रवि (ravi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रवि m.
  (-विः)
	 1. The sun. 
	 2. The right canal for the passage of the
vital air.
 E.
  रु to sound,  passive form,  to be praised or glorified, 
Unādi aff.
   इन् ।

Capeller Eng

English

 रवि m.
  the sun. 

Yates

English

 रवि (विः) 2.
m.
  The sun. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  Crown flower plant   [ Calotropis Gigantea - Bot. ]
रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  mountain
रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  right canal for the passage of the vital air
रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  sun or the sun-god
रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  Sunday
रवि 	-	 ravi 	-	 m.
  	-	  sun

 
   रवि  ravi m.
   sun or the sun-god   
   मार्तण्ड  mArtaNDa m.
   sun or the god of the sun    
   विरोचन  virocana m.
   sun or the god of the sun   
   मणिसृङ्ग  maNisRGga m.
   god of the sun    
   वायुसवितृ  vAyusavitR m.
   god of wind and sun   
   वायुसवित्र  vAyusavitra m.
   god of wind and sun    
   मार्तण्ड  mArtaNDa m.
   statue of the sun-god   
   भास्करनन्दिन्  bhAskaranandin m.
   son of the god of the sun    
   सवितृ  savitR m.
   orb of the sun or its god   
   मार्तण्डप्रतिमा  mArtaNDapratimA f.
   image or statue of the sun-god    
   आदित्य  Aditya adj.
   relating to the god of the sun   
   सौर्यवारुण  sauryavAruNa adj.
   belonging to the sun and god of water     
   सौर  saura adj.
   relating or belonging or sacred to or coming from the sun or the god sUrya    

Wilson

English

 रवि
m.
  (-विः)
1 The sun. 
2 The right canal for the passage of the vital air.
E.
  रु to sound,  passive form,  to be praised or glorified,  Uṇādi aff.
  
इन्.

Apte

English

रविः [raviḥ],  [cf.   Uṇ.*
  4.15]

The sun
 सहस्रगुणमुत्स्रष्टुमादत्ते हि रसं रविः R.*
  1.18.

A mountain. 

The Arka plant.

The number 'twelve'. Comp.
   -इष्टः an orange. -कान्तः,  ग्रावन् the sun-stone (सूर्यकान्त).-चक्रम् a particular astronomical diagram.  

जः,  तनयः,  पुत्रः,  सूनुः the planet Saturn. 

epithets of Karṇa
 रवितनयो$भ्यहनच्छिनिप्रवीरम् Mb.
 *  8.3.9.

of Vāli.

of Manu Vaivasvata. 

of Yama. 

of Sugrīva.  -दिनम्,  -वारः,  -वासरः,  -रम् Sunday. -दीप्तa.  lighted by the sun.  -ध्वजः day. -नेत्रः N.
  of Viṣṇu.

प्रियम् a red lotus flower.

copper. -बिम्बः the sun's disk. -मासकः a solar month. -रत्नम् a ruby.-लोचनः N.
  of

Viṣṇu.

Śiva.  -लोहम्,  -संज्ञकम् copper. -वंशः the solar race (of kings). -संक्रान्तिः f.
  the sun's entrance into any zodiacal sign. 

सारथिः N.
  of Aruṇa. 

the dawn. 

Apte 1890

English

 रविः [cf. Uṇ. 4. 138] 1 The sun
 सहस्रगुणमुत्स्रष्टुमादत्ते हि रसं रविः R. 1. 18. 
2 A mountain. 
3 The Arka plant. 
4 The number ‘twelve’. 
Comp. 
कांतः the sun-stone (सूर्यकांत). 
जः,  
तनयः,  
पुत्रः,  
सूनूः {1} the planet Saturn. {2} epithets of Karṇa. {3} of Vali. {4} of Manu Vaivasvata. {5} of Yama. {6} of Sugrīva. 
दिनं,  
वारः,  
वासरः 
रं Sunday. 
नेत्रः N. of Viṣṇu. 
प्रियं {1} a red lotus flower. {2} copper. 
रत्नं a ruby. 
लोचनः N. of {1} Viṣṇu. {2} Śiva. 
लौहं,  
संज्ञकं copper. 
संक्रांतिः f. the sun's entrance into any zodiacal sign. 

