| YouTube Channel

अश्विनी (azvinI)

 
शब्दसागरः
English
अश्विनी
f.
 (-नी)
1. The first of the twenty-eight Nakshatras or constella-
tions in the moons path, hence considered its mansions.
2. In my-
thology, a nymph, the asterism personified.
3. The wife of SURYA,
who concealed herself in the form of a mare.
E.
 अश्व a horse, इन् and
ङीप् affixes
the symbol of the Nakshatra is a horse's head, figured
by three stars in the head of ARIES.
Yates
English
अश्विनी (नी) 3.
f.
 The first lunar
mansion
a nymph, wife of
the sun.
Spoken Sanskrit
English
अश्विनी azvinI
f.
 head of Aries or the first of the 28 nakSatras
Wilson
English
अश्विनी
f.
 (-नी)
1 The first of the twenty-eight Nakṣatras or constellations in the moon's
path, hence considered its mansions.
2 In mythology, a nymph, the asterism personified.
3 The wife of SŪRYA, who concealed herself in the form of a mare.
E.
 अश्व a horse, इन् and ङीप् affix
the symbol of the Nakṣatra
is a horse's head, figured by three stars in the head of ARIES.
Apte
English
अश्विनी [aśvinī], [अश्वस्तदुत्तमाङ्गाकारो$स्त्यस्य इनि ङीप्]
The first of the 27 Nakṣatras or lunar mansions (consisting of three stars).
A nymph considered in later times as the mother of the Aśvins, the wife of the Sun, who concealed herself in the from of a mare.Comp. -कुमारौ, -पुत्रौ, -सुतौ the twin sons of Aśvinī, the Sun's wife.
Apte 1890
English
अश्विनी [अश्वस्तदुत्तमांगाकारोऽस्त्यस्य इनि ङीप्] 1 The first of the 27 Nakshatras or lunar mansions (consisting of three stars).
2 A nymph considered in later times as the mother of the Aśvins, the wife of the sun, who concealed herself in the form of a mare.
Comp.
कुमारौ,
पुत्रौ,
सुतौ the twin sons of Aśvinī, the sun's wife.
Monier Williams Cologne
English
अश्विनी (इ॑नी),
f.
N.
 of the wife of the two Aśvins (who in later times was considered as their mother
cf.
 अश्विनी-पुत्रौ below),
RV.
 v, 46, 8
the head of Aries or the first of the 28 Nakṣatras,
Jyot.
VarBṛS.
(अश्विनि, shortened for the sake of metre),
Sūryas.
Apte Hindi
Hindi
अश्विनी
स्त्री*
 - अश्व+इनि +ङीप्
२७ नक्षत्रों में सबसे पहला नक्षत्र
अश्विनी
स्त्री*
 - अश्व+इनि +ङीप्
"एक अप्सरा जो वाद में अश्विनीकुमारों की माता मानी जाने लगी, सूर्य पत्नी जो कि घोड़ी के रुप में छिपी हुई थी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अश्विनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವಿನೀ ನಕ್ಷತ್ರ
निष्पत्तिः - > "इनिः" (५-२-११५) । "ङीप्" (४-१-५)
व्युत्पत्तिः - > अश्वः अश्वरूपमस्त्यस्याः
अश्विनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ /ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ
L R Vaidya
English
aSvinI {% f. %} 1. A nymph considered as the mother of the Aśvins
2. the first lunar mansion consisting of three stars.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
२, अंस, अक्षि, अन्तक, अम्बक, अयन, अश्वि, अश्विनी, ईक्षण, ओष्ठ, कर, कर्ण, कुच, कुटुम्ब, गरुत्, गुल्फ, चक्षु, जङ्घा, जानु, दस्र, दृश् , दृष्टि, दोः, द्वन्द्व, द्वय, द्वि, ध्रुव, नय, नयन, नासत्य, नेत्र, पक्ष, पाणि, बाहु, भुज, भुजा, यम, यमल, युग, युगल, युग्म, रविचन्द्रौ, रविपुत्र, लोचन, श्रोत्र, स्तन, हस्त
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) अश्वः अश्वरूपं विद्यते यस्याः । अश्व + इनिः + ङीप् । "अत इनिठनौ" (५.२.११५) । १. नक्षत्रभेदः, अश्वयुक् । ‘अश्वयुगश्विनी’ (अमरः) २. अश्वरूपिणी सूर्यपत्नी, त्वष्टृपुत्री । संज्ञादेवी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अश्विनी, अश्वयुक्
noun
अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतप्रथमनक्षत्रम्।
