शङ्कु (zaGku)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शङ्कु m.
  (-ङ्कुः)
	 1. The trunk of a lopped tree.
	 2. A javelin,  a spear.
	 3. A
pin,  a stake,  a pale.
	 4. The gnomon of a dial,  usually twelve fingers
long.
	 5. A long thin column in front of a pagoda.
	 6. The penis.
7. A number.
	 8. The small fibres of a leaf. 
	 9. The scate fish,  (Raia
Sankur,  HAM.)
	 10. A sort of perfume,  commonly Nakhi.
	 11. A
goose.
	 12. An ant-hill.
	 13. A goblin,  a demon. 
	 14. A Gandharba
attached to ŚIVA.
	 15. A name of ŚIVA.
	 16. KĀMA.
	 17. Sin. 
	 18.
Fear,  terror.
	 19. The pointed head of an arrow,  a shaft.
	 20. A
measuring rod.
	 21. A large number “ten billions.” 22. Poison. 
	 23.
Sine of altitude,  (in astro.)
 E.
  शकि to doubt or apprehend,  aff.
   उण् ।

Capeller Eng

English

 शङ्कु॑ m.
  a pointed peg or wooden nail,  stake,  pike,  beam, 
arrow,  spear,  sting (lit.   & fig.
  ),  N.
  of a serpent-demon etc.

Yates

English

 शङ्कु (ङ्कुः) 2.
m.
  The trunk of a lop-
ped tree
 scate fish
 javelin
stake
 a number
 fear
 fibres of
a leaf
 sin
 a gnomon
 demon
goose
 ant-hill
Shiva
 Kāma.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  pin or gnomon of a dial
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  stump  [ tree ]
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  nail
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  stake
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  arrow
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  clapper of a bell
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  pillar
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  cone  [ Geom.  ]
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  measure of twelve fingers
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  spear
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  shaft
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  peg
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  terror
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  kind of forceps
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  sine of altitude
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  spike  [ techn.  ]
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  particular weapon or any weapon
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  ten billions
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  fibre or vein of a leaf
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  post
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  stub  [ tree ]
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  particular high number
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  stick
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  dart
शङ्कु 	-	 zaGku 	-	 m.
  	-	  fear

 
   शङ्कु  zaGku m.
   clapper of a bell   
   मुसल  musala m.
 n.
   clapper of a bell    

Wilson

English

 शङ्कु
m.
  (-ङ्कुः)
The trunk of a lopped tree.
A javelin. 
A pin,  a stake,  a pale.
The gnomon of a dial,  usually twelve fingers long.
A long thin column in front of a pagoda.
The penis.
A number.
The small fibres of a leaf. 
The scate fish,  (Raia Sankur,  HAM.)
A sort of perfume,  commonly Nakhi.
A goose.
An ant hill.
A goblin,  a demon. 
A Gandharba attached to ŚIVA.
A name of ŚIVA.
KĀMA.
Sin. 
Fear,  terror.
E.
  शकि to doubt or apprehend,  aff.
   उ.

Apte

English

शङ्कुः [śaṅkuḥ],  [शङ्क्-उण् Uṇ.*
  1.36]

A dart,  spear,  spike,  javelin,  dagger
 oft
 . at the end of comp
 शोकशङ्कुः 'the dart of grief',  i. e.  sharp or poignant grief
 तथैव तीव्रो हृदि शोकशङ्कुर्मर्माणि कृन्तन्नपि किं न सोढः U.*
  3.35
 R.*
  8.93
 Ki.*
  16.15.

A stake,  pillar,  post,  pale
 महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्कून् संवृहेत् Bri. Up.*
  6.1.13
 निखातशङ्कुसंबद्धसैन्धवश्रेणिसंयुतम् Siva B.2. 53.

A nail,  pin,  peg
 बभूवु सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभि- श्चिताः Mb.
 *  3.284.3
 अयःशङ्कुचितां रक्षः शतघ्नीमथ शत्रवे (अक्षिपत्) R.*
  12.95.

The sharp head or point of an arrow,  barb
 Dk.*
  1.1.

The trunk (of a lopped tree),  stump,  pollard.

The pin of a dial.

A measure of twelve fingers.

A measuring-rod.

The sine of altitude (in astr.
 ).

Ten billions.

The fibres of a leaf
 यथा शङ्कुना सर्वाणि पर्णानि संतृण्णानि Ch. Up.*
   2.23.3.

An ant-hill.

The penis.

The skate-fish.

A demon. 

Poison. 

Sin
 crime.

An aquatic animal,  particularly,  a goose.

N.
  of Śiva. 

The Sāla tree.

A kind of perfume (नखी).

