नव (nava)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नव mfn.
   (-वः-वा-वं) New.
	 m.
  (-वः) Praise,  panegyric,  celebration. 
 E.
  नु
to praise,  &c. affix. कर्मणि भावे वा अप् ।

Capeller Eng

English

 1 न॑व a.
  new,  fresh,  young
 °— adv.
  newly,  lately,  just. 

 2 नव m.
  sneezing. 

Yates

English

 नव (वः) 1.
m.
  Praise.
a. New.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	 young
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	 new
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	 recent
नव वादनपर्यन्तम् 	-	 navavAdanaparyantam 	-	 indecl.
  	-	 tillninep.m. 
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	  unbaked
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	  fresh
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	  modern
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	  fresh
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  celebration
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  novice
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  sneezing
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  crow
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  red-flowered punarnavA
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  praise
नव 	-	 nava 	-	 m.
  	-	  young monk
नव 	-	 nava 	-	 n.
  	-	  new grain
प्रकृत्या वरणद्वारा नव-जाति- उद्विकास 	-	  prakRtyA varaNadvArA nava-jAti- udvikAsa 	-	 m.
  	-	  natural selection

नव 	-	  nava 	-	 adj.
  	-	 unbaked
आममय 	-	  Amamaya 	-	 adj.
  	-	 unbaked
आम 	-	  Ama 	-	 adj.
  	-	 unbaked
आमकुम्भ 	-	  Amakumbha 	-	 m.
  	-	  water-jar of unbaked clay

Wilson

English

 नव
mfn.
   (-वः-वा-वं) New.
m.
  (-बः) Praise,  panegyrick, 
celebration. 
E.
  नु to praise,  &c. affix अच्.

Apte

English

नव [nava],  a.
 

New,  fresh,  young,  recent
 चित्तयोनिरभवत्पुनर्नवः R.*
  19.46
 एते वयं पुनर्नवीकृताः स्मः Ś.*
  5
 क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते Ku.*
  5.86
 U.*
  1.19
 R.*
  1.83
2.47
3.53
 4.3, 11
 Śi.*
  1.4
 नववयसि Mu.*
  3.3.
 Śi.*
  3.31
 Ki.*
  9.43.

Modern. 

वः A crow.

Praise.

A young monk,  novice
 Buddha.  -वम् ind.
  Recently,  newly,  lately,  not long ago. Comp.
   -अङ्गी a woman.  नवाङ्गी कुरङ्गी दृगङ्गीकरोतु Jagannātha. 

अन्नम् new rice or grain. 

a ceremony performed on first eating the new rice.-अम्बु n.
  fresh water. -अहः the first day of a fortnight. -इतर a.
  old
 न च योगविधेर्नवेतरः स्थिरधीरा परमात्म- दर्शनात् (विरराम)
 R.*
  8.22. -उद्धृतम् fresh butter.

ऊढा,  पाणिग्रहणा a newly married woman,  a bride
 आस्तां मानसतुष्टये सुकृतिनां नीतिर्नवोढेव वः H.*
  1.185. Bh.*
  1.4
 नवपाणि- ग्रहणां वधूमिव (सदयं बुभुजे) R.*
  8, 7.

a kind of heroine (in dramas)
 "लज्जाभरपराधीनरतिर्नवोढा"
 बलान्नीता पार्श्वं मुख- मनुमुखं नैव कुरुते,  धुनाना मूर्धानं क्षिपति वदनं चुम्बनविधौ । हृदिन्यस्तं हस्तं क्षिपति गमनारोपितमना,  नवोढा वोढारं रमयति च सन्तापयति च ॥ Ras. M.

कारिका,  कालिका,  फलिका a woman newly married.

a woman in whom menstruation has recently commenced. -छात्रः a fresh student,  novice,  tyro. -द्वीपः N.
  of a place (modern Nuddea,  at the confluence of भागीरथी and जलङ्गी). -नी f.
  -नीतम् fresh butter
 अहो नवनीतकल्पहृदय आर्यपुत्रः M.*
  3. दुग्धोत्थं नवनीतं तु चक्षुष्यं रक्तपित्तनुत् Āyurveda.  ˚धेनुः A cow made of butter,  fit to be offered to a Brahmaṇa. 

