विवस्वत् (vivasvat)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विवस्वत् m.
  (-स्वान्)
	 1. A god.
	 2. The sun. 
	 3. ARUṆA,  the charioteer of
the sun. 
	 4. The seventh or present MANU
 also VAIVASWATA.
	 f.
 
(-ती) The city of the sun. 
 E.
  वि implying variety,  वस् to cover or
hide,  aff.
   क्विप्
 विवस् here said therefore to imply various covering, 
as a garment of light,  i. e. the rays of the sun,  and मतुप् poss. aff.
  

Capeller Eng

English

 वि॑वस्वन्त् a.
  lighting up,  matutinal
 m.
  N.
  of a god, 
later E.
  of the sun or the god of the sun. 

 विव॑स्वन्त् a.
  lighting up,  matutinal
 m.
  N.
  of a god, 
later E.
  of the sun or the god of the sun. 

Yates

English

 वि-वस्वत् (स्वान्) 5.
m.
  A god
 the sun, 
or his charioteer
 7th
Menu. f.
 
City of the sun. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   विवस्वत्  vivasvat  adj.
   of,  relating to,  or occurring in the morning  
   विवस्वत्  vivasvat  adj.
   shining forth   
   विवस्वत्  vivasvat  adj.
   diffusing light  
   विवस्वत्  vivasvat  m.
   Brilliant one   
   विवस्वत्  vivasvat  m.
   god     
            

Wilson

English

 विवस्वत्
m.
  (-स्वान्)
1 A god.
2 The sun. 
3 ARUṆA,  the charioteer of the sun. 
4 The seventh or present MANU
 also VAIVASVATA.
f.
  (-ती) The city of the
sun. 
E.
  वि implying variety,  वस to cover or hide,  affix क्विप्,  विवस्
here said therefore to imply various covering,  as a garment of light,  i. e. the
rays of the sun,  and मतुप् poss. aff.
  

Apte

English

विवस्वत् [vivasvat],  m.
 

The sun
 त्वष्टा विवस्वतमिवोल्लिलेख Ki.*
  17. 48
5.48
 R.*
  1.3
17.48
 एकः श्लाध्यो विवस्वान् परहितकर- णायैव यस्य प्रयासः Nāg.3.18.

N.
  of Aruṇa. 

N.
  of the present Manu.

A god.

The Arka plant. -तीf.  The city of the sun
 L.
  D. B.

Apte 1890

English

 विवस्वत् m. 1 The sun
 त्वष्टा विवस्वतमिवोल्लिलेख Ki. 17. 48,  5. 48
 R. 10. 30,  17. 48. 
2 N. of Aruṇa. 
3 N. of the present Manu. 
4 A god. 
5 The Arka plant. 

Monier Williams Cologne

English

 वि॑-वस्वत् or वि-व॑स्वत् mfn.
   shining forth,  diffusing light,  matutinal (applied to Uṣas Agni &c.
  
 सदने विवस्वतः,  ‘at the seat of Fire’),  RV.
  
 VS.
 
 Kāṭh.

 वि॑-वस्वत् m.
  ‘the Brilliant one’,  N.
  of the Sun (sometimes regarded as one of the eight Ādityas or sons of Aditi,  his father being Kaśyapa
 elsewhere he is said to be a son of Dākṣāyaṇī and Kaśyapa
 in epic poetry he is held to be the father of Manu Vaivasvata or,  according to another legend,  of Manu Sāvarṇi by Sa-varṇā
 in RV.
   x,  17,  1 he is described as the father of Yama Vaivasvata,  and in RV.
   x,  17,  2 as father of the Aśvins by Saraṇyū,  and elsewhere as father of both Yama and Yamī,  and therefore a kind of parent of the human race),  RV.
   &c.
   &c.
  

 the Soma priest,  RV.
   ix,  14,  5 &c.
  

 N.
  of Aruṇa (charioteer of the Sun),  W.
 

 of the seventh or present Manu (more properly called Vaivasvata,  as son of Vivasvat),  RV.
   viii,  52,  1

 N.
  of a Daitya,  MBh.
  

 a god,  L.
 