Monier Williams Cologne

English

 रवि m.
  (accord.  to Uṇ.
  iv,  138,  Sch. fr.
  √ 1. रु) a partic.  form of the sun (sometimes regarded as one of the 12 Ādityas
 hence रवि is also a N.
  of the number ‘twelve’),  Var.
 
 Hariv.
  &c.
  

 the sun (in general) or the sun-god,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 =
  रविदिन,  Sunday,  Inscr.
 

 Calotropis Gigantea,  L.
 

 a mountain,  L.
 

 N.
  of a Sauvīraka,  MBh.
  

 of a son of Dhṛta-rāṣṭra,  ib.

 of the author of a Comm.  on the Kāvya-prakāśa,  Cat.
 

 of the author of the Horāprakāśa,  ib.

 the right canal for the passage of the vital air (?),  W.
 

Monier Williams 1872

English

 रवि रवि,  इस्,  m. (said to be fr. rt. 1. रु), 
a particular form of the sun (sometimes regarded as
one of the twelve Ādityas)
 the sun (in general) or
the god of the sun
 a mountain
 N. of a Sauvīraka
of a son of Dhṛta-rāṣṭra
 the right canal for the
passage of the vital air (?).
—रवि-कर,  अस्,  m.,  N.
of a commentator.
—रवि-कान्त,  अस्,  m. a sort of
crystal (= सूर्य-कान्त).
—रवि-गुप्त,  अस्,  m.,  N.
of a poet.
—रवि-चक्र,  अम्,  n. a particular astro-
nomical diagram (the sun represented as a man car-
rying the stars on the various parts of his body).
—रवि-ज,  अस्,  m. ‘child of the sun, ’ N. of a parti-
cular Ketu
 the planet Saturn.
—रवि-तनय,  अस्, 
m. the son of the sun,  the planet Saturn.
—रवि-
तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a Tīrtha.
—रवि-तेजस्,  अस्, 
n. the radiance of the sun.
—रवि-दत्त,  अस्,  m., 
N. of a priest
 of a poet.
—रवि-दिन,  अम्,  n. the
day of the sun,  Sunday.
—रवि-दीप्त,  अस्,  sun-
lighted,  sun-illuminated.
—रवि-देव,  अस्,  m.,  N.
of a poet.
—रवि-नन्दन,  अस्,  m. ‘son of the
sun, ’ Manu Vaivasvata
 the ape Sugrīva.
—रवि-
पत्त्र,  अस्,  m. a sort of shrub.
—रवि-पुत्र,  अस्, 
m. the son of the sun,  the planet Saturn.
—रवि-
प्रिय,  अस्,  m.,  N. of various plants,  = लकुच
 =
आदित्य-पत्त्र
 = रक्त-करवीर
 (आ),  f.,  N. of
Dākṣāyaṇī in Gaṅgā-dvāra
 (अम्),  n. a red lotus-
flower
 copper.
—रवि-बिम्ब,  अम्,  n.,  Ved. the
sun's disk.
—रवि-मण्डल,  अम्,  n. the sun's
orb or disk.
—रवि-रत्न,  अम्,  n. = रवि-कान्त।
—रवि-रत्नक,  अम्,  n. ‘sun-jewel, ’ a ruby.
—रवि-लोचन,  अस्,  m. ‘sun-eyed, ’ N. of Viṣṇu
of Śiva.
—रवि-लोह,  अम्,  n. copper.
—रवि-वार, 
अस्,  m. or रवि-वासर,  अस्,  अम्,  m. n. the day of
the sun,  Sunday.
—रवि-सङ्क्रान्ति,  इस्,  f. the sun's
entrance into a sign of the zodiac.
—रवि-सञ्ज्ञक, 
अम्,  n. copper (‘called after the sun’).
—रवि-सम-
प्रभ,  अस्,  आ,  अम्,  radiant as the sun.
—रवि-सा-
रथि,  इस्,  m. the sun's charioteer,  i. e. Aruṇa or the
Dawn.
—रवि-सुत,  अस्,  m. son of the sun,  the planet
Saturn
 the ape Sugrīva.
—रवि-सुन्दर-रस,  अस्, 
m.,  N. of a particular elixir.
—रवि-सूनु,  उस्,  m.
son of the sun,  the planet Saturn.

