बिल (bila)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 बिल n.
  (-लं)
	 1. A hole.
	 2. A pit.
	 3. An outlet.

Capeller Eng

English

 बि॑ल n.
  cleft,  hollow,  cavern,  den.
  

Yates

English

 बिल (श) 6.
a. To break. बिलति (क)
बेलयति 10.
a. To tear,  divide.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	 hole
बिल 	-	 bila 	-	 m.
  	-	  rattan plant  [ Calamus Rotang - Bot. ]
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  cave
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  hollow
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  burrow
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  opening
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  aperture
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  pit
बिल 	-	 bila 	-	 n.
  	-	  bowl

Wilson

English

 बिल r. 6th cl. (बिलति) r. 10th cl. (बेलयति) To break,  to tear
or rend,  to divide or detach.

Apte

English

बिलम् [bilam],  1 A hole,  cavity,  burrow
 खनन्नाखुबिलं सिंहः... प्राप्नोति नखभङ्गं हि Pt.*
  3.17
 R.*
  12.5
 Ms.*
  1.49.

A gap,  pit,  chasm. 

An aperture,  opening,  outlet.

A cave,  hollow.

The hollow of a dish.

The vagina. 

लः N.
  of उच्चैःश्रवस्,  the horse of Indra. 

A sort of cane. Comp.
   -अयनम् a subterranean cave or cavern.  -ओकस् m.
  any animal that lives in holes.-कारिन् m.
  a mouse. -योनि a.
  of the breed of उच्चैः- श्रवस्
 यत्राश्वा बिलयोनयः Ku.*
  6.39. -वासः a pole-cat. -वासिन् (also बिलेवासिन्) m.
  a snake. -शायिन् m.
  any animal living in burrows. -स्वर्गः the lower region,  hell
 Bhāg.*
  5.24.8.

Apte 1890

English

 बिलं 1 A hole,  cavity,  burrow
 खनन्नाखुबिलं सिंहः… प्राप्नोति नखभंगं हि Pt. 3. 17
 R. 12. 5. 
2 A gap,  pit,  chasm. 
3 An aperture,  opening,  outlet. 
4 A cave,  hollow. 
5 The hollow of a dish. 
6 The vagina. 
लः 1 N. of उच्चैःश्रवस्,  the horse of Indra. 
2 A sort of cane. 
Comp. 
ओकस् m. any animal that lives in holes. 
कारिन् m. a mouse. 
योनि a. of the breed of Bila
 यत्राश्वा बिलयोनयः Ku. 6. 39. 
वासः a pole-cat. 
वासिन् (also बिलेवासिन्) m. a snake. 
शायिन् m. any animal living in burrows. 

Monier Williams Cologne

English

 बि॑ल n.
  (also written विल
 ifc.  f(आ). ) a cave,  hole,  pit,  opening,  aperture,  RV.
   &c.
   &c.
  

 the hollow (of a dish),  bowl (of a spoon or ladle) &c.
  ,  AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
  
 ŚrS.

 बि॑ल m.
  Calamus Rotang,  L.
 

 Indra's horse Uccaiḥ-śravas,  L.
 

 N.
  of two kinds of fish,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 बिल,  अम्,  n. (also written विल,  q. v.),  a hole
(especially of a mouse,  snake,  wild beast,  &c.), 
hollow,  cavity
 a gap,  pit,  chasm
 an opening,  aper-
ture,  outlet,  (चतुर्-ब्°,  Ved. ‘having four apertures
or outlets, ’ said of the udder of a cow),  embouchure
the hollow of a dish,  bowl of a spoon or ladle
 (अस्), 
m. a species of reed or cane,  Calamus Rotang (=
वेतस)
 N. of Uccaiḥ-śravas (one of the horses of
Indra).
—बिलेश्वर-तीर्थ (°ल-ईश्°),  अम्,  n.,  N. of
a Tīrtha.

Macdonell

English

 बिल bíl-a,  n.
  cave
 cavity,  hole,  burrow
 🞄aperture,  opening
 mouth (of a vessel,  spoon,  🞄etc.)
 m.
  Indraʼs horse Uccaiḥśravas: -yoni,  🞄a.  of the breed of Bila (horse)
 -vāsa,  a.
  🞄dwelling in holes
 m.
  animal living in holes
 🞄-vāsin,  a.
 ,  m.
  id.
 -śaya,  -śāyin,  a.
 ,  m.
  id.
 🞄-svarga,  m.
  (subterranean heaven),  hell.