N.
  of Kāma,  the god of love. Comp.
   -कर्ण a.
  spike-eared
 महावृक्षगलस्कन्धः शङ्कुकर्णो बिभीषणः Mb.
 *  1.152.4. (-र्णः) an ass. -च्छाया the shadow of a gnomon.  -जीवा (in astr.
 ) the gnomon sine. -तरुः,  -वृक्षः the Sāla tree. -धानम् a hole for a pin.  -पुच्छम् the sting (of a bee etc.). -फला,  -फलिका the Śamī tree.

मुखः a crocodile.

a kind of leech. -मूली the 15th day of the light half of मार्गशीर्ष.

Apte 1890

English

 शंकुः [शंक्-उण् Uṇ. 1. 36] 1 A dart,  spear,  spike,  javelin,  dagger
 oft. at the end of comp.
 शोकशंकुः ‘the dart of grief’,  i. e. sharp or poignant grief
 U. 3. 35
 R. 8. 93. 
2 A stake,  pillar,  post,  pale. 
3 A nail,  pin,  peg
 R. 12. 95. 
4 The sharp head or point of an arrow,  barb. 
5 The trunk (of a lopped tree),  stump,  pollard. 
6 The pin of a dial. 
7 A measure of twelve fingers. 
8 A measuring-rod 
9 The sine of altitude (in astr.). 
10 Ten billions. 
11 The fibres of a leaf. 
12 An ant-hill. 
13 The penis. 
14 The skate-fish. 
15 A demon. 
16 Poison. 
17 Sin
 crime. 
18 An aquatic animal,  particularly,  a goose. 
19 N. of Śiva. 
20 The sāla tree. 
21 A kind of perfume (नखी). 
22 N. of Kāma,  the god of love. 
Comp. 
कर्ण a. spikecared. (
र्णः) an ass. 
जीवा (in astr.) the gnomon sine. 
तरुः,  
वृक्षः the Sāla tree. 

Monier Williams Cologne

English

 1. शङ्कु m.
  (for 2. See col. 2) fear,  terror,  W.
 

 2. शङ्कु॑ m.
  (of doubtful derivation) a peg,  nail,  spike,  RV.
   &c.
   &c.
  

 a stick,  Hariv.
 

 a stake,  post,  pillar,  MBh.
  

 an arrow,  spear,  dart (fig. applied to the ‘sting’ of sorrow,  pain &c.
  
 cf.
   शन्का-,  शोक-श् &c.
  ),  Hariv.
 
 Kāv.
 
 Rājat.
 

 a partic.  weapon or any weapon,  L.
 

 the pin or gnomon of a dial (usually twelve fingers long),  Col.
 

 a kind of forceps (used for the extraction of a dead fetus),  Suśr.
 

 the fibre or vein of a leaf,  ChUp.
   

 the measure of twelve fingers,  L.
 

 (in astron.
  ) the sine of altitude,  Sūryas.
 

 a partic.  high number,  ten billions (compared to an innumerable collection of ants),  MBh.
  
 R.

 the clapper of a bell,  Govardh. (L.  also the penis
 poison
 Unguis Odoratus
 a partic.  tree or the trunk of a lopped tree
 a partic.  fish [accord.  to some ‘the skate fish’] or aquatic animal
 a goose
 a measuring rod
 a Rākṣasa
 N.
  of Śiva
 of a Gandharva attendant on Śiva
 of Kāma
 of a Nāga
 =
  अंश)

 N.
  of a man g. गर्गादि

 of a Dānava,  Hariv.
 

 of a Vṛṣṇi (son of Ugra-sena),  MBh.
  
 Hariv.
 
 Pur.

 of a son of Kṛṣṇa,  Hariv.
 

 of a poet (=  शङ्कुक,  q.v.),  Cat.
 

 of a. Brāhman,  Buddh.
 

 शङ्कु॑ n.
  N.
  of a Sāman,  ĀrṣBr. 