नीतकम्,  नीतजम् clarified butter.

fresh butter. -पाठकः a new teacher. -प्रसूता a woman who has lately brought forth (a child). -प्राशनम् eating of new rice. -मल्लिका,  -मालिका a kind of jasmine. -यज्ञः an offering of the first fruits of the harvest. -यौवनम् fresh youth,  bloom or prime of youth. (-ना) a young woman.  -राजस् f.
  a girl who has recently menstruated.

वधूः,  वरिका a newly-married girl.

a daughter-in-law. -वल्लभम् a kind of sandal. -वस्त्रम् new cloth. -शस्यम् the first fruits of the year's harvest. -शशिभृत् m.
  an epithet of Śiva
 रक्षाहेतोर्नवशशिभृता वासवीनां चमूनामत्यादित्यं हुतवहमुखे संभृतं तद्धि तेजः Me.*
  45. -श्राद्धम् a श्राद्ध performed on odd days after death i. e.  on the third,  fifth,  seventh,  ninth,  eleventh. -सारः a kind of Āyurvedic decoction
 नवसारो भवेच्छुद्धश्चूर्णतोयैर्विपाचितः । दोलायन्त्रेण यत्नेन भिषग्भिर्योगसिद्धये ॥ Vaidyachandrikā. -सूतिः f.
 , 

सूतिका a milch-cow.

a woman recently delivered.

Apte 1890

English

 नव a. 1 New,  fresh,  young,  recent
 चित्तयोनिरभवत्पुनर्नवः R. 19. 46
 एते वयं पुनर्नवीकृताः स्मः Ś. 5
 क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते Ku. 5. 86
 U. 1. 19
 R. 1. 83,  2. 47,  3. 53,  4. 3,  11
 Śi. 1. 4
 नयवयसि Mu. 3. 3.
 Śi. 3. 31
 Ki. 9. 43. 
2 Modern. 
वः 1 A crow. 
2 Praise. 
वं ind. Recently,  newly,  lately,  not long ago. 
Comp. 
अंगी a woman. 
अन्नं {1} new rice or grain. {2} a ceremony performed on first eating the newrice. 
अंबु n. fresh water. 
अहः the first day of a fortnight. 
इतर a. old
 R. 8. 22. 
उद्धृतं fresh butter. 
ऊढा,  
पाणिग्रहणा {1} a newly,  married woman,  a bride
 H. 1. 212 Bh. 1. 4
 R. 8. 7. {2} a kind of heroine (in dramas). 
कारिका,  
कालिका,  
फलिका {1} a woman newly married. {2} a woman in whom menstruation has recently commenced. 
छात्रः a fresh student,  novice,  tyro. 
नी f.,  
नीतं fresh butter
 अहोनवनीतकल्पहृदय आर्यपुत्रः M. 3. 
नीतकं {1} clarified butter. {2} fresh butter. 
पाठकः a new teacher. 
प्रसूता a woman who has lately brought forth (a child). 
प्राशनं eating of new rice. 
मल्लिका,  
मालिका a kind of jasmine. 
यज्ञः an offering of the first fruits of the harvest. 
यौवनं fresh youth,  bloom or prime of youth. (
ना) a young woman. 
रजस् f. a girl who has recently menstruated. 
वधूः,  
वरिका {1} a newlymarried girl. {2} a daughter-in-law. 
वल्लभं a kind of sandal. 
वस्त्रं new cloth. 
शस्यं the first fruits of the year's harvest. 
शशिभृत् m. an epithet of Śiva
 Me. 43. 
सूतिः f.,  
सूतिका {1} a milch-cow. {2} a woman recently delivered. 

Monier Williams Cologne

English

 1. न॑व mf(आ)n.  (prob. fr.
  1. नु॑) new,  fresh,  recent,  young,  modern (opp.  to सन,  पुराण),  RV.
   &c.
   &c.
   (often in comp.  with a subst.
 ,  e.g. नवान्न cf.
   Pāṇ.
  ii,  1,  49
 or with a pp.  in the sense of ‘newly,  just,  lately’ e.g. नवोदित,  below)

 न॑व m.
  a young monk,  a novice,  Buddh.
 

 a crow,  L.
 

 a red-flowered Punar-navā,  L.
 

