राशि (rAzi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 राशि m.
  (-शिः)
	 1. A heap,  a quantity.
	 2. A sign of the zodiac.
	 3. Arith-
metical or algebraic quantity.
	 4. A part and its divisor or nu-
merator and denominator.
	 5. A congeries of number or quantity.
E.
  अश् to pervade,  इण् Unādi aff.
  ,  and रुट् initial augment
 or
रश् to sound,  with the same aff.
  

Capeller Eng

English

 राशि॑ m.
  heap,  mass,  multitude.

Yates

English

 राशि (शिः) 2.
m.
  A heap
 a sign of
the zodiac
 quantity.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 mass
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 volume
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 quantity
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 collection
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 stack  [ computer ]
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  one-twelfth part of the ecliptic
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  heap of corn
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  pile
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  measure of quantity
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  amount
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  sign of the zodiac
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  astrological house
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  heap
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  multitude
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  sum or the figure or figures put down for an operation
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  division of beings
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  cluster
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  number
राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	  group
मूर्त राशि 	-	  mUrta rAzi 	-	 m.
  	-	  concrete quantity  [ Math. ]
बीजीय राशि 	-	  bIjIya rAzi 	-	 m.
  	-	  algebraic quantity
उद्धार-राशि 	-	  uddhAra-rAzi 	-	 m.
  	-	  borrowed money
प्रादिष्ट राशि 	-	  prAdiSTa rAzi 	-	 m.
  	-	  amount decreed
उपगण्य राशि 	-	  upagaNya rAzi 	-	 f.
  	-	  appreciable quantity
हानिपूरक राशि 	-	  hAnipUraka rAzi 	-	 m.
  	-	  amount of compensation

राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 quantity
परिमाण 	-	 parimANa 	-	 n.
  	-	 quantity
प्रमाणक 	-	  pramANaka 	-	 adj.
  	-	 quantity
काण्ड 	-	  kANDa 	-	 adj.
  	-	 quantity
वितति 	-	  vitati 	-	 f.
  	-	 quantity
प्रभूता 	-	  prabhUtA 	-	 f.
  	-	 quantity
इयत्ता 	-	  iyattA 	-	 f.
  	-	 quantity
परिमिति 	-	  parimiti 	-	 f.
  	-	 quantity
प्रभूतता 	-	  prabhUtatA 	-	 f.
  	-	 quantity
मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 quantity
स्तबक 	-	  stabaka 	-	 m.
  	-	 quantity
सङ्घ 	-	  saGgha 	-	 m.
  	-	 quantity
निवह 	-	  nivaha 	-	 m.
  	-	 quantity
पक्ष 	-	  pakSa 	-	 m.
  	-	 quantity
पिण्ड 	-	  piNDa 	-	 m.
  	-	 quantity
पूग 	-	  pUga 	-	 m.
  	-	 quantity
पुञ्ज 	-	  puJja 	-	 m.
  	-	 quantity
प्राग्भार 	-	  prAgbhAra 	-	 m.
  	-	 quantity
माड 	-	  mADa 	-	 m.
  	-	 quantity
वितानक 	-	  vitAnaka 	-	 m.
  	-	 quantity

राशि 	-	 rAzi 	-	 m.
  	-	 stack  [ computer ]
चिति 	-	  citi 	-	 f.
  	-	 stack
चयन 	-	  cayana 	-	 n.
  	-	 stacked wood

राशि 	-	  rAzi 	-	 m.
  	-	  one-twelfth part of the ecliptic

Wilson

English

 राशि
m.
  (-शिः)
1 A heap,  a quantity.
2 A sign of the zodiac.
3 Arithmetical or algebraic quantity.
4 A part and its divisor,  or numerator and denominator.
5 A congeries of number or quantity.
E.
  अश to pervade,  इण् Uṇādi aff.
   and रुट् initial augment
 or
रश to sound,  with the same aff.
  

Apte

English

राशिः [rāśiḥ],  m.
 ,  f.
  [अश्नुते व्याप्नोति,  अश्-इञ् धातोरुडागमश्च
 cf.
   Uṇ.*
  4.132]

A heap,  mass,  collection,  quantity,  multitude
 मृदुनि मृगशरीरे तूलराशाविवाग्निः Ś1
 धनराशिः,  तोयराशिः,  यशोराशिः &c.
 

The numbers or figures put down for any arithmetical operation (such as adding,  multiplying &c.
 )

A sign of the zodiac.

Mathematics
 Ch. Up.*
   7.1.2.

One-twelfth part of the ecliptic.

An astrological house. Comp.
   -अधिपः the regent of an astrological house. -गत a.
 

heaped,  piled up.

summed up.

algebraical or arithmetical. -चक्रम् the zodiac. -त्रयम् the rule of three.-नामन् n.
  a name given to a child taken from the Rāśi under which he is born.  -पः the regent of an astrological house. -भागः a fraction.  ˚अनुबन्धः the addition of fractions. -भेदः a division of a zodiacal sign or astrological house. -भोगः the passage of the sun,  moon,  or any planet through a sign of the zodiac.-मण्डलम् (=  -चक्रम् above). -वर्धन a.
 

adding to the number (संख्यापूरक).