Monier Williams 1872

English

 शङ्कु शङ्कु,  उस्,  m. (in Uṇādi-s. I. 37. said to
be fr. rt. शङ्क्
 in some senses connected with rt. 1. शक्), 
fear,  apprehension
 a stake,  spike,  pile,  post,  pale, 
pin,  nail,  peg,  pillar
 the spoke of a wheel (Ved.)
a dart,  javelin,  spear,  dagger,  weapon (in general)
the trunk of a lopped tree
 the style or pin of a
dial (usually twelve fingers long)
 the measure of
twelve fingers
 (in astronomy) the sine of altitude
a measuring-rod
 a long thin column in front of a
pagoda
 the penis
 the fibres of a leaf
 the tree
Shorea Robusta
 the skate fish
 the perfume called
Nakhī
 a goose
 an ant-hill
 a very high number, 
ten billions (as implied by an innumerable collection
of ants,  but cf. शङ्ख)
 a demon
 poison,  sin
N. of Śiva
 of a Gandharva attendant on Śiva
 of
a king
 of Kāma
 of a son of Ugra-sena
 of a poet
(a son of Mayūra).
—शङ्कु-कर्ण,  अस्,  आ or ई,  अम्, 
having ears (pointed) like a spear,  spike-eared, 
pricking the ears
 (अस्),  m. an ass.
—शङ्कु-जीवा, 
f. (in astronomy) the gnomon-sine.
—शङ्कु-तरु, 
उस्,  or शङ्कु-वृक्ष,  अस्,  m. the Sāl tree,  Shorea
Robusta.
—शङ्कु-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  filled with
stakes or spikes
 (अती),  f.,  N. of a metre.
—शङ्कु-
शिरस्,  आस्,  m. ‘spear-headed, ’ N. of a Dānava.

Macdonell

English

 शङ्कु śaṅk-ú,  V.,  C.: peg
 C.: nail,  spike
 🞄stake
 arrow,  spear
 dart (fig. of grief etc.)
 🞄N.: (u) -ka,  m.
  little peg
 N.
 -karṇa,  a.
  🞄spike-eared
 m.
  N. of a camel
 -puccha,  🞄n.  sting of a bee etc.
 -mukhi,  f.
  (spike-mouthed),  🞄kind of leech.

Benfey

English

 शङ्कु शङ्क् + उ,  (partly शक् + उ,  cf. 
शक्ति),  m.
 
 1. Fear.
 2. Śiva.
 3. Kāma.
 4. A demon. 
 5. Poison. 
 6. Sin. 
 7. A pin,  Hit. iv. d. 69
 a pale,  a
style,  Man.  8,  271
 a stake.
 8. The
trunk of a lopped tree.
 9. A dart, 
Utt. Rāmac. 75,  12
 a javelin,  Pañc.
87,  12 (cf.  Hiḍ. 2,  4)
 a weapon in
general.
 10. A goose.
 11. An ant-hill.
 12. A skate.
 13. A number,  ten billions.
 14. A tree,  Shorea robusta.
 -- Comp.
 
त्रि-,  m.
  the name of a king,  Hariv. 730.
दन्त-,  n.
  an instrument for drawing
out teeth,  Suśr. 1,  26,  12.
लोह-,  m.
  1.
an iron pike. 2. a hell,  Man.  4,  90.

Apte Hindi

Hindi

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"नेज़ा,  बर्छी,  नुकीली कील,  शक्ति,  कटार"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"खूँटा,  खम्बा,  स्तम्भ,  शूल या नोकदार छ्ड़"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"कील,  मेख,  खूँटी "

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"बाण की तीखी नोक,  काँटा या आँकड़ा"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"(कटे हुए वृक्ष का) तना, पेड़ का ठूँठ,  मुंडा पेड़"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
घड़ी की सुई

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
बारह अंगुल की माप

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"गज,  मापने का डंडा"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
लंबरेखा या ऊँचाई

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
सौ खरब या एक नील की संख्या

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
पत्तों के रेशे

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"वल्मीक,  बमी"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
पुरुष की जननेन्द्रिय

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"एक प्रकार की मछली,  तनुका"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
राक्षस

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
विष

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
पाप

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
"जलचर,  विशेषकर कलहंस"

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
शिव

शङ्कु:
पुं*
  - शङ्क् + उण्
साल का पेड़

L R Vaidya

English

 SaMku {% m. %} 1. A post,  a spike,  a pillar
a nail,  a peg,  R.xii.95,  M.viii.271
a stump,  a trunk
the pointed head of an arrow,  a shaft
a spear,  a javelin
a measure of twelve fingers
a measuring rod
ten billions
the penis
an anthill
a demon
an aquatic animal
poison
an epithet of Śiva
sine of altitude (in astronomy).

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१२,  अर्क,  आदित्य,  इन,  उष्णांशु,  गण,  चक्र,  तपन,  तरणि,  तिग्मांशु,  तीक्ष्णांशु,  दिनकर,  दिननाथ,  दिनप,  दिनमणि,  दिनेश,  दिवाकर,  द्युमणि,  नर,  नृ, ना,  पतङ्ग,  पूषन्,  प्रद्योतन,  भगण,  भानु,  भानुमत्,  भास्कर,  मण्डल,  मार्तण्ड,  मास,  मित्र,  मिहिर,  रवि,  राशि,  विवस्वत्,  व्यय,  शङ्कु,  सवितृ,  सूर्य,  हंस

Bopp

Latin

 शङ्कु m. (r. शङ्क् s. उ)
1) timor.
2) acus.
3) palus, 
stipes.
4) jaculum,  pilum.
6) piscis species (Wils.: the
scate fish).

