| YouTube Channel

खग (khaga)

 
शब्दसागरः
English
खग
m.
 (-गः)
1. A bird.
2. An arrow.
3. The sun.
4. A planet.
5. deity.
6. Air, wind.
7. A grasshopper.
E.
 ख the sky, &c. and ग who goes.
Capeller Eng
English
खग
a.
 moving in the air, flying
m.
 bird.
Yates
English
ख-ग (गः) 1.
m.
 A bird
an arrow
the
sun
air
a grasshopper
a god.
Wilson
English
खग
m.
 (-गः)
1 A bird.
2 An arrow.
3 The sun.
4 A planet.
5 A deity.
6 Air, wind.
7 A grasshopper.
E.
 ख the sky, &c. and ग who goes.
Monier Williams Cologne
English
ख—ग a
mfn.
 moving in air,
MBh.
 iii, 12257
ख—ग
m.
 a bird,
Mn.
 xii, 63
MBh.
&c.
N.
 of Garuḍa (cf. -ग-पति),
Gal.
any air-moving insect (as a bee),
R.
 ii, 56, 11
a grasshopper,
L.
the sun,
Hcat.
a planet,
Gol.
air, wind,
MBh.
 iii, 14616
a deity,
L.
an arrow,
L.
ख-ग b
&c.
 See 3. ख॑.
Monier Williams 1872
English
खग ख-ग। See under 3. ख।
Macdonell
English
खग kha-ga,
a.
 moving in the air, flying
m.
 🞄bird: -pati,
m.
 lord of the birds, ep. of Garuḍa.
Benfey
English
खग ख-ग,
I.
adj.
 Moving, exist-
ing, in the sky, MBh. 3, 12257.
II.
m.
1. A bird, Rām. 3, 20, 36.
2. Wind,
MBh. 3, 14616.
Hindi
Hindi
आकाश में एक traversing, सूर्य का एक नाम भी पक्षियों
Apte Hindi
Hindi
खगः
पुं*
 खम्-गः -
पक्षी
खगः
पुं*
 खम्-गः -
"वायु, हवा"
खगः
पुं*
 खम्-गः -
सूर्य
खगः
पुं*
 खम्-गः -
ग्रह
खगः
पुं*
 खम्-गः -
टिड्डा
खगः
पुं*
 खम्-गः -
देवता
खगः
पुं*
 खम्-गः -
बाण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷಿ /ಹಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > गम्लृ (गतौ) - "डः" (३-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > खे गच्छति
प्रयोगाः - > "अधुनीत खगः स नैकधा तनुमुत्फुल्लतनूरुहीकृताम्"
उल्लेखाः - > नैष० २-२
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಮೊದಲಾದ ಗ್ರಹಗಳು
प्रयोगाः - > "अपोक्लिमे यदि खगाः स किलेन्दुवारः"
उल्लेखाः - > लीला०
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುಂಬಿ /ಭ್ರಮರ
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಂಗದ ಹುಳು /ಶಲಭ /ಮಿಡತೆ
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
प्रयोगाः - > "तमांसीव यथा सूर्यः वृक्षानग्निर्घनान्"
उल्लेखाः - > भा० वन० २६०
खग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ
खग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ
प्रयोगाः - > "सुरासुरैरवध्यं हि परमेतत्खगं महत्"
उल्लेखाः - > भा० आदि० १६३
विस्तारः - > "खगः सूर्ये ग्रहे देवे मार्गणे च विहङ्गमे" - मेदि० । "खगाः सूर्येन्दुविशरग्रहगीर्वाणवायवः" - नानार्थर० ।
L R Vaidya
English
Ka-ga {% m. %} 1. a bird, M.xii.63
2. air, wind, तमांसीव यथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः Bh.iii.
3. the sun
4. a planet, e.g. आपो क्लिमे यदि खगाः स किलेंदुवारः
5. a grasshopper
6. a deity
7. an arrow.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
५, अक्ष, अनिल, अनुत्तर, अर्थ, असु, आशुग, इन्द्रिय, इषु, कङ्कपत्री, करणीय, कलङ्क, कामगुण, कामदेव, खग, तत्त्व, तन्मात्र, धी, नाराच, नालीक, पक्षि, पञ्च, पतङ्ग, पत्रिन्, पर्व, पवन, पाण्डव, पुत्र, पृषत्क, प्राण, बाण, भाव, भूत, भेदक, मरुत्, महाभूत, महाव्रत, मार्गण, रत्न, लेय, लेयक, वध, वर्ष्मन्, वात, वायु, विशिख, विषय, व्रत, शर, शरीर, शस्त्र, शिलीमुख, शूक, श्वसन, समिति, सायक, स्मरबाण, स्मरेषु
९, अङ्क, अन्तर, अम्बुजासन, उपेन्द्र, ऋद्धि, कपाट, कवाट, कवि, कूप, केशव, क्षत, खग, खचर, खेगामी, खेचर, गम्भीर, गाम्भीर, गो, ग्रह, छिद्र, तामिस्र, तार्क्ष्यध्वज, दिविसद्, दुर्गा, द्वार, नन्द, नभोग, नव, निधान, निधि, पट, पदार्थ, बल, बिल, मिति, यन्त्र, रत्न, रन्ध्र, लब्ध, लब्धि, वट, विल, विवर, शुषिर, सुषिर, हरि
Bopp
Latin
खग (e ख aër et ग iens)
1) in aëre, iens, se movens. A.