(fig. ) useless
 राशिवर्धनमात्रं स नैव स्त्री न पुनः पुमान् Mb.
 *  5.133.23. -व्यवहारः (in Arith.
 ) the method for finding the quantity contained in a heap. -स्थ a.
  accumulated.

Apte 1890

English

 राशिः [अश्नुते व्याप्नोति,  अश्-इञ् धातोरुडागमश्च
 cf. Uṇ. 4. 132] 1 A heap,  mass,  collection,  quantity,  multitude
 धनराशिः,  तोयराशिः,  यशोराशिः &c. 
2 The numbers or figures put down for any arithmetical operation (such as adding,  multiplying &c.). 
3 A sign of the zodiac. 
Comp. 
अधिपः,  the regent of an astrological house. 
गत a. {1} heaped,  piled up. {2} summed up. 
चक्रं the zodiac. 
त्रयं the rule of three. 
नामन् n. a name given to a child taken from the Rāśi under which he is born. 
भागः a fraction. °अनुबंधः the addition of fractions. 
भोगः the passage of the sun,  moon,  or any planet through a sign of the zodiac. 

Monier Williams Cologne

English

 राशि॑ a m.
  (L.  also f.
 
 once m.
 c.
  in R.
  f(ई). 
 derivation doubtful,  but cf.
   Uṇ.
  iv,  32) a heap,  mass,  pile,  group,  multitude,  quantity,  number,  RV.
   &c.
   &c.
  

 (in arithm.
  ) a sum or the figure or figures put down for an operation (such as multiplying,  dividing &c.
  ),  Col.
 

 a measure of quantity (=  द्रोण),  ŚārṅgS.
 

 a sign of the zodiac (as being a certain sum or quantity of degrees),  one-twelfth part of the ecliptic,  an astrological house,  MBh.
  
 VarBṛS.
  &c.
   (cf.   IW.
   178)

 राशि b a division of beings,  Sukh.
  i.

 a heap of corn,  L.
 

 N.
  of an Ekāha,  ŚrS.
 

Monier Williams 1872

English

 राशि राशि,  इस्,  m. (according to Uṇādi-s.
IV. 132. fr. rt. 1. अश्),  a heap,  mass,  pile,  accumu-
lation,  congeries,  group,  multitude,  quantity,  number
the figure or figures put down for an arithmetical
operation (such as multiplying,  dividing,  &c.)
 a
measure of quantity (Ved. = द्रोण)
 a sign of the
zodiac (as being a certain sum or quantity of de-
grees),  one twelfth part of the ecliptic,  an astrolo-
gical house
 N. of an Ekāha (Ved.).
—राशि-गत, 
अस्,  आ,  अम्,  placed in a heap,  heaped,  piled up, 
accumulated
 computed,  summed up.
—राशि-चक्र, 
अम्,  n. the zodiacal circle,  zodiac
 epithet of a par-
ticular mystical circle.
—राशि-त्रय,  अम्,  n. ‘triad
of numbers, ’ the rule of three.
—राशि-नामन्,  अ, 
n. a name given to a child taken from the Rāśi
under which he is born.
—राशि-प,  अस्,  m. the regent
of an astrological house.
—राशि-प्रविभाग,  अस्,  m.
a division or distribution of the twelve signs of the
zodiac (under the twenty-eight Nakṣatras)
 N. of
the 102nd Adhyāya of Varāha-mihira's Vṛhat-saṃ-
hitā.
—राशि-भाग,  अस्,  m. a fraction.
—राशिभा-
गानुबन्ध (°ग-अन्°),  अस्,  m. the addition of a
fraction.
—राशिभागापवाह (°ग-अप्°),  अस्,  m. the
subtraction of a fraction.
—राशि-भेद,  अस्,  m. a
portion or division of a zodiacal sign or astrological
house.
—राशि-भोग,  अस्,  m. the passage of the sun
or moon or any planet through a sign of the zodiac.
—राशि-व्यवहार,  अस्,  m. (in arithmetic) the
method for finding the quantity contained in a heap.
—राशि-स्थ,  अस्,  आ,  अम्,  standing or being in a
heap,  heaped up,  accumulated.
—राशी-करण,  अम्, 
n. the making into a heap,  heaping up,  piling to-
gether.
—राशी-करण-भाष्य,  अम्,  n.,  N. of a
work of the Pāśupatas.
—राशी-कृ,  cl. 8. P. A. -क-
रोति,  -कुरुते,  &c.,  to make or form into a heap, 
heap together,  pile up,  accumulate.
—राशी-कृत, 
अस्,  आ,  अम्,  made into a heap,  heaped up,  accumu-
lated.
—राशी-भू,  cl. 1. P. -भवति,  &c.,  to be-
come a heap,  be piled up or accumulated.
—राशी-
भूत,  अस्,  आ,  अम्,  become a heap,  accumulated,  piled, 
heaped.
—राश्य्-अंश = नवांश,  q. v.
—राश्य्-अधि-
प,  अस्,  m. the regent of an astrological house.