 N.
  of a son of Uśīnara and Navā,  Hariv.
 

 of a son of Viloman,  VP.
  

 न॑व n.
  new grain,  Kauś.
 

 नव [cf.   Zd. nava
 Gk. νέος for νέϝος
 Lat.
  novus
 Lith.
  naújas
 Slav.
  nǒvǔ
 Goth.
  niujis
 Angl.Sax.  nîwe
 HGerm.   niuwi
 niuwe,  neu
 Eng.
  new.]

 2. नव m.
  (√ 4. नु) praise,  celebration,  L.
 

 3. नव m.
  (√ 5. नु) sneezing,  Car.
 

 4. न॑व in त्रि-णव,  q.v. &c.
   in comp.  =
  °वन्.

Monier Williams 1872

English

 नव 1. नव,  अस्,  आ,  अम् (probably connected
with the particle 1. नु,  q. v.,  or less probably with
नु for prep. अनु,  or by some derived fr. rt. 4. नु, 
to praise),  new,  fresh,  recent,  young,  modern
 (अस्), 
m. a crow
 a species of plant (= रक्त-पुनर्-नवा)
N. of a son of Uśīnara and Navā
 (आ),  f.,  N. of
a wife of Uśīnara and mother of Nava
 (अम्),  ind.
recently,  newly,  lately,  a short time ago,  not long
since,  just,  (the crude नव is prefixed to a past pass.
part. in this sense,  see नव-बद्ध)
 [for 2. नव
see p. 473,  col. 1: cf. Zend नव: Gr. νέο-ς, 
for νέϝο-ς,  νεός,  νειός,  νε-αρό-ς,  νε-ᾱν,  νεᾱν-ία-ς, 
νέ-ᾱξ,  νε-οσσό-ς,  νε-οττ-ία,  νε-οχ-μό-ς,  νε-βρό-ς, 
νέ-ατο-ς,  νεί-αιρα,  νει-ρό-ν: Lat. novu-s,  Noviu-s, 
nov-īciu-s,  nov-āli-s,  nov-ellu-s,  nov-āre,  nov-er-ca, 
nū-nt-iu-s,  de-nuo,  nū-per: Osk. Nuv-la,  Nuceria:
Goth. niu-yi-s,  ‘new
’ niuyi-tha,  ‘newness:’ Angl.
Sax. niwe,  neow,  niwa: Lith. naú-ye-s,  ‘new
’
nauyó-ka-s,  ‘a novice:’ Slav. nov-ŭ,  ‘new:’ Hib.
nua,  nuadh.]
—नव-कारिका,  f. a bride,  a woman
newly married,  (probably wrong reading for नव-
वरिका)
 a new Kārikā or comment.
—नव-कालिका, 
f. (fem. of नव-कालक),  a young woman,  either
one recently married or one in whom menstruation
has lately commenced.
—नव-कृत्,  wrongly for नव-
गत्.
—नव-गत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. first-born (?).
—१। न-
व-ग्रह,  अस्,  आ,  अम् (for 2. see under नवन्), 
lately caught
 [cf. नव-बद्ध।]
—नव-च्छात्त्र, 
अस्,  m. a new scholar,  a student,  novice.
—नव-ज, 
अस्,  आ,  अम्,  recently born,  lately produced,  new,  young
(e. g. नव-जः शशी,  the new moon or the moon
just becoming visible).
—नव-जा,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved.
lately produced,  new,  young.
—नव-जात,  अस्,  आ, 
अम्,  Ved. born anew,  new-born,  fresh,  new.
—नव-
तर,  अस्,  आ,  अम् (compar.),  newer,  younger,  fresher, 
&c.
 [cf. नवीयस्।]
—नव-ता,  f. or नव-त्व,  अम्, 
n. freshness,  novelty.
—नव-दल,  अम्,  n. the fresh
leaf of a lotus flower,  any young leaf.
—नव-द्वीप, 
अस्,  m. ‘the new island, ’ N. of a place now called
Nuddea,  sixty miles from Calcutta,  in the district of
Burdwan on the right bank of the Bhāgīrathī or
great western branch of the Ganges at the point where
it is joined by the Jellinghee.
—नव-नगर,  अम्, 
n. ‘the new town, ’ N. of a town.
—नव-नलिन-
दलाय (fr. नव-नलिन-दल),  Nom. A. नव-
नलिन-दलायते,  &c.,  to resemble the leaf of a
fresh lotus blossom.
—नवनलिनदलायमान, 
अस्,  आ,  अम्,  resembling the leaf of a fresh lotus
flower.
—नव-नी,  ईस्,  f. or नव-नीत,  अम्,  n. fresh
butter.
—नवनीतक,  अम्,  n. clarified butter.
—न-
वनीत-धेनु,  उस्,  f. a quantity of butter presented
to Brāhmans,  see धेनु.
—नव-पर्णादि-भक्-
षण,  अम्,  n. ‘eating of new leaves &c., ’ N. of a
chapter of the Purāṇa-sarva-sva.
—नव-पल्लव, 