10. 61.
2) m. avis.
Lanman
English
kha-ga,
—1. a. moving in the sky, flying
—2. as m. bird. [for mg 2, cf. antarikṣaga
and kha-gama, ‘bird, ’ ura-ga and
bhujaṃ-gama, ‘snake, ’ and turaṃ-ga,
‘horse.’]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
खग m. *Sonne, Harṣac. 52, 4.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mkha' 'gro ma
खग २) डाकिनी ३) विहङ्गम
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
--source--
बाणे पृषत्कविशिखौ खगगार्ध्रपक्षौ काण्डाशुगप्रदरसायकपत्त्रवाहाः ।
पत्त्रीष्वजिह्मगशिलीमुखकङ्कपत्त्ररोपाः कलम्बशरमार्गणचित्रपुङ्खाः ॥ ७७८ ॥
-wordlist-
बाण (पुंक्ली), पृषत्क (पुं), विशिख (पुं), खग (पुं), गार्ध्रपक्ष (पुं), काण्ड (पुंक्ली), आशुग (पुं), प्रदर (पुं), सायक (पुं), पत्रवाह (पुं), पत्त्रिन् (पुं), इषु (त्रि), अजिह्मग (पुं), शिलीमुख (पुं), कङ्कपत्र (पुं), रोप (पुं), कलम्ब (पुं), शर (पुंक्ली), मार्गण (पुं), चित्रपुङ्ख (पुं)
--source--
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।
नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥
पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।
त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥
पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
-wordlist-
विहग (पुं), विहङ्गम (पुं), खग (पुं), पतग (पुं), विहङ्ग (पुं), शकुनि (पुं), शकुन्ति (पुं), शकुन (पुं), वि (पुं), वयस् (पुं), शकुन्त (पुं), नभसङ्गम (पुं), विकिर (पुं), पत्त्ररथ (पुं), विहायस् (पुं), द्विज (पुं), पक्षिन् (पुं), विष्किर (पुं), पतत्रिन् (पुं), पतत् (पुं), पतङ्ग (पुं), पित्सन् (पुं), नीडज (पुं), अण्डज (पुं), अगौकस् (पुं), चञ्चु (स्त्री), चञ्चू (स्त्री), सृपाटिका (स्त्री), त्रोटि (स्त्री), पत्त्र (क्ली), पतत्त्र (क्ली), पिच्छ (क्ली), वाज (पुं), तनूरुह (पुंक्ली), पक्ष (पुं), गरुत् (पुंक्ली), छद (पुंक्ली), पक्षमूल (क्ली), पक्षति (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
पतन्
पतन्, पतङ्ग, पतग, पतत्रिन्, पत्त्रिन्, शकुन्ति, शकुनि, शकुन्त, वयस्, विहायस्, विहग, विहङ्ग, विहङ्गम, पत्त्ररथ, गरुत्मत्, शकुन, खग, नगौकस्, पक्षिन्, वि, विष्किर, विकिर, अण्डज, नीडज, वाजि, द्विज
पतन्पतङ्गः पतगः पतत्री,
पत्त्री शकुन्तिः शकुनिः शकुन्तः ।
वयो विहायो विहगो विहङ्गो,
विहङ्गमः पत्त्ररथो गरुत्मान् ॥ २३७ ॥
शकुनः खगो नगौकाः पक्षी विर्विष्किरस्तथा विकिरः ।
अण्डजनीडजवाजिद्विजाश्च कथिताः समानार्थाः ॥ २३८ ॥
verse 2.1.1.237
page 0029
कङ्क
कङ्क, पत्त्र, शर, मार्गण, बाण, चित्रपुङ्ख, विशिख, इषु, कलम्ब, सायक, प्रदर, काण्ड, पृषत्क, पत्त्रिन्, खग, शिलीमुख, रोप
कङ्कपत्त्रशरमार्गणबाणाश्चित्रपुङ्खविशिखेषुकलम्बाः ।
सायकप्रदरकाण्डपृषत्काः पत्त्रिणः खगशिलीमुखरोपाः ॥ ४६६ ॥
verse 2.1.1.466
page 0054
नाममाला
Sanskrit
