वाचक (vAcaka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishवाचक - vAcaka - - speaker
अन्तस्थभणक - antasthabhaNaka - - onboardspeaker [ computer ]
अन्तस्थभाषक - antasthabhASaka - - onboardspeaker [ computer ]
सहायभाषक - sahAyabhASaka - - auxiliaryspeakers [ computer ]
भणितृ - bhaNitR - - speaker
वचन - vacana - - speaker
वद - vada - - speaker
वादक - vAdaka - - speaker
वदावद - vadAvada - - speaker
वद्मन् - vadman - - speaker
वादिन् - vAdin - - speaker
भाषितृ - bhASitR - - speaker
वक्तृ - vaktR - - speaker
प्रयोक्तृ - prayoktR - - speaker
वदितृ - vaditR - - speaker
श्रवनाधिकारिन् - zravanAdhikArin - - speaker
वग्नु - vagnu - - speaker
वक्तृक - vaktRka - - speaker
इदम् - idam - - this here [ referring to something near the speaker ]
वल्क - valka - - speaker on
वाचक - vAcaka - - speaker
वाचक - vAcaka - - saying
वाचक - vAcaka - - expressive
वाचक - vAcaka - - telling anything
वाचक - vAcaka - - declaring
वाचक - vAcaka - - treating of
वाचक - vAcaka - - expressed by words
वाचक - vAcaka - - signifying
वाचक - vAcaka - - verbal
वाचक - vAcaka - - expressing
वाचक - vAcaka - - speaking
वाचक - vAcaka - - expressive of
वाचक - vAcaka - - speaking of
वाचक - vAcaka - - significant sound
वाचक - vAcaka - - reciter
वाचक - vAcaka - - messenger
वाचक - vAcaka - - word
पर्याय-वाचक - paryAya-vAcaka - - synonym
वाचक vAcaka speaker
वाचक vAcaka telling anything
वाचक vAcaka declaring
वाचक vAcaka treating of
वाचक vAcaka expressed by words
वाचक vAcaka signifying
वाचक vAcaka verbal
वाचक vAcaka expressing
वाचक vAcaka speaking
वाचक vAcaka expressive of
वाचक vAcaka speaking of
वाचक vAcaka saying
वाचक vAcaka expressive
वाचक vAcaka significant sound
वाचक vAcaka reciter
वाचक vAcaka messenger
वाचक vAcaka word
पर्याय-वाचक paryAya-vAcaka synonym
वाचक vAcaka speaker
अन्तस्थभणक antasthabhaNaka onboard speaker [ computer ]
अन्तस्थभाषक antasthabhASaka onboard speaker [ computer ]
सहायभाषक sahAyabhASaka auxiliary speakers [ computer ]
भणितृ bhaNitR speaker
वचन vacana speaker
वद vada speaker
वादक vAdaka speaker
वदावद vadAvada speaker
वद्मन् vadman speaker
वादिन् vAdin speaker
भाषितृ bhASitR speaker
वक्तृ vaktR speaker
प्रयोक्तृ prayoktR speaker
वदितृ vaditR speaker
श्रवनाधिकारिन् zravanAdhikArin speaker
वग्नु vagnu speaker
वक्तृक vaktRka speaker
इदम् idam this here [ referring to something near the speaker ]
वल्क valka speaker on
Wilson
EnglishApte
Englishवाचक [vācaka], [वच्-ण्वुल्]
Speaking, declaring, explanatory
उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्तिते 4.25.31.
Expressing, signifying, denoting directly (as a word, distinguished from लाक्षणिक and व्यञ्जक)
साक्षात् संकेतितं यो$र्थमभिधत्ते स वाचकः K. 2.
Verbal.
कः A speaker.
A reader.
A significant word.
A messenger. -पदम् a significant word.
Apte 1890
Englishवाचक a. [वच्-ण्वुल्] 1 Speaking, declaring, explanatory.
2 Expressing, signifying, denoting directly (as a word, distinguished from लाक्षणिक and व्यंजक)
साक्षात्सकेतितं योर्थमभिधत्ते स वाचकः K. P. 2.