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  कीलकः,  शङ्कु,  सूचिका
noun
 
कीलति बध्नाति अनेन पत्राणि।
 "कीलकैः पत्राणि सुनिचितानि कृतानि।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rkang pa
१) अङ्घ्रि २) चरण ३) पद् ४) पद ५) पद्य ६) पाद ७) मण्डप ८) शङ्कु

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सर्वला तोमरे शल्यं शङ्कौ शूले त्रिशीर्षकम् ।
-wordlist-
 
सर्वला (स्त्री),  तोमर (पुंक्ली),  शल्य (पुंक्ली),  शङ्कु (पुं),  शूल (पुंक्ली),  त्रिशीर्षक (क्ली)

--source--
 
यथोत्तरं दशगुणं भवेदेको दशामुतः ।
शतं सहस्रमयुतं लक्षप्रयुतकोटयः ॥ ८७३ ॥
अर्बुदमब्जं खर्वं च निखर्वं च महाम्बुजम् ।
शङ्कुर्वार्धिरन्त्यं मध्यं परार्धं चेति नामतः ॥ ८७४ ॥
-wordlist-
 
एक (पुं),  दशन् (पुं),  शत (पुंक्ली),  सहस्र (पुंक्ली),  अयुत (पुंक्ली),  लक्ष (स्त्रीक्ली),  प्रयुत (पुंक्ली),  कोटि (स्त्री),  अर्बुद (पुंक्ली),  अब्ज (क्ली),  खर्व (क्ली),  निखर्व (क्ली),  महाम्बुज (क्ली),  शङ्कु (पुंस्त्री),  वार्द्धि (पुं),  अन्त्य (क्ली),  मध्य (क्ली),  परार्द्ध (क्ली)

--source--
 
स्थाणौ तु ध्रुवकः शङ्कुः काष्ठे दलिकदारुणी ।
-wordlist-
 
स्थाणु (पुंक्ली),  ध्रुवक (पुं),  शङ्कु (पुं),  काष्ठ (क्ली),  दलिक (क्ली),  दारु (पुंक्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
नासिक्ययोस्तु नासत्यदस्रौ प्रवरवाहनौ ॥ ३४ ॥
गदान्तकौ यज्ञवाहौ यमे तु यमुनाग्रजः ।
महासत्यः पुराणान्तः कालकूटोऽथ राक्षसे ॥ ३५ ॥
पलप्रियः कखापुत्रः कर्वरो नरविष्वणः ।
आशिरो हनुषः शङ्कुर्विषुरो जललोहितः ॥ ३६ ॥
उद्वरः स्तब्धसंभारो रक्तग्रीवः प्रवाहिकः ।
संध्याबलो रात्रिबलस्त्रिशिराः समितीपदः ॥ ३७ ॥
-wordlist-
 
नासत्यदस्रौ (पुंद्वि),  प्रवरवाहनौ (पुंद्वि),  गदान्तकौ (पुंद्वि),  यज्ञवाहौ (पुंद्वि),  यमुनाग्रज (पुं),  महासत्य (पुं),  पुराणान्त (पुं),  कालकूट (पुं),  पलप्रिय (पुं),  खसापुत्र (पुं),  कर्बर (पुं),  नरविष्वण (पुं),  आशिर (पुं),  हनुष (पुं),  शङ्कु (पुं),  विधुर (पुं),  जललोहित (पुं),  उद्वर (पुं),  स्तब्दसम्भार (पुं),  रक्तग्रीव (पुं),  प्रवाहिक (पुं),  सन्ध्याबल (पुं),  रात्रिबल (पुं),  त्रिशिरस् (पुं),  समितीपद (पुं)