Benfey

English

 बिल बिल,  see विल।

Hindi

छेद (neut)

Apte Hindi

Hindi

बिलम्
नपुं*
   - बिल् + क
"छिद्र,  विवर,  खूड (हल चलाने से बनी गहरी सीधी रेखा)"

बिलम्
नपुं*
   - बिल् + क
"रिक्तस्थान,  गर्त,  छिद्र"

बिलम्
नपुं*
   - बिल् + क
"द्वारक,  छिद्र,  सूराख"

बिलम्
नपुं*
   - बिल् + क
"कंदरा,  कोटरा"

बिलः
पुं*
  - -
इन्द्र के घोड़े ‘उच्चैः श्रवा’ का नामान्तर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

बिल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಂಧ್ರ/ತೂತು/ಹುತ್ತ ಮೊದಲಾದ ಕುಳಿ
निष्पत्तिः - > बिल (छेदने) "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > बिलति
प्रयोगाः - > "उद्ववामेन्द्रसिक्ता भूर्बिलमग्नाविवोरगौ"
उल्लेखाः - > रघु० १२-५
बिल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಹೆ/ಗವಿ
प्रयोगाः - > "बिले तदीये विबुधालयोपमे विकल्प्यमानाकृतिमप्सरोगणैः"
उल्लेखाः - > याद० १४-५९
विस्तारः - > [ದೈವನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸ್ವಭಾವವಾದ ಗುಹೆ]
बिल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಳಿ/ಗುಂಡಿ/ಹಳ್ಳ
बिल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತ್ರಿಯರ ಇಂದ್ರಿಯನಾಳ/ಯೊನಿನಾಳ
बिल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ಸು/ಇಂದ್ರನ ಅಶ್ವ
विस्तारः - > "बिलं छिद्रे गुहायां च पुमानुच्चैःश्रवोहये" मेदि० ।

L R Vaidya

English

 bila {% (I) n. %} 1. A hole,  a cavity,  उद्ववामेंद्रसिक्ता भूर्विलमग्नाविवोरगौ R.xii.5
 2. a pit,  a chasm
 3. an outlet,  an opening.

 bila {% (II) m. %} An epithet of Uchchaiśravas,  the horse of Indra.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Lanman

English

 bíla,  n. cleft
 hollow. [perhaps fr. √bil
or bid,  collateral forms of bhid,  ‘cleave.’]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  बिल्
मूलधातुः:
   बिल
धात्वर्थः:
  भेदने
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  बिलति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

बिलँ बिल  भेदने 
- बिलति  बिलम्  77

बिलँ बिल  भेदने 
- बेलयति  74

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 बिल 2. b) hierher wohl Kumāras. 6,  39. — *m. °Höhle,  Pūrṇabh. 218,  15.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khung bu
१) अवधि २) कूप ३) गर्त ४) गुहा ५) बिल ६) रन्ध्र

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रन्ध्रं बिलं निर्व्यथनं कुहरं शुषिरं शुषिः ॥ १३६३ ॥
छिद्रं रोपं विवरं च निम्नं रोकं वपान्तरम् ।
-wordlist-
 
रन्ध्र (क्ली),  बिल (क्ली),  निर्व्यथन (क्ली),  कुहर (क्ली),  शुषिर (क्ली),  शुषि (स्त्री),  छिद्र (क्ली),  रोप (क्ली),  विवर (क्ली),  निम्न (क्ली),  रोक (क्ली),  वपा (स्त्री),  अन्तर (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निम्न
निम्न,  अगाध,  गर्त,  श्वभ्र,  शुषिर,  वपा,  बिल,  विवर,  अन्तर,  अवटु,  छिद्र,  निर्व्यथन,  रन्ध्र,  रोक,  कुहर,  दर
निम्नमगाधो गर्तः श्वभ्रं शुषिरं वपा बिलं विवरम् ।
अन्तरमवटुच्छिद्रं निर्व्यथनं रन्ध्ररोककुहरदराः ॥ ६२४ ॥
verse 3.1.1.624
page 0071