Macdonell

English

 रवि ravi,  m.
  sun
 sun-god: -kānta-maya,  🞄a.  consisting of sun-stones
 -graha,  m.
 : 🞄-ṇa,  n.
  eclipse of the sun
 -ja,  m.
  son of the 🞄sun,  planet Saturn
 -tanaya,  m.
  id.
 Yama. 

Benfey

English

 रवि रवि,  m.
 
 1. The sun,  Pañc.
189,  23
 Man.  1,  23.
 2. A proper name, 
Draup. 2,  21.

Hindi

सूर्य का एक नाम

Apte Hindi

Hindi

रविः
पुं*
  - रु + इ
सूर्य

रविः
पुं*
  - रु+अच्(इ)
सूर्य

रविः
पुं*
  - रु+अच्(इ)
पर्वत

रविः
पुं*
  - रु+अच्(इ)
मदार का पौधा

रविः
पुं*
  - रु+अच्(इ)
बारह की संख्या

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
रवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
रवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹನ್ನೆರಡು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಕೇತ

L R Vaidya

English

 ravi {% m. %} The sun,  रवेर्मयूखैरभितापितो भृशम् Rt.i.13.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१२,  अर्क,  आदित्य,  इन,  उष्णांशु,  गण,  चक्र,  तपन,  तरणि,  तिग्मांशु,  तीक्ष्णांशु,  दिनकर,  दिननाथ,  दिनप,  दिनमणि,  दिनेश,  दिवाकर,  द्युमणि,  नर,  नृ, ना,  पतङ्ग,  पूषन्,  प्रद्योतन,  भगण,  भानु,  भानुमत्,  भास्कर,  मण्डल,  मार्तण्ड,  मास,  मित्र,  मिहिर,  रवि,  राशि,  विवस्वत्,  व्यय,  शङ्कु,  सवितृ,  सूर्य,  हंस

Bopp

Latin

 रवि m.
1) sol. RAGH. 9. 25.
2) nom. pr. DR. 2. 21.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

हंस
पु
हंस,  जीव,  राजन्,  रवि,  धर्म,  तपस्विन्,  तुरङ्गम,  शित,  पक्षिविशेष,  हरि
जीवे राज्ञि रवौ धर्मे तपस्विनि तुरङ्गमे ।
शिते पक्षिविशेषे च हंसशब्दो हरावपि ॥ २३ ॥
verse 1.1.1.23
page 0002

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 रवि
		Horāprakāśa.

 रवि son of Ratnapāṇi,  grandson of Acyuta,  who was
minister of Śivasiṃha,  king of Mithilā:
		Kāvyaprakāśaṭīkā Madhumatī.

Indian Epigraphical Glossary

English

 ravi (IE 7-1-2),  ‘twelve’.

Lanman

English

 ravi,  m. the sun.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  रण्व्
मूलधातुः:
   रवि
धात्वर्थः:
  गतौ
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  रण्वति

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nyi ma
१) अरुण २) अर्क ३) अहन् ४) आतप ५) आदित्य ६) तिग्मांशु ७) दिनकर ८) दिवस ९) दिवाकर १०) द्युतम् ११) भानु १२) भास्कर १३) भास्वत् १४) रवि १५) लोकचक्षुस् १६) सूर्य १७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
 
