आदित्य (Aditya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishआदित्य [āditya], [अदितेरपत्यं ण्य IV.* 1.85.]
Solar, belonging to, or born in, the solar line
आदित्यैर्यदि विग्रहो नृपतिभिर्धन्यं ममैतत्ततो 6.18.
Devoted to, or originating from, Aditi
आदित्यं चरुं निर्वपेत् Yaj. Ts.2.2.6.1.
Belonging to, or sprung from, the Ādityas.
त्यः A son of Aditi
a god, divinity in general. (The number of Ādityas appears to have been originally seven, of whom Varuṇa is the head, and the name Āditya was restricted to them (देवा आदित्या ये सप्त 9.114.3.). In the time of the Brāhmaṇas, however, the number of Ādityas rose to 12, representing the sun in the 12 months of the year
धाता मित्रो$र्यमा रुद्रो वरुणः सूर्य एव च । भगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमः स्मृतः ॥ एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते ।)
आदित्यानामहं विष्णुः 1.21
2.24. (These 12 suns are supposed to shine only at the destruction of the universe
3.8
दग्धुं विश्वं दहनकिरणैर्नोदिता द्वादशार्काः).
The sun
Vāj.4.21.
A name of Viṣṇu in his fifth or dwarf-incarnation
स्वयंभूः शंभुरादित्यः V. Sah.
of the Arka plant (Mar. रुई). -त्यौ (dual) of a constellation, the seventh lunar mansion (पुनर्वसु).
केतुः of a son of Dhṛitarāṣtra.
The charioteer of the sun. -चन्द्रौ (dual) the sun and the moon. -दर्शनम् 'Showing the sun' (to a child of 4 months), one of the संस्काराs. -पत्र्यः of a plant. (-त्र्यम्) the leaf of the Arka tree. -पर्णिनी a creeping plant with gold-coloured flowers, growing near the bank of water. -पुराणम् of an Upapurāṇa. -पुष्पिका red swallow wort (Mar. शिरदोडी). -बन्धुः of Śākyamuni. -भक्ता [आदित्ये भक्ता] of a plant. see अर्कभक्ता. -मण्डलम् the disc or orb of the sun.
व्रतम् worship of the sun
a व्रत or rite.
of a Sāman. -सूनुः 'the son of the sun', of Sugrīva, Yama, Saturn, Manu and Karṇa
Apte 1890
Englishआदित्य a. [अदितेरपत्यं ण्य] 1 Solar, belonging to, or born in, the solar line
U. 6. 18.
2 Devoted to, or originating from, Aditi.
3 Belonging to, or sprung from, the Ādityas.
त्यः 1 A son of Aditi
a god, divinity in general. (The number of Ādityas appears to have been originally seven, of whom Varuṇa is the head, and the name Āditya was restricted to them. In the time of the Brāhmaṇas, however, the number of Ādityas rose to 12, representing the sun in the 12 months of the year
धाता मित्रोऽर्यमा रुद्रो वरुणः सूर्य एव चाभगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमः स्मृतः ॥ एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते ।)
आदित्यानामहं विष्णुः Bg. 10. 21
Ku. 2. 24. (These 12 suns are supposed to shine only at the destruction of the universe
cf. Ve. 3. 6
दग्धुं विश्वं दहनकिरणैर्नोदिता द्वादशार्काः).
2 The sun.
3 A name of Viṣṇu in his fifth or dwarf-incarnation
स्वयंभूः शंभुरादित्यः V. Sah.
4 N. of the Arka plant.
त्यौ (dual) N. of a constellation, the seventh lunar mansion.
Comp.
केतुः {1} N. of a son of Dhṛtarāṣṭra. {2} the charioteer of the sun.
चंद्रौ (dual) the sun and the moon.
पत्रः N. of a plant. (
त्रं) the leaf of the Arka tree.
पर्णिनी a creeping plant with gold-coloured flowers, growing near the bank of water.
पुष्पिका red swallow wort.
भक्ता [आदित्ये भक्ता] N. of a plant see अर्कभक्ता,
मंडलं the disc or orb of the sun.
व्रतं worship of the sun.
सूनुः ‘the son of the sun’, N. of Sugrīva, Yama, Saturn and Karṇa.
Monier Williams Cologne
English(आस्), , of seven deities of the heavenly sphere, ix, 114, 3,
iii, 1, 3, 3 (the chief is Varuṇa, to whom the Āditya is especially applicable
the succeeding five are Mitra, Aryaman, Bhaga, Dakṣa, Aṃśa
that of the seventh is probably Sūrya or Savitṛ
as a class of deities they are distinct from the विश्वे देवाः,
sometimes their number is supposed to be eight,
and in the period of the Brāhmaṇas twelve, as representing the sun in the twelve months of the year, iv, 5, 7, 2, )
Monier Williams 1872
Englishआदित्य, अस्, आ, अम्, belonging or devoted to, or
originating from Aditi
belonging or relating to, or
originating from the Ādityas
(अस्), m. a son of
Aditi. In the earliest times this is the N. of seven
deities of the heavenly sphere, of whom Varuṇa is
the chief and to whom therefore especially belongs
the title Āditya. The names of six of the seven are
Varuṇa, Mitra, Aryaman, Bhaga, Dakṣa, and Aṃśa
that
of the seventh is not clearly ascertained. Sometimes their
number is supposed to be eight
and in the period of
the Brāhmaṇas twelve, as representing the sun in
the twelve months of the year. The name Āditya
was afterwards applied to any god, though especially
applicable to Sūrya, the sun
N. of Viṣṇu in his
Vāmana or dwarf avatār, as son of Kaśyapa and Aditi
and younger brother of Indra
the plant Calotropis
Gigantea
N. of a man
(औ), m. du., N. of a constel-
lation, the seventh lunar mansion.
—आदित्य-केतु, उस्,
m., N. of a son of Dhṛta-rāṣṭra.
—आदित्य-गर्भ,
अस्, m., N. of a Bodhi-sattva.
—आदित्य-चन्द्रौ,
m. du. sun and moon.