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  बिलम्
Root:  बिल
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ pit
⇒ bowl
⇒ hole
⇒ cave
⇒ burrow
⇒ hollow
⇒ opening
⇒ aperture
Shloka(s): 
1|8|1|2 ► नागलोकोऽथ कुहरं शुषिरं विवरं बिलम्॥ (पातालभोगिवर्गः)
1|8|2|1 ► छिद्रं निर्व्यथनं रोकं रन्ध्रं श्वभ्रं वपा शुषिः। (पातालभोगिवर्गः)
3|3|99|2 ► विधुर्विष्णौ चन्द्रमसि परिच्छेदे बिलेऽवधिः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|185|1 ► दरोऽस्त्रियां भये श्वभ्रे वज्रोऽस्त्री हीरके पवौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|187|2 ► अन्तरमवकाशावधिपरिधानान्तर्धिभेदतादर्थ्ये॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 1|8|1|2 ⇢ कुहरम् (कुहर) (नपुं) ⇒ ear, hole, cavity, hollow, proximity, copulation, small window, guttural sound, throat or larynx
➠ 1|8|1|2 ⇢ सुषिरम् (सुषिर) (नपुं) ⇒ air, hole, cavity, hollow, cloves, pierced, atmosphere, perforated, having spaces, wind instrument, slow in articulation, having a good tube or channel
➠ 1|8|1|2 ⇢ विवरम् (विवर) (नपुं) ⇒ harm, cave, slit, cleft, fault, breach, hollow, injury, vacuity, widening, expansion, interstice, intermediate space, particular high number, vulnerable or weak point
➠ 1|8|1|2 ⇢ बिलम् (बिल) (नपुं) ⇒ pit, bowl, hole, cave, burrow, hollow, opening, aperture
➠ 1|8|2|1 ⇢ छिद्रम् (छिद्र) (नपुं) ⇒ gap, hole, slit, bore, fault, cleft, leaky, foible, defect, opening, blemish, pierced, aperture, infirmity, weak point, perforated, number nine, imperfection, torn asunder, lower regions, containing holes, 8th lunar mansion
➠ 1|8|2|1 ⇢ निर्व्यथनम् (निर्व्यथन) (नपुं)
➠ 1|8|2|1 ⇢ रोकम् (रोक) (नपुं)
➠ 1|8|2|1 ⇢ रन्ध्रम् (रन्ध्र) (नपुं) ⇒ hole, flaw, split, fault, vulva, chasm, defect, cavity, opening, fissure, aperture, weak part, imperfection
➠ 1|8|2|1 ⇢ श्वभ्रम् (श्वभ्र) (नपुं)
➠ 1|8|2|1 ⇢ वपा (वपा) (स्त्री) ⇒ fat, hole, cavity, marrow, hollow, anthill, caul or omentum, fleshy prominent navel, mound or heap thrown up by ants, mucous or glutinous secretion of the bones or flesh, skin or membrane investing the intestines or parts of the viscera
➠ 1|8|2|1 ⇢ शुषिः (शुषि) (स्त्री) ⇒ hole, power, chasm, drying, strength, hollow or groove in the fang of a snake
➠ 3|3|99|2 ⇢ अवधिः (अवधि) (पुं) ⇒ pit, time, hole, span, term, limit, period, interval, boundary, duration, environs, attention, conclusion, termination, application, neighbourhood, usance [Com.], period of time, scope [computer], surrounding district
➠ 3|3|185|1 ⇢ दरः (दर) (पुं) ⇒ fear, navel, stream, cleaving, conch-shell, breaking puraMdara
➠ 3|3|185|1 ⇢ दरम् (दर) (नपुं) ⇒ fear, navel, stream, cleaving, conch-shell, breaking puraMdara
➠ 3|3|187|2 ⇢ अन्तरम् (अन्तर) (नपुं) ⇒ gap, near, soul, term, hole, place, other, heart, period, regard, surety, respect, opening, another, related, distant, absence, intimate, interval, property, guaranty, juncture, occasion, contents, interior, distance, exterior, weakness, proximate, remainder, different, weak side, difference, opportunity, peculiarity, supreme soul, representation, balance [Com.], different from, another country, offset [computer], lying adjacent to, being in the interior, space between two things, interior part of a thing, intermediate space or time
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ भूमौ_वर्तमानं_रन्ध्रम्
जातिः ➡ प्राकृतिकस्थानम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 बिल क श विभेदने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-तुदा०-च-परं०-सक०-सेट् ।) क,  बेल-यति । श बिलति । इति दुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 बिल भेदने वा चुरा० उभ०
  पक्षे तु० पर०
  सक०
  सेट् । बेलयतिते बिलति । अबीबिलत् त अबेलीत् ।