आदित्य (पुं),  सवितृ (पुं),  अर्यमन् (पुं),  खरांशु (पुं),  सहस्रांशु (पुं),  उष्णांशु (पुं),  अंशु (पुं),  रवि (पुं),  मार्तण्ड (पुं),  तरणि (पुं),  गभस्ति (पुं),  अरुण (पुं),  भानु (पुं),  नभोमणि (पुं),  अहर्मणि (पुं),  सूर्य (पुं),  अर्क (पुं),  किरण (पुं),  भग (पुं),  ग्रहपुष (पुं),  पूषन् (पुं),  पतङ्ग (पुं),  खग (पुं),  मार्ताण्ड (पुं),  यमुनाजनक (पुं),  कृतान्तजनक (पुं),  प्रद्योतन (पुं),  तापन (पुं),  ब्रध्न (पुं),  हंस (पुं),  चित्रभानु (पुं),  विवस्वत् (पुं),  सूर (पुं),  त्वष्टृ (पुं),  द्वादशात्मन् (पुं),  हेलि (पुं),  मित्र (पुं),  ध्वान्ताराति (पुं),  अब्जहस्त (पुं),  अंशुहस्त (पुं),  चक्रबान्धव (पुं),  अब्जबान्धव (पुं),  अहर्बान्धव (पुं),  सप्तसप्ति (पुं),  दिवाकर (पुं),  दिनकर (पुं),  अहस्कर (पुं),  दिवसकर (पुं),  प्रभाकर (पुं),  विभाकर (पुं),  भास्कर (पुं),  मिहिर (पुं),  विरोचन (पुं),  ग्रहपति (पुं),  अब्जिनीपति (पुं),  गोपति (पुं),  द्युपति (पुं),  विकर्तन (पुं),  हरि (पुं),  शुचि (पुं),  इन (पुं),  गगनध्वज (पुं),  गगनाध्वग (पुं),  हरिदश्व (पुं),  जगत्साक्षिन् (पुं),  कर्मसाक्षिन् (पुं),  भास्वत् (पुं),  विभावसु (पुं),  त्रयीतनु (पुं),  जगच्चक्षुस् (पुं),  तपन (पुं),  अरुणसारथि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आदित्य
आदित्य,  सवितृ,  सहस्रकिरण,  प्रद्योतन,  भास्कर,  तिग्मांशु,  तरणि,  दिनमणि,  भास्वत्,  विवस्वत्,  हरि,  मार्तण्ड,  तपन,  विकर्तन,  इन,  पूषन्,  पतङ्ग,  भग,  सूर्य,  गोपति,  यम,  दिनकर,  सूर,  अंशुमालिन्,  रवि,  मिहिर,  विरोचन,  अर्क,  तिमिररिपु,  द्युमणि,  अंशुमत्,  अंशु,  हरिदश्व,  सप्ताश्व,  प्रभाकर,  भानुमत्,  भानु,  ब्रध्न,  हंस,  खग,  मित्र,  चित्रभानु,  अहर्पति,  कर्मसाक्षिन्,  जगच्चक्षुस्,  द्वादशात्मन्,  त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः, 
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006

अद्रि
अद्रि,  रवि
कलङ्कं लाञ्छने दोषेऽप्यद्रिः प्रोक्तो रवावपि ॥ ८२० ॥
verse 5.1.1.820
page 0094

रवि
रवि,  पर्वत,  सूर्य
व्यवस्थानेऽम्भसो वेला रविः पर्वतसूर्ययोः ॥ ८३९ ॥
verse 5.1.1.839
page 0096

नाममाला

Sanskrit

तरणि,  तपन,  भानु,  ब्रध्न,  पूषन्,  अर्यमन्,  रवि,  तिग्म,  पतङ्ग,  द्युमणि,  मार्तण्ड,  अर्क,  ग्रहाधिप,  इन,  सूर्य,  तमोऽरि,  ध्वान्तारि,  तिमिरारि,  विरोचन
तरणिस्तपनो भानुर्ब्रध्नः पूषाऽर्यमा रविः ।
तिग्मः पतङ्गो द्युमणिर्मार्तण्डोऽर्को ग्रहाधिपः ॥ ४९ ॥
इनः सूर्यस्तमोध्वान्ततिमिरारिर्विरोचनः ।
verse 0.1.1.49
page 0026

Mahabharata

English

*Ravi^1 = Sūrya (“the Sun”): I,  42 (a form or son of Vivasvat,  cf. Āśāvaha),  419,  1274
 II,  790 (º-Somāgnivapushāṃ)
 III,  136,  138,  146 (Sūrya's 108 names),  192,  8437 (yathā cāpy Angirā Rºṃ tathā rakshasva)
 VI,  4566 (dudruvuh… grahāḥ pañca Rºṃ yathā)
 XII,  440,  11732
 XV,  826
 XVIII,  167 (after death Karṇa entered R.).

Ravi^2,  one of the standard-bearers of Jayadratha. § 522 (Draupadīharaṇap.): III,  265,  15598.

Ravi^3,  a son of Dhṛtarāshṭra. § 611 (Śalyap.): IX,  26,  1404,  1414 (among eleven sons of Dhṛtarāshṭra,  who are slain by Bhīmasena).