 N.
  of the author of the hymn,  RV.
   x,  13 (having the patronymic Āditya),  Anukr.
 

 N.
  of the author of a Dharma-śāstra (cf.   -स्मृति)

Monier Williams 1872

English

 विवस्वत्,  आन्,  m. ‘the brilliant one, ’ N. of the
Sun,  (sometimes regarded as one of the eight Ādityas
or sons of Aditi,  his father being Kaśyapa
 elsewhere
he is said to be a son of Dākṣāyaṇī and Kaśyapa
in epic poetry he is held to be the father of Manu
Vaivasvata [or according to another legend of Manu
Sāvarṇi by Sa-varṇā],  and therefore a kind of parent
of the human race [see Manu]
 in Ṛg-veda X. 17, 
1. he is described as the father of Yama Vaivasvata, 
and in Ṛg-veda X. 17,  2. as father of the Aśvins by
Saraṇyū,  and elsewhere as father of both Yama and
Yamī
 according to Nīla-kaṇṭha,  the name विवस्वत्
is derived fr. 2. वि-वस्,  in the sense विशेषेण आच्छा-
दयति)
 N. of Aruṇa (charioteer of the Sun)
 of
the seventh or present Manu,  (more properly called
Vaivasvata,  as son of Vivasvat)
 a god
 N. of the
author of the hymn Ṛg-veda X. 13 (having the
patronymic Āditya)
 N. of the author of a Dharma-
śāstra
 (अती),  f.,  N. of the city of the Sun.

Benfey

English

 विवस्वन्त् वि-वस् + वन्त्,  (2. वस्)
 I. m.
 
 1.
The sun,  Pañc. v. d. 37
 Kir. 5,  48.
 2. Aruṇa,  the charioteer of the sun. 
 3. The seventh Manu (see वैवस्वत).
 4. A god.
 II. f.
  वती,  The city of the
sun. 

Apte Hindi

Hindi

विवस्वत्
पुं*
  - विशेषेण वस्ते आच्छादयति - वि + वस् + क्विप् + मतुप्
सूर्य

विवस्वत्
पुं*
  - -
अरुण का नाम

विवस्वत्
पुं*
  - -
वर्तमान मनुका नाम

विवस्वत्
पुं*
  - -
देव

विवस्वत्
पुं*
  - -
"अर्क का पौधा,  मदार"

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१२,  अर्क,  आदित्य,  इन,  उष्णांशु,  गण,  चक्र,  तपन,  तरणि,  तिग्मांशु,  तीक्ष्णांशु,  दिनकर,  दिननाथ,  दिनप,  दिनमणि,  दिनेश,  दिवाकर,  द्युमणि,  नर,  नृ, ना,  पतङ्ग,  पूषन्,  प्रद्योतन,  भगण,  भानु,  भानुमत्,  भास्कर,  मण्डल,  मार्तण्ड,  मास,  मित्र,  मिहिर,  रवि,  राशि,  विवस्वत्,  व्यय,  शङ्कु,  सवितृ,  सूर्य,  हंस

Lanman

English

 vívasvant,  a. lighting up
 as m. Vivasvant, 
 name of a god of the dawning daylight
or morning-sun,  father of the twins
Yama and Yamī and of the Aśvins, 
8513,  14. [√1vas + vi,  ‘light up, ’ see
 1233e.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
 
आदित्य (पुं),  सवितृ (पुं),  अर्यमन् (पुं),  खरांशु (पुं),  सहस्रांशु (पुं),  उष्णांशु (पुं),  अंशु (पुं),  रवि (पुं),  मार्तण्ड (पुं),  तरणि (पुं),  गभस्ति (पुं),  अरुण (पुं),  भानु (पुं),  नभोमणि (पुं),  अहर्मणि (पुं),  सूर्य (पुं),  अर्क (पुं),  किरण (पुं),  भग (पुं),  ग्रहपुष (पुं),  पूषन् (पुं),  पतङ्ग (पुं),  खग (पुं),  मार्ताण्ड (पुं),  यमुनाजनक (पुं),  कृतान्तजनक (पुं),  प्रद्योतन (पुं),  तापन (पुं),  ब्रध्न (पुं),  हंस (पुं),  चित्रभानु (पुं),  विवस्वत् (पुं),  सूर (पुं),  त्वष्टृ (पुं),  द्वादशात्मन् (पुं),  हेलि (पुं),  मित्र (पुं),  ध्वान्ताराति (पुं),  अब्जहस्त (पुं),  अंशुहस्त (पुं),  चक्रबान्धव (पुं),  अब्जबान्धव (पुं),  अहर्बान्धव (पुं),  सप्तसप्ति (पुं),  दिवाकर (पुं),  दिनकर (पुं),  अहस्कर (पुं),  दिवसकर (पुं),  प्रभाकर (पुं),  विभाकर (पुं),  भास्कर (पुं),  मिहिर (पुं),  विरोचन (पुं),  ग्रहपति (पुं),  अब्जिनीपति (पुं),  गोपति (पुं),  द्युपति (पुं),  विकर्तन (पुं),  हरि (पुं),  शुचि (पुं),  इन (पुं),  गगनध्वज (पुं),  गगनाध्वग (पुं),  हरिदश्व (पुं),  जगत्साक्षिन् (पुं),  कर्मसाक्षिन् (पुं),  भास्वत् (पुं),  विभावसु (पुं),  त्रयीतनु (पुं),  जगच्चक्षुस् (पुं),  तपन (पुं),  अरुणसारथि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आदित्य
आदित्य,  सवितृ,  सहस्रकिरण,  प्रद्योतन,  भास्कर,  तिग्मांशु,  तरणि,  दिनमणि,  भास्वत्,  विवस्वत्,  हरि,  मार्तण्ड,  तपन,  विकर्तन,  इन,  पूषन्,  पतङ्ग,  भग,  सूर्य,  गोपति,  यम,  दिनकर,  सूर,  अंशुमालिन्,  रवि,  मिहिर,  विरोचन,  अर्क,  तिमिररिपु,  द्युमणि,  अंशुमत्,  अंशु,  हरिदश्व,  सप्ताश्व,  प्रभाकर,  भानुमत्,  भानु,  ब्रध्न,  हंस,  खग,  मित्र,  चित्रभानु,  अहर्पति,  कर्मसाक्षिन्,  जगच्चक्षुस्,  द्वादशात्मन्,  त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः, 
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006