Macdonell

English

 राशि rāś-í,  m.
  heap,  pile,  mass,  quantity,  🞄multitude,  number
 —°,  heap etc. of
 (group 🞄of stars),  sign of the zodiac,  one-twelfth of 🞄the ecliptic,  astrological house: -traya,  n.
  🞄rule of three
 -śas,  ad. in heaps
 -stha,  a.
  🞄standing in heaps,  heaped up.

Benfey

English

 राशि राशि,  m.
 
 1. A heap,  a quantity, 
Pañc. 121,  11
 203,  7.
 2. A sign of
the zodiac.
 -- Comp.
 
अग्नि-,  m.
  a fire-
ball,  Rām.  4,  60,  17. अम्बु- (Ragh.
6,  57),  and लवण-अम्बु- (Vikr. d.
18),  जल- (Kathās. 18,  2,  but,  plenty of
water,  Kir. 5,  19),  पयस्- (Hit. ii. d.
15),  and वारि- (Rājat. 5,  15),  m.
  the
ocean. 
ब्रह्म(न्)-,  heap of holiness, 
Chr. 34,  15 (= Paraśurāma).
यशस्-, 
m.
  greatness of glory,  i. e. a glorious
deed,  Vikr. 11,  17.

Hindi

राशि

Apte Hindi

Hindi

राशिः
पुं*
  - "अश्नुते व्याप्नोति-अश् + इञ्,  धातोरुडागमच्स"
"ढेर,  अंबार,  संग्रह,  परिणाम,  समुदाय"

राशिः
पुं*
  - -
"अकं या संख्याएं जो अंकगणित की किसी विशेष प्रकिया के लिए प्रयुक्त की जायँ (जैसे जोड़ना,  गुणा करना आदि) "

राशिः
पुं*
  - -
"ज्योतिश्चक्र,  बारह राशियाँ"

राशिः
पुं*
  - अश्+इञ् धातोरुडागमश्च
"ढेर, संग्रह.समुच्चय"

राशिः
पुं*
  - अश्+इञ् धातोरुडागमश्च
संख्या

राशिः
पुं*
  - अश्+इञ् धातोरुडागमश्च
ज्योतिष का घर जिसमें २.१/४ नक्षत्र समिमलित होते है

Shabdartha Kaustubha

Kannada

राशि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಗುಪ್ಪೆ /ಗುಡ್ಡೆ
निष्पत्तिः - > अशू (व्याप्तौ) - "इण्" रुडागमश्च (उ० ४-१३२)
व्युत्पत्तिः - > अश्नुते
प्रयोगाः - > "राशिर्मणीनामिव गारुडानां सपद्मरागः फलितो विभाति"
उल्लेखाः - > रघु० १३-५३
राशि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಷ ಮೊದಲಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಂಡಲದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ೧೨ನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /ಎರಡೂ ಕಾಲು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪು
विस्तारः - > ೨೧ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ರಾಶಿಯಂತೆ ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ೧೨ ರಾಶಿಗಳು. ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ೪ ಪಾದಗಳು. ೨೧ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ೯ ಪಾದಗಳು. "राशिर्मेषादिपुञ्जयोः" - मेदि०

L R Vaidya

English

 rASi {% m. %} 1. A heap,  a pile,  a mass,  a multitude,  मृदुनि मृगशरीरे पुष्पराशाविवाग्निः Sak.i.
 2. the number or figures put down for an arithmetical calculation
 3. a sign of the zodiac.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१२,  अर्क,  आदित्य,  इन,  उष्णांशु,  गण,  चक्र,  तपन,  तरणि,  तिग्मांशु,  तीक्ष्णांशु,  दिनकर,  दिननाथ,  दिनप,  दिनमणि,  दिनेश,  दिवाकर,  द्युमणि,  नर,  नृ, ना,  पतङ्ग,  पूषन्,  प्रद्योतन,  भगण,  भानु,  भानुमत्,  भास्कर,  मण्डल,  मार्तण्ड,  मास,  मित्र,  मिहिर,  रवि,  राशि,  विवस्वत्,  व्यय,  शङ्कु,  सवितृ,  सूर्य,  हंस

Bopp

Latin

 राशि m. cumulus. N. 13. 17.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

खल
पु
खल,  राशि,  नीच,  पिण्याक
खलो राशिः खलो नीचः खलः पिण्याक एव च ।
verse 2.1.1.35
page 0010