"अश्विन्याः अनन्तरं भरणी आगच्छति।"
Synonyms:
 अश्विनी
noun
सः कालः यदा चन्द्रमाः सप्तविंशतिषु नक्षत्रेषु प्रथमे नक्षत्रे वर्तते।
"मम भागिनेयः अश्विन्यां जातः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नक्षत्रं तारका ताराज्योतिषी भमुडु ग्रहः ॥ १०७ ॥
धिष्ण्यमृक्षमथाश्विन्यश्वकिनी दस्रदेवता ।
अश्वयुग्वालिनी चाथ भरणी यमदेवता ॥ १०८ ॥
-wordlist-
नक्षत्र (क्ली), तारका (त्रि), तारा (पुंस्त्री), ज्योतिस् (क्ली), भ (क्ली), उडु (स्त्रीक्ली), ग्रह (पुं), धिष्ण्य (क्ली), ऋक्ष (क्ली), अश्विनी (स्त्री), अश्वकिनी (स्त्री), दस्रदेवता (स्त्री), अश्वयुज् (स्त्री), बालिनी (स्त्री), भरणी (स्त्री), यमदेवता (स्त्री)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: अश्विन्यौ
Root: अश्विनी
Gender: स्त्री
Number: बहु
अर्थः ⇒ अश्विनी-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ Two of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|42|1 ► अश्विन्यौ वालिन्यावश्वयुजावाश्वकिन्यौ च। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|42|1 ⇢ अश्विन्यौ (अश्विनी) (स्त्री) ⇒ Two of the 27 nakṣatras ⇒ अश्विनी-नक्षत्रम्
➠ 2|1|42|1 ⇢ वालिन्यौ (वालिनी) (स्त्री) ⇒ Epithet of Aṣwini ⇒ अश्विनी-नक्षत्रम्
➠ 2|1|42|1 ⇢ अश्वयुजे (अश्वयुज) (स्त्री) ⇒ Epithet of Aṣwini ⇒ अश्विनी-नक्षत्रम्
➠ 2|1|42|1 ⇢ आश्वकिन्यौ (आश्वकिनी) (स्त्री) ⇒ Epithet of Aṣwini ⇒ अश्विनी-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
Mahabharata
English
Aśvinī^1, a nakshatra, the first of the younger series, the twenty-seventh of the older, beginning with Kṛttikā (see Whitney to Sūº Siº, VIII, 9
VP. II, ch. 8, vol. ii, p. 261 ff.
junction-star Arietis).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 64, 3285 (he who under A. gives a carriage yoked with horses is reborn in a family that is rich in elephants, horses, and carriages).--§ 749 (do.): 89, 4268 (plur.: ºshv aśvān vindeta, obtains horses
of the result of bringing a śrāddha “aśvinīyoge”).--§ 759 (do.): 110, 5390 (ºyāṃ sakthinī caiva, cf. Aśleshāḥ).--Cf. Aśvinī^2.
Aśvinī^2, a tīrtha (?). § 733 (Ānuśās.): XIII, 25, 1708 (ºyām: then a man acquires beauty and glory--rūpavarcaskam--after death).
Vedic Reference
English
Aśvinī. See Nakṣatra.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अश्विनी,
स्त्री,
 (अश्वः अश्वरूपं विद्यते यस्याः । अश्व+ इन् + ङीप् ।) सप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतप्रथम-नक्षत्रं । अश्विन्यादयो रेवत्यन्ताः सप्तविंशति-तारा दक्षस्यापत्यत्वात् दाक्षायण्य उच्यन्ते । तत्प-र्य्यायः । अश्वयुक् २ दाक्षायणी ३ । इत्यमरः ॥
सा चन्द्रस्य भार्य्या । नवपादात्मकमेषराशेरादि-चतुष्पादरूपा च ॥
अस्या रूपं । घोटकमुखा-कृतितारात्रयात्मकं । अस्या अधिष्ठात्री देवताअश्वारूढपुरुषः । इति ज्योतिःशास्त्रं । तस्यांजातफलं । “सदैव देवाभ्युदितो विनीतः सत्त्वा-न्वितः प्राप्तसमस्तसम्पत् । योषाविभूषात्मज-भूरितोषः स्यादश्विनीजन्मनि मानवस्य” । इतिकोष्ठीप्रदीपः ॥
तस्य मस्तकोपरि उदये कर्कट-लग्नस्य १ । ३० त्रिंशत्पलाधिकदण्डैको गतो भ-वति । यथा । “तन्वि घोटकमुखाकृतौ त्रिभेमस्तकोर्द्ध्वपथभाजि वाजिनि । चारुचन्द्रमुखिकर्कटोदयात् निर्गता गगनरन्ध्रलिप्तिका” ॥
इतिश्रीकालिदासकृतरात्रिलग्ननिर्णयः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अश्विनी स्त्री अश्वस्तदुत्तमाङ्गाकारोऽस्त्यस्य इनि ङीप् ।सप्तविंशतिधाविभक्तराशिचक्रस्य प्रथमे भागे । अस्या-स्तथाकारत्वमश्लेषाशब्दे उक्तम् । “अश्निनीमघमूलानांगण्डा आद्यास्त्रिनाडिकाः” ज्यो० नक्षत्रपरत्वे
न०
 ।“पुष्याश्विहस्ता लघुः” ज्यो० अश्वाया आकारोऽस्त्यस्याः इनिङीप् । हयरूपधारिण्यां त्वष्टृसुतायां ३ सवितुर्भा-र्य्यायामरुणात्मजशब्दे २६९ पृ० विवृतिः ।