3 Verbal.
कः 1 A speaker.
2 A reader.
3 A significant word.
4 A messenger.
Comp.
पदं a significant word.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishवाचक, अस्, आ, अम्, speaking, declaratory, expla-
natory, expressive of, significant, expressing, signifying
verbal, expressed by words
(अस्), m. a speaker, reader
a significant sound, word
a messenger.
—वाचक-
ता, f. or वाचक-त्व, अम्, n. expressiveness, signifi-
cance.
—वाचक-पद, अम्, n. an expressive or sig-
nificant word, explicit term.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiवाचक
वि* - वक्ति अभिधावृत्त्या बोधयति अर्थात् वच् + ण्वुल्
"बोलने वाला, घोषणा करने वाला, व्याख्यात्मक"
वाचक
वि* - -
"अभिव्यक्त करने वाला, अर्थ बतलाने वाला, प्रत्यक्ष संकेत करने वाला"
वाचक
वि* - -
मौखिक
वाचकः
- -
वक्ता
वाचकः
- -
पाठक
वाचकः
- -
महत्त्वपूर्ण शब्द
वाचकः
- -
दूत
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritब्रू (ब्रू꣡ञ् व्यक्तायां वाचि - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = वचनम्
अनीयर् = वचनीयः - वचनीया
ण्वुल् = वाचकः - वाचिका
तुमुँन् = वक्तुम्
तव्य = वक्तव्यः - वक्तव्या
तृच् = वक्ता - वक्त्री
क्त्वा = उक्त्वा
ल्यप् = प्रोच्य
क्तवतुँ = उक्तवान् - उक्तवती
क्त = उक्तः - उक्ता
शतृँ = ब्रुवन् - ब्रुवती
शानच् = ब्रुवाणः - ब्रुवाणा
वच् (व॒चँ꣡ परिभाषणे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = वचनम्
अनीयर् = वचनीयः - वचनीया
ण्वुल् = वाचकः - वाचिका
तुमुँन् = वक्तुम्
तव्य = वक्तव्यः - वक्तव्या
तृच् = वक्ता - वक्त्री
क्त्वा = उक्त्वा
ल्यप् = प्रोच्य
क्तवतुँ = उक्तवान् - उक्तवती
क्त = उक्तः - उक्ता
शतृँ = वचन् - वचती
वच् (व꣡चँ꣡ परिभाषणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वाचनम् / वचनम्
अनीयर् = वाचनीयः / वचनीयः - वाचनीया / वचनीया
ण्वुल् = वाचकः - वाचिका
तुमुँन् = वाचयितुम् / वचितुम्
तव्य = वाचयितव्यः / वचितव्यः - वाचयितव्या / वचितव्या
तृच् = वाचयिता / वचिता - वाचयित्री / वचित्री
क्त्वा = वाचयित्वा / वचित्वा
ल्यप् = प्रवाच्य / प्रोच्य
क्तवतुँ = वाचितवान् / उचितवान् - वाचितवती / उचितवती
क्त = वाचितः / उचितः - वाचिता / उचिता
शतृँ = वाचयन् / वचन् - वाचयन्ती / वचन्ती
शानच् = वाचयमानः / वचमानः - वाचयमाना / वचमाना
Abhyankara Grammar
Englishवाचक expressive, as contrasted with द्योतक्र, व्यञ्जक, सूचक and भेदक which 41 ७ mean suggestive
the term is used in connection with words which directly convey their sense by denotation, as opposed to words which convey indirectly the sense or suggest it as the prefixes or Nipatas do.