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 rāśi,  m.,  group,  collection
(1) (= Pali rāsi) applied to three groups or categories of (human) beings,  called mithyātva-(or mithyatva-)-niyata,  samyaktva-ni°,  and aniyata,  respectively (= Pali micchatta-niyata,  sammatta-ni°,  ani°)
 Childers,  PTSD,  and Senart Mv 〔i.517〕 (on 〔175.13—16〕) all wrongly apply the term to views or behavior instead of creatures. Very clear is LV 〔400.2〕: trīn sattvarāśīn,  ekaṃ mithyatvaniyatam,  ekaṃ samyaktvaniyatam,  ekam aniyatam
 it is then explained that the first is fixed in falsity,  permanently unable to know the doctrine
 the second in truth (they will learn the doctrine whether a Buddha preaches it to them or not)
 while the third is undetermined (they will learn the doctrine if they hear it preached,  not otherwise)
 substantially the same is said in Mv 〔iii.318.5〕 (reading mithyātva°)
 in Mv 〔i.175.13—16〕 (vss),  the group fixed in falsehood (mithyātvaniyato rāśiḥ) will fill up the undetermined group (aniyataṃ rāśiṃ) on Buddhaʼs appearance,  and the aniyato rāśiḥ will fill up the rāśiṃ samyak (= samyaktva-niyataṃ rāśiṃ)
 similarly Mv 〔iii.347.4 ff.〕
 saṃvarṇitaḥ samyaktvaniyato rāśir vivarṇito mithyātva-ni° rāśiḥ parigṛhīto (embraced,  brought into the fold) 'niyata-rāśir LV 〔351.9〕
 in Mv 〔i.316.17〕 read mithyatva-niyato rāśi(ṃ ? n. sg.) for corrupt mss. nityatva-
 [Page455-a] samyaktva-niyata-rāśiḥ,  mithyātva°,  aniyata-r° Mvy 〔1737—39〕
 mithyātva° also Mvy 〔6830〕
 sattva-rāśīnāṃ samyaktvaniyata-tāṃ ca,  mithyātva-niyatatāṃ ca,  ubhayatvāniyatatāṃ ca yathābhūtaṃ prajānāti Dbh 〔76.1〕
 the aniyata and mithyātvaniyata rāśi do not exist in Sukhāvatī,  Sukh 〔44.15 f.〕 (in 14 the people there are called niyatāḥ samyaktve)
 the 3 rāśi listed (with spelling mithyatva-) Hoernle MR 〔21.1〕 (from Saṃgīti Sūtra)
(2) there are also three rāśi,  groups,  of dharmas which are abhisaṃbuddha by a Tathāgata: Bbh 〔404.23〕,  defined 〔24 ff.〕 as arthopasaṃhitā dharmāḥ,  anarthopasaṃhitāḥ,  and naivārthopasaṃhitā nānarthopasaṃhitāḥ.

Indian Epigraphical Glossary

English

 rāśi (IA 17),  a sign of the zodiac.
(IE 7-1-2),  ‘twelve’.
Cf. rāśi-ppon (SITI),  also called rāśi-paṇam
 explained as
‘pure gold’
 probably,  ‘current good coin.’

Lanman

English

 rāśí,  m. troop,  host
 heap. [perhaps
akin w. raśmí,  q. v.: for connection of
mg,  cf. Eng. line and French cordon,  as
applied to soldiers.]

Abhyankara Grammar

English

राशि  usually used in the sense of a collection or a heap or a lunar constellation
 the word is often used after the word वर्ण when it means the traditional collection of     letters or the alphabet. The words अक्षरराशि,  त्रह्मराशि and अक्षरसमान्माय are also used in the same sense.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  द्वादश,  सूर्य,  मास,  राशि,  संक्रान्ति,  गुहबाहु,  सारिकोष्ठ,  गुहनेत्र,  राजमण्डल
adjective
 
द्व्याधिका दश।
 "नौकायां द्वादशाः पुरुषाः सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khyim
१) अगार २) आगार ३) आवसथ ४) ओकस् ५) कुल ६) गृह ७) गेह ८) निवेशन ९) परिवेश १०) पुर ११) प्रासाद १२) भवन १३) राशि १४) लयन १५) वेश्म १६)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
राशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते ।
-wordlist-
 
लग्न (पुंक्ली),  राश्युदय (पुं),  राशि (पुं),  मेष (पुं),  वृष (पुं),  मिथुन (पुं),  कर्कट (पुं),  सिंह (पुं),  कन्या (स्त्री),  तुला (स्त्री),  वृश्चिक (पुं),  धनुस् (क्ली),  मकर (पुं),  कुम्भ (पुं),  मीन (पुं)