अम्,  n. a new shoot,  young sprout.
—नव-प्रसूता, 
f. a woman who has lately brought forth (a child).
—नव-प्राशन,  अस्,  m. eating of new rice or new
barley.
—नव-फलिका,  f. a bride,  a newly-married
woman
 a girl in whom menstruation has recently
begun.
—नव-बद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  lately caught, 
recently bound.
—नव-मल्लिका,  f. Arabian jasmine, 
Jasminum Sambac
 (also read नव-मालिका।)
—न-
व-मालिका,  f. many-flowered Nykanthes,  Jasminum
Sambac (= नव-मल्लिका)
 N. of a daughter of
Dharma-vardhana,  king of Śrāvasti.
—नव-मालिनी, 
f. a kind of metre consisting of four lines of twelve
syllables each.
—नव-मेघ,  अस्,  m. a new cloud
or one just appearing.
—नव-यज्ञ,  अस्,  m. sacrifice
or oblation of the first-fruits of the harvest
 [cf. ना-
वयज्ञिक,  नवशस्येष्टि,  नव-शस्य।]
—नव-
यौवन,  अम्,  n. fresh or incipient youth,  bloom of
youth,  prime
 (अस्,  आ,  अम्),  being in the bloom of
youth
 (आ),  f. a young woman.
—नवयौवन-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  blooming with the freshness of
youth.
—नव-रक्तक,  अम्,  n. a newly-dyed gar-
ment.
—नव-रजस्,  आस्,  f. a girl who has only recently
menstruated.
—नव-वधू,  ऊस्,  f. a bride,  a newly-
married woman
 a daughter-in-law.
—नव-वरिका, 
f. a newly-married woman
 [cf. नव-कारिका।]
—नव-वस्त्र,  अम्,  n. new cloth.
—नव-वास्त्व, 
अस्,  m.,  Ved.,  N. of a man or of an evil spirit.
—नव-शशि-भृत्,  त्,  m. ‘bearing the new moon
(on his brow), ’ an epithet of Śiva.
—नव-शस्य, 
अम्,  n. the first-fruits of the year's harvest,  the grain
first matured.
—नवशस्येष्टि (°य-इष्°),  इस्,  f.
‘sacrifice of first-fruits, ’ a sacrifice performed on
eating the first matured rice or grain of the year
(wrongly written नवसस्येष्टि
 cf. नव-यज्ञ।)
—नव-श्राद्ध,  अम्,  n. the first series of Śrāddhas
collectively,  or funeral offerings on the first,  third, 
fifth,  seventh,  ninth,  and eleventh days after a person's
demise.
—नव-सङ्घाराम (°घ-आर्°),  अस्,  m.,  N.
of a monastery.
—नव-सू,  ऊस्,  f.,  Ved. a cow that has
recently calved.
—नव-सूतिका,  f. a milch cow
 a
woman recently delivered.
—नवाङ्कुर (°व-अङ्°), 
N. of a work.
—नवान्न (°व-अन्°),  अम्,  n. new
rice,  new grain,  the first-fruits
 the grain first
ripened,  rice or grain recently matured
 a cere-
mony observed on first eating the new rice,  &c.
—नवान्न-भक्षण,  अम्,  n. ‘eating of new
grain, ’ N. of a chapter of the Purāṇa-sarva-sva.
—नवान्न-स्थाली-पाकामन्त्र,  आस्,  m. pl.,  N. of
a work.
—नवान्नेष्टि (°न-इष्°),  इस्,  f. sacrifice
of the first-fruits,  see नवशस्येष्टि.
—नवाम्बर
(°व-अम्°),  अम्,  n. new and unbleached cloth.
—नवाम्बु (°व-अम्°),  n. fresh water.
—नवार्म
(°व-अर्°),  अम्,  n.,  N. of a place.
—नवाह (°व-
अह),  अस्,  m. a new day,  the first day of a fortnight.
—नवी-करण,  अम्,  n. making new,  doing anew, 
renewing.
—नवी-कृ,  cl. 8. P. A. -करोति,  -कुरुते, 
-कर्तुम्,  to make new,  renew,  restaurate,  revive.
—नवी-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  done or made anew, 
renewed,  revived.
—नवी-भाव,  अस्,  m. becoming
young or new,  renovation.
—नवी-भूत,  अस्,  आ, 
अम्,  become new,  renewed,  revived.
—नवेतर
(°व-इत्°),  अस्,  आ,  अम्,  ‘other than new, ’ old.
—न-
वोढा (°व-ऊढा),  f. a newly-married woman,  a
bride.
—नवोद्धृत (°व-उद्°),  अम्,  n. fresh
butter
 [cf. नव-नीत।]