—आदित्य-दास, अस्, m., N. of
a man.
—आदित्य-पत्त्र, अस्, m. a plant = अर्क-
पत्त्र.
—आदित्य-पर्णिनी, f. a creeping plant with
gold-coloured flowers, growing near the banks of
water.
—आदित्य-पुराण, अम्, n., N. of an Upa-
purāṇa.
—आदित्य-पुष्पिका, f. red swallow wort.
—आदित्य-प्रभ, अस्, m., N. of a king.
—आदित्य-
भक्ता, f. = अर्क-भक्ता, q. v.
—आदित्य-मण्डल,
अम्, n. the disc or orb of the sun.
—आदित्य-वत्, आन्,
अती, अत्, surrounded by the Ādityas.
—आदित्य-वनि,
इस्, इस्, इ, Ved. winning the (favour of the) Ādityas.
—आदित्य-वर्ण, अस्, आ, अम्, having the colour of
the sun
(अस्), m., N. of a man.
—आदित्य-वर्मन्,
आ, m., N. of a king.
—आदित्य-व्रत, अम्, n. = अर्क-
व्रत, q. v.
—आदित्य-सदृश, अस्, ई, अम्, like the
sun.
—आदित्य-सूनु, उस्, m., son of the sun
N. of
Sugrīva, the monkey-king
of Yama, Saturn, Sāvarṇi
Manu, and Vaivasvata Manu.
—आदित्य-सेन, अस्, m.,
N. of a king of Ujjayinī.
—आदित्याचार्य (°त्य-आच्),
अस्, m., N. of an author.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiसूर्य का एक नाम, विष्णु बारह आदित्य के बीच में है
Apte Hindi
Hindiआदित्यः
- अदिति+ण्य
"अदिति का पुत्र, देव, देवता"
आदित्यः
- अदिति+ण्य
बारह आदित्यों (सूर्य के भाग) का समुदायवाचक नाम
आदित्यः
- अदिति+ण्य
सूर्य
आदित्यः
- अदिति+ण्य
"विष्णु का पाँचवा अवतार, वामनावतार"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ /ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರ
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > "ण्यः" (४-१-८५)
व्युत्पत्तिः - > आदित्या अपत्यम्
प्रयोगाः - > "जिगीषुरेको दिनकृदादित्येष्विव कल्पते"
उल्लेखाः - > माघ० २-८१
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "स्वयम्भूउः शम्भुरादित्यः" । "आदित्यानामहं विष्णुः ज्योतिषां रविरंशुमान्" ।
उल्लेखाः - > वि० स०, गीता० १०-२१
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ
प्रयोगाः - > "अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिः वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ३-७६
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾನುವಾರ
आदित्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತನಕ್ಷತ್ರ
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit१२, अर्क, आदित्य, इन, उष्णांशु, गण, चक्र, तपन, तरणि, तिग्मांशु, तीक्ष्णांशु, दिनकर, दिननाथ, दिनप, दिनमणि, दिनेश, दिवाकर, द्युमणि, नर, नृ, ना, पतङ्ग, पूषन्, प्रद्योतन, भगण, भानु, भानुमत्, भास्कर, मण्डल, मार्तण्ड, मास, मित्र, मिहिर, रवि, राशि, विवस्वत्, व्यय, शङ्कु, सवितृ, सूर्य, हंस
Bopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritपतङ्ग
पु
पतङ्ग, शलभ, आदित्य
पतङ्गौ शलभादित्यौ अर्कौ स्फटिकभास्करौ ।
verse 3.1.1.23
page 0015
शूर
पु
शूर, योध, आदित्य
शूरो योधे तथादित्ये बभ्रू नकुलपिङ्गलौ ॥ २३ ॥
verse 3.1.1.23
page 0015
Edgerton Buddhist Hybrid
EnglishIndian Epigraphical Glossary
EnglishLanman
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetannyi ma
१) अरुण २) अर्क ३) अहन् ४) आतप ५) आदित्य ६) तिग्मांशु ७) दिनकर ८) दिवस ९) दिवाकर १०) द्युतम् ११) भानु १२) भास्कर १३) भास्वत् १४) रवि १५) लोकचक्षुस् १६) सूर्य १७)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritआदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritआदित्य
आदित्य, त्रिदश, सुर, सुमनस्, स्वर्गौकस्, देवता, गीर्वाण, ऋभु, अमर, मरुत्, वृन्दारक, निर्जर, अस्वप्न, विबुध, त्रिविष्टपसद्, लेख, सुपर्वन्, अमृताशन, अनिमिष, देव, दैवत
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,
गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।
अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,
त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
verse 1.1.1.4
page 0001
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
Mahabharata
EnglishĀditya^1 (plur.), a class of gods, the sons of Aditi and Kaśyapa, manifestations of the Sun. § 308 (Āraṇyakap.): III, 3, 189 (kṛtvā dvādaśadhātmānaṃ dvādaśāºtāṃ gataḥ, sc. the Sun). They are twelve, enumerated § 88 (Aṃśāvat.), I, 65, 2522, etc. (1, Dhātṛ
2, Mitra
3, Aryaman
4, Śakra
5, Varuṇa
6, Aṃśa
7, Bhaga
8, Vivasvat
9, Pūshan
10, Savitṛ
11, Tvashṭṛ
12, Vishṇu).--§ 191 (Sambhavap.): 123, 4823--4 (in the order 1, 2, 5, 6, 7, 4, Indra, 8, 9, 11, 10
then, Parjanyaś caiva Vishṇuś ca Ādityā dvādaśa(!) smṛtāḥ
perhaps to be read jaghanyas tv eva Vishṇuś ca, cf. v. 2524
but cf. also BR. s.v., and infra
Nīl. says nothing).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7581, etc. (in the order 7, 6, 3, 2, 5, 10, 1, 8, 11, 9, 4, Indra, 12).--§ 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7092, etc. (in the order 6, 7, 2, 5, 1, 3, 8, 10, Jayanto Bhāskaras tathā, 11, 9, 4, Indra, 12)
cf. BR. s.v., and Muir, Or. S.T., especially iv, pp. 11--15, 54, 114--121
the youngest and most important is (the Dwarf incarnation of) Vishṇu (I, 2522)
Indra is the principal, § 120 (Aṃśāvat.), I, 66, 2600
and the oldest and best is Varuṇa, § 564 (Mātalīyop.), V, 98, 3534. For their superintendence of the chariot of the Sun, each in one of the twelve months of the year, in the Purāṇas, see VP. II, pp. 285 ff.