--source--
 
धनदे निधनाक्षः स्यान्महासत्त्वः प्रमोदितः ॥ ३८ ॥
रत्नगर्भ उत्तराशाधिपतिः सत्यसंगरः ।
धनकेलिः सुप्रसन्नः परिविद्धोऽलका पुनः ॥ ३९ ॥
वसुप्रभा वसुसारा शंकरे नन्दिवर्धनः ।
बहुरूपः सुप्रसादो मिहिराणोऽपराजितः ॥ ४० ॥
कङ्कटीको गुह्यगुरुर्भगनेत्रान्तकः खरुः ।
परिणाहो दशबाहुः सुभगोऽण्वेकलोचनः ॥ ४१ ॥
गोपालो वरवृद्धोऽहिपर्यङ्कः पांसुचन्दनः ।
कूटकृन्मन्दरमणिर्नवशक्तिर्महाम्बकः ॥ ४२ ॥
कोणवादी शैलधन्वा विशालाक्षोऽक्षतस्वनः ।
उन्मत्तवेषः शवरः सिताङ्गो धर्मवाहनः ॥ ४३ ॥
महाकान्तो वह्निनेत्रः स्त्रीदेहार्धो नृवेष्टनः ।
महानादो नराधारो भूरिरेको दशोत्तमः ॥ ४४ ॥
यौटी यौटीङ्गोऽर्धकूटः समिरो धूम्रयोगिनौ ।
उलन्दो जयतः कालो जटाधरदशाव्ययौ ॥ ४५ ॥
संध्यानाटी रेरिहाणः शङ्कुश्च कपिलाञ्जनः ।
जगद्द्रोणिरर्धकालो दिशांप्रियतमोऽतलः ॥ ४६ ॥
जगत्स्रष्टा कटाटङ्वः कटप्रूहीरहृत्कराः ।
-wordlist-
 
निधनाक्ष (पुं),  महासत्त्व (पुं),  प्रमोदित (पुं),  रत्नगर्भ (पुं),  उत्तराशाधिपति (पुं),  सत्यसङ्गर (पुं),  धनकेलि (पुं),  सुप्रसन्न (पुं),  परिविद्ध (पुं),  वसुप्रभा (स्त्री),  वसुसारा (स्त्री),  नन्दिवर्धन (पुं),  बहुरूप (पुं),  सुप्रसाद (पुं),  मिहिराण (पुं),  अपराजित (पुं),  कङ्कटीक (पुं),  गुह्यगुरु (पुं),  भगनेत्रान्तक (पुं),  खरु (पुं),  परिणाह (पुं),  दशबाहु (पुं),  सुभग (पुं),  अनेकलोचन (पुं),  गोपाल (पुं),  वरवृद्ध (पुं),  अहिपर्यङ्क (पुं),  पांसुचन्दन (पुं),  कूटकृत् (पुं),  मन्दरमणि (पुं),  नवशक्ति (पुं),  महाम्बुक (पुं),  कोणवादिन् (पुं),  शैलधन्वन् (पुं),  विशालाक्ष (पुं),  क्षतस्वन (पुं),  उन्मत्तवेष (पुं),  शबर (पुं),  शिताङ्ग (पुं),  धर्मवाहन (पुं),  महाकान्त (पुं),  वह्निनेत्र (पुं),  स्त्रीदेहार्द्ध (पुं),  नृवेष्टन (पुं),  महानाद (पुं),  नराधार (पुं),  भूरि (पुं),  एकादशोत्तम (पुं),  जोटिन् (पुं),  जोटीङ्ग (पुं),  अर्धकूट (पुं),  समिर (पुं),  धूम्र (पुं),  योगिन् (पुं),  उलन्द (पुं),  यजत (पुं),  काल (पुं),  जटाधर (पुं),  दशाव्यय (पुं),  सन्ध्यानाटिन् (पुं),  रेरिहाण (पुं),  शङ्कु (पुं),  कपिलाञ्जन (पुं),  जगद्रोणि (पुं),  अर्धकल (पुं),  दिशांप्रियतम (पुं),  अतल (पुं),  जगत्स्रष्टा (पुं),  कटाटङ्क (पुं),  कटप्रू (पुं),  हीरहृत् (पुं),  कर (पुं)

--source--
 
शिश्ने तु लङ्गुलं शङ्कु लाङ्गूलं शेफशेफसी ॥ १२६ ॥
-wordlist-
 
लङ्गुल (क्ली),  लङ्गुल (क्ली),  शङ्कु (क्ली),  लाङ्गुल (क्ली),  शेफ (क्ली),  शेफस् (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ध्रुवक
ध्रुवक,  शिवक,  शङ्कु,  पुष्पलक,  कीलक
ध्रुवकः शिवकः शङ्कुः पुष्पलकः कीलकः प्रोक्तः ॥ ४५१ ॥
verse 2.1.1.451
page 0052

यष्टि
यष्टि,  पट्टिस,  दुःस्फोट,  मुखण्डी,  शङ्कु,  शक्ति,  भिन्दिपाल,  गदा,  दण्ड,  चक्र,  शस्त्र_जाति
यष्टिपट्टिसदुःस्फोटमुखण्डीशङ्कुशक्तयः ।
भिन्दिपालगदादण्डचक्राद्याः शस्त्रजातयः ॥ ४७६ ॥
verse 2.1.1.476
page 0055

Mahabharata

English

Śaṅku,  a Vṛshṇi. § 232 (Svayaṃvarap.): I,  186,  6999 (present at the svayaṃvara of Draupadī).--§ 253 (Haraṇāharaṇap.): I,  221,  7992 (came to the nuptials of Arjuna and Subhadrā).--§ 273 (Rājasūyārambhap.): II,  14,  623.