 बिल न०
  तु० बिल + क । रन्ध्रे १ छिद्रे अमरः । २ गुहायाम् ३ उच्चैःश्रवसि पु०
  मेदि० । ४ वेतसे शब्दच० ५ मर्त्ते च । ततःतृणा० क्षतुरर्थ्यां स । बिलस तददूरदेशादौ त्रि०
  ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

बिलँ बिल भेदने
- बिलति  बिलातः  आबिलम्  बिल्मम्  बिल्वम्  80

बिलँ बिल भेदने
- बेलयति  बिलम्,  बिल्वः,  बिल्मम्  तुदादौ (666) बिलति  भिल इति कौशकः-भेलयति,  भेलः,  भिल्मम्  70

धातुवृत्तिः

Sanskrit

बिलँ बिल  (अर्थः)  भेदने
( बिलति ) इति ( बिलम् ) बेलतीति शपि अयं चुरादौ चेत्यात्रेयः मैत्रेयस्त्वत्रैव पपाठ नान्यत्र ओष्ठ्यादिरयम् 78

बिलँ बिल (अर्थः)  भेदने
( बेलयति बेलति ) इति शपीत्यात्रेय इत्युक्तम् 72

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“बिल भेदने”@} 2 3 ‘बेलति इति शपि,  अयं चुरादौ च।’ इति मा। 
 धा। 
 वृत्तौ आत्रेय- वाक्योपादानात् भ्वादिष्वपि कश्चन बिलधातुरस्तीति ज्ञायते। 
 क्षीरस्वामि- प्रमृतिभिरनुपादानादस्माभिर्न लिखितः।]] बेललः--लिका,  बेलकः-लिका,  बिबेलिषकः-बिबिलिषकः-षिका,  बेबिलकः- 4 लिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् 5 ज्ञेयानि। 
 6 बिलम्,  7 बिल्वम्,  8 बिल्मम्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१११५)
 02 =>
  (६-तुदादिः-१३५९। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  [पृष्ठम्०९२५+ २६]
 05 =>
  (१९३)
 06 =>
  [[१। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्यये रूपमेवम्।]]
 07 =>
  [[२। बाहुलकात् औणादिके वक्प्रत्यये रूपमेवम्। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]]
 08 =>
  [[३। बाहुलकात् औणादिके मक्प्रत्यये रूपमेवम्।]]

1 {@“बिल भेदने”@} 2 “भिल--’ इति कौशिकः। 
 भेलयति,  भेलः,  भिल्मम्।” इति क्षीरस्वामी। 
 ‘बिल्मं भिल्मं भांसनमिति वा।’ इति निरुक्ते 3 प्रयोगोपलम्भात् ‘भिल--’ इत्येतस्यापि धातुपाठेषु पाठ उन्नीयते,  इति युधिष्ठिरमीमांसक- मतम्। 
 बेलकः-लिका,  बिबेलयिषकः-षिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचेतयतिवत् 4 ज्ञेयानि। 
 बेलयन्-न्ती,  बेलयिष्यन्-न्ती-ती,  इति शतरि रूपाणीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१११६)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१६०६। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (१-२०)
 04 =>
  (५२२)

Capeller

German

 बि॑ल n.
  Höhle,  Loch,  Öffnung,  Rundung.

Grassman

German

 bíla,  n.,  Höhle [von bhid mit den in Ku. 〔12, 123〕 beschriebenen Lautübergängen].
-am valásya {11, 5}
 apā́m {32, 11}.

Stchoupak

French

 बिल-
 nt. trou,  orifice,  cavité,  ouverture,  creux 
 m.
  cheval d'Indra (=
Uccaiḥśravas).
°योनि- a. de la race du cheval Bila.
°वासिन्- °शय- a. qui vit dans des trous 
 m.
  animal qui vit dans un
trou.
°स्वर्ग- m.
  région souterraine,  enfer.
बिलायन- nt. cachette souterraine,  caverne.
बिलौकस्- बिले-शय- a. ou m.
  = °वासिन्-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.