विवस्वत्
विवस्वत्,  देवता
चण्डालेऽपि दिवाकीर्तिर्विवस्वान् देवतास्वपि ॥ ८१४ ॥
verse 5.1.1.814
page 0094

Tamil

விவஸ்வத் : சூரியன்,  அருணன்,  ஒரு மனுவின் பெயர், 
 தெய்வம்,  எருக்கு இலை/ செடி.

Mahabharata

English

*Vivasvat^1 (“the brilliant one”),  one of the Ādityas,  identical with Sūrya (sometimes a mere designation of the sun,  e.g. V,  2928
 VI,  5743
 VIII,  †4072). § 3 (Anukramanik.): I,  1,  43 (putrā (so. B.,  purā C.) Vºtaḥ,  v. Āśāvaha).--§ 15 (Upamanyu),  I,  3,  †723 (asitaṃ Vºtaḥ). --§ 88 (Āṃśāvat.): I,  65,  2523 (the eighth of the Ādityas). --§ 139 (Manu Vaivasvata): I,  75,  3136 (Kaśyapa begot Ādityān…Indrādīn…Vºntam athāpi,  father of Yama),  [3137 (Mārtaṇḍasya,  father of Manu [Vaivasvata]
and Yama)].--§ 156 (Pūruvaṃś.): I,  95,  ††3760 (son of Aditi and father of Manu).--§ 175 (Karṇasambhava): I,  111,  4390 (i.e. Sūrya,  father of Karṇa).--§ 191 (Arjuna): I,  123,  4824 (the eighth of the Ādityas).--§ 222 (Tapatyup.): I,  171,  6522 (sutā Vºto vai devasya Sāvitryavarajā,  i.e. Tapatī)
 173,  6602,  6604 (i.e. Sūrya,  father of Tapatī).--§ 310 (Āraṇyakap.): III,  3,  148 (Sūrya's 108 names).--§ 310b (Sūrya): III,  3,  191 (= Sūrya).--§ 310 (Āraṇyakap.): III,  3,  (201),  (do.).--§ 377 (Dhaumyatīrthak.): III,  87,  8303 (śāmitrañ ca Vºtaḥ,  in the east).--§ 457 (Vaivasvatop.): III,  187,  12747 (father of Manu [Vaivasvata]).--§ 545 (Pativratāmahātmyap.): III,  294,  16672 (iva)
 297,  †16788 (ºtas tvaṃ tanayaḥ,  sc. Yama).--§ 548 (Āraṇeyap.): III,  315,  17466 (h: living in concealment everywhere in the earth,  V. at last burnt up his foes).--§ 565 (Gālavacarita): V,  109,  3779 (gave the southern region as dakshiṇā to his guru).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI,  28,  994 (Kṛshṇa declared the system of Yoga to V.,  and V. again to Manu),  997 (janma Vºtaḥ).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  65,  3304 (ºān Aśvināv iva,  sc. abhyanandat)
 94,  †4923 (bhagavān).-§ 615u (Skanda): IX,  45,  2507.--§ 665 (Mokshadh.): XII,  208,  7581 (the eighth of the Ādityas),  [7583 (Mārtaṇḍasya,  do.
 father of the Aśvins)].--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  335,  12686 (among the twenty-one Prajāpatis)
 341,  13114 (identified with Vishṇu)
 343,  X),  ††13219 (ºto dvitīyajanmany aṇḍasaṃjñitasya
 Mārtaṇḍo Vºān Śrāddhadevaḥ,  son of Aditi and born from an egg)
 349,  VII),  13597 (obtained the religion of Nārāyaṇa from Āditya and communicated it to Manu).--§ 718b (Uñchavṛttyup.): XII,  360,  13848 (i.e. Sūrya)
 363,  13900,  13914 (do.).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII,  82,  3857.-[§ 770 (do.): XIII,  151,  7096 (Mārtaṇḍasya,  father of the Aśvins who came out of the nostrils of his wife Sañjñā)]. Cf. the following synonym:-*Mārtaṇḍa: I,  3137 (father of Manu)
 III,  192,  1675 (dvitīya iva Mºo yugānte)
 XII,  7583 (Aśvinau…Mºsyātmajau),  ††13219 (Vº,  etymology(?))
 XIII,  7096 (ºsyātmajau…Aśvinau).