पुराणम्

English

शंकु १ / ŚAṄKU I. A son of hiraṇyākṣa. śambara,  śakuni,  Dvimūrdhā,  śaṅku and Ārya were the sons of Hiraṇyāksa (agni purāṇa,  Chapter 19).

शंकु २ / ŚAṄKU II. A yādava King who was present at the wedding of draupadī. (Ādi Parva,  Chapter 185,  Verse 19).
He was a member of the company of Yādavas,  who carried Subhadrā's dowry at her wedding with arjuna. He was a mahārathī also. (Sabhā Parva,  Chapter 14 and Ādi Parva,  Chapter 220).

Vedic Reference

English

 Śaṅku in the Rigveda^1 and later^2 denotes a ‘wooden peg.’
Thus the term is used of the pegs by which a skin is stretched
out in the Śatapatha Brāhmaṇa, ^3 and of the pin of hobbles
(Paḍbīśa).^4 In the Chāndogya Upaniṣad^5 it may mean ‘stalk’^6
or ‘fibre of a leaf.’^7
1) 1. 164. 48.
2) Śatapatha Brāhmaṇa,  iii. 5,  1,  1
2,  2
 6,  1,  3
 xiii. 8,  4,  1
 Aitareya
Brāhmaṇa,  iii. 18,  6,  etc.
3) ii. 1,  1,  10.
4) Bṛhadāraṇyaka,  vi. 2,  13 (Mādhyaṃ-
dina = vi. 1,  13 Kāṇva),  etc.
5) ii. 23,  4.
6) Max Müller,  Sacred Books of the
East,  1,  35.
7) Little,  Grammatical Index,  149,  But
cf. Oertel,  Journal of the American Oriental
Society,  16,  228,  who compares śūcī in
Jaiminīya Brāhmaṇa,  ii. 10
 Jaiminīya
Upaniṣad Brāhmaṇa,  i. 10,  3.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शङ्कुः,  पुं,
   (शङ्क्यतेऽस्मादिति । शङ्क + “खरुशङ्कु-पीयुनीलङ्गुगुलिगु ।” उणा० १ । ३७ । इतिकुप्रत्यवेन निपातितः ।) स्थाणुः । मुडा गाछइति भाषा । मत्स्यविशेषः । शाँकोच इतिभाषा । शल्यास्त्रम् । शेल इति भाषा । इत्य-मरभरतौ ॥
 संख्याविशेषः । स तु लीलावती-मते दशलक्षकोटिः । कीलः । गोँज इतिभाषा । (यथा,  मनुः । ८ । २७१ ।“निःक्षेप्योऽयोमयः शङ्कुर्ज्जलन्नास्ये दशाङ्गुलः ॥
”)ईशः । कलुषः । इति मेदिनी ॥
 पत्रशिरा-जालम् । मेढ्रः । इति हेमचन्द्रः ॥
 राक्षसः ।इति शब्दमाला ॥
 नखीनामगन्धद्रव्यम् ।इति जटाधरः ॥
 दीपसूर्य्ययोश्छायापरिमाणार्थंकाष्ठादिनिर्म्मितः क्रमेण सूक्ष्माग्रद्बादशाङ्गुल-परिमितः कीलकः । यथा ।“अर्काङ्गुला तु सूच्यग्रा काष्ठी द्व्यङ्गुलमूलिका ।शङ्कुसंज्ञा भवेच्चैव तच्छायां परिकल्पयेत् ॥
मध्याह्नहीनैरादित्ययुक्तैश्छायाङ्गुलैर्हरेत् ।षट्पूरितदिवादण्डं लब्धं दण्डादिकं भवेत् ॥
पूर्व्वाह्णच्छाययातीतं पराह्णच्छाययैष्यकम् ।शून्यैकरामबाणेभदिशो रुद्राः । ० । १ । ३ ।५ । ८ । १० । ११ । क्रमोत्क्रमैः ॥
आषाढादिषु मासेषु च्छाया माध्याह्निकी मता ।अयनांशजमासान्ते व्युत्क्रमेणादितो बुधैः ।संख्योक्तान्यदिने भागहारे वृद्धीतरे तथा ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
तस्य नामान्तरं नरः । यथा ।अथ करणसूत्रम् ।“शङ्कुः प्रदीपतलशङ्कुतलान्तरघ्न-श्छाया भवेद्विनरदीपशिख्यौच्च्यभक्तः ।”उदाहरणम् ।“शङ्कुप्रदीपान्तरभूस्त्रिहस्तादीपोच्छ्रितिः सार्द्धकरत्रया चेत् ।शङ्कोस्तथार्काङ्गुलसंमितस्यतस्य प्रभा स्यात् कियती वदाशु ॥
”न्यासः । शङ्कुः १२ भूः ३ दीपः ७ लब्धानिच्छायाङ्गुलानि १२ । इति लीलावत्यां छाया-व्यवहारः द्वादशाङ्गुलपरिमाणम् । यथा । विष्णु-धर्न्मोत्तरीयप्रथमकाण्डम् ।“द्वादशाङ्गुलिकः शङ्कुस्तद्द्वयन्तु शयः स्मृतः ।तच्चतुष्कं धनुः प्रोक्तं क्रोशो धनुःसहस्रिकः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(जनमेजयस्य पुत्त्रः । यथा,  महाभारते । १ ।९५ । ८६ ।“भवतो वपुष्टमायां द्बौ पुत्त्रौ जज्ञाते शतानीकःशङ्कुश्च ॥
” * ॥
 उग्रसेनस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, भागवते । ९ । २४ । २४ ।“कंसः सुनामा न्यग्रोधः कङ्कः शङ्कुः सुहुस्तथा ।राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनयः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शङ्कु पु०