the order is, 1, 3, 2, 5, 4, Indra, 8, 9, 10, Parjanya instead of Savitṛ, 6, 7, 11, 12. Of the older conception of six, seven (or eight) Ādityas there seems to be no trace in the Mhbh., unless it be XII, 1504 (v. Aditi)
they came into existence from the coals at the sacrifice of Śiva in the shape of Varuṇa (!), § 747 (Suvarṇotpatti), XIII, 85, 4131 (ye dhishṇyeshu divi sthitāḥ). In most cases they are named together with the other devagaṇas, etc.
thus, for instance:-§ 3 (Anukram.): I, 3, 34 (v. Aśvin).--§ 44 (Garuḍa): 30, 1416 (the weapons of V., R., Ā., S., M., and of all the other tribes of the gods began to spend their forces against one another
among the omens appearing amidst the gods at the approaching of Garuḍa).--§ 46 (Garuḍa): 32, 1487 (they fled for Garuḍa towards the eastern region).--§ 84 (Ādivaṃś.): 64, 2482.--§ 88: 65, 2522 v.s., 2524.-§ 120 bis (Aṃśāvat.): 66, 2603 (among the 33 gods
Bṛhaspatiś ca bhagavān Ādityeshv eva gaṇyate, which may signify that Bṛh. is on a level with the Ādityas, or allude to his being invoked with Indra
BR., s.v. Ād., explains Ād. to mean generally “the gods”).--§ 139 (Manu Vaivasvata): 75, 3135.--§ 191 (Sambhavap.): 123, 4824 (v.s.).-§ 233 (Svayaṃvarap.): I, 187, 7010 (Rudrāº
present at the svayaṃvara of Kṛshṇā).--§ 238 (Vaivāhikap.): 197, 7315.--§ 253 (Haraṇāharaṇap.): 221, 8040.--§ 267 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 359 (present in the palace of Varuṇa!).--§ 270 (Brahma-sabhā-varn.): II, 11, 448 (in the palace of Brahmán), 460
cf. II, 359 (“in the palace of Varuṇa!”) (sādhirājāno, i.e. sendrāḥ, Nīl., cf. I, 2600, supra), 460
cf. II, 359 (“in the palace of Varuṇa”).--§ 309 (Āraṇyakap.): III, 2, 127 (sustain the creatures by way of lordship acquired by yoga).--§ 330 (Indradarśana): 37, 1490 (Kṛshṇa wishes success to Arjuna from V., R., Ā., the gaṇas of M., V.-D., S., etc., when he is departing to see Indra).--§ 336 (Indralokābhig.): III, 43, 1768 (seen by Arjuna in the town of Indra!).--§ 338 (do.): 46, 1840 (do.).--§ 347 (Nalop.): 62, 2356.--§ 356 (Tīrthayātrāp.): 80, 3091 (Ādityānāṃ yathā Vishṇuḥ).--§ 357 (Pushkara): III, 82, 4064 (Ā. with V., R., S., M.-gaṇas, G., and Aps.).--§ 370 (Tīrthayātrāp.): 84, 8102 (Ā. with D., R., V., and R. always adore Janārdana at the tīrtha Nārāyaṇasya sthānam).--§ 375 (do.): III, 85, 8248 (have bathed in the tīrthas enumerated in the Tīrthayātrāparvan).--§ 377 (Dhaumyatīrthak.): 90, 8404 (do.).--§ 383 (Paraśu-Rāma): III, 99, 8673 (with Ā., V., R., S., M.-gaṇas, P., etc., etc., etc.).--§ 400 (Tīrthayātrāp.): III, 118, 10224 (their altars --āyatanāni--are seen by Yudhishṭhira on his tīrthayātrā).-§ 412 (Tīrthayātrāp.): 134, 10669.--§ 443 (Nivātakavacayuddhap.): 168, 12044 (seen by Arjuna in the town of Indra).--§ 457 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12924 (seen by Mārkaṇḍeya in the belly of Vishṇu).--§ 547 (KuṇḍalāHaraṇap.): 308, 17139 (“may Ā., V., R., S., Vi. ca devatāḥ, M., etc., etc., protect thee, ” says Kuntī, consigning the basket with Karṇa to the river Aśvanadī).--§ 549 (Pāṇḍavapraveśap.): IV, 2, 48 (Ādityānāṃ trayodaśam, Arjuna).-§ 561 (Yānasandhip.): V, 49, 1919 (adore Brahmán).-§ 562 (Bhagavadyānap.): 86, 3043 (like Ā., V., R., depending on the intelligence of Bṛhaspati).--§ 564 (Mātalīyop.): 97, 3503 (Ādityānāṃ hi sarveshāṃ Vishṇur ekaḥ sanātanaḥ
here Ād. rather means “the gods” generally).--§ 567 (Bhagavadyānap.): 128, 4301.--§ 567 (do.): 131, 4423 (appear in the body of Kṛshṇa).--§ 570 (Sainyaniryānap.): 153, 5190.--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1225 (Ādityānām ahaṃ Vishṇur, i.e. Kṛshṇa)
35, 1252 (appear in the body of Kṛshṇa), 1268.--§ 608 (Karṇap.): VIII, 87, 4419 (favour Karṇa against Arjuna).-§ 615u (Skanda): IX, 44, 2479 (surround Śiva at the consecration of Skanda)
45, 2508 (with S., Vi., M., V., P., R., etc., etc., and Ā.).--§ 615 (Asita Devala): 50, 2892 (ºānāṃ salokatām).--§ 626 (Rājadh.): XII, 21, 634 (R., V., Ā., S., and R.-r. adopt the adroha-dharma, and following the rāja-śāstra, not nirvāṇa, have attained to Svarga).--§ 656 (Khaḍgotp.): 166, 6141.--§ 661 (Mokshadh.): 198, 7192 (Rudrāº Vasūnām
their places are “Nirayāḥ” compared with the place of Paramātman).--§ 664 (do.): 207, 7543 (devaśreshṭhān
teshāṃ Vishṇur vāmano' bhūd Govindaś cābhavat prabhuḥ).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7581, etc. (v.s.