 नव 2. नव,  अस्,  m. (fr. rt. 4. नु),  praise
panegyric,  celebration. (For 1. नव see p. 472, 
col. 2.)

 3. नव = नवन्,  nine,  in त्रि-णव,  q. v.

Macdonell

English

 नव náv-a,  a.
  new,  fresh,  young,  recent: °—: 🞄(preceding pp.),  ad. just,  lately.

Benfey

English

 नव नव (akin to the particle नु, 
cf.  नूतन), 
 I. adj.
 ,  f.
  वा।
 1. New, 
Man.  11,  186.
 2. Fresh,  Bhartṛ. 1,  7.
 3.
Young,  MBh. 4,  410.
 3. °वम्,  adv. Just, 
Mṛcch. 108,  7.
 II. m.
  A proper
name,  Hariv. 1677.
 -- Comp.
 
पुनर्-,  m.
 
a finger-nail. -- Cf.  Lat. novus
 νέος
Goth. nivjis
 A.S. niwe,  neow,  niwa.

Apte Hindi

Hindi

नव
वि* - नु +  अप्
"नया,  ताजा,  थोड़ी आयु का,  नवीन"

नव
वि* - नु +  अप्
आधुनिक

नवः
पुं*
  - -
कौवा

नवम्
अव्य* - -
"आजकल में,  हाल में,  अभी-अभी,  बहुत दिन हुए"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತುತಿ/ಸ್ತೋತ್ರ/ಹೊಗಳಿಕೆ
निष्पत्तिः - > णु (स्तुतौ) - भावे "अप्" (३-३-५७)
नव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ಕೊಮ್ಮೆಗಿಡ
नव
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನವೀನ/ನೂತನ/ಹೊಸದಾದ
प्रयोगाः - > उरोभवा कुम्भयुगेन जृम्भितं नवोपहारेण वयःकृतेन
उल्लेखाः - > नैष० १-४८

L R Vaidya

English

 nava {% (I) a. (f. वा) %} 1. New,  fresh,  young,  R.i.83,  ii.47,  iii.53,  iv.3,  Sis.i.4
 2. modern.

 nava {% (II) m. %} A crow.(नवम् is used as an indeclinable in the sense of ‘newly,  lately,  not long ago.’)

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Bopp

Latin

 नव (r. नु laudare s. अ,  nisi,  quod Pottius putat,  a praep.
अनु post,  abjecto अ) novus,  recens. UR. 1. 9. H. 2. 11.
MEGH. 66. (Lat. novus
 slav. nov,  them. novo
 gr. νέος
e νέϜος
 hib. nua,  nuadh
 de lith. nauja-s
 goth. niuji-s
v. नव्य.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 nava,  oftener navaka,  m. (= Pali,  both),  newcomer to the Buddhist order,  junior,  recently ordained monk
 see also nav(ak)ānta: nava,  Māy 〔219.29〕
 navakaḥ Mvy 〔8742〕
 navakair ādikarmikair acirapravrajitair RP 〔5.1〕 (prose)
 °kair acirapravrajitair (text °varjitair) Gv 〔47.8〕 (prose)
 daharo jātyā °kas tu pravrajyayā 〔129.3〕 (prose)
 sthaviramadhya-navakeṣu bhikṣuṣu Śikṣ 〔199.16〕 (prose).