  शकि--उण् । १ स्वाणौ । २ भत्स्यभेदे । ३ शल्यास्त्रेअमरः । ४ कीलके । ५ दशकोटिसंख्यायाम् ६ तत्-सङ्क्याते । ७ महादेवे । ८ कलुषे मेदि० । ९ पत्त्रशिरा-जाले १० मेढ्रे हेमच० । ११ नखीनामद्रव्ये जटा० ।१२ छाथापरिभाणार्थे काष्ठादिनिर्मिते,  “अर्काङ्गुला तुसूच्यग्रा काष्ठी द्व्यङ्गुगमूलिका । शङ्कुसंज्ञा भवेच्चैवतच्छायां परिकल्पयेत्” इत्युक्ते १३ कीलभेदे च ज्यो० त० ।१४ जनमेजयपुत्रभेदे भा० आ० ९५ अ० । १५ नवरत्नान्त-र्गतकविभेदे । दिक्साधनार्थं सू० सि० शङ्कुश्च दर्शितोयथा“शिलातलेऽम्बुसंशुद्धं वज्रलेपेऽपि वा समे । तत्र शङ्क्व-ङ्गुलैरिष्टैः समं मण्डलमालिखेत् । तन्मध्ये स्थापयेच्छङ्कुंकल्पनाद्द्वादशाङ्गुलम् । तच्छायाग्रं स्पृशेद् यत्र वृत्तेपूर्वापरार्द्धयोः । तत्र विन्दू विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ । तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्त्तव्या दक्षिणोत्तरा ।याम्योत्तरदिशोर्मध्या तिमिना पूर्वपश्चिमा । दिङ्मध्य-मत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि” । तत्र दिक्सा-धनोधक्रमे प्रथममम्बु संशुद्धे जलवत् समीकृते शिला-प्रदेशे अपि वाथ वा तदभावेऽन्यत्र वज्रलेपे चत्वरादौघुण्टनादिना समस्थाने कृते शङ्क्वङ्गुलैः शङ्कस्थाङ्गुलवि-भागमानगृहीतैरभीष्टसंख्याकाङ्गुलैर्व्यासार्द्धरूपैर्वृत्तभव-क्रमात् लिखेत् । सर्वतः केन्द्राद्वृत्तपरिधिरेखा तुल्यास्यात् तथेत्यर्थः । ततस्तन्मध्ये तस्य वृत्तस्य केन्द्ररूपमध्येकल्पनया द्वादशसंख्याकाङ्गुलानि तुल्यानि यस्मिंस्तंद्वादशविभागाङ्कितमित्यर्थः । शङ्कुं समतलमस्तकपरि-धिकाष्ठदण्डं स्थाषयेत् । ततः पूर्वापरार्द्धयोर्दिनस्यप्रथमद्वितीयभागयोस्तच्छायःग्रं स्थापितशङ्कोश्छायान्त-प्रदेशो मण्डलपरिधौ यस्मिन् विभागे स्पृशेत् । दिनस्यप्रथमविभागेऽनुक्षणं छायाह्राद्वृत्ते यत्र प्रविशति दिन-स्यापरार्द्धे छायानुक्षणवृद्धेर्वृत्तं यत्र निर्गच्छतीत्यर्थः ।तत्र निर्गमनप्रवेशस्थानयोरुभौ द्वौ विन्दू पूर्वापरसञ्ज्ञौक्रमेण वृत्ते परिधिरेस्वायां कृत्वा तन्मध्वे पूर्वापरविन्द्व-न्तरमध्ये तिमिना मत्स्येन रेखा कार्य्या सा दक्षिणो-त्तररेखा भवति । मत्स्यस्तु विन्द्वन्तरालसूत्रमितेनव्यासार्द्धेन विन्दुद्वयकेन्द्रकल्पनेन वृत्तद्वयं निष्पाद्य वृत्त-द्वअयसंयोगाभ्यां वृत्तद्वयपरिधिविभागाभ्यामन्तर्गतं मत्स्या-कारं स्थानं भवति । तत्रैकः संयोगो मुखं बाह्यवृत्त-भागसम्मार्जनेनापरसंयोगस्तु पुच्छमितरवृत्तभागद्वयसम्मा-र्जनेन सुखपुच्छावध्यृज्वी रेखा दक्षिणोत्तररेखा ।तत्र विन्दोः सव्यं रेखाग्रं दक्षिणा दिक् । पश्चिमविन्दोःसव्यं रेखाग्रमुत्तरा दिक् । अनन्तरं पूर्ववृत्तं मत्स्यश्चसम्मार्जनीयः । शङ्कुरपि तत्स्थानान्निष्कास्य इतिकेवला दक्षिणोत्तररेखा स्थितेति तात्पर्य्यम् । दक्षिणो-त्तरदिशोर्मध्यस्थाने तिमिना दक्षिणोत्तररेखामितेत व्या-सार्द्धेन दक्षिणोत्तरस्थानाभ्यां पूर्ववत् प्रत्येकं वृत्तं वि-धाय पूर्ववत् सिद्धेन मत्स्येतेत्यर्थः । पूर्वपश्चिमा रेखाकार्य्या । तत्र पूर्वविन्दोरासन्नं रेखाग्रं पूर्वा पश्चिम-विन्दोरासन्नं रेखाग्रं पश्चिमेति मत्स्यसम्मार्जने केवलापूर्वापररेखापि सिद्धा । अथ रेखासंयोगस्थानात् दिक्-साधनोपक्रमोक्तं पूर्ववृत्तमुल्लिखेत् । तद्वृत्तपरिधौ यत्ररेखा लग्ना तत्र दिगिति तद्वृत्तमध्यस्य दिक्चतुष्टयंवृत्ते सिद्धम् । तद्वत् यथा दक्षिणोत्तराभ्यां पूर्वापरासाधिता तत्प्रकारेणेत्यर्थः । एवकारोऽन्यप्रकारनिरा-सार्थकः । हि निश्चयेन । विदिशः कोणदिशो दिशांपूर्वादिसिद्धदिशां ये मध्यमत्स्या अघ्यवहितदिग्द्वयान्त-रोत्पन्ना लघवस्तैः संसाध्याः सम्यक्प्रकारेण साध्याः ।रेखावृत्तसंयोगस्थत्वेन ज्ञेयाः” रङ्गना० ।छायाशब्दे २९८६ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 शङ्कु॑ m.
  Pflock,  Holznagel,  Pfahl,  Pfeil, 
Speer,  Stachel (übertr.).