Ravi^4 = Śiva (1000 names^2). Do.^5 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

रवि १ / RAVI I. A prince of sauvīra. It was this prince who stood with the flag behind the chariot of jayadratha,  who had come to carry away draupadī. He was killed by arjuna. (Vana Parva,  Chapter 221,  Verse 27).

रवि २ / RAVI II. A son of dhṛtarāṣṭra. He was killed by bhīma in the great war. (śalya Parva,  Chapter 26,  Verse 14).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रविः,  पुं,
   (रूयते स्तूयते इति । रु + “अच इः ।”उणा० ४ । १३८ । इति इः ।) सूर्य्यः । अर्क-वृक्षः । इत्यमरः ॥
 सूर्य्यस्य भोग्यं दिनं वार-रूपम् ॥
 यथा,  --“रवौ वर्ज्ज्यं चतुः पञ्च सोमे सप्त द्बयं तथा ॥
”इत्यादिवारवेलाकथने समयप्रदीपः ॥
तत्र निषिद्धानि यथा,  --“माषमामिषमांसञ्च मसूरं निम्बपत्रकम् ।भक्षयेद्यो रवेर्व्वारे सप्तजन्मन्यपुत्त्रकः ॥
आर्द्रकं मधु मत्स्यञ्च भक्षयेद्यो रवेर्दिने ।सप्तजन्म भवेद्रोगी जन्म जन्म दरिद्रता ॥
निम्बं मांसं मसूरञ्च विल्वकाञ्जिकमार्द्रकम् ।भक्षयेद्यो रवेर्व्वारे सप्तजन्मन्यपुत्त्रकः ॥
”इति कर्म्मलोचनम् ॥
 * ॥
रविग्रहस्य रक्तश्याममिश्रितवर्णः । अयंपूर्व्वदिक्पुरुषक्षत्त्रियजातिसत्त्वगुणकटुरससिंह-राशिहस्तानक्षत्रसप्तमीतिथिताम्रकलिङ्गदेशा-नामधिपतिः । काश्यपगोत्रः । द्बादशाङ्गुल-शरीरः । पद्महस्तद्वयः । पूर्व्वाननः । सप्ताश्व-वाहनः । शिवाधिदैवतः । रह्निप्रत्यधिदैवतश्च ।इति ग्रहयज्ञतत्त्वादयः ॥
 * ॥
 अस्य व्युत्पत्तिर्यथा, “अवतीमांस्त्रयो लोकांस्तस्मात् सूर्य्यः परि-भ्रमात् ।अचिरात्तु प्रकाशेत अवनात् स रविः स्मृतः ॥
”इति मात्स्ये १०१ अध्यायः ॥
 * ॥
अस्य भार्य्यापत्यानि यथा,  --“मरीचेः कश्यपो जज्ञे तस्माज्जज्ञे विभावसुः ।तस्य भार्य्याभवत् संज्ञा पुत्त्री त्वष्टुः प्रजापतेः ॥
त्रीण्यपत्यानि राजेन्द्र ! संज्ञायां महसांनिधिः ।आदित्यो जनयामास कन्याञ्चैकां सुलोचनाम् ।वैवस्वतं मनुश्रेष्ठं यमञ्च यमुनां ततः ॥
नातितेजोमयं रूपं सोढुं सालं विवस्वतः ।मायामयीं ततश्छायां सवर्णां निर्म्ममे स्वतः ॥
संज्ञोवाच ततश्छायां सवर्णे शृणु मे वचः ।अहं यास्यामि सदनं पितुस्त्वं पुनरत्र मे ।भवने वस कल्याणि ! निर्व्विशङ्कं ममाज्ञया ॥
मनुरेष यमावेतौ यमुनायमसंज्ञकौ ।स्वापत्यदृष्ट्या द्रष्टव्यमेतद्बालत्रयं त्वया ॥
न वक्तव्यदिदं वृत्तं त्वया पत्यौ कदाचन ।इत्याकर्ण्याथ सा त्वाष्ट्रीं देवी छाया जगादताम् ॥
आकचग्रहणान्नाहमाशापाच्चं कदाचन ।आख्यास्यामि चरित्रं ते याहिदेवि ! यथासुखम् ॥
इति च्छायां गृहे स्थाप्य संज्ञागात् पितुरालयम् ।उवाच पितरं देवी जामातुस्तव न क्षमा ॥
तेजः सोढुमहं तात ! काश्यपस्य महात्मनः ।तन्निशम्य चुकोपासौ भर्त्सयामास कन्यकाम् ॥
मह्यं श्रेयः कथं वा स्यादिति सा परिचिन्त्य च ।अगच्छद्बडवा भूत्वा चरन्ती चोत्तरान् कुरून् ॥