Wordnet
Sanskrit सूचक, वाचक
सूचयति इति।
"इमाः कविताः तस्य अनुभूतेः सूचकाः सन्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetankha ton byed pa
१) वाचक २) स्वाध्याय ३) स्वाध्यायन
rjod par byed pa
१) अभिधान २) अभिधायिन् ३) अभिलप्यते ४) वाचक
brjod pa
१) अनुव्याहरत् २) अभिधान ३) अभिधायिन् ४) अभिधीयते ५) आभिलाप ६) अभिलाप्य ७) अभिहित ८) आख्यान ९) आचक्षते १०) आम्नात ११) आम्नायते १२) आरोचन १३) आह १४) इरित १५) उक्त १६) उच्चारण १७) उच्चारयितव्य १८) उच्यते १९) उच्यमान २०) उदाहार २१) उदीरयति २२) उद्दिष्ट २३) उद्भावक २४) उद्भावन २५) उद्भावना २६) उद्भावित २७) उपदिश्यमान २८) कथयत् २९) कथ्यते ३०) कीर्ति ३१) ख्याप्यते ३२) जल्प ३३) जल्पते ३४) निश्चारयति ३५) पठन्ति ३६) पर्याय ३७) पाठ ३८) प्रकाशित ३९) प्रभावना ४०) प्रयुक्त ४१) प्रलाप ४२) प्रव्याहार ४३) प्रशंसा ४४) भणामि ४५) भाषते ४६) भाषिन् ४७) मत ४८) मन्त्रणा ४९) युक्त ५०) लपति ५१) वक्तव्य ५२) वक्ति ५३) वक्तुम् ५४) वचन ५५) वर्ण ५६) वर्णित ५७) वाचक ५८) वाचना ५९) वाचिन् ६०) वाद ६१) व्यपदेश ६२) व्याहरमाण ६३) व्याहार ६४) सूचयसि ६५)
brjod par byed pa
१) वद् २) वाचक
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचकः, (वक्ति अभिधावृत्त्या बोधयत्यर्थान्इति । वच् + ण्वुल् ।) शब्दः । यथा । शास्त्रेशब्दस्तु वाचकः । इत्यमरः ॥
द्वे वाचके ।प्रकृतिप्रत्ययद्वारेणार्थस्य वाचको गवादिरूपःशास्त्रे व्याकरणे तर्कादौ च शब्द उच्यते । लोकेतु संस्वृतोऽसंस्कृतः शब्द उच्यते । वक्तीतिवाचकः णकः । इति भरतः ॥
तत्पर्य्यायः ।यथा । शब्दाभिलापौ त्वभिधाभिधानंवाचको ध्वनिः । ह्रासः कुहरितञ्चेति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
* ॥
(तल्लक्षणं यदुक्तं मुग्धबोधटीकायांदुर्गादासः ।“साक्षात् सङ्केतितं योऽर्थमभिधत्त सवाचकः ॥
* ॥
वाचयतीति । वच् + णिच् + ल्वुल् ।) कथकः ।पुराणादिपाठकः । यथा, --“ब्राह्मणं वाचकं विद्यान्नान्यवर्णजमादरात् ।श्रुत्वान्यवर्णजाद्राजन् वाचकान्नरकं व्रजेत् ॥
”तथा ।“देवार्च्चामग्रतः कृत्वा ब्राह्मणानां विशेषतः ।ग्रन्थिञ्च शिथिलं कुर्य्याद्वाचकः कुरुनन्दन ! ।पुनर्ब्बध्नीत तत् सूत्रं न मुक्त्वा धारयेत् क्वचित् ॥
हिरण्यं रजतं गाश्च तथा कांस्योपदोहनाः ।दत्त्वा तु वाचकायेह श्रुतस्याप्नोति तत्फलम् ॥
”कांस्योपदोहनाः कांस्यक्रोडाः ।“वाचकः पूजितो शेन प्रसन्नास्तस्य देवताः ॥
”तथा ।“ज्ञात्वा पर्व्वसमाप्तिञ्च पूजयेद्वाचकं बुधः ।आत्मानमपि विक्रीय य इच्छेत् सफलं क्रतुम् ॥
”तथा ।“विस्पष्टमद्रुतं शान्तं स्पष्टाक्षरपदं तथा ।कलस्वरसमायुक्तं रसभावसमन्वितम् ॥