dvādaśa Kaśyapasyātmasambhavān), 7589 (“kshattriyāḥ” among the gods).--§ 671 (Bali-Vāsava-saṃvāda): 224, 8128 (dvādaśānām).--§ 673 (do.): 227, 8220, 8288 (Bali says he had formerly vanquished Ā., R., S., V., and M.).--§ 695 (Mokshadh.): XII, 285, 10279 (present at the sacrifice of Daksha).--§ 702 (Mokshadharma): 296, 10837 (Ā., V., R., Agni, A., M., Vi., S., P., M.-ganāḥ, Y., R., G., Si., etc., have become perfect by tapas).--§ 712 (Śukotpatti): XII, 324, 12175 (adore and surround Śiva while he is exercising tapas on the Himālaya).--§ 717 (Nārāyaṇīya): 340, 12916 (dvādaśaiva tathādityān vāmaṃ pārśvaṃ samāsthitān, sc. of Kṛshṇa).--§ 730 (Meghavāhanop.): XIII, 14, 611 (do not know the abode of Śiva), 914 (ºānāṃ Vishṇuḥ, i.e. Śiva), 985. --§ 746 (Ānuśāsanik.): 62, 3148.--§ 747 (Suvarṇotp.): 84, 4011
85, 4131 (5260, read “Ādityaṃ dvādaśe” with B.). --§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 107, 5296 (ºānāṃ lokān: are obtained by him who eats only every 20th day for twelve months, abstaining from meat, etc.), 5307 (ºānām adhīvāse: there he, who for twelve months eats only every 24th day, etc., shall dwell for a long time).--§ 766 (do.): XIII, 134, 6186 (receive the bali of him who offers cooked food with honey from a vessel of udumbara-wood to the rising moon on the full moon day).--§ 768 (do.): 139, 6372 (dvādaśāº-saṇkāśo). --§ 770 (do.): 151, 7092, etc. (dvādaśa Kāśyapeyāḥ).-§ 773 (do.): 159, 7387 (Rudrāº identified with Kṛshṇa). --§ 775 (do.): 166, 7642 (should be invoked for protection). --§ 778 (Aśvam. parv.): XIV, 8, 185 (adore Śiva on the mountain Muñjavat).--§ 785 (Anugītāp.): 64, 1896 (svena sainyena saṃvītā yathādityāḥ svaraśmibhiḥ).--§ 793 (Mausalap.): XVI, 4, 129 (receive Kṛshṇa when arriving to Heaven after death).--§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 3, 88 (receive Yudhishṭhira when returning from Hell)
4, 130 (dvādaśāº-sadṛśam)
6, 215 (“represented in the Mhbh.”
BR. s.v. explains Ādº in this passage to mean generally “the gods”
read with B., Ādityāś cāśvinau
v.s.). Cf. Kāśyapeyāḥ.
Āditya^2 (ºāḥ), the gods in general: I, 2603 (? v. supra)
V, 3503 (? v. supra)
XIII, 7280 (they held a sattra, where they were rescued from the Dānavas named Khalins by Vaśishṭha)
XVIII, 215 (? v. supra).
Āditya^3, plur. (ºāḥ), the seven Suns that shall scourge the world at its dissolution and prepare the way for the Saṃvartaka fire: III, 12874.
Āditya^4, the Sun: I, 126, 718 (ºvat), 899 (ºvarcasaṃ), 1092 (ºrathaṃ), 1148 (ºpathaṃ), 1173
II, 947
III, 192, 7054 (ºsyāśramo), 7055 (ºlokam)
VII, 346 (Yama-VaiśravaṇāºMahendra-Varuṇopamaṃ)
IX, 301, 985, 2071, 2664, 3124 (ºmaṇḍalaṃ), 3138 (Rāhuś cāgrasadādityam aparvaṇi), 3631 (cakramº gocaraṃ)
X, 577 (rathenāº-varcasā), 648 (ºodayavaṛṇasya)
XI, 471 (ºvarṇāni vaktrāṇi), 535 (dhvajāṃś cāºsannibhāṇ)
XII, 318 (º-śaśi-tārakaṃ)
865 (candrāºau), 1591, 1923 (ºṃ patitaṃ yathā), 1930 (id.), 2576 ([bhūmipaḥ]
bhavaty Agnis tathāºo Mṛtyur Vaiśravaṇo Yamaḥ), 3758, 5672 (yathāºḥ prātar udyaṃs tamaḥ sarvam apohati|kalyāṇam ācarann evaṃ sarvapāpaṃ vyapohati), 5693 (āºo 'yaṃ sthito, i.e. the sun has not yet set), 5782, 6789 (ūrdhvaṃ gater adhastāt tu candrāºau na dṛśyataḥ), 7048 (nekshetāºm udyantaṃ), 7055 (praty āºṃ na meheta), 8180, 8182 (Āºo nāvatapitā kadācin madhyataḥ sthitaḥ), 8562 (yadāºṃ sthitaṃ madhye gūhanti śikhino 'rcishaḥ|sarvam evedam arcirbhiḥ pūrṇaṃ jājvalyate nabhaḥ, at the dissolution of the world), 8786, 9316, 9380 (pancendriyeshu bhūteshu sarvaṃ vasati daivataṃ|Āºś Candramā Vāyur Brahmā Prāṇaḥ Kratur Yamaḥ), 9406--7 (agnau prāstāhutir, brahmann, āºm upagacchati|āºj jāyate vṛshṭir), 10438 (candrāº au cakshushī te, i.e. Śiva, 1000 names^1), 10986 (advaidhamanasaṃ yuktaṃ śūraṃ dhīraṃ vipaścitaṃ|na śrīḥ santyajate nityam Āºm iva raśmayaḥ), 