथ्यते ३०) कीर्ति ३१) ख्याप्यते ३२) जल्प ३३) जल्पते ३४) निश्चारयति ३५) पठन्ति ३६) पर्याय ३७) पाठ ३८) प्रकाशित ३९) प्रभावना ४०) प्रयुक्त ४१) प्रलाप ४२) प्रव्याहार ४३) प्रशंसा ४४) भणामि ४५) भाषते ४६) भाषिन् ४७) मत ४८) मन्त्रणा ४९) युक्त ५०) लपति ५१) वक्तव्य ५२) वक्ति ५३) वक्तुम् ५४) वचन ५५) वर्ण ५६) वर्णित ५७) वाचक ५८) वाचना ५९) वाचिन् ६०) वाद ६१) व्यपदेश ६२) व्याहरमाण ६३) व्याहार ६४) सूचयसि ६५)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वाग्ब्राह्मी भारती गौर्गीर्वाणी भाषा सरस्वती ।
श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ २४१ ॥
-wordlist-
 
वाच् (स्त्री),  ब्राह्मी (स्त्री),  भारती (स्त्री),  गो (स्त्री),  गिर् (स्त्री),  वाणी (स्त्री),  भाषा (स्त्री),  सरस्वती (स्त्री),  श्रुतदेवी (स्त्री),  वचन (क्ली),  व्याहार (पुं),  भाषित (क्ली),  वचस् (क्ली)

नाममाला

Sanskrit

वाक्,  वचस्,  वचन,  वाणी,  भारती,  गिर्,  सरस्वती
वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥
verse 0.1.1.104
page 0052

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ऋ,  कुत्सा,  वचन
अव्यय ऋ तु कुत्सायां वचनेऽपि तथैव च ॥ ६ ॥
verse 1.1.1.6
page 0119