खग, विहायश्ग, वियच्ग, व्योमग, गगनग, आकाशग, अम्बरग, द्योग, नभश्ग, अभ्रग, अन्तरीक्षग, घनाघनपथग, घनपथग, मेघपथग, जीमूतपथग, अभ्रपथग, बलाहकपथग, पर्जन्यपथग, मिहिरपथग, नभ्राट्पथग, पवनपथग, पवमानपथग, वायुपथग, वातपथग, अनिलपथग, मरुत्पथग, समीरणपथग, गन्धवाहपथग, श्वसनपथग, सदागतिपथग, नभस्वत्पथग, मातरिश्वपथग, चरण्युपथग, जवनपथग, प्रभञ्जनपथग, घनाघनमार्गग, घनमार्गग, मेघमार्गग, जीमूतमार्गग, अभ्रमार्गग, बलाहकमार्गग, पर्जन्यमार्गग, मिहिरमार्गग, नभ्राण्मार्गग, पवनमार्गग, पवमानमार्गग, वायुमार्गग, वातमार्गग, अनिलमार्गग, मरुत्मार्गग, समीरणमार्गग, गन्धवाहमार्गग, श्वसनमार्गग, सदागतिमार्गग, नभस्वत्मार्गग, मातरिश्वमार्गग, चरण्युमार्गग, जवनमार्गग, प्रभञ्जनमार्गग
तच्चरः खेचरः तद्गः पक्षी पत्री पतत्र्यपि ।
शकुन्तिः शकुनिर्विश्च पतङ्गो विष्किरोऽन्यथा ॥ ५४ ॥
verse 0.1.1.54
page 0029
शिलीमुख, शर, बाण, मार्गण, रोपण, कण, इषु, काण्ड, क्षुरप्र, नाराच, तोमर, खग
शिलीमुखः शरो बाणो मार्गणो रोपणः कणः ।
इषुः काण्डं क्षुरप्रं च नाराचं तोमरं खगः ॥ ७८ ॥
verse 0.1.1.78
page 0040
Mahabharata
English
Khaga^1, a serpent. § 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3626.
Khaga^2 = Śiva (1000 names^2).
पुराणम्
English
खग १ / KHAGA I. A nāga (serpent) born in the family of kaśyapa. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 103).
खग २ / KHAGA II. A synonym of śiva. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 17, Stanza 67).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खगः,
पुं,
 (खे आकाशे गच्छति । ख + गम् + डः ।)सूर्य्यः । ग्रहः । (यथा, ज्योतिषे ।“आपोक्लिमे यदि खगाः स किलेन्दुवारः ॥
”)देवः । वाणः । पक्षी । इति मेदिनी । गे । ६ ॥
(यथा, महाभारते । १ । ३३ । १९ ।“तं व्रजन्तं खगश्रेष्ठं वज्रेणेन्द्रोऽभ्यताडयत् ॥
”)वायुः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(यथा, महाभारतेवनपर्व्वणि ।“तमांसीव यथा सूर्य्यो वृक्षानग्निर्घनान् खगः ॥
”)शलभः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, मनुः ।१२ । ६३ ।“मांसं गृध्रो वपां मद्गुस्तैलं तैलपकः खगः ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ६६ ।“आकाशनिर्व्विरूपश्च निपाती ह्यवशः खगः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खग
पु०
 मे द० खे अकाशे गच्छति गम--ड ७ त० । १ सूर्य्ये२ सूर्था दग्रहे ३ देवे ४ शरे ५ पक्षिणि
पु०
 स्त्री० मेदि० ।स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । ६ वायौ शब्दच० “तमांसीवयथा सूर्य्यो वृक्षानग्निर्घनान् खगः” भा० व० २६० अ० ।७ शलभभेदे भरतः । ८ आकाशर्गामिनि
त्रि०
 ।“सुरासुरैरबध्यं हि पुरमेतत् खगं महत्” भा०आ० १६३ अ० । तत्र विहगे “खगचञ्चुपुटद्रोणीपूरणे तवकः श्रमः” चातका० । “अधुनीत खगः स नैकधा”“धृतरुद्राक्षमधुव्रतं खगःं नैष० । ग्रहे “आपोक्लिमेयदि खंगाः स किलेन्दुवारः” लीलक० ।
Capeller
German
खग in der Luft sich bewegend, fliegend
m.
 Vogel.
Burnouf
French
खग खग a. (ख
गम्) qui se meut dans l'air. -- S.
m.
oiseau.
Flèche.
Vent.
Soleil, planète, étoile.
Un dieu,
un être divin.
खगपति
m.
 le chef des oiseaux, Garuḍa.
खगम a. et s.
m.
 mms. que खग।
खगवक्त्र
m.
 artocarpus lacucha, bot.
खगवती
f.
 (sfx. वत्) la terre.
खगशत्रु
m.
 hemionites cordifolia, bot.
खगस्थान
n.
 (स्था) trou d'arbre où nichent les
oiseaux.
खगासन
m.
 (आस्) la montagne orientale sur laquelle se
lève le soleil.
Viṣṇu qui a pour monture l'oiseau Garuḍa.
खगेश्वर
m.
 (ईश्वर) Garuḍa, chef des oiseaux.