तपस्तेपे च सा तीव्रं पतिमाधाय चेतसि ।मन्यमानोऽथ तां संज्ञां सवर्णायां तथा रविः ॥
सावर्णिं जनयामास मनुश्रेष्ठं महीपते ।शनैश्चरं द्बितीयञ्च सुतां भद्रं तृयीयिकाम् ॥
सवर्णा स्वेष्वपत्येषु सापत्न्यात् स्त्रीस्वभावतः ।चकाराप्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्व्वजेष्वहो ॥
चिरमालोक्य तां भार्य्यां उवाच सविता वचः ।अयि भाविनि बालेषु समेष्वपि कुतस्त्वया ॥
विधीयतेऽधिकः स्नेहः सावर्ण्यादिसुतान् प्रति ।नाचचक्षे तदा साथ भास्वते परिपृच्छते ॥
ततः समुद्यते शप्तुं छाया सर्व्वं शशंस ह ।यथा वृत्तं तथा तथ्यं तुतोष भगवान् रविः ॥
निरागसं न शशाप जगाम त्वष्टुरन्तिकम् ।त्वष्टापि च यथान्यायं सान्त्वयित्वाथ काश्यपम् ।निर्दग्धुकामं कोपेन प्राणर्च्चच्च मुदा तदा ॥
त्वष्टोवाच ।तवातितेजसो भीता प्राप्योत्तरकुरून् वने ।बडवारूपमास्थाय संज्ञा चरति शाद्वले ।द्रष्टा हि तां भवानद्य स्वभार्य्यां तात मा रुष ॥
लब्धानुज्ञोऽथ सविता गत्वोत्तरकुरूनथ ।स हरिर्हरिरूपेण मुखेन समताडयत् ॥
त्वरमाणा च सवितुः परपूरुषशङ्कया ।सा तन्निरवमत् शक्र नासिकाभ्यां विवस्वतः ।देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ ॥
”इति पाद्मे स्वर्गखण्डे ११ अध्यायः ॥
(अन्यत् सूर्य्यशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रवि पु०
  अव--इन् रुट्च् । १ सूर्य्ये शब्दर० । २ अर्कवृक्षे च“अचिरात्तु प्रकाशेन अवनात् स रविः स्मृतः” मत्स्यपु० तन्नामनिरुक्तिः । ३ द्वादशसंख्यायाम् ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“रवि गत्यर्थः”@} 2 रण्वकः-रण्विका,  रण्वकः-ण्विका,  रिरण्विषकः-षिका,  रारण्वकः-ण्विका
   रण्विता-त्री,  रण्वयिता-त्री,  रिरण्विषिता-त्री,  रारण्विता-त्री
   इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककन्दतिवत् 3 ज्ञेयानि। 
 शतरि- 4 रण्वन्- न्ती,  इति भवति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१३८२)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-५९६। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (१६३)
 04 =>
  [[आ। ‘जिन्वन्तमुर्वीं निजरिण्वनैः सतां रण्वन्तमन्तर्भवधन्वपादपम्।’ धा। का। १-७६।]]

Capeller

German

 रवि m.
  Sonne o. Sonnengott.

Burnouf

French

 रवि रवि m.
  (रु 1) le Soleil.
रविकान्त m.
  (कम्) sorte de cristal de roche.
रविनन्दन m.
  Sugrīva.
रविनाथ m.
  pentapetes phœnicea,  bot. N. lotus.
रविन्द n.
  (दा) lotus.
रविप्रिय m.
  artocarpus lacucha,  bot. -- N. lotus rouge.
Cuivre.
रविलोह n.
  cuivre.
रविसज्ञक n.
  cuivre.

Stchoupak

French

 रवि-
 m.
  soleil,  dieu du soleil.
°किरण- m.
  rayon de soleil.
°तुल्य-रूप- a. dont la forme est analogue à celle du soleil.
°नन्दन- m.
  ép. de Manu.
°मण्डल- nt. disque solaire.
°सुत- m.
  n.
  du singe Sugrīva.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.