Lanman

English

 1náva,  a. new
 of an earthen dish,  (fresh, 
i. e.) unburned. [prob. fr. nú,  ‘now, ’ q. v.:
cf. νέος,  Lat. novus,  Ger. neu,  Eng. new.]

 2náva [483^4],  num. nine. [cf. ἐννέα,  Lat.
novem,  Ger. neun,  Eng. nine.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  नूतन,  नवीन,  नव,  अपूर्व,  अभिनव,  नवक,  आर्द्र,  प्रत्यग्र
adjective
 
यस्य विद्यमानता पूर्वं नासीत्।
 "किमपि नूतनं कार्यम् अस्माभिः कर्तव्यम्।"

Synonyms:
  नव
noun
 
अष्टाधिकम् एकम्।
 "पञ्चाधिकं चत्वारः आहत्य नव भवन्ति।"

Synonyms:
  नूतन,  नवीन,  नव
adjective
 
अपुरातनं वस्तु।
 "रोबोट इति नूतना सङ्कल्पना।"

Synonyms:
  नवक,  नवच्छात्र,  क्रियाकार,  नव,  अपेशल
adjective
 
प्रथमम् एव कार्ये प्रवृत्तः।
 "एतत् कार्यं कोऽपि नवकः अपि कर्तुं शक्नोति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन

dgu
१) नव २) ३)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नवं नवीनं सद्यस्कं प्रत्यग्रं नूत्ननूतने ।
नव्यं चाभिनवे जीर्णे पुरातनं चिरंतनम् ॥ १४४८ ॥
पुराणं प्रतनं प्रत्नं जरन्मूर्तं तु मूर्तिमत् ।
-wordlist-
 
नव (क्ली),  नवीन (क्ली),  सद्यस्क (क्ली),  प्रत्यग्र (क्ली),  नूत्न (क्ली),  नूतन (क्ली),  नव्य (क्ली),  अभिनव (क्ली),  जीर्ण (क्ली),  पुरातन (क्ली),  चिरन्तन (क्ली),  पुराण (क्ली),  प्रतन (क्ली),  प्रत्न (क्ली),  जरत् (त्रि),  मूर्त (क्ली),  मूर्तिमत् (त्रि)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

नव्य
नव्य,  नव,  नवीन,  नूतन,  अभिनव,  नूत्न
नव्यं नवं नवीनं स्यान्नूतनमभिनवं नूत्नम् ॥ ७११ ॥
verse 4.1.1.711
page 0082

Tamil

நவ : நவீன = நவ்ய = புதிய,  நவீன,  தற்காலத்திய.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नव,  [न्] त्रि,  (नूयते स्तूयते प्रधानसंख्या-वाचकत्वेन । नु स्तवने + बाहुलकात् कणिन्गुणश्च । इत्युज्ज्वलदत्तः । १ । १५६ ।) संख्या-विशेषः । ९ नय इति भाषा । बहुवचनान्तो-ऽयम् । इति व्याकरणम् ॥
 (यथा,  रघ्रुः । ३ । ६९ ।“इति क्षितीशो नवतिं नवाधिकांमहाक्रतूनां महनीयशासनः ॥
”)नववाचका यथा । अङ्गद्वारम् १ भूखण्डम् २कृत्तरावणमस्तकः ३ सुधाकुण्डम् ४ व्याघ्री-स्तनः ५ सेषधिः ६ अङ्कम् ७ रसः ८ ग्रहः ९ ।इति कविकल्पलता ॥
 (तद्वति,  त्रि । यथा, मनुः । ३ । २६९ ।“षण्मासान् छागमांसेन पार्षतेन च सप्त वै ।अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु ॥
”)

 नवः,  पुं,
   (नु शि स्तवने + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ ।इति भावे अप् ।) स्तवः । इति मेदिनी । वे, १५ ॥
 रक्तपुनर्नवा । इति राजनिर्घण्टः ॥