हौ,  वचन
हुमव्ययः परिप्रश्ने वितर्के वचने तु हौ ।
verse 1.1.1.48
page 0122

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  वचनम्
Root:  वचन
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ rule
⇒ word
⇒ words
⇒ voice
⇒ sound
⇒ order
⇒ rumour
⇒ number
⇒ saying
⇒ speech
⇒ advice
⇒ command
⇒ promise
⇒ meaning
⇒ speaker
⇒ sentence
⇒ aphorism
⇒ speaking
⇒ eloquent
⇒ utterance
⇒ direction
⇒ statement
⇒ mentioning
⇒ dry ginger
⇒ expressing
⇒ indicating
⇒ declaration
⇒ instruction
⇒ act of speaking
⇒ express mention
⇒ being pronounced
⇒ injunction of a teacher
⇒ pronunciation [grammar]
Shloka(s): 
1|6|1|2 ► व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः॥ (शब्दादिवर्गः)
3|3|25|2 ► लक्ष्यदृष्ट्या स्त्रियां पुंसि गौर्लिङ्गं चिह्नशेफसोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|42|2 ► सर्प मांसात्पशू व्याडौ गोभूवाचस्त्विडा इलाः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|176|2 ► इरा भूवाक्सुराप्सुस्यात्तन्द्रा निद्राप्रमीलयोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 1|6|1|2 ⇢ व्याहारः (व्याहार) (पुं) ⇒ jest, joke, song, words, speech, language, discourse, utterance, talk about, conversation, humorous speech
➠ 1|6|1|2 ⇢ उक्तिः (उक्ति) (स्त्री) ⇒ word, saying, speech, sentence, expression, allegation, affirmation, proclamation, worthy speech or word
➠ 1|6|1|2 ⇢ लपितम् (लपित) (नपुं)
➠ 1|6|1|2 ⇢ भाषितम् (भाषित) (नपुं) ⇒ said, talk, speech, language, addressed, spoken to
➠ 1|6|1|2 ⇢ वचनम् (वचन) (नपुं) ⇒ rule, word, words, voice, sound, order, rumour, number, saying, speech, advice, command, promise, meaning, speaker, sentence, aphorism, speaking, eloquent, utterance, direction, statement, mentioning, dry ginger, expressing, indicating, declaration, instruction, act of speaking, express mention, being pronounced, injunction of a teacher, pronunciation [grammar]
➠ 1|6|1|2 ⇢ वचः (वचस्) (नपुं) ⇒ song, word, voice, words, order, advice, speech, number, command, singing, sentence, direction, oracular utterance
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (स्त्री)
➠ 3|3|25|2 ⇢ गौः (गो) (पुं)
➠ 3|3|42|2 ⇢ इडा (इडा) (स्त्री) ⇒ cow, food, earth, speech, comfort, libation, offering, animation, recreation, refreshment, vital spirit, goddess iDA or iLA, stream or flow of praise and worship, particular artery on the left side of the body
➠ 3|3|42|2 ⇢ इला (इला) (स्त्री)
➠ 3|3|176|2 ⇢ इरा (इरा) (स्त्री) ⇒ food, water, earth, speech, comfort, draught, sarasvatI, enjoyment, refreshment, ardent spirits, goddess of speech, any drinkable fluid
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ सरस्वती
जातिः ➡ शब्दः
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्पष्टवचनम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वचनं,  क्ली,
   (उच्यतेऽनेनेति । श्लेष्मनाशकत्वादस्यतथात्वम् । वच् + ल्युट् ।) शुण्ठी । इति शब्द-चन्द्रिका ॥
 वाक्यम् । तत्पर्य्यायः ।“इरा सरस्वती ब्राह्मी भाषा वाणी च सारदा ।गिरा गीश्च गिरां देवी गीर्देवी भारती-श्वरी ॥
वाग्वाचा वचसामीशा वाग्देवी वर्णमातृका ।वचनं भाषितं चोक्तिर्व्याहारो लपितं वचः ॥
वाग्देवीवचसोरेष पर्य्यायः परिकीर्त्तितः ।यथास्थानं यथायोग्यं भेद ऊह्यो मनीषिभिः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
 * ॥
(यथा,  हितोपदेशे ।“असेवितेश्वरद्वारमदृष्टविरहव्यथम् ।अनुक्तक्लीववचनं धन्यं कस्यापि जीवनम् ॥
”)तत्तु त्रिविधम् । यथा,  --वशिष्ठ उवाच ।“वचनं त्रिविधं शैल लौकिके वैदिके तथा ।सर्व्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्म्मलज्ञानचक्षुषा ॥
असत्यमहितं पश्चात् सांप्रतं श्रुतिसुन्दरम् ।सुबुद्धिशत्रुर्व्वदति नहि तेषां कदाचन ॥
आपदः प्रीतिजनकं परिणामसुखावहम् ।दयालुर्धर्म्मशीलश्च बोधयत्येव बान्धवम् ॥
श्रुतिमात्रात् सुधातुल्यं सर्व्वकाले सुखावहम् ।सत्यं सारं हितकरं वचसां श्रेष्ठमीप्सितम् ॥
एवं स त्रिविधं शैल नीतिसारनिरूपितम् ।कथ्यतां त्रिषुमध्ये किं वदामि वाक्यमीप्सि-तम् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ४१ अध्यायः ॥
विभक्तिः । सा तु स्यादिस्त्यादिश्च । यथा ।“क्तेरेकैकं वचनं क्रमात् क्वद्बव्वसंज्ञं स्यात् ।” इतिमुग्धबोधव्याकरणम् ॥
 तद्वैदिकपर्य्यायः । श्लोकः१ धारा २ इळा ३ गौः ४ गौरी ५ गान्धर्व्वी६ गभीरा ७ गम्भीरा ८ मन्द्रा ९ मन्द्राजनी१० वाशी ११ वाणी १२ वाणीची १३ वाणः१४ पविः १५ भारती १६ धमनिः १७ नाळीः१८ मेना १९ मेळिः २० सूर्य्या २१ सरस्वती २२निवित् २३ स्वाहा २४ वग्नुः २५ उपब्दिः २६मायुः २७ काकुत् २८ जिह्वा २९ घोषः ३०स्वरः ३१ शब्दः ३२ स्वनः ३३ ऋक् ३४ होत्रा३५ गीः ३६ गाथा ३७ गणः ३८ धेना ३९ ग्नाः४० विपा ४१ नग्ना ४२ कशा ४३ धिषणा ४४नौः ४५ अक्षरम् ४६ मही ४७ अदितिः ४८शची ४९ वाक् ५० अनुष्टुप् ५१ धेनुः ५२वल्गुः ५३ गल्दा ५४ सरः ५५ सुपर्णी ५६वेकुरा ५७ । इति सप्तपञ्चाशत् वाङ्नामानि ।इति वेदनिघण्टौ । १ । ११ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वचन न०
  वच--ल्युट् । १ कथने २ वाक्ये अमरः ३ शुण्ठ्याम्शब्दच० कर्त्तरि ल्यु । व्याकरणोक्ते संख्यार्थके सुप्-तिङस्वरूपे प्रत्यये च । “सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु विभक्ति-वचनेषु च” ।

Capeller

German

 वचन॑ redend,  redefertig
 (—°) bezeichnend, 
ausdrückend (Abstr.
°ता f.
 , 
°त्व n.
 ), 
ausgedrückt werdend durch (Instr. 0.
—°) n.
  das Sprechen,  Aussprache,  Be-
nennung,  Bestimmung
 Ausspruch, 
Regel (g.)
 Rat,  Geheiß,  Befehl
 Zahl, 
Numerus (g.). वचनं कर् o.
°ने क्था
jemds. Rat o. Befehl befolgen.  वचनात्
u. वचनेन auf Befehl o. im Namen von
(Gen.  o. —°).

Grassman

German

 vacaná,  a. (von vac),  1〉 redend,  redefertig
 2〉 bildlich vom Soma
 3〉 substantivisch der Redende,  der Sänger
 vgl. ni-vácana,  mádhuvacana.
-ásya 2〉 mádhvas (kavés) {480, 1}. — 3〉 vípas {490, 12}.
-ébhis 1〉 ṛ́kvabhis {939, 9}.

Stchoupak

French

 वचन-
 nt. fait de parler,  parole,  langage,  discours,  propos, 
énonciation 
 ordre,  conseil (-अं कृ- ou -ए स्था- obéir à un
ordre,  suivre un conseil) 
 nombre grammatical 
 -ई-कृ- exposer au blâme.
°कर- -ई- a. qui fait ce qu'on dit,  obéissant 
 °कारक-
°कारिन्- id.
°गोचर- a. qui fait l'objet de la conversation. 
°गौरव- nt. respect de la parole,  de l'ordre (reçu).
°पटु- a. habile parleur,  éloquent.
°रचना- f.
  arrangement (habile) des mots,  éloquence.
°शत- nt. centaine de paroles,  propos bien des fois répétés.
°सहाय- m.
  interlocuteur,  compagnon auquel on peut parler.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.