| YouTube Channel

विल (vila)

 
शब्दसागरः
English
विल
n.
 (-लं)
1. A hole, a chasm, a vacuity.
2. A cave, a cavern.
m.
(-लः)
1. One of INDRA'S horses.
2. A sort of reed or cane, (Cala-
mus rotang.)
E.
 विल् to divide, &c.,
aff.
 क ।
Yates
English
विल (लं) 1.
n.
 A hole
a cave.
m.
A horse of
Indra
a reed, cane.
Wilson
English
विल r. 6th cl. (विलति)
1 To wear, to put on, to clothe or cover.
2 To break or divide. r. 10th cl. (वेलयति) To throw, to cast, to direct
or send.
विल
n.
 (-लं)
1 A hole, a chasm, a vacuity.
2 A cave, a cavern.
m.
 (-लः)
1 One of INDRA'S horses.
2 A sort of reed or cane, (Calamus rotang.)
E.
 विल to divide, &c.,
aff.
 क.
Apte
English
विलम् [vilam], See बिलम्.
Apte 1890
English
विलं See बिल.
Monier Williams Cologne
English
विल
&c.
 See बिल.
Monier Williams 1872
English
विल, अम्, n. an aperture, opening, hole, chasm,
vacuity
a burrow, cave, cavern, den
the vagina
(अस्), m. one of Indra's horses
a sort of reed or
cane, Calamus Rotang.
—विल-कारिन्, ई, इणी, इ, mak-
ing holes, burrowing
(ई), m. a mouse.
—विलङ्-
गम, अस्, m. ‘hole-goer, ’ a serpent, snake.
—वि-
ल-धावन, अस्, ई, अम्, Ved. (sensu obsceno)
rimam tergens.
—विल-योनि, इस्, इस्, इ, of the breed
of Vila (said of horses).
—विल-वास, अस्, आ, अम्,
living in holes, burrowing
(अस्), m. an animal
which lives in holes
a polecat (= जाहक).
—विल-
वासिन्, ई, इनी, इ, living in a hole, burrowing
(ई), m.
a snake.
—विल-शय, अस्, ई, अम्, living or burrowing
in holes
(अस्), m. any animal that lives in holes
a
snake.
—विल-शायिन्, ई, इनी, इ, lying in a hole, living
in holes
(ई), m. any animal that lives in holes.
—विले-वासिन्, ई, इनी, इ, living or burrowing in holes
(ई), m. a snake.
—विले-शय, अस्, m. any animal
living in holes
a snake
a rat
a hare or rabbit
N. of a teacher of the Haṭha-vidyā.
—विलेश्वर
(°ल-ईश्°), अस्, m., N. of a place of pilgrimage
(perhaps incorrectly for बिल्वेश्वर।)
—विलौकस्
(°ल-ओक्°), आस्, आस्, अस्, living in a hole
(आस्), m. any
animal that lives in holes.
Macdonell
English
विल vila, v. बिल bila.
Benfey
English
विल विल, or बिल,
I.
m.
 One of
Indra's horses.
II.
n.
1. A chasm, a
hole, Pañc. ii. d. 14
107, 2 (of a
mouse).
2. A cave, a cavern, Pañc.
193, 15
Rām. 4, 9, 19.
--
Comp.
उद्-,
adj.
 being out of one's hole, Rām. 2,
33, 19.
महा-,
n.
 1. a cave. 2. sky,
heaven. 3. the heart. 4. a water-jar.
स्थाली-,
n.
 the interior or hollow of a
pot.