11057 (antakāla ivāºḥ kṛtsnaṃ saṃśoshayej jagat), 11294, 11387 (vidhūma iva saptārcir āº iva raśmimān vaidyuto' gnir ivākāśe dṛśyate 'tmā tathātmani), 11593 (tataḥ śatasahasrāṃśur avyaktenābhicoditaḥ|kṛtvā dvādaśadhātmānam āºo jvaladagnivat|caturvidhaṃ, mahīpāla, nirdahaty āśu tejasā, at the dissolution of the world), 11725 (from him Yājñavalkya has obtained the Yajus), 11789, 11976, 12242, 12518, 12568 (ato me rocate gantum āºṃ dīptatejasaṃ, says Śuka), 12579, 12932 (ºsthaṃ Kapilaṃ), 13063 (ºvarṇaṃ taṃ Purushaṃ tamasaḥ paraṃ, i.e. Vishṇu), 13254 (ºsthaṃ Kapilaṃ, i.e. Kṛshṇa), 13384 (ºdagdhasarvāṅgā adṛśyāḥ kenacit kvacit|paramāṇubhūtā bhūtvā[tu]taṃ devaṃ praviśanty uta), 13597 (ºe Savitur jyeshṭhe), 13911 (ºpratīkāśaṃ), 13912 (ºābhimukho 'bhyeti gagaṇaṃ pāṭayann iva, sc. uñchavṛttiḥ), 13915 (ºtām gataṃ, sc. the splendour of the uñchavṛtti)
XIII, 55 (Ādityaś Candramā Vāyur Āpo Vishṇuḥ Śatakratuḥ Agniḥ…Sarve Kālena sṛjyante hriyante ca punaḥ punaḥ), 731 (Rudrāº Āśvinām vapur dhārayate Bhavaḥ), 888--9 (º-vaktrāya, º-nayanāya, º-varṇāya, º-pratimāya, i.e. Śiva), 1081 (ayam sadevayānānām Āºo dvāram ucyate|ayañ ca pitṛyānānāṃ candramā dvāram ucyate), 1089 (candrāºau), 1368 (º-candrau), 1758 (ºsamatejasam), 1772 (upatasthur yathodyantam Āºṃ mantrakovidāḥ), 1832 (divi jyotir yathāºḥ Pitṝṇāñ caiva candramāh), 2013, 2115 (Āºś candramā vāyur…sarve brāhmāṇam āveśya sadānnam upabhuñjate). 3150, 3236 (ādatte ca rasān bhaumān Āºḥ svagabhastibhiḥ|Vāyur Āº-taptāṃś ca rasān devaḥ pravarshati), 3246 (taruṇāº-varṇāni), 3508 (id.), 3592 (kālajñānaṃ vipragavāntaraṃ hi duḥkhaṃ jñātuṃ Pāvakā ºbhūtaṃ, Nīl. is silent), 3823 (taruṇāº-saṅkāśair), 4171 (º-odayasamprāpte), 4177 (º-odayanaṃ), 4204 (pāvakāº-varcasaṃ kumāraṃ), 4208 (gave to Skanda a brilliant splendour), 4472 (bālāº-vapuḥprakhyaiḥ pushkarair), 4874 (º-devasya pade), 4970 (evam evāparāṃ sandhyāṃ samupāsīta vāgyataḥ|nekshetāºm udyantaṃ nāstaṃ yāntaṃ kadācana), 5029 (praty āºṃ praty analaṃ prati gāñ ca prati dvijān|ye mehanti ca panthānaṃ, te bhavanti gatāyushaḥ), 5286 (candrāºau), 5963 (º-tejasā), 6019 (Aindrīṃ sandhyām upāsitvā āº ābhimukhaḥ sthitaḥ|sarvatīrtheshu sa snāto mucyate sarvakilvishaiḥ), 6116 (parvakāle ca yat kiñcid Āºñ cādhitishṭhati|pretalokaṃ gate martye, tat tat sarvaṃ vibhāvasuḥ|pratijānāti puṇyātmā, tac ca tatropayujyate), 6128, 6224 (māṃsapratigrahe caiva madhuno lavanasya ca|aºodayanaṃ sthitvā pūto bhavati vai dvijaḥ), 6367 (º-sannibhaṃ, of the thiroseye of Śiva), 6382 (nashṭāºe loke), 6831 (Dakshāyaṇyas tathāºo, Manur Aºtas tathā), 7114 (ºsannibhāḥ), 7126 (ºvaṃśaprabhavaṃ, Pṛthuṃ Vainyaṃ(?)), 7155 (Somāº-ānvayāḥ sarve Rāghavāḥ Kuravas tathā), 7268 (º-varcasaṃ), 7295 (candrāºau), 7375 (tasyāºo bhām upayujya bhāti, i.e. Vishneḥ), 7386 (candrāºau, identified with Kṛshṇa), 7488 (ºvarṇena), 7636 (candrāºau prabhākarau), 7711 (dṛshṭvā nivṛttam āºṃ pravṛttañ cottarāyaṇaṃ)
XIV, 83 (º-sadṛśaḥ), 187 (bālāºsamadyutiḥ), 294 (upaplutam ivāºṃ), 976, 1070--2 (dṛshṭvā tv āºm udyantaṃ kucarāṇāṃ bhayaṃ bhavet|adhvagāḥ paritapyeyur ushṇato duḥkhabhāginaḥ|Āºḥ sattvam udriktaṃ, kucarās tu tathā tamaḥ paritāpo 'dhvagānāñ ca rajaso guṇa ucyate|prākāśyaṃ [so B.]
sattvam Ādityaḥ, santāpo rajaso guṇah|upaplavas tu vijñeyas tāmasas tasya parvasu|evaṃ jyotiḥshu sarveshu nivartante guṇās trayaḥ), 1200 (cakshuḥsthaś ca sadāºo rūpajñāne vidhīyate), 1214 (bhūmir ādis tu gandhānāṃ, rasanām āpa eva ca|rūpāṇāṃ jyotir Āº-ḥ, sparśānāṃ vāyur ucyate), 1216 (ºo jyotishām ādir), 2235 (Rāhur agrasad Āºm yugapat Somam eva ca)
XV, 628 (rathenāº-varcasā), 815 (º-sannibhaṃ), 854 (dvidhā kṛtvātmano deham Āºm tapatām varaṃ|lokāṃś ca tāpayānaṃ vai viddhi Karṇañ ca śobhane)
XVI, 4, 61 (ratham āº-varṇaṃ)
XVIII, 5, 100 (ºtanayaṃ, i.e. Karṇa), 141 (ºsadṛśo), 239 (uditāº-saṅkāśam). See Sūrya.