--source--
 
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
 
सङ्घात (पुं),  प्रकर (पुं),  ओघ (पुं),  वार (पुंक्ली),  निकर (पुं),  व्यूह (पुं),  समूह (पुं),  चय (पुं),  सन्दोह (पुं),  समुदाय (पुं),  राशि (पुं),  विसर (पुं),  व्रात (पुं),  कलाप (पुं),  व्रज (पुं),  कूट (पुंक्ली),  मण्डल (त्रि),  चक्रवाल (पुं),  पटल (स्त्रीक्ली),  स्तोम (पुं),  गण (पुं),  पेटक (त्रि),  वृन्द (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  कदम्बक (क्ली),  समुदय (पुं),  पुञ्ज (पुं),  उत्कर (पुं),  संहति (स्त्री),  समवाय (पुं),  निकुरुम्ब (क्ली),  जाल (स्त्रीक्ली),  निवह (पुं),  सञ्चय (पुं),  जात (क्ली),  यूथ (क्ली),  सङ्घ (पुं),  सार्थ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निकर
निकर,  निकाय,  निवह,  विसर,  व्रज,  पुञ्ज,  समूह,  सञ्चय,  समुदय,  सार्थ,  यूथ,  निकुरम्ब,  कदम्ब,  पूग,  राशि,  चय,  समवाय,  वृन्द,  सन्दोह,  समाज,  वितान,  संहति,  प्रकर,  घन,  ओघ,  संघ,  संघात,  व्रात,  कुल,  उत्कर,  पटल,  पेटक,  चक्र,  चक्रवाल,  मण्डल,  जाल,  जात,  व्यूह,  वार,  स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः, 
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

नि,  क्षय,  नित्यार्थ,  भृशार्थ,  आश्रय,  राशि,  कौशल,  बन्धन,  मोक्ष,  दानकर्मन्
निः स्यात् क्षये च नित्यार्थे भृशार्थाश्रयराशिषु ।
कौशले बन्धने मोक्षे संशये दानकर्मणि ॥ २९ ॥
verse 1.1.1.29
page 0121