 नवः,  त्रि,  (नूयते स्तूयते इति । नु स्तुतौ + “ऋदो-रप् ।” ३ । ३ । ५७ । इति अप् ।) नूतनः ।इत्यमरः । ३ । १ । ७७ ॥
 (यथा,  हितोपदेशे । १ । २३४ ।“न स्त्रीणामप्रियः कश्चित् प्रियो वापि न विद्यते ।गावस्तृणमिवारण्ये प्रार्थयन्ति नवं नवम् ॥
”)अभिनवान्यौषधानि प्रशस्तानि । यथा,  --“द्रव्याण्यभिनवान्येन प्रशस्तानि क्रियाविधौ ।ऋते घृतगुडक्षौद्रधान्यकृष्णाविडङ्गतः ॥
”इति नारायणदासकृतवैद्यपरिभाषा ॥
तद्वैदिकपर्य्यायः । “नवम् १ नूतम् २ नूतनम् ३नव्यम् ४ इदा ५ इदानीम् ६ । षट् नवनामानि ।”इति वेदनिघण्टौ ३ व्यध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नव पु०
  नु--स्तवे भावे अप । १ स्तवे मेदि० कर्मणि अप् । २ नूतनेत्रि०  अमरः ३ रक्तपुनर्नवायाम् पु०
  राजनि० “नवाम्बुभि-र्भूरिविलम्बिभिर्घनाः” शकु० “नवं नवं प्रीतिरहोक्लरोति” “नवानघोधोवृहतः पयोधरान्” माघः४ उशीनरनृपस्य पुत्रभेदे पु०
  ५ तत्पत्न्यां स्त्री “उशीनरस्यपत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिवंशजाः । नृगा कृमिर्नवा दर्वा पञ्चमीच दृशद्वती । उशीनरस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलो-द्वहाः । तपसा चैव महता जाता वृद्धस्य चात्मजाः ।नृगायास्तु नृगः पुत्रः कृम्या कृमिरजायत । नवायास्तुनवः पुत्री दर्वायाः सुव्रतोऽभवत् । दृशद्वृत्यास्तु संजज्ञेशिविरौशीनरो नृपः” हरिवं० ३१ अ० ।

Capeller

German

 1. न॑व neu,  frisch,  jung
 Comp. न॑वतर.

 2. नव m.
  das Niesen. 

Grassman

German

 náva,  a. [Cu. 〔433〕,  die Entstehung aus dem Deutestamme nú ist sehr wahrscheinlich,  vgl. nū́tana],  neu,  frisch,  jung,  Gegensatz sána ({665, 25}
 {95, 10}),  sanáya ({347, 4}).
-as ráthas {209, 1}
 {245, 5}
 yā́mas (uṣásām) {347, 4}.
-as-navas ketús uṣásām (candrámās) {911, 19}.
-am [m.] camasám {20, 6}
 carúm {912, 18}
 kumbhám {915, 7}
 rátham {678, 15}
 {961, 3}
 {969, 1}
 ráthiam {733, 6}
 śíśum {363, 3}
 {798, 36}
 daśamám (?) {644, 23}
 stómam {531, 4}.
-ena apásā {31, 8}
 vácasā {209, 3}
 bráhmaṇā {491, 6}.
-asya stómasya {643, 14}.
-e [du. n.] drupadé {328, 23}.
-ā [n.] {665, 25}
 vásanā {95, 7}
 vayúnā {144, 5}.
-āni mánmāni {577, 6}.
-ebhis ṛ́ṣibhis {316, 5}.
-ānaam [m.] sanīnā́m {625, 37}.
-ayā [I. f.] girā́ {215, 1}.
-āyām sumataú {986, 5}.
-ās [A. p. f.] íṣas {360, 8}.
-ābhis ūtíbhis {327, 13}.
-ānām [f.] sumatīnáam {915, 17}.
-āsu prasū́ṣu {95, 10}.