Āditya^5, a Viśvadeva (?): XIII, 4361.
Āditya^6 = Varuṇa: I, 8175 (Varuṇaṃ)
XIII, 212 (Varuṇaṃ devam Āºṃ patim ambhasāṃ), 214 (Varuṇo deva Āºo).
Āditya^7 = Vishṇu: XIII, 6954 (VDSNK.), 7009 (ib., bis).
Āditya^8 = Śiva: XII, 10354 (1000 names^1)
XIII, 1181 (MSNST.), 1253 (ib.).
Āditya^9 (adj.): XIII, 5260 (vimānaṃ).
पुराणम्
Englishआदित्य / ĀDITYA. The twelve sons born to the sage kaśyapa of his wife aditi are known as the twelve Ādityas. They are the following: dhātā, mitra, aryamā, rudra, varuṇa, sūrya, bhaga, vivasvān, pūṣā, savitā, tvaṣṭā and viṣṇu. Besides these aditi had twentyone children including indra. All of them are called Ādityas meaning children of aditi. From the thirtythree sons of aditi were born the thirtythree crores of devatās. Of these the eldest is indra and the youngest, vāmana. (Śloka 36, Chapter 66, Ādi Parva, M.B.). (There is corroboration for this in Śloka 14, sarga 14, araṇya Kāṇḍa, vālmīki rāmāyaṇa).
Sirdar K.M. Panikar in his preface to the book “Ṛgvedasaṁhitā” writes thus about Ādityas: “Generally we think of sūrya (the Sun) when we hear the word āditya. But there are many different Ādityas in ṛgveda, chief of them is varuṇa. Though savitā, pūṣā and mitra are all synonyms of sūrya in ṛgveda they are all separate devas. There is no end to the varieties of Ādityas and their prominence in the Vedas. Summarising we can say thus. The familiar devas like indra, agni, varuṇa and sūrya are not found in the same form or power as we are taught to believe. Those whom we have lowered down to the posts of the eight sentries of the universe are very prominent devatās in the Vedas. Many Ādityas have merged in sūrya and winds in the god of vāyu. rudra has merged in śiva. Who will believe that the all-powerful deva of the ṛgveda and the vainglorious indra who lives in fear of men doing penance are one and the same person?”
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritआदित्यः, (अदितेरादित्यस्य वा अपत्यं + ण्यः ।)देवः । सूर्य्यः । इत्यमरमेदिन्यौ ॥
द्वादशादित्य-गणे बहुवचनान्तः । इत्यमरः ॥
तत्प्रत्येकनामानि ।विवस्वान् १ अर्य्यमा २ पूषा ३ त्वष्टा ४ सविता५ भगः ६ धाता ७ विधाता ८ वरुणः ९ मित्रः१० शक्रः ११ उरुक्रमः १२ । एते कश्यपात्अदितिभार्य्यायां जाताः । कल्पान्तरे त्वष्टृकन्यासंज्ञा आदित्यपत्नी आदित्यस्य तेजः सोढुमस-मर्था अतस्तस्याः पितृकृतादित्यद्वादशखण्डा द्वा-दशादित्याः । तेषां द्वादशमासेष्वेकैकस्योदयः ।इति पुराणं ॥
अर्कवृक्षः । इत्यमरः ॥
आकन्दइति भाषा । (“आदित्यमण्डलस्थितो हिरण्म-योविष्णुः” । यथा शान्तिशतके । ४ । २४ ।“आदित्यस्य गतागतैरहरहःसंक्षीयते जीवितं” ।भारते ।“आदित्यचन्द्रावनिलाऽनलश्चद्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च” ।हरिवंशे द्वादशादित्यकथा यथा ।“मरीचात् कश्यपाज्जातास्तेऽदित्या दक्षकन्यया ।तत्र शक्रश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेवह ॥
अर्य्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा च भारत ।विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च ।अंशो भगश्चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः” ॥
तस्य संवत्सरात्मनो भगवानादित्यो गतिविशे-षेणाक्षिनिमेषकाष्ठाकलामुहूर्त्ताहोरात्रपक्षमास-र्त्त्वयनसंवत्सरयुगप्रविभागं करोति ॥
इति सुश्रुतः)
वाचस्पत्यम्
Sanskritआदित्य अदितेरपत्यं ण्य । १ देवमात्रे “तस्मा आदित्याश्चविश्वे च देवास्तृतीयसवने संप्रयन्ति” छा० उ० ।२ सूर्य्ये च “आदित्योब्रह्मेत्यादेशः” छा० उ० “जिगी-षुरेष दिनकृदादित्येष्विवकल्पते इति” माघः । “अमी-च कथमादित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः” कुमा० । ३ तद-धिष्ठिते गगने दिवानिशं बंभ्रम्यमाणे लोकप्रकाशकरे तेजोमण्डले च “अग्नौ प्रस्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते ।आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः” मनुनाअग्निहुतद्रव्याणां हविराज्यादीनां परमाणु मात्रतयाऽव-स्थितानां दग्धशेषाणां सूर्य्यरश्मिनाकर्षणेन सूर्य्यलोक-प्राप्त्या वृष्टिहेतुत्वमुक्तम् तच्च मण्डलार्थपरत्वएव सम्भवति“अथ यदेतदादित्यस्य शुक्लं भाः सैवर्गथ यन्नीलं परः कृष्णंतत्साम” “अथ यदेवैतदादित्यस्य शुक्लं भाः सैव सा, अथयन्नील कृष्णं तदम” इति च छा० उ० । अत्र शुक्लकृष्णभा-युक्ततया मण्डलपरत्वं गम्यते । “असौ वा आदित्यो देवमधु”छा० उ० अत्र च मण्डलपरत्वम् उत्तरत्र आकाशे रश्मि सम्बन्धकीर्त्तनात् स्पष्टमेव । “ज्योतिश्चरणाभिधानात्” शा० सू०भाष्ये च चक्षुर्वृत्तेर्निरोधकं शार्व्वरादिकं तमौच्यते तस्याएवानुग्राहकमादित्यादिकं ज्योतिः” इत्यादित्यस्य चक्षुर्वृ-त्तेरनुग्राहकतथा ज्योतिःपदार्थपरत्वमुक्तम् । ४ आदि-त्यमण्डलार्न्तर्गते हिरण्यवर्ण्णे परमपुरुषे” विष्णौ“स्वयंभूः शम्भुरादित्यः” विष्णुस० । विष्णोश्चादित्य-शब्दवाच्यत्वे कारणमुक्तंभाष्येयथा “आदित्यमण्डला-न्तःस्थोहिरण्मयः पुरुष आदित्यः, द्वादशादित्येषु विष्णुर्वा, “आदित्यानामहं विष्णुरिति” स्मृतेः, अदितेरखण्डितायामहत्या अयं पतिरिति वा “इयं वा अदितिर्मही” “देवीविष्णुपत्नीति” श्रुतेः यथादित्यएकएवानेकजलेष्वनेकवत्प्रतिभासते एवमनेकेषु शरीरेषु एकएवानेकवत् प्रति-भासत इत्यादित्यसाधर्म्म्याद्वा आदित्यः” तत्र हिरण्मयपुरुषस्य सूर्थ्यमण्डलमध्यवर्त्तित्वे च “य एषोऽन्तरा-दित्ये हिरण्मयः पुरुषोदृश्यते हिरण्यश्मश्रुः हिरण्यकेशआप्रणखात् सर्वएव सुवर्णः” इति छो० उ० श्रुतिर्मानम्“अथ य एषो ऽन्तरादित्ये आदित्यस्यान्तर्मध्ये हिरण्मयोहिरण्मय इव हिरण्मयो नहि सुवर्णविकारत्वम् देवस्यसम्भवति, ऋक्सामगेष्णत्वापहतपाप्मत्वासम्भवात् । नहिसोवर्णेऽचेतने पाप्मादिप्राप्तिरस्ति येन प्रतिषिध्येतचाक्षुषे चाग्रहणात् । अतो लुप्तोपम एव हिरण्मयशब्दोज्योतिर्म्मय इत्यर्थः । उत्तरेष्वपि समाना योजना ।पुरुषः पुरि शयनात्, पूरयति वा स्वेनात्मना जगदिति ।दृश्यते निवृत्तचक्षुर्भिः समाहितचेतीभिर्ब्रह्मचर्य्यादिसा-धनापेक्षैः । तेजस्विनोऽपि श्मश्रुकेशादयः कृष्णाः स्युरित्यतोविशिनष्टि हिरण्यश्मश्रुर्हिरण्यकेश इति । ज्योतिर्म-यान्येवास्य श्मश्रूणि केशाश्चेत्यर्थः” शाङ्करभाष्यम् । उपा-सकानामतिवाहनाय ईश्वरनियुक्ते अर्च्चिरादिमार्गस्थिते आ-तिवाहिके५ देवभेदे च “संवत्सरादादित्यमादित्याच्चन्द्रमसम्”छा० उ० । आदित्याश्च द्वादश यथोक्तं विष्णुधर्मोत्तरे भारतेच “घाता मित्रोऽर्य्यमा रुद्रो वरुणः सूर्य्यएव च । भगोविवस्वान् पूषा च सविता दशमः स्मृतः । एकादशस्तथात्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते” इति विष्णुध० । “धाता-र्य्यमा च मित्रश्च वरुणोऽंशुर्भगस्तथा । इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्ज्जन्यो दशमः स्मृतः । ततस्त्वष्टा ततो विष्णु-रजघत्यो जघन्यज” इति भा० आ० प० कल्पभेदादनयोर्व्य-वस्था । मासभेदे आदित्यभेदा आदित्यहृदये दर्शिता यथा“अरुणो माघमासे तु सूर्य्यो वै फाल्गुने तथा । चैत्रे मासिच वेदज्ञो वैशाखे तपनः स्मृतः । ज्यैष्ठे मासि तपेदिन्द्रःआषाढे तपते रविः । गभस्तिः श्रावणे मासि यमोभाद्रपदेतथा । इषे हिरण्यरेताश्च कार्त्तिके च दिवाकरः । मार्ग-शीर्षे तपेच्चित्रः पौषे विष्णुः सनातनः । इत्येते द्वादशा-दित्याः काश्यपेयाः प्रकीर्त्तिताः” । ६ अर्कवृक्षे ।आदित्यस्यापत्यम् ण्य यलोपः । ७ आदित्यापत्ये पुंस्त्री० ।
Capeller
GermanGrassman
German1. ādityá, āditiá, m., Sohn der Aditi. Weder ihre Anzahl, noch ihre Namen stehen genau fest. 1〉 Wo einer genannt wird, ist es in der Regel váruṇa, der als ihr Haupt erscheint
in dem Mitrahymnus _{293, 1} wird mitrá als solcher bezeichnet
2〉 wo zwei genannt werden, sind es váruṇa, mitrá, einmal ({601, 4}) Indra und Varuna
3〉 wo drei, váruṇa, mitrá, aryamán
4〉 als vierter Aditya wird Indra bezeichnet ({1021, 7})
5〉 fünf werden genannt {638, 3}: savitṛ́, bhága, váruṇa, mitrá, aryamán
6〉 sechs {218, 1}: mitrá, aryamán, bhága, váruṇa, dákṣa, áñśa
7〉 auf sieben wird ihre Zahl angegeben {826, 3}
{898, 8}. _{898, 9} (vgl. {648, 5})
8〉 als achter, aber den übrigen sieben nicht ebenbürtiger Aditya wird {898, 8}. _{898, 9} sū́ria genannt, und auch sonst wird der Sonnengott als Aditya bezeichnet
9〉 häufig werden sie in der Mehrheit genannt, aber nur zwei von ihnen, Varuna und Mitra oder Varuna und Aryaman ({692, 5}) namentlich aufgeführt
10〉 sie erscheinen als besondere Götterordnung neben den Vasuʼs (vásavas), den Rudraʼs (rudrā́s oder auch rudríyās, marútas) 11〉 oder neben andern Göttern (áṅgirasas, ṛbhávas, víśve devā́s u. s. w.)