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: राशिः
Root: राशि
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ ज्योतिश्चक्रस्य मेषादिद्वादशांशाः
Meaning(s):
⇒ Twelfth part of the 27 nakṣatras
 or 2 1
⇒ 4 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|50|2 ► ज्योतिषामयनं ज्योतिःशास्त्रं राशिर्ग्रहाह्वयः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|50|2 ⇢ ग्रहः (ग्रह) (पुं) ⇒ Twelth part of the 27 nakṣatras ⇒ ज्योतिश्चक्रस्य मेषादिद्वादशांशाः
➠ 2|1|50|2 ⇢ राशिः (राशि) (पुं) ⇒ Twelfth part of the 27 nakṣatras
 or 2 1,  4 nakṣatras ⇒ ज्योतिश्चक्रस्य मेषादिद्वादशांशाः
Related word(s):
जातिः ➡ कालः
उपाधि ➡ समूहः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ होरा
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 राशिः,  पुं,
   (राशते इति । राश शब्द + इण् ।यद्वा,  अश्नुते व्याप्नोतीति । अशू व्याप्तौ + “अशि-पणाय्यो रुडायलुकौ च ।” उणा० ४ । १३२ ।इति इण् रुडागमश्च ।) धान्यादिसमूहः ।तत्पर्य्यायः । पुञ्जः २ उत्करः ३ कूटम् ४ ।इत्यमरः । २ । ५ । ४२ ॥
 समुच्चयः ५ समा-हारः ६ । इति जटाधरः ॥
 अश्नुते व्याप्नोतिइति राशिः । अशू ञ व्यप्तिसंहत्योरित्यस्मात्नाम्नीति इञ् निपातनाद्रेफागमः । इतिभरतः ॥
 * ॥
 (यथा,  शकुन्तलायाम् १ अङ्के ।“न खलु न खलु बाणः सन्निपात्योऽयमस्मिन्मृदुनि मृगशरीरे तुलराशाविवाग्निः ॥
”)ज्योतिश्चक्रस्य द्वादशांशः । तस्योत्पत्तिर्यथा,  --अथ सृष्ट्यां मनश्चक्रे ब्रह्माहङ्कारमूर्त्तिभृत् ।मनसश्चन्द्रमा जज्ञे सूर्य्योऽक्ष्णोस्तेजसां निधिः ॥
मनसः खं ततो वायुरग्निरापो धरा क्रमात् ।गुणेकवृद्ध्या पञ्चैव महाभूतानि जज्ञिरे ॥
अग्नीषोमौ भास्करेन्दू ततस्त्वङ्गारकादयः ।तेजोभूखाम्बुवातेभ्यः क्रमशः पञ्च जज्ञिरे ॥
पुनर्द्वादशधात्मानं विभजेद्राशिशंज्ञकम् ।नक्षत्ररूपिणं भूयः सप्तविंशात्मकं वशी ॥
”इति सूर्य्यसिद्धान्ते गोलाध्यायः ॥
 * ॥
तस्य संस्थानं यथा,  --“विषुवत्क्रान्तिवृत्त्यैक्यात् पूर्व्वभागस्थिताःस्थिराः ।मेषाद्या राशयः क्रान्तिवृत्तयः पूर्व्वदिक्क्रमात् ॥
”इति मुनीश्वरकृतसार्व्वभौमसिद्धान्तः ॥
 * ॥
अथ राश्यादिनिर्णयः ।“मेषवृषमिथुनकर्क्कटसिंहाः कन्या तुलाथवृश्चिकभम् ।धनुरथ मकरः कुम्भो मीन इति च राशयःकथिताः ॥
”इति राशिकथनम् ॥
 * ॥
“अश्विन्या सह भरणी कृत्तिकापादश्च कीर्त्तितोमेषः । १ ।वृषभः कृत्तिकाशेषं रोहिण्यर्द्धश्च मृग-शिरसः ॥
 २ ॥
मृगशिरसोऽर्द्धं चार्द्रा पुनर्व्वसोस्त्रिपादो मिथु-नम् । ३ ।पादः पुनर्व्वसोरन्त्यः पुष्योऽश्लेषा च कर्कटः ॥
 ४ ॥
सिंहोऽथ मघा पूर्व्वफल्गुणी पाद उत्तरायाः । ५ ।तच्छेषं हस्ता चित्रार्द्धञ्च कन्यकाख्यः ॥
 ६ ॥
तोलिनि चित्रार्द्धं स्वाती विशाखायाः पाद-त्रयम् । ७ ।अलिनि विशाखा पादस्तथानुराधान्विताज्येष्ठा ॥
 ८ ॥
मूल पूव्वाषाढा प्रथमश्चाप्युत्तरांशको धन्वी । ९ ।मकरस्तत्परिशेषं श्रवणा चांर्द्धं धनिष्ठायाः ॥
 १० ॥
धनिष्ठार्द्धं शतभिषा पुर्व्वभाद्रपदपादत्रयंकुम्भः । ११ ।पूर्व्वभाद्रपदाशेषस्तथोत्तरा रेवती मीनः ॥
” ११ ॥
इति राशिनक्षत्रभेदकथनम् ॥
 * ॥
“राशिनामानि च क्षेत्रं भमृक्षे गृहनाम च ।मेषादीनाञ्च पर्य्यायं लोकादेव विचिन्तयेत् ॥
”इति राशिपर्य्यायकथनम् ॥
 * ॥
“क्रियतावुरिजितुमकुलीरलेयपाथेययूककौ-र्पाख्याः ।तौक्षिक आकोकेरो हृद्रोगश्चान्त्यभं चेत्थम् ॥
”इति मेषादीनां विशेषनामकथनम् ॥
 * ॥