Apte Hindi
Hindi
विलम्
नपुं*
 - विल् + क
"छिद्र, विवर, खूड (हल चलाने से बनी गहरी सीधी रेखा)"
विलम्
नपुं*
 - विल् + क
"रिक्तस्थान, गर्त, छिद्र"
विलम्
नपुं*
 - विल् + क
"द्वारक, छिद्र, सूराख"
विलम्
नपुं*
 - विल् + क
"कंदरा, कोटरा"
L R Vaidya
English
vila {% n. %} The same as बिल q.v.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
९, अङ्क, अन्तर, अम्बुजासन, उपेन्द्र, ऋद्धि, कपाट, कवाट, कवि, कूप, केशव, क्षत, खग, खचर, खेगामी, खेचर, गम्भीर, गाम्भीर, गो, ग्रह, छिद्र, तामिस्र, तार्क्ष्यध्वज, दिविसद्, दुर्गा, द्वार, नन्द, नभोग, नव, निधान, निधि, पट, पदार्थ, बल, बिल, मिति, यन्त्र, रत्न, रन्ध्र, लब्ध, लब्धि, वट, विल, विवर, शुषिर, सुषिर, हरि
Bopp
Latin
विल n. caverna (cf. बिल् findere). HIT. 87. 7.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 विल्
मूलधातुः:
 विल
धात्वर्थः:
 संवरणे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 विलति
धातुः:
 विल्
मूलधातुः:
 विल
धात्वर्थः:
 क्षेपे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 वेलयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
विलँ विल संवरणे
- विलति विलम् आविलम् 82
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kong kong
विल
kyong kyong
विल
khung
१) गर्त २) मण्डल ३) विल ४)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विल, श स्तुतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदा०-पर०-सक०-सेट् ।) स्तुतिरिह आच्छादनम् ।श, विलति वस्त्रं लोकः परिदधाति इत्यर्थः ।वेलिता । अयं कैश्चिन्न मन्यते । इति दुर्गा-दासः ॥
वि(बि)लं,
क्ली,
 (विल + कः ।) छिद्रम् । इत्यमरः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १४९ । १७ ।“पाण्डवाश्चापि ते सर्व्वे सह मात्रा सुदुःखिताः ।विलेन तेन निर्गत्य जग्मुर्द्रुतमलक्षिताः ॥
”)गुहा । इति मेदिनी ॥
(यथा, कुमारे ।६ । ३९ ।“जितसिंहभया नागा यत्राश्वा विलयोनयः ।यक्षाः किंपुरुषाः पौरा योषितो वनदेवताः ॥
”)
वि(बि)लः,
पुं,
 (उच्चैःश्रवा हयः । इति मेदिनी ॥
वेतसः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विल स्तृतौ तु०
पर०
सक०
 सेट् । विलति अवेलीत् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
विलँ विल संवरणे
- दन्त्योष्ठ्यादिः विलति आविलम् वेला 78
धातुवृत्तिः
Sanskrit
विलँ विल (अर्थः) सम्वरणे
दन्त्योष्ठ्यादिः ( विलति आविलम् ) वेलतीति वेलेः शपि गतम् कल विल क्षेपइति चुरादौ 77
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“विल संवरणे”@} 2 ‘-- वरणे’ इति शाकटायनहेमचन्द्रौ।
‘--स्मृतौ’ इति वोपदेवः।
‘दन्त्योष्ठ्यादिरयम्।
‘--भेदने’ इति द।
उ।
वृत्त्याम् 3।
‘वेलेत्तु चलने वेलेर्वरणे विलतीति शे।।’ 4 इति देवः।
5 वेलकः-लिका, वेलकः-लिका, विवेलिषकः-विविलिषकः-षिका, वेविलकः-लिका
वेलिता-त्री, वेलयिता-त्री, विवेलिषिता-विविलिषिता-त्री, वेविलिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिककिलतिवत् 6 ज्ञेयानि।
7 विलालः।
आविलम् 8।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६०८)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३५८। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (८-११५)
04
=>
 (श्लो। १५७)
05
=>
 [पृष्ठम्१२३९+ २६]
06
=>
 (१९३)
07
=>
 [[१। ‘तमिविडिविलि--’ (द। उ। ८। ११५) इति कालच्प्रत्यये रूपम्। विलालः = भिदुरः।]]
08
=>
 [आवेलम्]
1 {@“विल क्षेपे”@} 2 ‘वेलेत्तु चलने वेलेः वरणे विलतीति शे।।’ 3 इति देवः।
क्षीरस्वामी ‘किल--’ इति पठति।
मैत्रेयस्तु ‘पिल’ इति पठति।
क्षीरस्वामिमैत्रेयजैनकातन्त्रशाकटायनवोपदेवादयो धातुममुं नाभ्युप- गच्छन्ति।
वेलकः-लिका, विवेलयिषकः-षिका, वेलयिता-त्री, विवेलयिषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककीटयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
ल्युटि- 5 प्रवेलनम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६०९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६०५। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १५७)
04
=>
 (१९४)
05
=>
 [[आ। ‘काल्यप्रवेलनकरोऽयमवेलयद्…।’ धा। का। ३-२२]]
Burnouf
French
विल विल
n.
 caverne, antre
cavité, trou. -- M. rotin ou
calamus rotang, bot.
Np. d'un cheval d'Indra.
Stchoupak
French
विल-
v. बिल-।