Grassman

German

 śaṅkú,  a.,  schwankend,  wankend.
-ávas {164, 48} (neben calācalā́sas
 zu ergänzen etwa arā́s).

Burnouf

French

 शङ्कु शङ्कु m.
  (sfx. उ) soupçon
 crainte.
		 Epine, 
aiguillon
		 aiguille de cadran solaire
		 javelot,  pique, 
		 piquet, 
poteau
		 tronc d'arbre dénudé
		 membre viril.
		 Péché,  faute.
		 Fourmilière.
		 Oie.
		 Ange de mer,  poisson. 
		 Np. d'un
Gandharva.
शङ्कुकर्ण m.
  âne.
शङ्कुचि m.
  ange de mer.
शङ्कुतरु m.
  le śāla,  arbre.
शङ्कुवृक्ष m.
  mms.
शङ्कुर a. dont il faut se défier,  qui est à craindre.
शङ्कुला f.
  esp. de pince pour concasser la noix d'arec.
शङ्कोच m.
  ange de mer.

Stchoupak

French

 शङ्कु-
 m.
  pieu,  cheville 
 poteau 
 flèche,  pointe (fig. ce qui perce 
le cœur) 
 fibre ou nervure d'une feuille (?) 
 nombre très élevé (10{^13^}) 
n.
  d'un Vṛṣṇi,  fils d'Ugrasena.
°कर्ण- -ई- -आ- a. qui a les oreilles pointues 
 m.
  n.
  d'un Rākṣasa 
d'un chameau 
 °कर्णमुख- -ई- a. qui a les oreilles et le museau
pointus.
°शिरस्- m.
  n.
  d'un Asura.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.