“अरुणसितहरितपाटलपाण्डुविचित्राः सिते-तरपिषङ्गौ ।पिङ्गलकर्व्वुरवभ्रुमलिना रुचयो यथासंख्यम् ॥
”इति मेषादीनां वर्णभेदकथनम् ॥
 * ॥
“मत्स्यौ घटी नृमिथुनं सगदं सवीणंचापी नरोऽश्वजघनो मकरो मृगास्यः ।तौली सशस्यदहना प्लवगा च कन्याशेषाः स्वनामसदृशाः स्वचराश्च सर्व्वे ॥
”अश्वजघनोऽश्वाकारजघनो नतु अश्वारूढ-इति जघनः । उत्तरत्र चतुश्चरणत्वकथनात् ।राश्यधिष्ठातृदेवताकथनम् ॥
 * ॥
“क्रूरोऽथ सौम्यः पुरुषोऽङ्गना चओजोऽथ युग्मं विषमः समश्च ।चरास्थरद्ब्यात्मकनामघेयामेषादयोऽमी क्रमशः प्रदिष्टाः ॥
”इति राशीनां क्रूरसौम्यादिविवेकः ॥
 * ॥
दैवज्ञमनोहरे ।“पुण्यश्च पुष्करश्चैव आघानाख्यस्तथैव च ।श्रुत्या वृत्त्या भवन्त्येते नित्यं द्बादश राशयः ॥
”इति पुण्यादिविवेकः ॥
 * ॥
“मिथुनतुलाघटकन्या द्बिपादाख्याश्चापपूर्व्व-भागश्च ।मृगधनुराद्यन्तार्द्धे वृषाजसिंहाश्चरणाः ॥
”इति द्विपदचतुष्पदराशिकथनम् ॥
 * ॥
“कर्कटवृश्चिकमीना मकरान्त्यार्द्धञ्च कीट-संज्ञाः स्युः ।वृश्चिकराशिर्मुनिभिः सरीसृपत्वेन निर्दिष्टः ॥
”इति कीटसरीसृपराशिकथनम् ॥
 * ॥
“द्बिपदवशगाः सर्व्वे सिंहं विहाय चतु-व्यदाः ।सलिलनिलया भक्ष्या वश्याः सरीसृपजातयः ॥
मृगपतिवशे तिष्ठन्त्येते विहाय सरीसृपान् ।अकथितगृहेषूह्यं वश्यं जनव्यवहारतः ॥
”सरीसृपजातय इति बहुवचनात् कीटस्यापिपरिग्रहः । राशीनां वश्यावश्यकथनम् ॥
 * ॥
“ग्राम्या मिथुनतुलास्त्रीचापालिघटाः निशासुवृषमेषौ ।मकरादिमार्द्धसिंहौ वन्यौ दिवसेऽजवृषभौ च ॥
जलजौ कर्कटमीनौ मकरान्त्यार्द्धञ्च शिवमतेकुम्भः ॥
इति ग्राम्यारण्यजलजराशिकथनम् ॥
 * ॥
“ह्नस्वास्तिमिगोऽविघटा मिथुनधनुःकर्किमृग-मुखाश्च समाः ।वृश्चिककन्यामृगपतिबणिजो दीर्घाः समा-ख्याताः ॥
”इति राशीनां ह्नस्वदीर्घकथनम् ॥
 * ॥
“प्रागादिककुभां नाथा यथासंख्यं प्रदक्षिणम् ।मेषाद्या राशयो ज्ञयास्त्रिरावृत्तिपरिभ्रमात् ॥
”इति दिगधिपलग्नकथनम् ॥
 * ॥
“कुजशुक्रबुधेन्द्वर्कसौम्यशुक्रावनीभुवाम् ।जीवार्किभानुजेज्यानां क्षेत्राणि स्युरजादयः ॥
इति ग्रहाणां क्षेत्रकथनम् ॥
 * ॥
“अजो गोपतियुग्मञ्च कर्किधन्विमृगास्तथा ।निशासंज्ञाः स्मृताश्चैते शेषाश्चान्ये दिनात्मकाः ॥
निशासंज्ञा विमिथुनाः स्मृताः पृष्ठोदयास्तथा ।शेषाः शीर्षोदया ह्येते मीनश्चोभयसंज्ञकः ॥
”इति निशादिसंज्ञाकथनम् ॥
 * ॥
“रविर्मासं निशानाथः सपाददिवसद्वयम् ।पक्षत्रयं भूमिपुत्त्रो बुधोऽष्टादशवासरान् ॥
वर्षमेकं सुराचार्य्यश्चाष्टाविंशदिनं भृगुः ।शनिः सार्द्धद्वयं वर्षं स्वर्भानुः सार्द्धवत्सरम् ॥
एवं प्रमाणात् सकलाः स्वराशिं भुञ्जते ग्रहाः ॥
”इति राशिभोगकथनम् ॥
इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
 * ॥
 द्बादशराश्यात्मक-शिवरूपं यथा,  --पुलस्त्य उवाच ।“स्वरूपं त्रिपुरघ्नस्य वदिष्ये कालरूपिणः ।अश्विनी भरणी चैव कृत्तिकाप्रथमांशकम् ॥
मेषकं हि विजानीयात् कुजक्षेत्रमुदाहृतम् ।आग्नेयांशास्त्रयो ब्रह्मन् प्राजापत्यं कवेर्गृहम् ॥
सौम्यार्द्धं वृषनामेदं वदनं परिकीर्त्तितम् ।मृगार्द्धमार्द्रादित्यां शास्त्रयः सौम्यगृहं त्विदम् ॥
मिथुनं भुजयोस्तस्य गगनस्थस्य शूलिनः ।आदित्यांशश्च पुष्यश्च अश्लेषा शशिनो गृहम् ॥
राशिः कर्कटको नाम पार्श्वे मखविनाशिनः ।पित्र्यर्क्षं भगदैवत्यं उत्तरांशश्च केशरी ॥
सूर्य्यक्षेत्रं विभोर्ब्रह्मन् हृदयं परिकीर्त्तितम् ।उत्तरांशास्त्रयः पाणिश्चित्रार्द्धं कन्यका त्वियम् ।सोमपुत्त्रस्य सद्मैतद्द्बितीयं जठरं विभोः ॥
चित्रांशद्वितयं स्वाती विशाखायांशकत्रयम् ।द्वितीयं शुक्रसदनं तुला नाभिरुदाहृता ॥