12〉 auch werden unter dem Namen der Adityaʼs alle Götter zusammengefasst. *Oft wird Aditi mit ihnen angerufen.
-ya 1〉 {24, 15}
{293, 2}. — 4〉 {1021, 7}. — 8〉 {710, 11}.
-yás 1〉 {25, 12}
{219, 4}
{600, 4}
{293, 5}. — 8〉 {50, 13}
{163, 3}
{191, 9}.
-yám 1〉 {24, 13}
{297, 2}.
-yásya 1〉 idám {219, 1}
vratám {293, 3}.
-yā [V. d.] 2〉 {421, 1}
{601, 4} (nach Pada
im Text -ya).
-yā́ [N. d.] 2〉 {136, 3}
{232, 6}
{423, 4}.
-yās [V.] 3〉 {41, 5}
{218, 5}. _{218, 6}. _{218, 8}. _{218, 11}. _{218, 16}
{638, 22}
{676, 7}. _{676, 15}. _{676, 16}. _{676, 18}. _{676, 20}. — 5〉 {638, 12}. _{638, 19}. — [Page177] 9〉 {667, 1}. _{667, 6}. _{667, 11}
{692, 5}. — 10〉 {503, 8}
{892, 12}. — 11〉 {106, 2}
{492, 5}. — 12〉 {188, 4}
{194, 4}
{889, 7}. _{889, 17}
{647, 22}
{861, 11}. _{861, 12}.
-iās [V.] 9〉 {220, 1}.
-yāsas [V.] 3〉 {41, 4}
{639, 34}
{676, 5}. _{676, 14}. _{676, 19}. _{676, 21}. — 5〉 {638, 10}. _{638, 11}. _{638, 18}. — 9〉 {667, 2}. _{667, 7}. — 10〉 {107, 1}. — 12〉 {889, 13}.
-yā́s 3〉 {576, 4}. — 7〉 {826, 3}. — 10〉 {242, 8}
{551, 14}
{954, 9}. — 11〉 {567, 3}
{891, 1}. — 12〉 {911, 1}. _{911, 2}.
-yā́sas 3〉 {218, 2}. — 4〉 {567, 2}
{676, 2}
{952, 5}. _{952, 7}. — 9〉 {288, 10}
{568, 1}. — 11〉 {405, 12}
{647, 6}.
-iā́sas 12〉 {192, 13}
{903, 2}.
-yā́n 3〉 {676, 1}
{891, 9}*
{492, 4}* (auch bhága ist genannt). — 9〉 {457, 24}. — 10〉 {45, 1}
{254, 5}
{892, 4}. — 11〉 {14, 3}
{321, 3}*
{560, 1}
{862, 1}
{967, 3}. — 12〉 {94, 3}
{321, 3}*
_{889, 3}*. _{889, 5}*.
-yébhis 10〉 {526, 4}*
{551, 6}. — 11〉 {20, 5}
{560, 4}
{629, 12}
{773, 7}.
-yaís 10〉 {22, 1}
{655, 1}
{924, 1}
{951, 1}
{976, 1}. — 11〉 {107, 2}*
{330, 8}
{350, 6}*
{405, 10}
{655, 13}—_{655, 15}
{983, 2}. _{983, 3}.
-iaís 11〉 {288, 20}*.
-yébhyas 7〉 {218, 1}.
-yā́nām 3〉 pránītau {218, 13}
ávasā {567, 1}
anehás {651, 12}
várūtham {676, 3}. — 5〉 sumnám {638, 1}. — 10〉 svásā {710, 15}
dhā́ma {874, 11}. — 11〉 śárdhas {929, 9}. — 12〉 nā́ma {290, 4}
ávasi {667, 5}
śármaṇi {861, 9}.
-iā́naam 5〉 {638, 2} pánthās.
-yéṣu 11〉 {647, 3}.
Burnouf
Frenchआदित्य आदित्य (अदिति) enfant d'Aditi, dieu. On compta
12 ādityas, représentant douze aspects ou douze positions du soleil
dans sa révolution annuelle
leurs noms ont varié avec le temps.
आदित्यपुष्पिका (पुष्प) m à fleur du soleil,
asclepias gigantea, bot.
आदित्यरूप a. (रूप) semblable au soleil.
आदित्यसदृश a. tel que l'āditya, tel que le soleil.
आदित्यसूनु (सू) le fils de l'āditya Vivasvat,
Yama
सुग्रीव roi des singes
सानि régent de la planète
Saturne.
Stchoupak
Frenchआदित्य-
a. venant d'Aditi
soleil, dieu du soleil
Varuṇa
Viṣṇu
de plusieurs divinités solaires, fils d'Aditi
-त्व- nt. nature
solaire.
°केतु- fils de Dhṛtarāṣṭra.
°गति- marche du soleil.
°तीर्थ- nt. d'un Tīrtha sur la Sarasvatī.
°प्रभ- °सेन- de rois.
°वंश- dynastie solaire.
°वर्ण- a. couleur de soleil : d'un homme.
°वर्मन्- d'un Kṣatriya.
°हृदय- nt. d'un stotra.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.