Vivasvat^2 a Daitya. § 564 (Mātalīyop.): V,  105,  3685 (had been slain by Garuḍa).

Vivasvat^3,  a Viśvadeva. § 749 (Ānuśāsanik.): XIII,  91,  4356.

Vivasvat^4 = Śiva (1000 names^2).

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विवस्वत् पु०
  वि + वस + क्विप् अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः । १ सूर्य्ये२ अर्कवृक्षे अमरः । ३ अरुणे शब्दर० । ४ देवे च मेदि० ।

Capeller

German

 वि॑वस्वन्त् u. विव॑स्वन्त् erstrahlend,  morgendlich.
m.
  der Gott der Morgensonne
sp. überh. Sonne o. Sonnengott.

Grassman

German

 vivásvat,  a. m.,  1〉 a.,  leuchtend,  strahlend,  aufleuchtend,  morgendlich [von 1. vas m. ví]
 insbesondere 2〉 a.,  m.,  Bezeichnung des Agni oder 3〉 des Priesters
 in diesem Sinne scheinen auch ({726, 5}) die Finger als Töchter des im Frühroth erglänzenden Priesters aufgefasst
 4〉 Name eines Gottes oder Halbgottes,  welcher alles Strahlende im Himmel und auf der Erde repräsentirt
 er bringt durch seinen Boten,  Matariśvan ({449, 4}),  den Menschen das Feuer vom weiten Himmel her,  daher auch Agni selbst sein Bote ist
 er ist des Jama und der Jami und der Aśvinen Vater ({840, 5}
 {843, 1}. _{843, 2}),  der Saranyu und ihres Ebenbildes ({843, 1}. _{843, 2}) Gatte,  von ihm stammt das Geschlecht der Götter ({889, 1})
 auch Manu erscheint als sein Sohn (vgl. das folg.).
-ān 2〉 {525, 3}.
-at [n.] 1〉 〰 uṣásas citrám rā́dhas {44, 1}.
-atā 1〉 cákṣasā {96, 2}.
-ate 4〉 {31, 3} (neben mātaríśvane)
 {891, 6} (neben devébhyas).
-atas [Ab.] 4〉 úd atiṣṭhas (agne) 〰 {365, 3}.
-atas [G.] 2〉 sádane (der Ort wo Agni entzündet wird,  Heiligthum) {53, 1}
 {268, 7}
 {285, 3}
 {838, 7}
 {901, 1}. — 3〉 dhíyas {811, 2}
 naptī́bhis {726, 5}. — 4〉 dūtás {58, 1}
 {449, 4}
 {659, 3}
 {847, 5}
 dūtám {303, 4}
 hetís {676, 20}
 daśábhis {681, 8}
 bhágam {722, 5} (neben uṣásas)
 saṃvásānam {738, 4} (sómam)
 ājā́ {778, 8}
 ubhé áhanī {865, 12}
 jáminā {889, 1}.
-ati 4〉 {46, 13}
 {139, 1}
 {204, 6}.
-atyās [G. s. f.] 1〉 uṣásas {264, 13}.

 vívasvat,  a.,  m.,  dass.
 5〉 in {1021, 1} von vivásvat entsprossen.
-antam 4〉 yás pitā́ te (yamásya) {840, 5}.
-ate 4〉 sávarṇām adadus 〰 {843, 2}.
-atas [G.] 4〉 jāyā́ {843, 1}. — 3〉 matī́ {626, 39}.
-ati 5〉 mánau {1021, 1}.

Burnouf

French

 विवस्वत् विवस्वत् m.
  (वस्
 sfx. वत्) le Soleil.
Qqf.  Aruṇa,  cocher du Soleil
		 Qqf.  Manu fils de Vivasvat.
		 Zd.
Vivanghat.

Stchoupak

French

 वि-वस्वन्त्-
 (lumineux) m.
  n.
  d'un Āditya,  dieu du soleil,  père de la
race humaine et de Manu Vaivasvata 
 n.
  d'un Daitya.
विवस्वत्-सुत- m.
  Manu Vaivasvata.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.