विशाखांशमनुराधा ज्येष्ठा भौमगृहं त्विदम् ।द्वितीयं वृश्चिको राशिर्मेढ्रं कालस्वरूपिणः ॥
मूलं पूर्व्वोत्तरांशश्च देवाचार्य्यगृहं धनुः ।उरुयुगलमीशस्य अमरर्षे प्रगीयते ॥
उत्तरांशास्त्रयो ऋक्षं श्रवणं मकरो मुने ।धनिष्ठार्द्धं शनिक्षेत्रं जानुनी परिकीर्त्तिते ॥
धनिष्ठार्द्धं शतभिषा प्रोष्ठपदांशकत्रयम् ।सौरं पद्मापरमिदं कुम्भो जङ्घे च विश्रुते ॥
प्रोष्ठपद्यंशमेकन्तु उत्तरा रेवती तथा ।द्बितीयं जीवसदनं मीनन्तु चरणावुभौ ॥
” * ॥
राशीनां लक्षणस्वरूपादि यथा,  --नारद उवाच ।“राशयः कथिता ब्रह्मन् ! त्वया द्बादश वै मम ।तेषां विशेशतो ब्रूहि लक्षणानि स्वरूपतः ॥
पुलस्त्य उवाच ।स्वरूपं तत्र वक्ष्यामि राशीनां शृणु नारद ।यादृशा यत्र सञ्चारा यस्मिन् स्थाने बसन्ति हि ॥
सञ्चारस्थानमेकस्य धान्यरत्नाकरादिषु ।नवसाद्बलसंच्छन्नो वसुधायाञ्च सर्व्वशः ॥
नित्यं चरति फुल्लेषु सरसां पुलिनेषु च ।मेषः समानमूर्त्तिश्च अजाविकधनादिषु ॥
वृषः सदृशरूपेषु चरते गोकुलादिषु ।तस्याधिवासभूमिस्तु कृषीबलधराश्रया ॥
स्त्रीपुंसयोः समं भद्रशय्यासनपरिग्रहैः ।बीणावाद्यधृङ्मिथुनं गीतनर्त्तकशिल्पिषु ॥
स्थितं क्रीडा रतिर्न्नित्यं विहारोऽवनिरस्य तु ।मिथुनं नाम विख्यातं राशिर्द्वेधात्मकः स्मृतः ॥
कर्किः कुलीरेण समः सलिलस्थः प्रकीर्त्तितः ।केदारवापीपुलिनविविक्तावनिरेव च ॥
सिंहस्तु पर्व्वतारण्यदुर्गकन्दरभूमिषु ।वसते व्याधपल्लीषु गह्वरेषु गुहासु च ॥
या हि प्रदीपककरा नावारूढा च कन्यका ।चरते स्त्रीरतिस्थाने वसते तद्वनेषु च ॥
तुलापाणिश्च पुरुषो वीथ्यापणविचारकः ।नगराध्वनि शालासु वसते तत्र नारद ॥
स्वभ्रवल्मीकसञ्चारी वृश्चिको वृश्चिकाकृतिः ।वृषगोमयकीटोऽहिपाषाणादिषु संस्थितः ॥
धनुस्तुरङ्गजघनो दीप्यमानो धनुर्द्धरः ।बाजिशूरोऽस्त्रविद्बीरः स्थायी युद्धबलादिषु ॥
मृगास्यो मकरो ब्रह्मन् ! वृषस्कन्धः फणाङ्गदः ।मकरोऽसौ नदीचारी वसते च महोदधौ ॥
रिक्तकुम्भश्च पुरुषः स्कन्धधारी जलाप्लुतः ।दूतशालाचरः कुम्भस्थायी शौण्डिकसद्मसु ॥
मीनरूपत्वमासक्तो मीनस्तीर्थाम्बुसञ्चरः ।वसते पुण्यदेशेषु देवब्राह्मणपूजकः ॥
लक्षणं गदितं तुभ्यं मेषादीनां महामुने ।न कस्यचित्त्वयाख्येयं गुह्यमेतत् पुरातनम् ॥
एतन्मया ते कथितं सुरर्षेयथा त्रिनेत्रः प्रममाथ यज्ञे ।पुण्यं पुराणं परमं पवित्रंसंशृण्वतां पापहरं शिवञ्च ॥
”इति श्रीवामनपुराणे पुलस्त्यनारदसंवादे हर-ललितः पञ्चमोऽध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 राशि पु०
  अश्नुते व्याप्नोति अश्--इन् धातोरुडागमश्च ।धान्यादीनां १ पुञ्जे अमरः । ज्योतिश्चक्रस्य द्वादर्शाशे२ मेसादौ “दृश्ये राशिप्रसिद्धये” इति लीलावतीप्रसिद्धे३ व्यक्ताव्यक्तगणभेदे यथा त्रैराशिकपञ्चराशिकादिशब्दे ।

Capeller

German

 राशि॑ m.
  Haufe,  Menge,  Schar.

Grassman

German

 rāśí,  m. [siehe raśanā́],  ursprünglich wol Bündel,  daher 1〉 grosse Menge,  Haufe mit Gen.
 2〉 Sterngruppe.
-ís 1〉 vásos {496, 3}.
-ím 1〉 vásvas {316, 8}
 gónām {799, 9}.
-áyas 2〉 {705, 8} trís ṣaṣṭís tvā marútas vāvṛdhānā́s,  usrā́s iva 〰 yajñíyāsas.

Burnouf

French

 राशि राशि m.
  amas,  monceau
		 assemblage.
		 Signe du
zodiaque,  en gén. 
राशिचक्र n.
  le zodiaque.

Stchoupak

French

 राशि-
 m.
  (rar. -ई- f.
 ) tas,  amas,  multitude 
 signe du zodiaque, 
mansion 
 -शस् en monceaux 
 -ई-कृ- accumuler 
 -ई-भू-
s'accumuler.
°स्थ- a. -ई-कृट- -ई-भूत- a. v. accumulé.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.