Burnouf

French

 नव नव a. (नु) neuf,  nouveau,  récent. -- S. m.
 
louange.
		 Lat. novus
 gr.
νέος
 irl. nua.
नवकारिका f.
  (कृ) nouvelle mariée.
नवकालिका f.
  (काल) jeune fille,  jeune femme.
नवछात्र m.
  novice.
नवदल n.
  feuille nouvelle.
नवनीत n.
  beurre frais.
नवफलिका f.
  (फल) nouvelle mariée.
		 Fille
nouvellement réglée.
नवमल्लिका et नवमालिका f.
  jasmin double.
नवयौवना f.
  jeune femme.
नववरिका f.
  (वर) nouvelle mariée.
नववस्त्र n.
  vêtement neuf. 
नवसूतिका f.
  (सूत
 sfx. इक) femme nouvellement
accouchée.
		 Vache à frais lait.
नवाम्बर m.
  (अम्बर) vêtement neuf. 
नवाह m.
  (अहन्) jour nouveau
 le 1ᵉʳ jour de la
quinzaine lunaire.
नवीन a. (sfx. ईन) nouveau,  neuf. 
नवोढा f.
  (ऊढ de वह्) nouvelle mariée.
नवोद्धृत n.
  (उत्
 धृ) beurre frais.

Stchoupak

French

 १ नव-
 a. neuf,  nouveau,  récent,  frais,  jeune 
 -तर- compar. tout
neuf,  etc. 
 -ता- f.
  nouveauté,  fraîcheur 
 -ई-कृ- rénover, 
rafraîchir,  rajeunir,  ranimer 
 -ई-भू- devenir nouveau,  rajeunir, 
revivre 
 -ई-भाव- m.
  rénovation. 
°ग्रह- a. récemment saisi ou pris.
°ज- a. nouveau-né,  nouveau (dit de la lune).
°नीत- nt. beurre frais 
 °नीत-सम- a. pareil au beurre frais, 
fig. très doux.
°बद्ध- a. v. récemment lié ou capturé.
°मल्लिका- f.
  variété de jasmin,  jasmin d'Arabie.
°मालिका- f.
  id. 
 n.
  d'une princesse de Śrāvastī,  fille du roi
Dharmavardhana.
°यौवन- nt. jeunesse toute fraîche,  fleur de l'âge.
°राष्ट्र- nt. n.
  d'un royaume 
 pl.
  ses habitants.
°वधू- f.
  jeune épouse,  nouvelle-mariée.
°शशि-भृत्- (qui porte le croissant) m.
  ép. de Śiva.
°सस्य- (°शस्य-) nt. première récolte de l'année,  grain nouveau
 
 °सस्येष्टि- f.
  offrande de grain nouveau.
°सेवक- m.
  apprenti 
 °सेवा- f.
  apprentissage.
नवागत- a. v. récemment ou à peine arrivé.
नवान्न- nt. primeurs,  not. premier riz,  riz nouveau 
 cérémonie
célébrée le jour où l'on mange du riz nouveau.
नवाम्भस्- nt. première ondée.
नवेतर- a. vieux.
नवोढा- f.
  = °वधू-।
नवोत्थान- नवोदय- a. récemment levé (dit de la lune,  du
soleil) 
 नवोदित- a. v. id.
नवोद्यद्-इन्दु-रुच्- a. beau comme la lune à son lever.

 २ नव-
 en comp. pour नवन्- infra 
 -क- a. composé de 9 
 nt.
neuvaine.

 नव(न्)-
 num.  pl.
  neuf (flex. comme पञ्च-).
नव-चत्वारिंश- -ई- a. 49{^me^} 
 °चत्वारिंशत्- f.
  49.
°तन्तु- m.
  fils de Viśvāmitra.
°दश- -ई- a. 19{^me^}.
°द्वार- a. qui a 9 portes ou orifices 
 nt. corps.
°नवति- f.
  99 
 désign.  d'un grand nombre en général 
 -तम- -ई-
a. 99{^me^}.
°पञ्चाश- a. 59{^me^}.
°मुख- -ई- a. qui a 9 orifices.
°योग- a. nonuple.
°रथ- m.
  père de Daśaratha.
°लक्षण- a. qui se manifeste de 9 manières.
°विंश- -ई- a. 29{^me^}.
°विध- a. en 9 parties,  nonuple.
°शत- nt. 109 
 -तम- -ई- a. 109{^me^}.
°षष्टि- f.
  69 
 -तम- -ई- a. 69{^me^}.
°सप्तति- f.
  79 
 -तम- -ई- a. 79{^me^}.
नवाशीति- f.
  89 
 -तम- -ई- a. 89{^me^}.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.