बुध्यमानः सदात्यर्थं ग्रन्थार्थं कृत्स्नशो नृप ।ब्राह्मणादिषु सर्व्वेषु ग्रन्थार्थं चार्पयेन्नृप ! ।य एवं वाचयेद्ब्रह्मन् स विप्रो व्यास उच्यते ॥
”तथा ।“सप्तस्वरसमायुक्तं काले काले विशाम्पते ।प्रदर्शयन् रसान् सर्व्वान् वाचयेद्वाचको नृप ! ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritवाचक वक्ति अभिधावृत्त्या बोधयति वच--ण्वुल् ।“साक्षात् सङ्केतितं योऽर्थमभिधत्ते स वाचकः” इत्युक्ते१ शब्दभेदे २ कथके । वाचयति वच--णिच्--ण्वुल् ।३ पुराणादिपाठके “वाचकः पूजितो येनेति” पुरा०“ब्राह्मणं वाचकं विद्यान्नान्थवर्णजमादरात् । श्रुत्वान्य-वर्णजाद्राजन्! वाचकान्नरकं व्रजेत्” । तथा “देवार्च्चा-मग्रतः कृत्वा ब्राह्मणानां विशेषतः । ग्रन्थिञ्च शिथिलंकुर्य्याद्वाचकः कुरुनन्दन! । पुनर्बघ्नीत तत्सूत्रं न मुक्त्वाधारयेत् क्वचित् । हिरण्यं रजतं गाश्च तथा कांस्योपदो-हनाः । दत्त्वा तु वाचकायेह श्रुतस्याप्नाति तत् फलम्” ।कांस्योपदोहनाः कांस्यक्रोडाः “वाचकः पूजितो येनप्रसन्नास्तस्य देवताः” । तथा “ज्ञात्वा पर्वसमाप्तिच्च पूजये-द्वाचकं बुधः । आत्मानमपि विक्रीय य इच्छेत् सुफलंक्रतुम्” । तथा “विस्पष्टमद्रुतं शान्तं स्पष्टाक्षरपदंतथा । कलस्वरसमायुक्तं रसभावसमन्वितम् । बुध्यमानःसदात्यर्थं ग्रन्थार्थं कृत्स्नशो नृप! । ब्राह्मणादिषुसर्वेषु ग्रन्थार्थं चार्पयेन्नृप! । य एवं वाचयेद् ब्रह्मन्म विप्रो व्यास उच्यते” । तथा “सप्तस्वरसमायुक्तं कालेकाले विशाम्पते! । प्रदर्शयन् रसान् सर्वान् वाचयेद्वाचको नृप” ति० त० ।वाचकलक्षणादि हेमा० दा० नन्दिपु० उक्त यथा“वाचको ब्राह्मणः प्राज्ञः श्रुतशास्त्रो महामनाः ।अभ्यस्ताक्षरविन्यासो वृत्तशास्वविशारदः । शब्दार्थवित्प्रगल्भश्च विनीतो मेधया पुनः । गीतिज्ञो वाक्य-लश्राव्यः स्वरेणाखिलभाषकः” इत्युपक्रमे एवंविधा-नतो वाच्यं वाचकेन विपश्चिता । तपःशमात्मकं मर्वंस्वर्गादिफलसाधकम् । शनैर्विबोध्य वै वाच्यमध्यात्मादिच यद् भवेत् । क्रुद्धोक्तियुद्धसंक्षोर्भ धारावर्त्तोन (वे-गेन) वाचयेत् । सरागं ललितैर्वाक्यैर्वाचयेत् वृद्धसङ्गमे ।नानावृत्तानुरूपेण लालित्येन च वाचयेत् । सर्गाध्यायेसमाप्ते च कथापर्य्यन्त एव वा । प्रशस्तशब्दसंयोगे कुर्य्या-दिति विरामणम् । समाप्तौ वाचक्रो भीष्म! ब्रूयादेवंविचक्षणः । अवधार्य्य जगच्छान्तिमन्ते शान्त्युदकंसृजेत् । सुश्रुतं सुश्रुतं ब्रूयादस्तु व्याख्यातमित्यदः ।लोकः प्रवर्त्ततां धर्मे राजा चास्तु सदा जती । धर्मवान्धनसम्पन्नो गुरुश्चात्र निरामयः । इति प्रोच्य यथा-ऽऽयातं गन्तव्यं च विभावतः ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.